14. Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028

Risicogestuurd beheer kan leiden tot een andere frequentie van reinigen en inspecteren en ertoe leiden dat bij risicoleidingen eerder over gegaan wordt tot het nemen van onderhoudsmaatregelen dan bij andere leidingen het geval is. In de komende periode gaan wij in beeld brengen wat risico gestuurd rioolbeheer voor de gemeente kan betekenen. Bovenstaande activiteiten is verwerkt in een totaaloverzicht, zie paragraaf 9.3.

6.5 Terugdringen van wateroverlast Regenwater wordt op de meeste plaatsen in de bebouwde kom afgevoerd via het rioolstelsel. Het water van de daken gaat via de regenpijpen en het water van de straat stroomt via straatkolken in het riool. Als het hard regent, dan raakt het rioolstelsel vol. Soms regent het zo hard dat de afvoercapaciteit van het riool overschreden wordt. Er blijft dan water op straat staan. Meestal duurt dit maar kort. Als de regen stopt komt er weer ruimte in het riool vrij en wordt het water dat op straat staat alsnog afgevoerd. In sommige gevallen ontstaan er hinderlijke situaties of zelfs overlast door water op straat. We snappen dat dit niet prettig is voor Figuur 6.4 Water op straat inwoners, maar kiezen ervoor om pas in te grijpen als er kans op schade is. De komende planperiode blijven we onze inwoners actief hierover informeren. Daarnaast hebben perceeleigenaren zelf de zorgplicht om hemel- en grondwater op eigen perceel te verwerken. De gemeente komt in beeld als dit niet redelijkerwijs kan of als op de erfgrens wordt aangeboden. Het heeft diverse voordelen als perceeleigenaren zelf water opvangen en benutten: ▪ Bewoners kunnen hun gazon en planten, regenwater in plaats van schoon drinkwater geven.

Dit leidt tot lagere drinkwaterkosten voor bewoners en minder druk op onze drinkwatervoorziening; ▪ Er komt minder water in het riool en dat verkleint de kans op overstromende putten op straat tijdens hevige regenbuien;

22 Programma Stedelijk Water 2024-2028

▪

Met minder regenwater in het riool kunnen waterschappen efficiënter water zuiveren en grondstoffen gaan terugwinnen.

Gelukkig hebben we het systeem goed op orde. Bij de meeste in Nederland voorkomende neerslaghoeveelheden ontstaat er weinig wateroverlast. Dit komt doordat er voldoende infiltratie mogelijkheid is en veel bergingsmogelijkheid in het oppervlaktewatersysteem. Ook de capaciteit van het rioolsysteem is in orde om het merendeel van de neerslaggebeurtenissen tijdig af te kunnen voeren. Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) We voeren éénmaal per 10 jaar hydraulische toetsingen en stresstesten uit om na te gaan of de afvoersystemen adequaat werken. Voor de komende planperiode staat dit gepland in 2026. We breiden het Basisrioleringsplan (BRP) uit naar een Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW). Een BRP omvat alleen de riolering. Een SSW beslaat aanvullend ook het oppervlaktewater en grondwater. In het SSW beschrijven we alle deelsystemen, beoordelen we het functioneren van die systemen en beschrijven we eventuele maatregelen om het functioneren te verbeteren. Subsidies De Rijksoverheid en de Provincie stimuleren gemeenten om klimaatadaptieve maatregelen te nemen. Dat gebeurt via zogenaamde Impulsregelingen. Gemeenten kunnen via deze regelingen cofinanciering krijgen voor projecten die water- en droogteoverlast tegengaan. De Provinciale Impulsregeling is voor regionale maatregelen. De Rijks Impulsregeling is een bijdrage voor lokale initiatieven.

De Impulsregelingen lopen tot en met 2027. Algemeen wordt verwacht dat er nieuwe impulsregelingen komen voor na deze periode. De aanvraag van de impulsgelden verloopt via de samenwerking We4Climate (zie §8.2). Geertruidenberg zal ook in de komende jaren een beroep op de beschikbare subsidiemogelijkheden.

6.6 Verantwoordelijkheid Het gemeentelijk stedelijk waterbeheer richt zich primair op water binnen de bebouwde kom. Is er sprake van wateroverlast die veroorzaakt wordt door water dat afkomstig is van gemeentelijke grond? Dan ondernemen we sowieso actie. We beoordelen of de wateroverlast veroorzaakt is door een calamiteit of dat de overlast het gevolg is van een structureel knelpunt in het watersysteem. Aan de hand hiervan wegen we de urgentie voor het uitvoeren van maatregelen af. Urgente overlastsituaties worden aangepakt. De maatregelen om de wateroverlast terug te dringen worden zo snel mogelijk uitgevoerd. Bij niet-urgente wateroverlast wordt vanuit beheer aangegeven welke maatregelen het meest passend en doelmatig zijn. Op basis hiervan wordt een planning voor de uitvoering van de maatregelen opgesteld. Hevige regen en wateroverlast We maken onderscheid naar verschillende gradaties: Waterplassen op straat Waterplassen op straat kunnen er op duiden dat het rioolstelsel tijdelijk overbelast is. De waterplassen kunnen ook het gevolg zijn van ongelijk liggende bestrating. Kleine waterplassen op straat zijn niet erg. De gemeente onderneemt geen actie. Als de plassen het gevolg zijn van verstopte straatkolken, dan volgt wel actie. De straatkolken worden schoongemaakt, zodat de waterafvoer hersteld wordt.

Grote plassen op straat die langer dan twee uur blijven staan kunnen ook aanleiding zijn tot actie. Dit wordt door de gemeente per situatie beoordeeld. Waterhinder Als het waterafvoersysteem echt veel regen moet verwerken, dan kan er ook waterhinder ontstaan. We spreken van waterhinder als:

23 Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028





Regenwater, rioolwater of slootwater de belangrijke verkeersaders en doorgaande (ontsluitings)wegen en (fiets)tunnels gedurende meer dan twee uur hindert; Regenwater, rioolwater of slootwater langer dan 4 uur hinder oplevert voor het verkeer (gemotoriseerd, fietsers en voetgangers);

We streven ernaar om alle situaties waar waterhinder ontstaat, structureel te verhelpen. De maatregelen worden uitgevoerd als er ter plaatse ook andere ingrepen in het openbare gebied nodig zijn (bijvoorbeeld rioolvervanging of herbestrating. Wateroverlast Er is sprake van wateroverlast als:  vuil rioolwater (geen regenwater) in een achterpad of tuin staat.  Regenwater, rioolwater of slootwater via de straat huizen of gebouwen instroomt;  Regenwater, rioolwater of slootwater de belangrijkste verkeersaders, doorgaande wegen of tunnels gedurende meer dan een halve dag blokkeert. Verantwoordelijkheid Wateroverlast en verantwoordelijkheid zijn per situatie verschillend. In basis geldt dat de gemeente verantwoordelijk is voor wateroverlast in het openbare gebied en dat de perceeleigenaar verantwoordelijk is voor wateroverlast op het eigen terrein en de gebouwen die daarop staan. De gemeente komt pas in beeld als de overlast op het eigen terrein het gevolg is van knelpunten in het openbare gebied.

Wat betreft grondwater zijn burgers en bedrijven in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor het afvoeren van overtollig grondwater op eigen terrein (Artikel 3.6 Waterwet). De overheid is verantwoordelijk voor grondwater in openbaar gebied, voor bouwkundige eisen aan een pand en voor het beheer van het oppervlaktewater. De eigenaar is verantwoordelijk voor het waterdicht houden van leefruimten (bouwbesluit), de onderhoudstoestand en fundering van het pand. Kruipruimtes (geen leefruimte) hoeven niet waterdicht te zijn. Voor het water dichtmaken/vochtbeperking van laaggelegen woningdelen zal eigenaar dus zelf expertise moeten inschakelen. Adaptatiestrategie Het is belangrijk om het teveel aan water niet in één keer af te voeren. Om overbelasting van het oppervlaktewatersysteem te voorkomen en ook omdat het wenselijk is om water beschikbaar te houden voor momenten dat het water nodig is. Bijvoorbeeld tijdens droge perioden in de zomer laten we regenwater daar waar het valt en alleen wat écht niet vastgehouden kan worden voeren we af.

Op hoofdlijnen gelden de volgende maatregelen:  Lokaal bergen van regenwater, infiltreren en geleidelijk afvoeren naar open water;  infiltratie naar grondwater via infiltratiebuizen, wadi’s, greppels en sloten;  ook maatregelen als het vergroten van de gemengde riolering (soms alleen een knellende leiding) kan een bijdrage leveren;  het vergroten van gemaalpompen heeft nauwelijks effect op wateroverlast.

6.7 Verminderen gevolgen van droogte Droogte heeft een direct effect op planten, bomen en gewassen. Wij zijn tijdens langdurig droge perioden met name in de weer om de jonge bomen en jonge aanplant water te geven. Het water wordt onttrokken uit oppervlaktewater en via tankwagens aangevoerd. Door droogte kan de grondwaterstand dieper wegtrekken dan gewoonlijk in de zomer. Het groen (gazons, bomen, struiken, tuinplanten en dergelijke) kan hieronder lijden en in uiterste gevallen zelfs 24 Programma Stedelijk Water 2024-2028

afsterven. Ook kan droogte leiden tot een wijziging in draagkracht van de ondergrond waardoor rioolleidingen kunnen breken of wegen gaan zakken. Met name betonnen leidingen en gresbuizen in zettingsgevoelige grond zijn kwetsbaar. Riolering op zandgrond is hier minder gevoelig voor dan bijvoorbeeld riolering in gebieden met klei of veen. In de gemeente Geertruidenberg hebben we met alle drie de bodemsoorten te maken. Als na een periode van droogte een hoosbui valt, kan dat vervelende gevolgen hebben bij gemengde rioolstelsels. Overstorten die zijn geplaatst om ervoor te zorgen dat geen vuil op straat drijft, treden inwerking. Tijdens droge periode is het effect groter dan na een niet-droge periode. Dit wordt veroorzaakt doordat een droge grond slecht water opneemt. De overstorten in een droge periode hebben een groter nadelig effect op de waterkwaliteit en het waterleven. In hoeverre onze rioolstelsels aan de richtlijnen voor het milieutechnisch functioneren voldoen toetsen we in het Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW). Op dit moment zijn de kaarten uit de stresstest nog globaal en vergen nadere uitwerking. Toch kunnen we al enkele strategieën benoemen:  We houden zoveel mogelijk regenwater vast voor aanvulling van het grondwatertekort in het zomerhalfjaar en voor het op peil houden van de zoetwatervoorraad;  We koppelen daken en verharding af als dit doelmatig is.

We onderzoeken op projectniveau of aanvullende infiltratievoorzieningen, wadi’s, greppels en sloten aangelegd dienen te worden om overtollig water tijdens neerslag op te vangen en via infiltratie naar het grondwater beschikbaar te maken voor het groen;  In de droogtegevoelige gebieden stimuleren we het verminderen van verharding (ontstenen) op particulier terrein om de sponswerking van de tuinen te vergroten.

6.8 Verminderen gevolgen van hitte Hittestress valt buiten de scope van het Programma Stedelijk Water. Wel draagt het programma bij in het verlagen van hittestress door het aanleggen van groene waterbergingen.

Als het meerdere dagen achter elkaar warm is, kan dat tot problemen leiden. Vooral kwetsbare groepen kunnen overlast ervaren bij aanhoudende warmte. Maar door hitte neemt bijvoorbeeld ook de arbeidsproductiviteit af en verslechtert de nachtrust van veel mensen. Hitte kan ook leiden tot problemen in het watersysteem. Langdurige warmte kan bijvoorbeeld zorgen voor algengroei (blauwalg) in het water. Dit heeft een nadelig effect op de waterkwaliteit. Blauwalg zorgt ervoor dat water ongeschikt wordt als zwemwater. Ook het risico van botulisme door dode vissen of eenden is groot bij aanhoudende hitte. Deze risico’s zien we steeds vaker terugkomen in onze gemeente. Waterschap Brabantse Delta neemt het voortouw in de aanpak hiervan. Een ander negatief effect van hitte zien we in straat- en trottoirkolken. Deze kolken zijn uitgevoerd met een stankslot. Net als de zwanenhals in de wasbak zorgt een laagje water ervoor dat de rioollucht niet naar buiten komt. Als het langdurig droog en warm is, kunnen deze stanksloten uitdrogen, waardoor de rioollucht vrijkomt en het stinkt in de straat. Over het algemeen valt de hittestress in onze gemeente mee. Toch kan het op een aantal plaatsen tijdens warme periodes behoorlijk heet worden. De gemeente Geertruidenberg zet in op hittebestrijding door het aanplanten van vitaal openbaar groen.

Met name bomen hebben een belangrijke bijdrage aan het tegengaan van hitte in de openbare ruimte. Bomen creëren schaduw en ook koelte door verdamping van water via de bladeren. Ze verlagen de temperatuur met zo’n 3 tot 7 graden. Ook vanuit waterperspectief zien we de aanplant van grote bomen als een goede ontwikkeling. Ze gaan namelijk niet alleen hittestress, maar dragen indirect ook bij aan het vasthouden van water in de bodem. We kijken daarbij wel goed naar het waterverbruik van de boom. Bomen met een hoog waterverbruik kunnen bijvoorbeeld beter niet geplant worden op plekken met zettingsgevoelige gronden of oudere funderingen onder panden. 25 Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028

6.9 Activiteiten en benodigde middelen In paragraaf 9.3 vindt u een overzicht van alle uit te voeren plannen en (onderzoeks)activiteiten, die in de komende planperiode worden uitgevoerd. Deze activiteiten geven invulling aan de bovengenoemde thema’s. Bepaalde activiteiten geven ook invulling aan meerdere thema’s. Naast een korte omschrijving van de activiteit vindt u ook in welke planjaar de activiteit wordt uitgevoerd en welke middelen hiervoor nodig zijn.

26 Programma Stedelijk Water 2024-2028

7. Wonen, werken en recreatie Er is behoefte aan plekken in de openbare ruimte waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, bewegen en sporten. Dit geldt voor de kernen, maar ook voor het buitengebied. De openbare ruimte speelt een steeds belangrijkere rol bij het versterken van de leefomgeving en ter bevordering van de gezondheid en de milieukwaliteit. Voeding en bewegen bepalen niet alleen onze gezondheid; gezondheid wordt ook bepaald door de fysieke en sociale omgeving waarin we ons bevinden. De aanwezigheid van voldoende groen, plekken met rust (stilte), verkoelend water (klimaatadaptatie) en aantrekkelijke en gevarieerde openbare ruimten zijn niet alleen van belang voor onze gezondheid en welzijn, het nodigt ook uit tot bewegen (bijvoorbeeld goede fiets- en wandelvoorzieningen en buitenspeelmogelijkheden). De openbare ruimte speelt bij deze trends een steeds belangrijkere rol. In de plannen dient hiermee rekening te worden gehouden door in de inrichting van de openbare ruimte voldoende mogelijkheden te bieden voor voldoende groen, water, ontmoeting, bewegen en sporten. Dit draagt bij aan een goede gezondheid en welzijn van onze inwoners.

7.1 Woningbouwopgave De bevolkingsgroei in Nederland vraagt ook van onze gemeente een inspanning. In het coalitieakkoord 2022-2026 is het meest belangrijke uitgangspunt voor onze gemeente is dat we bouwen voor onze eigen inwoners en daarmee de doorstroming bevorderen. Voor alle doelgroepen, jong, oud, starters en doorstromers, moeten we zorgen voor een aangename, betaalbare, duurzame en passende woning. Hierbij houden we rekening met het behoud van de cultuur en de historie van de kernen en de inrichting van de leefomgeving. Het ontwikkelen van de woningbouwplannen doen we samen met onze inwoners. De plannen van de ontwikkelaar staan niet centraal, maar de behoeften binnen onze samenleving. Daarnaast maken we ons in regionaal verband sterk voor een betere verdeling van de woningaantallen binnen onze regio. Bijvoorbeeld: op de locatie Achter de Hoeven willen we beperkt woningbouw toestaan, waarbij het behoud van het karakteristieke groen in de wijk voorop staat. De inrichting van dit plan maken we samen met de huidige inwoners van de wijk. In de komende vijf jaar worden in de gemeente 600 nieuwbouwwoningen gerealiseerd.

Figuur 7.1 Coalitieakkoord 2022-2026 (bron: gemeente Geertruidenberg)

7.2 Gebiedsgerichte ontwikkeling en realisatie Onze gemeente werkt volgens het principe van gebiedsgerichte ontwikkeling. Dat betekent dat we per wijk of per buurt bekijken wat we in de openbare ruimte gaan doen. We pakken wijken of buurten integraal aan: we kijken dus naar alle aspecten die in de openbare ruimte een rol spelen, inclusief klimaatadaptatie en de energietransitie. De vervangingsopgave vanuit het rioolstelsel vormt zelden de aanleiding voor gebiedsgerichte ontwikkelingen. In het bestaande stedelijke gebied is de kwaliteit van de riolen over het algemeen prima in orde. Vanuit water en riolering haken we graag aan bij gebiedsgerichte ontwikkelingen om verbeteringen in bijvoorbeeld het functioneren van het rioolstelsel door te voeren en klimaatadaptatie te borgen.

27 Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028

7.3 Duurzame bedrijventerrein Geertruidenberg heeft het op drie na grootste industrieterrein in regio West-Brabant. Een groot verhard oppervlakte wat kansen biedt. Gemeente Geertruidenberg zoekt actief naar de kansen om het bedrijventerreinen te verduurzamen (project toekomstig Dombosch). Als blijkt dat dit doelmatig is, dan wordt het openbare gebied aangepakt en klimaatbestendig en waterrobuust ingericht. Hierbij kan gedacht worden aan het verhelpen van wateroverlast, het afkoppelen van verhard oppervlak, het stimuleren van bedrijven om water vast te houden, of het realiseren van een volledig gescheiden rioolstelsel. Op deze wijze houden we schoonwater gescheiden en maken we alleen vervuild water schoon. We betrekken het bedrijfsleven bij de gemeenschap en we werken intensief samen met de ondernemers om het vestigingsklimaat te verbeteren. Voorbeeld: Op het bedrijventerrein Dombosch wordt op dit moment samen met het waterschap Brabantse Delta onderzocht of het verbeterd gescheiden stelsel niet omgebouwd kan worden naar een gescheiden stelsel.

7.4 Agrarische sector In het buitengebied waar drukriolering ligt mag geen hemelwaterafvoer worden aangesloten. De perceelseigenaren dienen zelf het hemelwater te verwerken.

7.5 Recreatie en toerisme Water levert een visuele bijdrage aan de omgeving en het landschap. Recreatie en toerisme profiteren hiervan. Vanuit het Programma Stedelijk Water wordt een bijdrage geleverd aan de beleving van water. Zo beperken we de hoeveelheid water die via riooloverstorten naar het oppervlaktewater stroomt, zodat het oppervlaktewater schoon blijft. Een goed waterbeheer draagt eraan bij dat onze inwoners onbezorgd kunnen genieten van hun vrije tijd. We zorgen ervoor dat het regenwater zoveel als nodig wordt ingezameld, vastgehouden, geïnfiltreerd en tot slot afgevoerd, zodat we droge voeten houden in het openbare gebied. We waarborgen dat er voldoende toiletgelegenheden zijn bij sportevenementen. We waarborgen via vergunningenprocedures dat dit door de organisatoren wordt geregeld. Sport verbindt, verrijkt, inspireert en versterkt daarmee onze samenleving. We willen dat meer inwoners regelmatig gaan sporten. Om dit te bereiken bieden we sportvoorzieningen die geschikt zijn voor breedtesport. Ook zorgen we voor voldoende recreatiemogelijkheden. Een goed ingerichte en onderhouden buitenruimte nodigt uit om buiten te sporten en te recreëren. De aanwezigheid van water draagt daaraan bij, doordat het de uitstraling van de openbare ruimte verhoogt. Een belangrijke ambitie is om speelplekken duurzaam en klimaatvriendelijk in te richten.

Dit kan bijvoorbeeld door bij de inrichting meer aandacht te besteden aan het materiaal, de aankleding (gras, struiken en bomen), een waterspeelplaats aan te bieden of een speelplaats met ondergrondse infiltratievoorzieningen te realiseren.

7.6 Activiteiten en benodigde middelen In paragraaf 9.3 vindt u een overzicht van alle uit te voeren plannen en (onderzoeks)activiteiten, die in de komende planperiode worden uitgevoerd. Deze activiteiten geven invulling aan de bovengenoemde thema’s. Bepaalde activiteiten geven ook invulling aan meerdere thema’s. Naast een korte omschrijving van de activiteit vindt u ook in welke planjaar de activiteit wordt uitgevoerd en welke middelen hiervoor nodig zijn.

28 Programma Stedelijk Water 2024-2028

8. Participatie en krachtige netwerken Veel van de acties die bij het Programma Stedelijk Water horen, hebben invloed op de openbare ruimte. Denk aan rioolvervanging, aan het realiseren van waterberging in combinatie met een nieuwe inrichting van de buitenruimte. We werken de plannen samen met onze collega’s van wegen, groen, sociaal domein, volksgezondheid uit. Zo zorgen we dat alle aspecten van een actie belicht worden en een goede afweging van belangen kan plaatsvinden. Waar het kan zetten we in op participatie met onze inwoners. Dat doen we zowel bij planvorming als bij beheer en onderhoud.

8.1 Een verbindende rol Als gemeente hebben we een verbindende rol tussen belanghebbenden bij ingrepen in de buitenruimte. We streven hierbij een integrale benadering na. Bijvoorbeeld door parkeerplaatsen te hergroeperen en ruimte te maken voor groen. Of door schoolpleinen af te koppelen en te vergroenen in combinatie met de renovatie van een schoolgebouw. Ook wordt bij wegreconstructies gekeken naar de onderhoudsstaat van het riool en de uitkomsten van de stresstesten.

8.2 Samenwerking in de waterketen De gemeente Geertruidenberg maakt deel uit van We4Climate, een onderdeel van het samenwerkingsverband Samenwerking Water West Brabant (SWWB). We4Climate is een samenwerking van gemeente 4 gemeenten: Altena, Drimmelen, Geertruidenberg en Oosterhout en twee waterschappen: Brabantse Delta en Rivierenland. De Werkeenheid neemt gezamenlijk initiatieven, wisselen ervaringen uit en ondersteunen elkaar waar dit mogelijk is.

8.3 Waterloket Het waterloket is de plaats waar inwoners en bedrijven informatie kunnen vinden over watergerelateerde zaken. Het waterloket is vervolgens de aanjager voor het zoeken naar oplossingen van water gerelateerde problemen van, maar is niet per definitie de plaats waar de oplossingen worden geformuleerd. Hiertoe kunnen ook andere partijen worden ingeschakeld. Het waterloket draagt zorg voor de communicatie daarvan naar de burger toe. De komende planperiode wil de gemeente verder investeren in het verbeteren en uitbreiden van de diensten die vanuit het waterloket worden geïnitieerd. Denk aan bijvoorbeeld meer voorlichting geven over de gevolgen van klimaatverandering en hoe inwoners daar zelf op kunnen anticiperen.

8.4 Participatie We maken graag gebruik van signalen uit de maatschappij. Meldingen van inwoners geven bijvoorbeeld een goede indruk van knelpunten in ons watersysteem. Ze helpen ons om problemen in beeld te krijgen en adequaat te verhelpen. Maar participatie gaat verder dan dat. We willen inwoners ook betrekken bij het ontwikkelen van de plannen voor de openbare ruimte. Want inwoners hebben regelmatig goede ideeën die een waardevolle bijdrage leveren aan onze ruimtelijke plannen. Ook zorgt bewonersparticipatie voor een groter draagvlak voor ontwikkelingen in de openbare ruimte en de koppeling met private terreinen.

8.5 Klimaatsubsidie We werken graag samen met onze inwoners aan het beheren en optimaliseren van de openbare ruimte. We stimuleren onze inwoners om zelf hun steentje bij te dragen aan het scheiden van schoon en vuilwater. Denk aan het weghalen van verhardingen uit tuinen en van opritten, zodat het hemelwater direct in de grond kan infiltreren in plaats van dat het naar het riool wordt afgevoerd, het aanleggen van een groen dak of het afkoppelen van het dak door de regenpijpen af te koppelen. De organisatie van de klimaatsubsidie wordt georganiseerd vanuit het Programma Duurzaamheid.

29 Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028

8.6 Communicatie Een goed werkend riool is dus belangrijk voor de volksgezondheid. Dit is een taak van de gemeente, maar er ligt ook een verantwoordelijkheid van de inwoners. De gemeente zorgt voor het onderhoud bijvoorbeeld reinigen, rioolinspecties, reparaties en vervangen. De inwoner moet zorgen dat ze de riolering niet als vuilnisbak gebruiken, want veel soorten afval horen niet in het riool. De komende planperiode zullen we campagnes voeren om de inwoners actief te informeren “wat wel en wat niet in het riool” hoort. In samenwerking met afdeling communicatie publiceren we regelmatig nieuwsberichten op onze gemeentelijke website of via onze sociale mediakanalen. De komende planperiode willen we deze samenwerking voortzetten en intensiveren.

Figuur 7.4 Landelijke campagne Stichting RIONED

8.8 Activiteiten en benodigde middelen In paragraaf 9.3 vindt u een overzicht van alle uit te voeren plannen en (onderzoeks)activiteiten, die in de komende planperiode worden uitgevoerd. Deze activiteiten geven invulling aan de bovengenoemde thema’s. Bepaalde activiteiten geven ook invulling aan meerdere thema’s. Naast een korte omschrijving van de activiteit vindt u ook in welke planjaar de activiteit wordt uitgevoerd en welke middelen hiervoor nodig zijn.

30 Programma Stedelijk Water 2024-2028

9. Beheer 9.1 Beheervisie Hieronder vindt u ons visie op het gebied van het beheer van het stedelijk water. Brede zorgplicht De gemeente Geertruidenberg kiest met dit Programma Stedelijk Water voor het hanteren van de zogenaamde brede zorgplicht voor niet gerioleerde panden in het buitengebied. Dat betekent dat de gemeente verantwoordelijk is voor de aanleg en het beheer en onderhoud van een zuiveringsvoorziening op het eigen perceel. De gemeente is eigenaar van deze voorziening en de particuliere gebruiker betaalt rioolheffing of waterschapsbelasting voor het beheer en onderhoud van de voorziening. Dit is in lijn met het beleid uit de voorgaande planperiode. Aansluitingen buitengebied Per 1 januari 2008 zijn er nieuwe wettelijke regelingen van kracht voor lozingen in het buitengebied en zijn er eisen gesteld aan de septic tank waar veel huishoudens in het buitengebied gebruik van maken. Deze eisen houden in, dat iedere ongerioleerde lozing moet zijn voorzien van een zuiveringsvoorziening. Deze zuiveringsvoorziening is minimaal een verbeterde septic tank (IBA klasse 1) conform de eisen van de Regeling lozing afvalwater huishoudens. De aanwezige voorzieningen binnen de gemeente Geertruidenberg voldoen allemaal aan deze eisen.

Nieuw te realiseren bebouwing Voor nieuwe (particuliere) bouwwerken in bestaand gebied geldt dat het huishoudelijk afvalwater, het hemelwater en het grondwater gescheiden moeten worden aangeboden conform het Bouwbesluit 2012. Op die manier kunnen deze huisaansluitingen eenvoudig worden aangesloten bij afkoppelwerkzaamheden. Alle nieuw te realiseren bebouwing binnen de gemeente Geertruidenberg wordt aangesloten op de (druk)riolering of een alternatieve voorziening die voldoet aan de eisen van de Regeling lozing afvalwater huishoudens. Dit wordt afgedwongen door ongezuiverde lozingen op oppervlaktewater en in de bodem in principe niet toe te laten. Bij de omgevingsvergunning wordt melding gemaakt van de verplichting aan te sluiten op de riolering. Bij nieuwbouw zal, waar mogelijk, het hemelwater gescheiden worden verwerkt van het afvalwater. Bij de verwerking van hemelwater wordt de trits ‘vasthouden-bergen-afvoeren’ als voorkeursvolgorde aangehouden. Concreet betekent dat overtollig hemelwater bij voorkeur lokaal wordt hergebruikt of geïnfiltreerd in de bodem. Indien dat niet mogelijk is, wordt het hemelwater rechtstreeks afgevoerd naar het oppervlaktewater of aangesloten op een regenwaterriolering. Belasting van de rioolwaterzuiveringsinstallatie met schoon water wordt daarmee beperkt. Watertoets Voor alle ruimtelijke plannen zal een watertoets moeten worden uitgevoerd.

In deze watertoets wordt kwalitatief beschreven hoe in het betreffende plan met water wordt omgegaan. Aspecten als oppervlaktewater, grondwater, hemelwater, afvalwater, waterkwaliteit en -kwantiteit, omgevingsfactoren en waterberging komen hierin aan de orde. Met de watertoets worden de waterbeheerders tijdig betrokken in het ontwerpproces. In nadere uitwerking dient er ook een waterhuishoudkundig plan te worden opgesteld om aan te tonen dat ook aan de hydraulische randvoorwaarden kan worden voldaan. Berekeningen Voor rioleringsberekeningen geldt als uitgangspunt dat het gemengde rioolstelsel minimaal een neerslagsituatie die gemiddeld eenmaal per twee jaar voorkomt (bui 08 conform de Kennisbank Stedelijk Water, circa 20 mm neerslag in een uur) moet kunnen afvoeren zonder waterop-straat. Bij rioleringsberekeningen van nieuwe stelsels en nieuwe gebieden wordt gerekend met intensievere neerslagsituaties om rekening te houden met de effecten van klimaatsverandering (bui 09 en bui 10 conform de Kennisbank Stedelijk Water, respectievelijk 29 en 36 mm). 31 Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028

In het vigerende BRP is verder een toetsing aan extreme neerslag opgenomen met behulp van de ‘getransformeerde Herwijnen bui’. Dit is een neerslagsituatie van 60 mm in één uur. Deze neerslagsituatie wordt ook bij toekomstige berekeningen toegepast om inzicht te verkrijgen in het functioneren van een plangebied bij zeer extreme neerslag. Omdat een dergelijke hoeveelheid neerslag niet (alleen) via de riolering kan worden afgevoerd, wordt bij het formuleren van maatregelen ook nadrukkelijk gekeken naar bovengrondse mogelijkheden. Daarbij wordt bezien op welke manier wegen en groenstructuren kunnen worden gebruikt om water tijdelijk te bergen en/of af te voeren. Huisaansluitingen Alle percelen in de gemeente moeten worden aangesloten op de riolering of een alternatieve voorziening die voldoet aan de eisen van de Regeling lozing afvalwater huishoudens. Het is niet toegestaan om hemelwaterlozingen aan te sluiten op drukriolering. Voor het maken of vergroten van aansluitingen moet een aanvraagformulier ingediend worden bij de gemeente. De gemeente voert daarbij de werkzaamheden in openbaar gebied uit. De kosten worden in rekening gebracht bij de aanvrager. De gemeente hanteert de stelregel van 1 aansluiting per pand/ perceel. Bij een vuilwater- en een regenwaterafvoer worden er 2 aansluitingen gemaakt, een voor elke afzonderlijke waterstroom.

Grondwater De gemeente Geertruidenberg streeft naar een grondwatersituatie waarbij de grondwaterstanden op natuurlijke wijze kunnen fluctueren en waarbij geen overlast wordt ervaren als gevolg van structureel te hoge of te lage grondwaterstanden. Perceeleigenaren zijn verantwoordelijk voor de ontwatering van hun eigen perceel. Dit ligt sinds 2009 vast in de Waterwet. De gemeente Geertruidenberg beschikt over een grondwatermeetnet bestaande uit 34 peilbuizen. De peilbuizen zijn gelijkmatig verspreid over de gehele gemeente. Het meetnet is met name gericht op het stedelijk gebied. De grondwatermetingen wordt uitgebreid indien onderzoek of meldingen daartoe aanleiding geven. Bij de gemeente Geertruidenberg zijn vanuit de klachtenregistratie en metingen geen structurele grondwaterknelpunten bekend. Wel zijn er locaties bekend met hinder van grondwater in kruipruimtes waar particuliere eigenaren eerst aan zet zijn. Vervanging en renovatie riolering, gemalen en randvoorzieningen Bij renovatie en vervanging wordt onderscheid gemaakt in levensduur verlengende maatregelen (renovatie) of het volledig nieuw aanleggen van voorzieningen (vervanging). Renovatie houdt in veel gevallen in dat een leiding (of rioolput) wordt bekleed met een kunststof bekleding (relinen) die beschadigde of lekke riolen hersteld.

Vervanging vindt bij voorkeur integraal plaats in combinatie met herstraatwerkzaamheden en groenrenovaties. Op die manier wordt er werk met werk gemaakt en kosten bespaard. Renovatie door middel van relinen vindt plaats op die locaties waar vervanging tot veel overlast of hoge kosten leidt. Vaak vindt dit geclusterd of in combinatie met een project plaats. In veel gevallen leidt een doelmatige renovatie tot een kostenbesparing ten opzichte van een traditionele vervanging van de riolering. Gegevensbeheer Om het beheer en onderhoud van de riolering vorm te kunnen geven, gebruikt de gemeente Geertruidenberg een geautomatiseerd rioolbeheersysteem. In dit beheersysteem zijn de karakteristieken van het rioleringssysteem vastgelegd en kan het rioolstelsel planmatig beheerd worden. Voor de rioolgemalen heeft de gemeente een specifiek onderhoudsbeheersysteem om de onderhoudstoestand van de gemalen vast te leggen en planmatig in te kunnen vullen. Afkoppelen Afkoppelen is het scheiden van vuilwater en regenwater waardoor het vuilwaterriool en de rioolwaterzuivering niet onnodig worden belast met regenwater. Daarnaast neemt de aantal overstortingen op oppervlaktewater af en wordt de kans op wateroverlast verminderd. Afkoppeloplossingen worden niet alleen gevonden in (regenwater)leidingen, maar ook in

32 Programma Stedelijk Water 2024-2028

oppervlakkige afstroming, wadi’s of, waar mogelijk, infiltratie. In geval van het realiseren van nieuwe voorziening bij bestaande bebouwing wordt gezocht naar participatie van burgers. Het afkoppelen heeft ook een keerzijde. Het afgekoppelde hemelwater kan veel nutriënten bevatten en kan dus ook voor problemen zorgen bijvoorbeeld een verslechtering van de waterkwaliteit (blauwalg). De Veste is zo’n aandachtsgebied. In samenwerking met het waterschap is de grootste overlast opgelost door een dode arm via een duiker te verbinden met de rest van het watersysteem en door de Veste in zijn geheel extra door te spoelen met het water uit de Donge. Echter als er meer hemelwater wordt afgekoppeld naar de Veste kan het zo weer optreden. In de komende planperiode blijft de gemeente nauw samenwerken met het waterschap om af te stemmen welke locaties afkoppelen doelmatig is. Het afkoppelen dient dus zorgvuldig te worden afgewogen, met aandacht voor risico’s ten aanzien van de waterkwaliteit en aandacht voor beheer- en onderhoudsaspecten. Diffuse bronnen Een aantal stoffen dat diffuus in het rioolwater terechtkomt, vormt een belasting voor het milieu. Te denken valt hierbij aan zink uit dakgoten, koper uit waterleidingen of minerale olie uit motoren. De gemeente streeft er naar om de emissie van deze stoffen in het oppervlaktewater te voorkomen.

Zij sluit zich aan bij wettelijke eisen op dit gebied en bij handreikingen op het gebied van Duurzaam Bouwen. Per april 2016 mogen er wettelijk geen chemische onkruidbestrijdingsmiddelen meer worden toegepast op verharding. De gemeente past sinds januari 2016 geen chemische middelen meer toe.

9.2 Reguliere beheer- en onderhoudsactiviteiten Hieronder vindt u een omschrijving van alle reguliere beheer- en onderhoudsactiviteiten voor de komende planperiode. Reinigen en inspecties De reiniging en inspectie van de vrijverval leidingen worden éénmaal per tien jaar gereinigd en geïnspecteerd. De kolken worden tweemaal per jaar gereinigd en visueel gecontroleerd op gebreken. Randvoorzieningen en gemalen worden tweemaal per jaar gereinigd. De inspectieresultaten worden vervolgens ingelezen in het rioolbeheerbestand. Voor de interpretatie van de inspectieresultaten wordt gebruik gemaakt van de NEN 3398, ‘inspectie en toestandsbeoordeling van riolen’. Aan de hand hiervan worden per type schade waarschuwings- en ingrijpmaatstaven opgenomen. Op basis hiervan kan worden overgegaan tot reparatie of eventueel vervanging van de riolering. Voor de concrete invulling van een maatregel is de technische kwaliteit doorslaggevend. Daarbij wordt de doelmatigheid van een maatregel bepaald door een financiële afweging van reparatiekosten ten opzichte van de vervangingswaarde. Gemalen Hoofdgemalen en randvoorzieningen worden tweemaal per jaar gereinigd en éénmaal per jaar geïnspecteerd. Drukriolering Drukriolering is primair bedoeld voor inzamelen en transporteren van (huishoudelijk) afvalwater uit het buitengebied.

Afgelopen twee planperiode zijn alle woningen in het buitengebied afgekoppeld. In principe komt er dus geen regenwater in de drukriolering. Regenwater kan in deze gebieden prima lokaal verwerkt worden. Indien bij onderhouds- en inspectiewerkzaamheden geconstateerd wordt dat hemelwater wordt verpompt volgt er een nader onderzoek. De gebruikte minigemalen (belangrijk onderdeel van de drukriolering) worden tweemaal per jaar gereinigd en éénmaal per jaar geïnspecteerd. Foutieve aansluitingen We willen onze rioolsystemen duurzaam inrichten. Dat betekent onder meer dat we schoon regenwater liever niet vermengen met afvalwater. Waar dat doelmatig is, investeren we bij vervangingsprojecten in gescheiden riolering. Het kan gebeuren dat de afvoer voor afvalwater per ongeluk wordt aangesloten op het hemelwaterstelsel en andersom. Dit noemen we een foutaansluiting. Er zijn in de gemeente Geertruidenberg geen knelpunten bekend met betrekking tot foutaansluitingen. In het verleden hebben we hier onderzoek naar gedaan. Ook daaruit bleek dat er 33 Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028

nauwelijks foutaansluitingen zijn. De foutaansluitingen die zijn gevonden, zijn inmiddels verholpen. Bij in- en uitbreidingen is de kans op foutaansluitingen aanwezig, inspectie is daarom noodzakelijk. Klachten en meldingen Onze inwoners zijn de ogen en oren in het gebied. We ontvangen graag meldingen van onze inwoners over water dat hinderlijke situaties veroorzaakt of overlast tot gevolg heeft. Inwoners kunnen meldingen doen via de Geertruidenberg app. Meldingen die binnen komen via het KCC, Geertruidenberg-app, mondeling bij de receptie of per brief worden in het gemeentelijke meldingssysteem geplaats waarna de vakinhoudelijk verantwoordelijke de melding verder in behandeling neemt. Bij een verstopping van de riolering moet de eigenaar eerst zelf onderzoek doen of dit op uw eigen terrein is, bijvoorbeeld met behulp van een rioleringsbedrijf.

9.3 Planvorming en onderzoeken Om invulling te geven aan de thema’s, die in hoofdstukken 5, 6, 7, 8 en 9 zijn behandeld, worden in de komende planperiode de onderstaande activiteiten uitgevoerd. Activiteiten 2024 2025 2026 2027 2028 Onderstaande activiteiten geven invulling aan de thema’s, die in de onderstaande hoofdstukken staan omschreven:  hoofdstuk 5: Gezondheid, leefbaarheid en bereikbaarheid  hoofdstuk 7: Wonen, werken en recreatie  hoofdstuk 8: Participatie en krachtige netwerken Inrichten waterloket 30.000 30.000 30.000 30.000 30.000 Klimaatsubsidie t.b.v. inwoners en 40.000 40.000 40.000 40.000 40.000 bedrijven voor het aanleggen van klimaat adaptieve voorzieningen Voorlichting en campagnes op scholen 20.000 20.000 20.000 20.000 20.000 Nauwere samenwerking met de veiligheidsregio, waterschappen en drinkwaterbedrijf op het gebied van veiligheid (We4Climate)* Onderstaande activiteiten geven invulling aan de thema’s, die in de onderstaande hoofdstukken staan omschreven:  hoofdstuk 6: Duurzaamheid  hoofdstuk 9: Beheer Opstellen SSW Geertruidenberg 75.000 Onderzoek en risico dialoog over 15.000 verzakkingen en grondwaterstanden in Geertruidenberg centrum-zuid en Raamsdonk Onderzoek risico’s van water op straat in 10.000 samenwerking met GGD Jaarlijkse communicatie over risico’s van 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 water op straat. Onderzoek i.s.m.

GGD Onderzoek overbodige verhardingen 20.000 Organiseren van incompany cursus voor 15.000 het klimaat adaptief inrichten van de openbare ruimte Opstellen afweegnotitie afkoppelen 40.000 40.000 hemelwater Uitwerken van de keuze uit de 50.000 afweegnotitie Onderzoek risico gestuurd beheer 30.000 Opstellen Programma Stedelijk Water incl. 40.000 kostendekkingsplan Totaal 191.000 211.000 166.000 131.000 91.000 Alle bedragen in € * Bekostigen vanuit personele middelen (uren) Tabel 9.1 Overzicht diverse activiteiten m.b.t. planvorming en onderzoeken 2024-2028 34 Programma Stedelijk Water 2024-2028

9.4 Investeringen De investeringen bestaan voornamelijk uit kosten voor het vervangen of vernieuwen (renoveren) van de watervoorzieningen, zoals vrijvervalriolen, drukriolen, gemalen en persleidingen. Hieronder vindt u een overzicht van alle benodigde investeringen voor de komende planperiode. Rioolvervangingen Tabel 9.2 bevat een overzicht van de benodigde rioolvervangingen 2024-2028, op basis van de leeftijd van een riool. Naast de benodigde vervangingsinvesteringen is in dit overzicht geen rekening gehouden met kosten van klimaatadaptieve maatregelen. Planjaar Gemengd riool Vuilwaterriool Hemelwaterriool Totaal Alle bedragen in €

2024 1.221.165 1.221.165

2025 6.352.009 6.352.009

2026 446.984 446.984

2027 386.124

386.124

2028 -

Tabel 9.2 Overzicht rioolvervangingen 2024-2028

Vervangen pompen en gemalen Rioolgemalen vormen de vitale en kwetsbare onderdelen van ons (vuilwater)rioolstelsel. Daarom is het belangrijk dat zij naar behoren blijven functioneren. We zorgen er dan ook voor dat deze op tijd worden vervangen. Gemalen bestaan uit een bouwkundig deel (de gemaalkelder met eventueel een opbouw) een mechanisch deel (de pompen, de afsluiters en de terugslagkleppen) en een elektrisch deel (de pompbesturing, de bedrading en de schakelkast). De kosten voor het vervangen van de verschillende onderdelen van de gemalen zijn ingeschat op basis van ervaringscijfers van gemeente Geertruidenberg. Tabel 9.3 is een overzicht weergegeven van de vervangingskosten van de pompen en gemalen voor de komende planperiode. Planjaar Gemalen (bouwkundig) Gemalen (E/M) Pompunits (bouwkundig Pompunits (E/M) Randvoorzien -ingen (E/M) Totaal Alle bedragen in €

2024 -

2025 -

2026 -

2027 -

2028 -

203.755

34.608

326.271

48.326

115.863

-

-

-

-

-

17.500

17.500

17.500

17.500

17.500

-

-

93.622

127.074

201.420

221.255

52.108

437.393

192.900

334.783

Tabel 9.3 Overzicht vervangingskosten pompen en gemalen 2024-2028

Vervangen druk- en persleidingen Persleidingen vormen eveneens essentiële onderdelen van ons (vuilwater)rioolstelsel voor het buitengebied. Daarom is het belangrijk dat zij naar behoren blijven functioneren. We zorgen er dan ook voor dat deze op tijd worden vervangen. De persleidingen hebben een levensduur van circa 60 jaar. Voor de komende planperiode zijn geen vervangingen van persleidingen gepland, zie Tabel 9.4). Planjaar Drukleidingen Persleidingen Totaal Alle bedragen in €

2024 -

2025 2.335 2.335

2026 1.805 1.805

2027 -

2028 -

Tabel 9.4: Overzicht geplande vervangingskosten persleidingen 2024-2028

35 Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028

Vervangen bergbezinkbassins Een bergbezinkbassin (BBB) is een grote ondergrondse ruimte (kelder) waar overtollig rioolwater tijdelijk kan worden geborgen, waardoor het vervuilde deel bezinkt (en dus gedeeltelijk wordt gezuiverd) en het sterk vervuilde water bij overstort niet in het oppervlaktewater terechtkomt. In de planperiode zijn er geen bouwkundige, maar alleen elektrotechnische en mechanische onderhoudsmaatregelen voorzien. In de komende planperiode zijn geen activiteiten gepland ten behoeve van bergbezinkbassins.

36 Programma Stedelijk Water 2024-2028

10. Bedrijfsvoering Voor de uitvoering van de gemeentelijke watertaken zijn personele middelen nodig. De omvang van de personele middelen is afhankelijk van verschillende factoren, zoals het inwoneraantal, het aantal aanwezige rioolobjecten, het ambitieniveau van de gemeente en de beschikbaarheid en toegankelijkheid van actuele gegevens. Een belangrijke keuze daarnaast is de verhouding tussen het uitbesteden van werkzaamheden en het zelf uitvoeren daarvan. De gemeente Geertruidenberg kiest ervoor om een aantal werkzaamheden uit te besteden. Daarbij voert de gemeente de regie, maar heeft zij wel personele middelen nodig voor deze regievoering. Daarvoor is het belangrijk dat de betreffende medewerkers voldoende uitgerust zijn qua middelen en qua kennisniveau om de projecten aan te sturen. De omvang van de noodzakelijke personele middelen is gebaseerd op de handreikingen uit de Leidraad Riolering (module D2000) en de ervaringen van de afgelopen planperiode. In de afgelopen planperiode is er circa 2,5 fte per jaar beschikbaar geweest (inclusief inhuur) aan menskracht die ingezet is voor water en riolering. Dit is gebaseerd op het voorgaande gemeentelijke rioleringsplan. De ervaring van de afgelopen planperiode is dat de huidige interne personele bezetting ontoereikend is om alle rioleringsactiviteiten naar behoren uit te voeren en dat externe ondersteuning daarbij noodzakelijk is.

De Leidraad Riolering maakt onderscheid in vijf onderdelen van de gemeentelijke watertaken die moeten worden uitgevoerd. Dit zijn: 1. Planvorming 2. Onderzoek 3. Onderhoud 4. Maatregelen 5. Facilitair Voor de deeltaken planvorming (1), onderzoek (2) en facilitair (5) zijn er kengetallen beschikbaar op basis van de omvang van het inwoneraantal. De onderhoudsinspanningen (3) kunnen worden bepaald op basis van de lengte riolering en het aantal voorzieningen. De personele inzet voor de maatregelen (4) is afhankelijk van het niveau van de investeringen. Voor de komende planperiode is er 5 fte noodzakelijk voor alle reguliere beheertaken. De onderbouwing van deze personele behoefte is opgenomen in de onderstaande tabel. Daarbij is uitgegaan van 200 werkdagen (1440 uur) per jaar voor 1 fte, uitgaande van een 36-urige werkweek.

Planvorming, onderzoek en facilitair Onderhoud Maatregelen Totaal

tijdsbesteding dagen 252 199 530 885

fte (175 dagen/jaar) 1,4 1,1 2,5 5,0

De totaal benodigde personele inzet is tweemaal de huidige beschikbare personele middelen van circa 2,5 fte. De komende planperiode heeft de gemeente een grote opgave zoals, het uitvoeren van het dagelijks beheer, de uitvoeringsagenda uit de Strategie Klimaatadaptatie, diverse rioolvervangingsprojecten- en participatieprojecten. Daarnaast wordt in het kader van de regionale samenwerking We4Climate, maar ook voor het toekomstbestendig maken van het rioleringssysteem onder meer door een risico gestuurd beheer en onderhoudsprogramma veel van de ambtelijke organisatie gevergd. Dit is in lijn met de gekozen ambities. De huidige personele bezetting is ontoereikend om hier volledig vorm aan te geven en heeft aanvulling nodig om alle geplande gemeentelijke watertaken naar behoren te kunnen uitvoeren. Op dit moment is het werven van gekwalificeerde medewerkers, mede vanwege de beschikbaarheid daarvan op de arbeidsmarkt, als grootste zorg en uitdaging in het vakgebied. Deze uitdaging speelt niet alleen bij gemeenten, maar ook in het bedrijfsleven.

37 Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028

11. Financiële middelen Om te voldoen aan de doelen die we ons in dit programma hebben gesteld, voeren we verschillende activiteiten en maatregelen uit. Via de rioolheffing wordt het geld voor deze activiteiten en maatregelen bijeengebracht door de inwoners en bedrijven van gemeente Geertruidenberg. In dit hoofdstuk beschrijven we wat de uitgangspunten zijn, hoeveel middelen er nodig zijn, hoe we de riolering willen gaan financieren en wat dat betekent voor de rioolheffing in de komende jaren.

11.1 Uitgangspunten Voor de financiële doorrekening hebben we de volgende uitgangspunten gehanteerd:    



  

     

Startjaar Beschouwde periode Prijspeil Rioolheffing o Eigenaars o Gebruikers Heffingseenheden: o Eigenaars: o Gebruikers o Fictieve heffingseenheid t.b.v. kostendekkingsberekeningen Saldo voorziening op 1 januari 2024 Afschrijvingsvorm Omslagrente o Oude kapitaallasten o Nieuwe kapitaallasten BTW

2024 60 jaar 2023 €206,04 €166,56 €39,48 9.816 817 11.267 € 4.852.346, Lineair 1,00% 0,75% 1,00% 21%

De rioolheffing mag maximaal kostendekkend zijn: de geraamde opbrengsten mogen de geraamde lasten niet overstijgen (artikel 229b Gemeentewet). Inflatie is niet meegenomen in de berekeningen; alle uitgaven en inkomsten zijn uitgedrukt op basis van een vast prijspeil (2023). De eindsaldi van de reserve/voorziening dienen aan het eind van de beschouwde periode minimaal nul te zijn. Voorzieningen mogen niet negatief zijn. Het toe te rekenen omslagrente wordt jaarlijks bij het opstellen van de begroting vastgesteld.

11.2 Uitgaven In de planperiode 2024-2028 zal gemiddeld €2,3 miljoen per jaar uitgegeven worden aan de exploitatie van de riolering en de (kapitaal)lasten die uit de investeringen voortvloeien. De verwachte kosten van onderhoud en investeringen over de periode 2024 t/m 2083 zijn weergegeven in figuur 11.1.

38 Programma Stedelijk Water 2024-2028

Figuur 11.1 Overzicht uitgaven 2024-2083

De komende planperiode voorzien we een lastenverhoging. Naast loonstijgingen, stijgende energiekosten, materiaalkosten heeft de gemeente ook een opgave om de gemeente Geertruidenberg voor 2050 klimaatbestendig in te richten. Hieronder een overzicht en onderbouwing van alle belangrijkste uitgaven voor de komende planperiode. Deze bestaan uit o.a. exploitatiekosten, overheadkosten, loonkosten en investeringskosten. Naast de reguliere vervangingsinvesteringen, die nodig zijn om het huidige rioolsysteem in stand te houden, zijn ook extra investeringen nodig om te zorgen dat het rioolsysteem van de gemeente Geertruidenberg in 2050 klimaatbestendig is. Exploitatie-, overhead- en loonkosten De exploitatiekosten bestaan voor een belangrijk deel uit de kosten voor het onderhoud dat nodig is voor het in stand houden van onze watervoorzieningen. Denk daarbij aan het dagelijks onderhoud van het rioleringssysteem, onderzoek en planvorming. Daarnaast hebben we te maken met loonkosten. In tabel 11.2 is een overzicht weergegeven van de exploitatie-, overhead-, loonkosten en de kapitaallasten voor de komende planperiode. Het volledig overzicht van de exploitatie vindt u in bijlage 2 (exploitatie). Planjaar 2024 Exploitatie-, 1.700.403 loonkosten en overhead Oude 532.223 kapitaallasten Nieuwe kapitaallasten Totaal 2.232.626 Alle bedragen in €

2025 1.720.403

2026 1.675.403

2027 1.640.403

2028 1.600.403

528.020

523.462

503.957

487.981

49.922

223.012

267.066

290.338

2.298.345

2.421.877

2.411.426

2.378.722

Tabel 11.2 Overzicht exploitatie-, overhead, loonkosten en kapitaallasten 2024-2028

Investeringen De investeringen bestaan voornamelijk uit kosten voor het vervangen of vernieuwen (renoveren) van de watervoorzieningen, zoals vrijvervalriolen, drukriolen, gemalen en persleidingen. De investeringen voor de komende planperiode is weergegeven in tabel 11.3.

39 Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028

Planjaar Rioolvervangingen Diverse klimaatmaatregelen Gemalen (E/M) Pompunits (E/M) Druk- en persleidingen Randvoorzieningen (E/M) IBA’s Totaal Alle bedragen in €

2024

2025

2026

2027

2028

1.221.165 -

6.352.009 -

446.984 -

386.124 -

-

203.755 17.500 -

34.608 17.500 2.335

326.271 17.500 1.805

48.328 17.500 -

115.863 17.500 -

12.238 1.454.658

6.406.452

93.622 886.182

127.074 579.026

201.420 334.783

Tabel 11.3 Overzicht investeringen 2024-2028

In figuur 11.4 vindt u een overzicht van de benodigde vervangingsinvesteringen voor de komende 60 jaar.

Figuur 11.4 Overzicht vervangingsinvesteringen 2024-2083

In de komende 60 jaar wordt een aantal grote vervangingspieken verwacht. In 2030 wordt een vervangingspiek van circa 16,5 mln verwacht, in 2035 circa 19,5 mln en in 2045 bijna 11 mln. Deze vervangingsopgave vereist een grote inspanning van de ambtelijke organisatie. Naast het beschikken van voldoende capaciteit om alle noodzakelijke vervangingen en reguliere taken uit te voeren is het werven van gekwalificeerde medewerkers als grootste zorg en uitdaging (zie hoofdstuk 10).

11.3 Scenario’s In het Porgamma Stedelijk Water 2024-2028 zijn twee scenario’s uitgewerkt, die onderling verschillen qua stijgingsperiode. In tabel 11.5 zijn de hoofdkenmerken van de twee scenario’s beschreven. Scenario 1 2

Stijgingsperiode 20 jaar 30 jaar

Tabel 11.5 Scenario’s

40 Programma Stedelijk Water 2024-2028

11.4 Ontwikkeling rioolheffing Vanzelfsprekend vertonen de patronen voor de ontwikkeling van de rioolheffing sterke overeenkomsten met die voor de inkomsten. Alle twee scenario’s tonen eerst een stijging, blijven daarna voor de resterende periode constant, zie figuur 11.6. Hieronder vindt u de onderlinge verschillen:  

Scenario 1: 2,98% in 20 jaar, eindtarief €371,-. Scenario 2: 2,17% in 30 jaar, eindtarief €392,-.

Figuur 11.6 Ontwikkeling rioolheffing twee scenario’s

Het maximale niveau van de rioolheffing verschilt onderling circa €21,-. Het gemiddelde niveau van de rioolheffing over de beschouwde periode van 60 jaar verschilt niet van elkaar. Beide bedraagt dit circa €339,-. In Tabel 11.7 is de ontwikkeling van de rioolheffing weergegeven gedurende de planperiode. Scenario

Stijgingspercentage 1 2,98% 2 2,17% Alle bedragen in €

2024

2025

2026

2027

2028

206 206

212 211

219 215

225 220

232 225

Tabel 11.7 Ontwikkeling rioolheffing gedurende planperiode 2024-2028

11.5 Saldo tariefegalisatievoorziening In het kostendekkingsplan is uitgegaan van het feit dat over het algemeen de voorziening geen negatief saldo mag hebben. In figuur 11.8 is de ontwikkeling van de saldo rioolvoorziening weergegeven.

41 Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028

Figuur 11.8 Ontwikkeling saldo tariefegalisatievoorziening twee scenario’s

Voor beide scenario’s geldt, dat de voorziening over hele beschouwde periode van 60 jaar niet negatief wordt. In scenario 1 stijgt de voorziening wel naar een behoorlijke waarde van circa 12,8 mln ten opzichte van scenario 2 met aan maximale waarde van 6,7 mln.

11.6 Samenvatting resultaten In tabel 11.9 vindt u per scenario een beknopte samenvatting van de resultaten.

Scenario

Scenario 1 Scenario 2

StijgingsLasten Inkomsten percentage Stijgingsperiode % Jaar mln mln 2,98 20 234 229 2,17 30 234 229

Rioolheffing

Saldi

min max gem. max eind 206 371 339 12,8 0 206 392 339 6,7 0

Tabel 11.9 Resultatentabel voor de twee scenario’s

Toelichting op de tabel:  In groen zijn de gunstigste uitkomsten weergegeven, in oranje de ongunstigste;  Stijgingspercentage: het benodigde percentage van stijging binnen de beschouwde periode, dat het tarief mag stijgen;  Stijgingsperiode: het totaal aantal jaren van stijging binnen de beschouwde periode;  Lasten: cumulatief bedrag over de beschouwde periode van 60 jaar;  Inkomsten: cumulatief bedrag over de beschouwde periode van 60 jaar;  Rioolheffing: basistarief als minimale, gemiddelde en maximale waarde;  Saldi: maximale respectievelijk eindsaldo van de rioolvoorziening. In bijlage 1 vindt u voor elk scenario de uitgebreide resultaten.

42 Programma Stedelijk Water 2024-2028

11.7 Conclusie Op basis van de bovenstaande resultaten gaat de voorkeur uit naar scenario 2. De rioolheffing zal jaarlijks stijgen met 2,17% naar een kostendekkend eindtarief van 392 euro in 30 jaar. Hieronder vindt u een onderbouwing van deze keuze:  Geleidelijke stijging van de rioolheffing over een periode van 30 jaar (zoveel mogelijk beperken lastenverzwaring voor onze inwoners);  De uitgaven lopen redelijk in de pas met de inkomsten;  De voorziening stijgt niet naar een te hoge waarde van circa 6,7 mln (iets hoger dan de huidige waarde);  De voorziening is gedurende de gehele beschouwde periode van 60 jaar niet negatief. In tabel 11.10 vindt u een overzicht van de tarieven voor de komende planperiode. Jaar Tarief

2024 206

2025 211

2026 215

2027 220

2028 225

Alle bedragen in € Tabel 11.10 Ontwikkeling rioolheffing voorkeursvariant 2024-2028 (excl. jaarlijkse indexatie)

Het volledige kostendekkingsplan vindt u in bijlage 2.

43 Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028

Bijlage 1 Resultaten scenario’s

a. Resultaten scenario 1 b. Resultaten scenario 2

44 Programma Stedelijk Water 2024-2028

A. Resultaten scenario 1       

Stijgingsperiode: Stijgingspercentage: Startsaldo voorziening: Minimale saldo voorziening: Maximale saldo voorziening: Eindsaldo voorziening: Eindboekwaarde:

20 jaar 2,98% € 4.852.346 € 329 € 12.835.796 € 329 € 63.670.151

45 Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028

Resultaten scenario 2       

Stijgingsperiode: Stijgingspercentage: Startsaldo voorziening: Minimale saldo voorziening: Maximale saldo voorziening: Eindsaldo voorziening: Eindboekwaarde:

30 jaar 2,17% € 4.852.346 € 710 € 6.665.436 € 710 € 63.720.151

46 Programma Stedelijk Water 2024-2028

Bijlage 2 Kostdekkingsplan a. b. c. d. e. f. g.

Algemeen Heffingseenheden Lopende kapitaallasten Exploitatie Uitgaven Kostendekkingsplan Voorziening

47 Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028

Bijlage 3 Reactie Waterschap Brabantse Delta Aan: Griffioen, Ruud <r.griffioen@brabantsedelta.nl> Verzonden: dinsdag 8 augustus 2023 10:53 Aan: Peter Trommelen <P.Trommelen@geertruidenberg.nl> Onderwerp: RE: Programma Water Geertruidenberg 2024-2028 concept definitief Geachte heer Trommelen, Dank voor het toesturen van de concept-definitieve versie van uw Programma Stedelijk Water 20242028. Hierbij ontvangt u onze reactie op het Programma Stedelijk Water. Algemeen kunnen we als waterschap Brabantse Delta een positief advies geven, maar we willen hierbij wel een aandachtspunt meegeven. Beleidsmatig geeft het plan voldoende invulling aan de samenwerking in de waterketen en het watersysteem tussen waterschap Brabantse Delta en gemeente Geertruidenberg. Hierbij is het positief dat er in het Programma Stedelijk Water de koppeling gelegd is met onder andere klimaatadaptatie. In het verlengde van deze ambitie zijn de conclusies uit de evaluatie van het GRP 2018-2022 wel zorgelijk te noemen. Niet alle speerpunten en investeringsmaatregelen zijn uitgevoerd, waarbij de Covid-19 en personele capaciteit als voornaamste reden is genoemd. Personele capaciteit is een van de grote zorgpunten in de komende periode, zeker met de uitdagingen die met de klimaatverandering op ons af komen.

Wij hopen dat u er desondanks in zult slagen de ambities uit het Programma Stedelijk Water in de komende periode te realiseren. Ik hoop u hierbij voldoende geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, Ruud Griffioen Gebiedsadviseur Waterbeleid & Plannen

T: +31 76 564 1976 E: r.griffioen@brabantsedelta.nl W: www.brabantsedelta.nl

Bouvignelaan 5 | 4836 AA Breda | Postbus 5520 | 4801 DZ Breda

48 Programma Stedelijk Water 2024-2028

Bijlage 4 Begrippenlijst Afkortingen AMvB BBB BBV BBL BBT Bob CROW GRP DPRA DWA HWA IBA NEN NPR OAS OMWB PUB-DR RAW RWA RWZI SSW Wm Wvo

Algemene Maatregel van Bestuur bergbezinkbassin bergbezinkvoorziening bergbezinkleiding best beschikbare techniek binnenonderkant buis Kennisinstituut voor infrastructuur, openbare ruimte, verkeer en vervoer, en werk en veiligheid gemeentelijk rioleringsplan Deltaprogramma ruimtelijke adaptatie droogweerafvoer hemelwaterafvoer installatie voor individuele behandeling van afvalwater Nederlandse norm Nederlandse praktijkrichtlijn Optimalisatiestudie afvalwatersysteem Omgevingsdienst Middel- en West- Brabant Pomp Unit Beheer Drukriolering Rationalisatie en Automatisering Grond-, Water- en wegenbouw regenwaterafvoer rioolwaterzuiveringsinstallatie Systeemoverzicht Stedelijk Water (opvolger van BRP) Wet milieubeheer Wet Verontreiniging oppervlaktewater

49 Programma Stedelijk Water Geertruidenberg 2024-2028

Termen en definities stedelijk afvalwater en hemelwater aangroei

verzameling van organismen die zich op de buiswand hebben vastgehecht of in slierten aan de buiswand hangen

aansluitvergunning

vergunning op grond van de aansluitverordening en de Wvo die wordt afgegeven door het zuiveringsschap voor de aansluiting op de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI)

aantasting

een wijziging van de structuur van de buiswand als gevolg van (bio)chemische of mechanische processen

afkoppelen

het actief scheiden van vuilwater en regenwater met als doel om het regenwater niet meer naar de RWZI te transporteren

afvalwater

alle water waarvan de houder zich met het oog op de verwijdering daarvan ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen (opmerking: hieronder wordt dus ook afvloeiend regenwater begrepen)

afvoerend oppervlak

het naar de riolering afwaterende oppervlak

afzetting

aankoeking van slib, vet en kalk op de buiswand; tevens afzetting van bodemmateriaal anders dan zand ter plaatse van een buisverbinding of scheur

basisinspanning

term die de waterkwaliteitsbeheerders gebruiken voor het aanduiden van de inspanningen die elke gemeente moet uitvoeren of uitgevoerd hebben om de vuiluitworp uit de riolering tot een bepaald niveau te reduceren

basisrioleringsplan

document (tekening + toelichting en berekeningen) met de huidige situatie van de riolering en de uit te voeren verbeteringsmaatregelen

beheer

zie rioleringsbeheer

bemalingsgebied

een rioleringsgebied waaruit het afvalwater door een gemaal wordt verwijderd

beoordelen

het toetsen van een parameter aan de bijbehorende maatstaf en het geven van een oordeel over de uitkomsten van de toetsing

bergbezinkvoorziening

reservoir voor de tijdelijke opslag van afvalwater waarin tevens slibafzetting plaatsvindt met een voorziening om het slib te kunnen verwijderen en waaruit overstortingen kunnen plaatsvinden