1. DIOR Analyse bestaand beheer definitief

Duurzame Inrichting van de Openbare Ruimte (DIOR) Analyse bestaand beheer

Sweco Nederland B.V. Onderwerp Projectnummer Klant Auteur Vrijgegeven Datum Document referentie

30129769 Geertruidenberg DIOR 2023 51017610 Gemeente Geertruidenberg Brian van Straalen Martin Hoorweg 04-12-2024 NL24-648800269-114144

2/21

Inhoudsopgave

1 2

Inleiding ......................................................................................................................... 4 De beheercyclus ............................................................................................................ 5 2.1 Wat is beheer en onderhoud? ............................................................................. 5 2.2 Scope analyse ..................................................................................................... 7 2.3 Regelgeving ........................................................................................................ 8 2.4 Beleidsonderwerpen ........................................................................................... 9 2.5 Uitdagingen in de toekomst ............................................................................... 10

3

Werkwijze .................................................................................................................... 12 3.1 Factsheets ......................................................................................................... 12 3.2 Steekproef ......................................................................................................... 12 3.3 Vergelijking met budgetten ................................................................................ 12

4

Resultaten ................................................................................................................... 14 4.1 Steekproef ......................................................................................................... 14 4.2 Samenvatting Factsheets .................................................................................. 15 4.3 Vergelijking raming met budgetten ................................................................... 19

5

Conclusies ................................................................................................................... 20

Bijlage 1 Factsheets .............................................................................................................. 21

3/21

1

Inleiding

Aanleiding De gemeente Geertruidenberg wil graag een Duurzame Inrichting van de Openbare Ruimte (DIOR). Het voornemen is om de gemeenteraad eind mei te informeren over beleidsmogelijkheden betreffende het beheer en de inrichting van de openbare ruimte. De gemeente volgt hiervoor meerdere sporen. De sporen betreffen: 1) analyse van het bestaande areaal; 2) studie naar verschillende scenario’s voor het beheer, inclusief verbeelding hiervan; 3) opstellen leidraad inrichting openbare ruimte (LIOR). Het doel van deze analyse is inzicht te krijgen in het huidige beleid en de beschikbare budgetten. Dit is nodig om de vraag te beantwoorden: ‘Welk nieuw beleid is nodig voor een duurzaam beheer van de openbare ruimte?’

Kernvraag en doel Dit rapport bevat spoor 1, de analyse van het bestaande areaal. Om een nieuw beleidskader te kunnen opstellen zijn verschillende disciplines in kaart gebracht ten aanzien van arealen, ambities, budgetten en de gerealiseerde kwaliteit buiten. Het minimale budget is bepaald wat benodigd is om het huidige openbaar gebied te kunnen onderhouden op basis van het geldende beleid en de wettelijke ondergrens (het minimaal vereiste). Hieruit kunnen verschillende conclusies worden getrokken: • Is er voldoende informatie beschikbaar om de beleidsdoelstellingen te toetsen? •

Kan worden aangegeven in welke mate de beleidsdoelstellingen zijn behaald?

Voor het bepalen van het minimale budget is een rekenmodel opgezet. Aan de hand van dit model kunnen financiële gevolgen van beleidskeuzes worden doorgerekend. Dit rapport vormt de basis voor een evaluatie met de beheerders over de benodigde input voor een nieuw beleids- en beheerkader voor de openbare ruimte.

Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op het onderwerp van dit rapport. Dit om de scope af te bakenen en het onderwerp inhoudelijk toe te lichten. Hoofdstuk 3 bevat een beschrijving van werkzaamheden die zijn uitgevoerd in het kader van de analyse van het bestaand areaal: een steekproef van de kwaliteit buiten, het opstellen van factsheets per vakdiscipline op basis van interviews met medewerkers van de gemeente en documenten en het opstellen van een raming van de benodigde budgetten. Hoofdstuk 4 beschrijft de bevindingen. Dit hoofdstuk gaat in op de resultaten van de steekproef en geeft een samenvatting van de factsheets en een vergelijking van de raming met de beschikbare budgetten. Hoofdstuk 5 geeft conclusies en aanbevelingen voor het vervolg van dit project. Sweco | Duurzame Inrichting van de Openbare Ruimte (DIOR) Analyse bestaand beheer Projectnummer 51017610 Datum 04-12-2024

Versie definitief

Document referentie NL24-648800269-114144

4/21

2

De beheercyclus

2.1

Wat is beheer en onderhoud?

Dit onderzoek gaat over beheer en onderhoud. Hieronder wordt verstaan datgene wat moet worden gedaan om een object in stand te houden, van het moment dat het object in onderhoud komt, totdat het vernieuwd of vervangen wordt. Gedurende de periode van beheer en onderhoud vinden onderhoudsmaatregelen plaats zoals repareren, schilderen en schoonmaken. De objecten moeten goed functioneren en veilig te gebruiken zijn. In principe verandert de inrichting door beheer en onderhoud niet.

Beheercyclus Voor het beheer en onderhoud volgt de gemeente de beheercyclus, ook wel bekend als de cyclus van monitoren, plannen, uitvoeren en evalueren (zie afbeelding 2.1). Het doorlopen van de beheercyclus is een continu proces. Het heeft invloed op de bedrijfsvoering, projecten en kwaliteitsbeheer. De beheercyclus helpt organisaties bij het effectief beheren en verbeteren van hun werkprocessen. Hieronder staat een uitleg van de verschillende fasen in de cyclus: • Beheren en programmeren: Aan de hand van de wettelijke verplichtingen en wensen van het bestuur worden beheerplannen gemaakt voor het uitvoeren van onderhoudsmaatregelen de komende jaren. De plannen worden samengevoegd in een meer-jareninvesteringsplan en een meer-jaren-onderhoudsplan. • Plannen en voorbereiden: Gekozen wordt wat wel en niet in uitvoering kan worden genomen. De geplande werkzaamheden worden gereed gemaakt voor uitvoering. Ontwerpen worden gemaakt, budgetten bepaald en door de raad beschikbaar gesteld en aannemers gezocht. • Bouwen en onderhouden: In deze fase worden de plannen in actie omgezet. Taken en activiteiten worden uitgevoerd volgens de plannen. Dit kan het implementeren van veranderingen, het lanceren van nieuwe initiatieven of het aanpassen van bestaande processen omvatten.

• Monitoren en analyseren: In deze fase houdt een organisatie toezicht op de huidige processen, systemen en prestaties. Dit kan onder andere omvatten: het verzamelen en analyseren van data om de huidige conditie te begrijpen en eventuele problemen of afwijkingen van de verwachte resultaten te identificeren. • Evalueren en bijsturen: Nadat de uitvoering heeft plaatsgevonden, wordt de effectiviteit ervan geëvalueerd. Dit betekent het beoordelen van resultaten, het vergelijken van de werkelijke uitkomsten met de geplande doelstellingen en het analyseren van de verschillen. • Beleid en strategie: Afhankelijk van de evaluatie worden acties ondernomen om processen te verfijnen of correcties aan te brengen. Dit kan leiden tot het bijstellen van plannen, het aanpassen van doelstellingen of het implementeren van nieuwe procedures om de prestaties te verbeteren.

Sweco | Duurzame Inrichting van de Openbare Ruimte (DIOR) Analyse bestaand beheer Projectnummer 51017610 Datum 04-12-2024

Versie definitief

Document referentie NL24-648800269-114144

5/21

Deze cyclus wordt herhaald om ervoor te zorgen dat de organisatie zich voortdurend aanpast en verbetert. Het is een dynamisch proces dat flexibiliteit en voortdurende aandacht vereist om effectief te blijven in een veranderende omgeving. Voor dit onderzoek is met name het onderdeel ‘beleid en strategie’ van belang en dan met name waar het strategische aanpassingen en doelstellingen betreft.

Afbeelding 2.1 de beheercyclus

Typen onderhoud Binnen beheer maken we onderscheid tussen groot onderhoud en klein onderhoud. De noodzaak van het verrichten van groot onderhoud doet zich pas na een langere periode van gebruik voor, als gevolg van slijtage. Het gaat om onderhoud van meer ingrijpende aard, dat betrekking heeft perioden van meerdere jaren. Bij groot onderhoud vindt geen herinrichting van de openbare ruimte plaats. Klein of dagelijks onderhoud komt jaarlijks terug en gaat het om dagelijkse kleine reparaties of jaarlijks terugkerende onderhoudswerkzaamheden.

Investering vervanging en vernieuwing Bij het beheren van de buitenruimte is het concept 'einde levensduur' een belangrijk aspect. Een object heeft een verwachte technisch levensduur op basis waarvan de afschrijvingskosten zijn bepaald en waarop het beheer is afgestemd. Soms is het noodzakelijk om een buitenruimte voortijdig te vernieuwen wat leidt tot hogere afschrijvingskosten en aanpassingen in het beheer. De redenen waarom een object voortijdig wordt vervangen, heeft te maken met de economische en functionele levensduur.

Sweco | Duurzame Inrichting van de Openbare Ruimte (DIOR) Analyse bestaand beheer Projectnummer 51017610 Datum 04-12-2024

Versie definitief

Document referentie NL24-648800269-114144

6/21

Economische levensduur: Dit verwijst naar de periode waarin een object financieel haalbaar of kosteneffectief is te gebruiken. Na verloop van tijd kunnen de onderhouds- en reparatiekosten van een object oplopen tot een punt waarop het niet meer economisch verantwoord is om een object te behouden. De economische levensduur kan korter zijn dan de technische levensduur, omdat het financieel verstandiger kan zijn om een object te vervangen door een nieuwere, efficiëntere versie, zelfs als de oude nog functioneert. Functionele levensduur: De functionele levensduur van een object heeft betrekking op de periode waarin het aan de oorspronkelijke of vereiste functies kan voldoen. Dit gaat over hoe lang het object zijn gebruiksdoel effectief kan dienen. Deze levensduur is niet per se gelinkt aan technische problemen, maar meer aan het voldoen aan de behoeften van gebruikers of aan veranderende normen en eisen. Het bepalen van het einde van de levensduur van een object is vaak een complexe beslissing die rekening houdt met meerdere factoren: • • • • •

2.2

Kosten: Het vergelijken van de kosten voor onderhoud en reparatie met de kosten voor vervanging. Prestaties: De effectiviteit waarmee een object zijn gewenste functie uitvoert. Veiligheid: Of een verouderd object nog kan worden gebruikt zonder veiligheidsrisico's. Technologische veroudering: Of er nieuwe technologieën zijn die betere prestaties of efficiëntie bieden. Milieu-impact: De ecologische voetafdruk van het blijven gebruiken van een oud object versus het vervangen ervan.

Scope analyse

Vakdisciplines In dit onderzoek worden de vakdisciplines onder de loep genomen: • Bebording; • Groen (inclusief bomen en begraafplaatsen); • Civiele kunstwerken; • OVL (openbare verlichting) en installaties; • Riolering; • Spelen; • Straatmeubilair; • Straatreiniging; • Water; • Wegen. Begraafplaatsen maakt onderdeel uit van Groen. Riolering wordt volledigheidshalve meegenomen. Hiervoor is in 2023 het Programma Stedelijk Water vastgesteld. Alle beheer ten aanzien van deze vakdisciplines maakt onderdeel uit van dit onderzoek. Het betreft het daadwerkelijke beheer, de organisatie om het beheer uit te voeren en de organisatie om het beheer te sturen. Hieronder vallen niet op beleid gerichte programma’s als communicatie.

Sweco | Duurzame Inrichting van de Openbare Ruimte (DIOR) Analyse bestaand beheer Projectnummer 51017610 Datum 04-12-2024

Versie definitief

Document referentie NL24-648800269-114144

7/21

2.3

Regelgeving

Voor beheer geldt wet- en regelgeving om de buitenruimte veilig en functioneel te houden: • Het is de verantwoordelijkheid van de gemeente om ervoor te zorgen dat de buitenruimte veilig is. De gemeente is aansprakelijk voor schade die voortvloeit uit het niet voldoen van vastgoed, in dit geval de buitenruimte, aan de redelijke eisen die in de gegeven omstandigheden gesteld mogen worden (Burgerlijk Wetboek 6.174); • Tevens geldt dat de gemeente proactief moet handelen bij gevaarlijke situaties. Het niet wegnemen van deze situaties kan wordt gezien als een onrechtmatige daad (burgerlijk wetboek 6.162). De gemeente is schuldaansprakelijk in geval van schade; • Wegenwet, (art. 13) de gemeente is verplicht wegen te onderhouden inclusief duikers en bermsloten. (art. 16) De gemeente moet zorgen dat de wegen in goede staat verkeren; • Verplichting tot onderhoud van watergangen, vanuit de Waterschapsverordening (Keur) van het Waterschap Brabantse Delta; • In het Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen is bepaald dat attractie- en speeltoestellen moeten worden geïnspecteerd en onderhouden door een deskundige, om de veiligheid van de gebruikers te waarborgen; • Het Besluit activiteiten leefomgeving, een uitvoeringsinstrument van de Omgevingswet: verplichting tot rekeninghouden met de aanwezigheid van beschermde planten en dieren en hun leefomgeving.

De gemeente moet maatregelen treffen om verstoring, vernieling, beschadiging of verplaatsing van beschermde planten en dieren te voorkomen. De Omgevingswet geeft de gemeente bevoegdheden om visie en beleid te maken voor de buitenruimte. Het strategische beleidsdocument is de Omgevingsvisie: • een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving; • de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied; • de hoofdzaken van het voor de fysieke leefomgeving te voeren integrale beleid. De omgevingsvisie van Geertruidenberg is te vinden op de volgende locatie. https://omgevingsvisie.geertruidenberg.nl/ Naast een omgevingsvisie kan een gemeente programma’s opstellen. Een programma bevat voor een of meer onderdelen van de fysieke leefomgeving: a. een uitwerking van het te voeren beleid voor de ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming of het behoud daarvan, b. maatregelen om aan een of meer omgevingswaarden te voldoen of een of meer andere doelstellingen voor de fysieke leefomgeving te bereiken.

Facultatieve programma’s in de gemeente Geertruidenberg zijn: • •

Programma stedelijk water 2024-2028 Programma openbare verlichting 2024-2033

Sweco | Duurzame Inrichting van de Openbare Ruimte (DIOR) Analyse bestaand beheer Projectnummer 51017610 Datum 04-12-2024

Versie definitief

Document referentie NL24-648800269-114144

8/21

Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) bevat regels voor de controle van de begrotingen van gemeenten. Het BBV stelt uniforme regels voor de inrichting van de begroting en de jaarrekening van gemeenten om transparantie en vergelijkbaarheid te waarborgen. Het BBV geeft hiermee ook kaders voor noodzakelijk beleid en onderbouwing van begrotingen. Het BBV bepaalt dat de raad de kaders vaststelt voor het beleid ten aanzien van het onderhoud van de kapitaalgoederen en dat de raad hierin het gewenste onderhoudsniveau vaststelt. In de gemeentebegroting moeten de ramingen van de onderhoudslasten reëel onderbouwd zijn. Dit wordt bij voorkeur gedaan via een beheerplan. Ook als er geen beheerplan is moet de onderbouwing van de onderhoudslasten worden opgenomen in de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen. Als er gebruik wordt gemaakt van een onderhoudsvoorziening ter egalisatie, zoals in Geertruidenberg, dan is een beheerplan verplicht. De gemeente heeft de volgende onderhoudsvoorzieningen: • geprogrammeerd onderhoud wegen; • infrastructurele werken (civiele kunstwerken); • baggeren; • onderhoud gem. eigendommen (Groen); • voorziening riolering. De hoogte van de jaarlijkse toevoeging aan de voorziening moet worden gebaseerd op een recent (actueel) beheerplan. Dit houdt in dat het beheerplan maximaal vijf jaar oud mag zijn.

Dit beheerplan moet door de raad zijn vastgesteld. Achterstallig onderhoud: Er kan sprake zijn van achterstand of achterstallig onderhoud. Bij achterstand is de kwaliteit van het betreffende object (nog) niet aangetast. Bij achterstallig onderhoud is dat wel het geval: er wordt niet (meer) voldaan aan het door de raad vastgestelde kwaliteitsniveau of wettelijke normen. Achterstallig onderhoud moet in het jaar dat het is geconstateerd worden ingelopen. In Geertruidenberg worden regelmatig inspecties uitgevoerd om achterstallig onderhoud te voorkomen.

2.4

Beleidsonderwerpen

Beleidsonderwerpen in het beheer en onderhoud van de buitenruimte omvatten een breed scala aan aspecten die bijdragen aan de functionaliteit, veiligheid, duurzaamheid en esthetiek van deze gebieden. Hier zijn enkele belangrijke aspecten die in zijn algemeenheid worden overwogen: Veiligheid: De buitenruimte moet veilig zijn voor alle gebruikers. Dit houdt onder andere in dat wegen en paden vrij zijn van gevaarlijke obstakels, verlichting voldoende is voor zichtbaarheid 's nachts, en speeltoestellen regelmatig worden geïnspecteerd en onderhouden. Toegankelijkheid: Beheer en onderhoud moeten de toegankelijkheid voor iedereen garanderen, inclusief mensen met een beperking. Dit kan betekenen dat er toegankelijke paden, oversteekplaatsen en voorzieningen zijn. Maar ook tijdens onderhoudswerkzaamheden is oog voor toegankelijkheid van belang. Duurzaamheid: Duurzaam beheer van de buitenruimte houdt in dat er wordt gekeken naar milieu-impact en -bescherming. Dit kan het gebruik van milieuvriendelijke materialen en processen, besparing van energie en gebruik

Sweco | Duurzame Inrichting van de Openbare Ruimte (DIOR) Analyse bestaand beheer Projectnummer 51017610 Datum 04-12-2024

Versie definitief

Document referentie NL24-648800269-114144

9/21

van hernieuwbare energie, het behoud van groene ruimtes en het beheer van afval en water omvatten. Natuurvriendelijkheid: De buitenruimte is een leefomgeving voor wilde planten en dieren. Het beheer heeft invloed op de ruimte die er is voor deze planten en dieren en de mate waarin ze voorkomen. Social return of investment SROI: De mogelijkheid die mensen met een achterstand op de arbeidsmarkt krijgen om werk uit te voeren. Veelal zijn taken in het onderhoud van de buitenruimte hiervoor geschikt. Schoonheid en esthetiek: De buitenruimte moet niet alleen functioneel maar ook aantrekkelijk zijn. Regelmatig snoeien van planten, onderhouden van bloembedden en het verwijderen van graffiti en zwerfafval zijn belangrijk om een aangename omgeving te behouden. Functionaliteit: De buitenruimte moet dienen voor de beoogde doeleinden, of het nu gaat om recreatie, transport of ontspanning. Dit betekent dat voorzieningen zoals banken, vuilnisbakken en informatieborden goed moeten worden onderhouden. Levensduur: Goed onderhoud kan de levensduur van openbare ruimtes en hun voorzieningen verlengen. Door proactief onderhoud te plegen en tijdig problemen aan te pakken, kunnen kosten op de lange termijn worden bespaard. Reactievermogen: Een effectief beheersysteem moet in staat zijn snel te reageren op problemen of veranderingen in de buitenruimte.

Dit kan betekenen dat er een systeem is voor burgers om problemen te melden en dat er middelen zijn toegewezen om deze problemen aan te pakken. Integraal beheer: Beheer en onderhoud van de buitenruimte moeten worden benaderd vanuit een integraal perspectief, waarbij rekening wordt gehouden met de interactie tussen verschillende elementen zoals groenvoorzieningen, wegen, water en meubilair. Kosten-efficiëntie: Beheer en onderhoud moeten kosteneffectief zijn zonder in te boeten aan kwaliteit. Dit vereist zorgvuldige planning, budgettering en de implementatie van kostenbesparende maatregelen waar mogelijk. Betrokkenheid van belanghebbenden: Inclusief beheer betekent ook het betrekken van burgers, bedrijven en andere belanghebbenden bij het besluitvormingsproces, over hoe de buitenruimte wordt beheerd en onderhouden en hoe zij eventueel meedoen in het beheer. Het succes van beheer en onderhoud wordt vaak gemeten aan de hand van de tevredenheid van de gebruikers van de buitenruimte en de mate waarin de bovengenoemde kwaliteitsaspecten worden bereikt en gehandhaafd.

2.5

Uitdagingen in de toekomst

Nu al heeft het beheer en onderhoud te maken met enkele grote uitdagingen, namelijk klimaatverandering, energietransitie en afname van biodiversiteit. Deze uitdagingen worden de komende jaren groter. Concreet betekent dit langere groeiseizoenen met meer weersextremen, overlast door hitte, water en wind, en toename van plagen en ziektes in het groen. Hierop zal de gemeente moeten anticiperen met een klimaatrobuuste inrichting van de openbare ruimte en met beleidsmaatregelen voor het bevorderen van elektrificatie, biodiversiteit, et cetera. Dit betekent voor het beheer en onderhoud dat er andere typen

Sweco | Duurzame Inrichting van de Openbare Ruimte (DIOR) Analyse bestaand beheer Projectnummer 51017610 Datum 04-12-2024

Versie definitief

Document referentie NL24-648800269-114144

10/21

voorzieningen in de buitenruimte zullen verschijnen, te denken valt aan LED verlichting, groene parkeerplaatsen, ondergrondse wateropslag, meer groen, wadi’s (waterafvoer, drainage en infiltratie), doorlaatbare verhardingen en dergelijke. Daarnaast zal meer materieel elektrisch aangedreven gaan worden. In het plantsoen wordt steeds meer ruimte gemaakt voor wilde planten. De efficiëntie in het beheer wordt steeds afhankelijker van data. Het plannen van werkzaamheden en het signaleren van vervuiling gebeurt digitaal. Dit betekent dat een goede dataset onontbeerlijk is voor beheer van de openbare ruimte.

Aansluiten op lokale behoeften Voor dit onderzoek is het van belang beleidsdoelstellingen voor de gemeente te formuleren. Belangrijk hierbij is het beleid voor het beheer zodanig te formuleren dat dit aansluit bij wat in Geertruidenberg belangrijk is. Denk hierbij aan woon- en werkklimaat, regionale functie, toerisme en bereikbaarheid. Door het beleid toe te spitsen op de lokale wensen kunnen keuzes in het beheer worden geprioriteerd en worden onderbouwd.

Sweco | Duurzame Inrichting van de Openbare Ruimte (DIOR) Analyse bestaand beheer Projectnummer 51017610 Datum 04-12-2024

Versie definitief

Document referentie NL24-648800269-114144

11/21

3

Werkwijze

3.1

Factsheets

Om inzicht te krijgen in de wijze van onderhoud zijn voor de verschillende vakdisciplines factsheets opgesteld (zie bijlage 1). Een factsheet geeft een overzicht van de staat van beheer voor één zo’n vakdiscipline. De gegevens in de factsheets zijn ontleend aan interviews met medewerkers van de gemeente, beleidsdocumenten en beheerkaarten en -bestanden. Per factsheet zijn de volgende onderdelen opgenomen: Scope: Waar gaat de vakdiscipline over, welke elementen vallen eronder? Dit is gerelateerd aan de begrotingsposten zoals die zijn opgenomen in de exploitatiebegroting. Beleid en beheerkader: Welke beleids- en beheerplannen zijn beschikbaar en wat staat daar in over het te voeren beleid inzake beheer? Hoeveelheden: Zijn de arealen goed in beeld en wat zijn de hoeveelheden? Kwaliteit: Wat is de staat van onderhoud, en voldoet deze aan de beleidsdoelstellingen? Financiën: Er is een raming opgesteld van de kosten die moeten worden gemaakt uitgaande van het gewenste beleid en de aanwezige hoeveelheden. Als beheerplannen aanwezig zijn, zijn de gegevens uit deze plannen overgenomen. Zijn ze niet aanwezig dan is een nieuwe raming opgesteld.

Organisatie: Door wie wordt het onderhoud uitgevoerd? Risico beheermaatregel: Welke maatregelen worden getroffen om risico’s te verkleinen? Ontwikkelingsagenda: Wat zijn de wensen en wat zijn de acties die worden opgepakt? De factsheets geven de situatie weer van mei 2024.

3.2

Steekproef

De staat van onderhoud wordt door de gemeente gemonitord middels inspecties waarbij kunstwerken, wegen, waterbodems, openbare verlichting, bomen en speeltoestellen regelmatig worden gecontroleerd. Om een goed beeld te krijgen van de kwaliteit van de staat van groen, straatmeubilair, straatreiniging en bebording is deze gecontroleerd middels een steekproef. De steekproef betreft vijfentwintig locaties willekeurig verspreid over de gemeente. Hier is op meerdere punten informatie verzameld, denk hierbij aan technische staat, beeldkwaliteit en definiëring van beheergroepen.

3.3

Vergelijking met budgetten

Er is een vergelijking gemaakt tussen de raming en beschikbare budgetten. Hierbij zijn de exploitatieraming en het investeringsplan beschouwd. In de exploitatieraming staan de kosten voor groot en klein onderhoud begroot voor de komende vier jaar 2024-2027. In het investeringsplan staan de voorgenomen investeringen voor de komende vier jaar 2024-2027.

Sweco | Duurzame Inrichting van de Openbare Ruimte (DIOR) Analyse bestaand beheer Projectnummer 51017610 Datum 04-12-2024

Versie definitief

Document referentie NL24-648800269-114144

12/21

De kosten die uit de exploitatieraming die zijn meegenomen betreffen: Kosten beheer, storting in voorziening groot onderhoud, inkoop (materiaal, energie, brandstof et cetera), kosten eigen dienst binnen en buiten, en afschrijving materieel. Niet meegenomen zijn eenmalige kosten in het kader van een programma en rente en afschrijvingskosten van investeringen. De investeringsbudgetten betreffen meestal investeringen in de vernieuwing van wegen, bruggen, openbare verlichting en vervanging van riolering. Vaak zitten er meerdere vakdisciplines in een investeringsbedrag. De investeringsbedragen zijn zo goed mogelijk verdeeld over de verschillende vakdisciplines.

Sweco | Duurzame Inrichting van de Openbare Ruimte (DIOR) Analyse bestaand beheer Projectnummer 51017610 Datum 04-12-2024

Versie definitief

Document referentie NL24-648800269-114144

13/21

4

Resultaten

4.1

Steekproef

Om meer inzicht te krijgen in de kwaliteit van het groen, het meubilair en de bebording is in november 2023 hierop een steekproef gehouden. In onderstaande afbeelding zijn de locaties weergegeven. Het betreffen locaties van honderd bij honderd meter. De opname is gedaan volgens de beeldkwaliteitssystematiek van het CROW (Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte 2023, publicatie 735). Hierbij is steeds de slechtste plek per locatie beoordeeld op een schaal van vijf niveaus: A+ Zeer hoog: nagenoeg ongeschonden, er is geen schade; A Hoog: netjes, verzorgd en comfortabel, er is enige schade, maar de waarschuwingsgrens is nog niet overschreden; B Basis: functioneel, de waarschuwingsgrens is overschreden: er is klein onderhoud nodig of binnen vijf jaar is groot onderhoud nodig; C Laag: onrustig beeld, discomfort of enige vorm van hinder, de richtlijn is overschreden: er is binnen twee jaar groot onderhoud nodig; D Zeer laag: kapitaalvernietiging, uitlokking van vernieling, functieverlies, kans op juridische aansprakelijkstelling of sociale onveiligheid, de richtlijn is meer dan één klasse overschreden: er is direct groot onderhoud nodig. De kwaliteit waar 90% van de waarnemingen aan voldoet is de uiteindelijke score.

Een uiteindelijk eindoordeel wordt gegeven door scores op te tellen dit conform de rekenmethode voor het indikken van meetgegevens conform de Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte 2023.

Afbeelding 4.1 Locaties steekproef Het aangetroffen eindoordeel voor alle metingen opgeteld is D. Hierbij moet worden opgemerkt dat zowel oktober als november 2023 zeer regenachtig en warm is geweest, dus groeizaam en ongeschikt voor beheer.

Sweco | Duurzame Inrichting van de Openbare Ruimte (DIOR) Analyse bestaand beheer Projectnummer 51017610 Datum 04-12-2024

Versie definitief

Document referentie NL24-648800269-114144

14/21

In onderstaande afbeelding 4.2 is de score per beeldmeetlat aangegeven. De beeldmeetlatten geven inzicht in het verzorgingsonderhoud. Hier zijn de beeldmeetlatten die in het beheer de hoogste kosten met zich meebrengen opgenomen (onkruidbestrijding en maaien). Daarnaast is gelet op het schoonhouden van meubilair en bebording.

Stickers en graffiti borden Stickers en graffiti bankjes Stickers en graffiti afvalbakken Overgroei gras over verharding Onkruid verharding obstakels

A+

Onkruid open verharding

A

Onkruid groenbeplanting

B

Onkruid boomspiegel

C

Obstakel grashoogte

D

Natuurlijke aanslag borden Natuurlijke aanslag bankjes Natuurlijke aanslag afvalbakken Grasveld grashoogte 0%

20%

40%

60%

80%

100%

Afbeelding 4.2 resultaten (90% lijn is de uiteindelijke score)

Naast de beeldmeetlatten in afbeelding 4.2 zijn gegevens over de technische staat verzameld, onder andere de leeftijd van bebording. Er zijn 134 borden gezien. De gemiddelde leeftijd is 10 jaar, waarbij de oudste borden 25 jaar oud zijn. Ook is gekeken naar woekeronkruiden, overkokende beplanting en de staat van het bosplantsoen. Van deze punten vielen de kale plekken in beplanting op: 14% van het oppervlak bodembedekkers en sierheesters was kaal. Dit betekent ook een D niveau.

4.2

Samenvatting Factsheets

Scope: De scope van de factsheets is gekoppeld aan de grootboekposten van de exploitatiebegroting. Soms zijn de factsheets gescheiden in twee vakdisciplines zoals groen en straatmeubilair. In de grootboekposten komt deze scheiding niet terug. Op details zijn er raakvlakken tussen de vakdisciplines en zijn onderdelen niet precies benoemd, bijvoorbeeld het onderhoud van fonteinen wat een installatie is, maar onderdeel van water. Ook Tractie Wegen Straten Pleinen is niet benoemd. Dit betreft de kosten voor het ‘wagenpark’ van de buitendienst zoals onderhoud, brandstof en verzekering. Dit materieel wordt voor allerlei doeleinden ingezet zoals wegonderhoud, reiniging en evenementen.

Sweco | Duurzame Inrichting van de Openbare Ruimte (DIOR) Analyse bestaand beheer Projectnummer 51017610 Datum 04-12-2024

Versie definitief

Document referentie NL24-648800269-114144

15/21

Factsheet Bebording

Grootboekpost Verkeerszaken Tractie Wegen Straten Pleinen (deels) Groen en Straatmeubilair Maaien bermen Plantsoenen en parken Tractie Plantsoenen en Parken Vestinggrachten Civiele kunstwerken Bruggen en duikers OVL installaties Openbare Verlichting Verkeersregelingen Riolering Riolering algemeen Riolering: Afvalwater en hemelwater Riolering: Grondwater Rioolaansluitingen Tractie Wegen Straten Pleinen (deels) Spelen Speelterreinen en voorzieningen Straatreiniging Straatreiniging Tractie Wegen Straten Pleinen (deels) Water Sloten / waterlossingen Watergemalen en fonteinen Waterwegen/vaarwegen Tractie Wegen Straten Pleinen (deels) Wegen Wegen, straten en pleinen Tractie Wegen Straten Pleinen (deels) Tabel 4.1 overzicht Factsheets grootboekposten.

Beleid en beheerkader: de gemeente heeft kwaliteitseisen vastgesteld voor wegen en civiele kunstwerken. In het groen heeft de gemeente op een aantal locaties voor natuurvriendelijk beheer gekozen. Daarnaast zijn programma’s opgesteld voor Stedelijk water en Openbare verlichting. Voor de overige onderdelen is geen beleid vastgesteld. Daarnaast is beleid aanwezig voor: Natuur en biodiversiteit • Nota Natuur 2022-2030 (als streven bekrachtigd in februari 2022); • Intentieverklaring in de Nota Natuur voor een klimaatbestendige en biodiverse leefomgeving. Social return of investment (SROI) • inzet van de sociale ontwikkelbedrijf MidZUID. De regel die de gemeente in de praktijk hanteert is dat het beheer sober en doelmatig moet zijn. Op hoofdlijnen wordt CROW beeldkwaliteitsniveau B genoemd voor de meeste onderdelen. Voor civiele kunstwerken en openbare verlichting is geen beeldkwaliteitsniveau vastgesteld. Voor wegen is beeldkwaliteitsniveau C de richtlijn. Hoeveelheden: Voor het bijhouden van de hoeveelheden gebruikt de gemeente het beheersysteem Obsurv. Voor de meeste vakdisciplines zijn de arealen onvoldoende of helemaal niet in beeld. Voor bebording en straatmeubilair ontbreken gegevens voor effectief beheer. Voor groen is de datakwaliteit laag, maar deze is in 2024 verbeterd.

De gemeente is in 2023 verschillende acties gestart om de inventarisatie en staat van onderhoud in beeld te brengen. Sweco | Duurzame Inrichting van de Openbare Ruimte (DIOR) Analyse bestaand beheer Projectnummer 51017610 Datum 04-12-2024

Versie definitief

Document referentie NL24-648800269-114144

16/21

Voor een aantal onderdelen is een voorziening groot onderhoud in de exploitatie begroting opgenomen. De hoogte van de voorziening moet zijn gebaseerd op een door de raad vastgesteld recent beheerplan. De beheerplannen baggeren en civiele kunstwerken moeten worden geactualiseerd evenals die van wegen. De gemeente beheert een aantal bijzondere objecten: De Donge de Wim Letchertbrug en de Bergse Brug. Een deel van de openbaar toegankelijke terreinen in eigendom van de gemeente is in gebruik en beheer bij derden, zoals zwembaden en natuurgebieden. Deze terreinen inclusief afscheidingen vallen buiten de scope van dit onderzoek. Kwaliteit: de kwaliteit van technische staat wegen, civiele kunstwerken, bomen, speeltoestellen, installaties, openbare verlichting en waterbodems worden regelmatig in beeld gebracht aan de hand waarvan acties worden uitgevoerd. Voor groen is in 2024 een technische inspectie uitgevoerd. Voor een tweetal grote bruggen zijn grote inspecties gepland. Hier kunnen grote onderhoudsmaatregelen uit voortkomen. De beeldkwaliteit van de openbare ruimte (groen, meubilair, bebording) is niet inzichtelijk. Uit een steekproef blijkt dat de beeldkwaliteit op enkele punten een te laag niveau heeft, een onwenselijk D-niveau. In 2019 is geconstateerd dat de staat van onderhoud van wegen verslechtert. Door investeringen de afgelopen jaren werkt de gemeente aan een verbetering.

Eind 2024 zal een nieuwe inspectie plaatsvinden en komt meer duidelijkheid over de staat van onderhoud. Financiën: op basis van geschatte hoeveelheden is een raming opgesteld van de kosten die in het beheer en onderhoud moeten worden gemaakt op basis van het gewenste beleid sober en doelmatig. Alleen riolering is niet doorgerekend. De gegevens voor riolering zijn volledigheidshalve opgenomen. Als beheerplannen aanwezig zijn, zijn de gegevens uit deze plannen overgenomen. Zijn ze niet aanwezig dan is een nieuwe raming opgesteld. Budgetten voor het beheer van de openbare ruimte zijn vergeleken met normenprijzen en blijken krap te zijn. Deze situatie is deels te wijten aan het feit dat niet alle objecten zijn opgenomen in de budgettering en dat er meer onderhoud nodig is dan momenteel wordt uitgevoerd. Daarnaast is er de afgelopen jaren sprake van toegenomen kosten door inflatie. Er wordt geen duidelijk onderscheid gemaakt tussen investeringen die noodzakelijk zijn vanwege de technische levensduur en investeringen om andere redenen, wat leidt tot ondoorzichtige kosten met betrekking tot beleidsintensivering en kapitaalvernietiging. Organisatie: de gemeente Geertruidenberg hanteert een regiemodel, waarbij de meeste taken rondom beheer, onderhoud en vernieuwing van de openbare ruimte uitbesteed worden aan externe partijen.

De gemeente is verantwoordelijk voor het contractbeheer van deze werkzaamheden. Er is een personeelskrapte bij het beheer van wegen en riolering. Voor ander vakgebieden zijn taken en

Sweco | Duurzame Inrichting van de Openbare Ruimte (DIOR) Analyse bestaand beheer Projectnummer 51017610 Datum 04-12-2024

Versie definitief

Document referentie NL24-648800269-114144

17/21

verantwoordelijkheden niet duidelijk vastgelegd, waardoor de benodigde capaciteit niet voldoende onderbouwd kan worden. De eigen dienst van de gemeente verzorgt taken zoals inspecties en onderhoud aan bebording, speeltoestellen en straatmeubilair, alsook straatreiniging, werkzaamheden aan graven en de afhandeling van meldingen. Groenbeheer wordt zowel intern als extern uitgevoerd, waarbij de scheidslijn tussen wat in eigen beheer blijft en wat uitbesteed wordt, niet duidelijk is. Risico beheersmaatregel: technische en veiligheidsinspecties worden gehouden voor, bomen, civiele kunstwerken, openbare verlichting en installaties, wegen, spelen, water en riolering. Hiermee worden risico’s in beeld gebracht. Controlerondes worden gehouden voor straatmeubilair. Voor openbare verlichting en installaties moet de verantwoordelijkheid worden belegd bij een functionaris binnen de organisatie. Een andere maatregel is het toepassen van beheerarme materialen. Dit is aan de orde bij openbare verlichting en installaties, kunstwerken en spelen.

De volgende risico’s hebben te maken met kosten en veiligheid: • het niet kiezen voor het meer klimaatrobuust maken van de riolering; • milieuverontreiniging van bagger met stoffen zoals PFAS is onbekend; • het voorkomen van invasieve exotische planten en dieren in watergangen en bermen; • toename van dure voorzieningen in de buitenruimte (meubilair, civiele kunstwerken, bestratingsmaterialen, speeltoestellen, beplantingen et cetera); • benodigde capaciteit om onderhoud en vervanging en vernieuwing uit te voeren; • het ontbreken van areaal- en inspectiegegevens; • laag streefniveau voor kwaliteit wegen waardoor het risico op slechte en onveilige wegen wordt vergroot; • ontbreken beleidsdoelstellingen reiniging en staat van onderhoud waardoor achterstanden kunnen ontstaan. Ontwikkelingsagenda: voor dit onderdeel zijn ontwikkelingen genoemd die op stapel staan of worden geadviseerd. Het belangrijkste onderwerp dat wordt genoemd is het op orde brengen van de data, zodat overzicht ontstaat in het te beheren areaal. Voor bijna alle vakdisciplines zijn hier verbeteringen te maken. De gemeente is bezig hierin een slag te maken voor groen. Andere onderwerpen zijn duikers, steigers, beschoeiingen, bebording, straatmeubilair, bekabeling openbare verlichting, meubilair langs water.

Aansluitend is het belangrijk om inzicht te krijgen in de beeldkwaliteit van de buitenruimte en de technische staat van de te beheren objecten. Een strategisch beleidskader beheer en onderhoud ontbreekt, met name ten aanzien van beeldkwaliteit. Een belangrijk aandachtspunt is de kwaliteitsambitie C voor wegen, wat een risico met zich meebrengt dat zodra dit niet wordt gehaald, de weg onveilig kan zijn. Maar ook participatie, doelstellingen voor natuur en duurzaamheid worden genoemd. Belangrijk is ook om een lange termijnraming over verschillende decennia op te stellen om een afwegingskader vernieuwings- en vervangingsinvesteringen inclusief raming voor de lange termijn inzichtelijk te krijgen.

Sweco | Duurzame Inrichting van de Openbare Ruimte (DIOR) Analyse bestaand beheer Projectnummer 51017610 Datum 04-12-2024

Versie definitief

Document referentie NL24-648800269-114144

18/21

4.3

Vergelijking raming met budgetten

Geraamd zijn de benodigde bedragen voor onderhoud en investeringen voor vervanging en vernieuwing. De raming is opgesteld om een rekenmodel te hebben om beleidsveranderingen te kunnen doorrekenen. De geraamde bedragen zijn vergeleken met de beschikbare budgetten. De beschikbare budgetten betreffen het gemiddelde over de periode 2024-2027. Verder geldt dat het prijspeil 2023 is en het geplande onderhoud en investeringen is volgens de stand mei 2024. Vakdiscipline Bebording Groen Civiele kunstwerken OVL Installaties Riolering Spelen Straatmeubilair Straatreiniging Water Wegen Totaal geraamd per jaar Beschikbaar budget per jaar

Onderhoud € 91.581 € 1.994.907 € 147.291 € 470.045 € 1.061.700 € 215.621 € 115.509 € 458.146 € 249.960 € 1.582.750 € 6.387.509 € 6.239.564

Investeringen € 71.755 € 373.010 € 89.316 € 441.124 € 2.825.330 € 44.662

€ 2.854.975 € 6.700.170 € 6.241.955

Tabel 4.2 Overzicht raming in vergelijking met budget

De raming van het onderhoud heeft een onzekerheidsmarge van circa 5%. Uit de raming blijkt dat voor onderhoud ongeveer 2% tekort budget is om het gewenste onderhoud uit te voeren. Voor deze constatering zijn een aantal oorzaken aan te wijzen: • Een aantal objecten is in de raming opgenomen waar tot op heden geen budget voor is gereserveerd (bijvoorbeeld beschoeiing); • De investeringen zijn geraamd op basis van geplande investeringen (kunstwerken, wegen, OVL en installaties) en cyclisch benodigde budgetten (groen, straatmeubilair, bebording). Als dit wordt vergeleken met het investeringsprogramma valt op dat er meer budget in dit programma beschikbaar is. De verschillen hebben te maken met het verschil tussen technische levensduur en functionele levensduur (zie paragraaf 2.1) Daarnaast zijn er nog een aantal kanttekeningen te plaatsen: • Er worden dit jaar onderzoeken uitgevoerd (inspecties wegen, water, civiele kunstwerken en groen) waardoor meer duidelijkheid komt over benodigde onderhoudsbudgetten; • In het exploitatiebudget kunnen bedragen voor programma’s zitten die niet direct met beheer en onderhoud hebben te maken en niet zijn opgenomen in de raming; • Het prijspeil van de exploitatiebegroting en het investeringsprogramma is niet bekend. Gezien de verwachte prijsstijging kunnen de verschillen groot zijn.

De prijsstijging van januari 2023 tot januari 2024 voor grond weg en waterbouw was 5,3%.

Sweco | Duurzame Inrichting van de Openbare Ruimte (DIOR) Analyse bestaand beheer Projectnummer 51017610 Datum 04-12-2024

Versie definitief

Document referentie NL24-648800269-114144

19/21

5

Conclusies

Om een nieuw beleidskader te kunnen opstellen zijn verschillende disciplines in kaart gebracht ten aanzien van arealen, ambities, budgetten en de gerealiseerde kwaliteit buiten. Het minimale budget is bepaald wat benodigd is om het huidige openbaar gebied te kunnen onderhouden op basis van het geldende beleid en de wettelijke ondergrens (het minimaal vereiste). De kernvragen die ten grondslag liggen aan deze analyse: • •

Is er voldoende informatie beschikbaar om de beleidsdoelstellingen te toetsen? Kan worden aangegeven in welke mate de beleidsdoelstellingen zijn behaald?

Het beleid ten aanzien van onderhoud is in globale lijnen beschreven. Op het aspect veiligheid worden regelmatig inspecties uitgevoerd en is het beleid voldoende toetsbaar. Op het gebied van beeldkwaliteit en technische staat ontbreekt beleid. Op een aantal punten ontbreekt grip op het beheer omdat informatie ontbreekt over hoeveelheden, staat van onderhoud en beeldkwaliteit van objecten in de buitenruimte (bebording, beschoeiing, straatmeubilair). Daarnaast kan de sturing in de beheercyclus beter, met name door een beter inzicht in de hoeveelheden en staat van onderhoud. De indruk is dat de kwaliteit van het onderhoud op een aantal punten een onwenselijke D scoort. Voor wegen is dit al langer een zorg en worden investeringen gepleegd om de kwaliteit op niveau te brengen. In de loop van 2024 worden meer inspecties uitgevoerd en wordt meer duidelijk over de kwaliteit buiten. Dit zal altijd zo blijven als voor het beeldkwaliteitsniveau C gehandhaafd blijft. Financieel gezien is de indruk dat het budget in de exploitatie begroting laag is voor het onderhouden op het huidige niveau. Ook de bedragen voor investeringen zijn aan de lage kant.

Sweco | Duurzame Inrichting van de Openbare Ruimte (DIOR) Analyse bestaand beheer Projectnummer 51017610 Datum 04-12-2024

Versie definitief

Document referentie NL24-648800269-114144

20/21

Bijlage 1 Factsheets Hierna staan de volgende factsheets: 1) Bebording 2) Groen 3) Civiele kunstwerken 4) OVL en installaties 5) Riolering 6) Spelen 7) Straatmeubilair 8) Straatreiniging 9) Water 10) Wegen

Sweco | Duurzame Inrichting van de Openbare Ruimte (DIOR) Analyse bestaand beheer Projectnummer 51017610 Datum 04-12-2024

Versie definitief

Document referentie NL24-648800269-114144

21/21

21-06-2024

Factsheet Bebording

Versie: definitief Auteur: Brian van Straalen Projectnummer: 51017610 Onderwerp: Geertruidenberg DIOR 2023 Klant: Gemeente Geertruidenberg

Scope

Projectleider: Martin Hoorweg

Bebording maakt onderdeel uit van de grootboekpost Wegen, straten en pleinen van de exploitatiebegroting (zie ook Factsheet Wegen): Typen onderdelen:

Borden, dragers, verkeerspalen, bermpalen, flexpalen, bewegwijzering, straatnaamborden, snelheidssignaleringsborden, fietssluizen, afzetpalen.

Areaal begrenzing:

Eigendom van gemeente Geertruidenberg en in openbaar gebied.

Soorten onderhoud:

Reinigen, repareren, inspecteren en vervangen.

Raakvlakken:

De snelheidsdisplay ‘SMILEY’ maakt onderdeel uit van grootboekpost Verkeerszaken, wegmarkeringen zie factsheet Wegen.

Beleid en beheerkader Er zijn geen beheerplannen voor bebording Verkeersborden hebben een levensduur van 7-12 jaar afhankelijk van de retroreflectieklasse (NEN 3381-norm). De retroreflecterende functie van de reflectiefolie op verkeersborden die ouder zijn dan 7, 10 of 12 jaar, kan hierna niet meer worden gegarandeerd. Wordt een ongeval veroorzaakt door een slecht afleesbaar verkeersbord, dan is de wegbeheerder aansprakelijk. Wassen (schoonmaken) en inspecteren borden niet in jaarlijkse routine. Onderhoud wordt uitgevoerd op basis van meldingen.

Arealen Arealen zijn niet bekend. De hoeveelheden hieronder zijn geschat op basis van Nationaal Dataportaal Wegverkeer en gegevens van andere gemeenten. Objectsoort

Aantal stuks

Borden in de kom

2.990

Borden in het buitengebied

430

Komborden

56

Straatnaamborden

1.040

Palen/dragers

2.680

Portalen

56

schrikhekken

200

Gemeentelijke bewegwijzering

Niet te bepalen

Aantallen afzetpalen en fietssluizen zijn onbekend.

Sweco

De Holle Bilt 22

Sweco Nederland B.V.

T +31 (0) 88 811 6600

NL 3732 HM De Bilt

Handelsregister 30129769

www.sweco.nl Document referentie Factsheet Bebording-definitief-1

Statutair gevestigd te De Bilt 1/2

Kwaliteit

21-06-2024

In november 2023 is een steekproef gehouden. Toen zijn 134 borden gezien. Het kwaliteitsniveau van deze borden was C voor natuurlijke aanslag en B voor stickers en beplakking. De gemiddelde leeftijd was 10 jaar, waarbij de oudste borden 25 jaar oud waren.

Versie definitief Projectnummer 51017610 Onderwerp Geertruidenberg DIOR 2023

Financiën De benodigde budgetten zijn geraamd op basis van ervaringscijfers en de aard van de objecten. Het betreft gemiddelde kosten per jaar. In het dagelijks onderhoud is vervanging van kapotgegane bebording opgenomen evenals het cyclisch vervangen van bebording waarvan de reflectieklasse is verstreken. Voor vervanging van de openbare ruimte einde levensduur zijn vervangingsinvesteringen opgenomen. Uitgangspunten: • • • •

Prijspeil 2023; inclusief algemene kosten winst en risico; Inclusief VAT 10% dagelijks onderhoud en 20% vervangingsinvesteringen; Gehanteerde vervangingstermijn waarbij alle borden en palen integraal worden vernieuwd is 40 jaar, levensduur van de buitenruimte.

onderdeel hoeveelheid eenheid Afzetpalen/fietsluizen 1 post Borden 4.516 st Gemeentelijke bewegwijzering 80 st Palen/dragers 4.736 st schrikhekken 200 st

Dagelijks (cyclisch) onderhoud Vervangen € 2.200 € € 76.501 € € 1.320 € € 6.772 € € 4.787 € € 91.581 €

6.000 28.451 2.400 32.252 2.652 71.755

Organisatie Onderhoud wordt uitgevoerd door de eigen dienst.

Risico beheersmaatregel • •

De arealen zijn niet inzichtelijk, een goede inventarisatie en inspectie ontbreken. Niet bekend welke risico’s er worden gelopen i.v.m. veroudering en vervuiling arealen

Ontwikkelagenda De volgende maatregelen zijn gewenst genomen: • • • •

Inventariseren bebording en opnemen in Obsurv; Vaststellen minimale kwaliteit bebording (prioritering in vervanging i.v.m. levensduur bebording); Opzetten systematisch beheer, controleronden, schoonhouden bebording, vervangingsplan; Beheer en onderhoud kan naar beneden door opschoonactie (overbodige borden weghalen, bebording koppelen aan verkeersbesluiten).

Document referentie Factsheet Bebording-definitief-1

2/2

21-06-2024

Factsheet Groen

Versie: definitief Auteur: Brian van Straalen Projectnummer: 51017610 Onderwerp: Geertruidenberg DIOR 2023 Klant: Gemeente Geertruidenberg

Scope

Projectleider: Martin Hoorweg

De scope maakt onderdeel uit van de grootboekpost Groen van de exploitatiebegroting (zie ook Factsheet Straatmeubilair): Typen onderdelen:

Beplantingen, grassen, bomen, natuurvriendelijke oevers, groene parkeervakken alleen de begroeiing, watergangen.

Areaal begrenzing:

openbaar gebied, binnen en buiten de kom, waaronder meerdere parken (Hoftuin, Koningspark, Lijsterbespark, Weegbreepark, Park d’Onvermoeide), beplanting rondom sportvelden, begraafplaatsen, watergangen (B en C).

Soorten onderhoud:

Dagelijks onderhoud aan objecten (snoeien, maaien, knippen, schoffelen, zwerfafval ruimen, inboeten bomen en beplantingen, kleinschalige renovaties groenvakken, herstel grasstroken), boomcontroles, begrazing bolwerken en grotere grasvelden, bladcampagne, bestrijden van invasieve exoten en plaagdieren (ongedierte zit niet bij groen) overleg/participatie inwoners, toetsen en controle kapvergunningen en herplant, afhandelen van meldingen/verzoeken van inwoners (binnen en buiten), open en dichten graven en ruimen graven afvoeren maaisel A watergangen.

Raakvlakken:

Voor verlagen en aanvullen van bermen zie factsheet Wegen, bloembakken (hanging baskets en geraniumpiramide) zie Straatmeubilair, voor het baggeren zie factsheet Water.

Beleid en beheerkader • •

•

• • •

Bomenverordening 2017 Gemeente Geertruidenberg, 2017, Bomenbeleidsplan Niet kappen maar koesteren, Raamsdonkveer o Bomenlijst: monumentale bomen – gemeentelijk 2022 o Bomenlijst: monumentale bomen – particulier 2022 Op basis van het rapport Evaluatie wijkgericht werken buitendienst, 2018, heeft de raad in gestemd met voortzetting van het wijkgericht werken, in samenwerking met WAVA/!GO nu MidZuid waarbij wordt gestuurd op tevredenheid van inwoners. Brouwers Groenaannemers, 2021, Bermbeheerplan Gemeente Geertruidenberg, De Moer Sweco, 2022, Evaluatie ecologisch maaibeheer gemeente Geertruidenberg, Rotterdam Geen beleid zwerfafval. Acties samen met bewoners zwerfvuil verwijderen op basis van vergoedingen die verstrekt worden (voor materialen of communicatie). (ZAP’ers oftewel Zwerf Afval Pakkers).

Sweco

De Holle Bilt 22

Sweco Nederland B.V.

T +31 (0) 88 811 6600

NL 3732 HM De Bilt

Handelsregister 30129769

www.sweco.nl Document referentie Factsheet Groen-definitief-2

Statutair gevestigd te De Bilt 1/5

• • • • •

Algemeen plaatselijke verordening (opruimplicht hondenpoep) Beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen gemeente Geertruidenberg 2020 Verordening lijkbezorgingsrechten 2024 Bomenstructuurplan 2008 Waterschapsverordening (keur) en legger Waterschap Brabantse Delta

21-06-2024 Versie definitief Projectnummer 51017610 Onderwerp Geertruidenberg DIOR 2023

Het afgesproken kwaliteitsniveau voor de openbare ruimte is een basis of standaardkwaliteit, B. In de beheersverordening gemeentelijke begraafplaats staan regels voor het onderhoud van graven.

Arealen De arealen zijn berekend aan de hand van meerdere bronnen. Uitgangspunt is de Basisregistratie grootschalige topografie (BGT). De vlakken die binnen de eigendomsgrenzen van de gemeente liggen zijn geselecteerd. Vervolgens zijn alle vlakken in beheer bij derden hiervan afgehaald. Wat overblijft is benoemd aan de hand van maaikaarten, informatie in de BGT, in Obsurv. De bomen zijn aangeleverd door de gemeente. Vervolgens zijn de meters harde kant en aantallen bomen in gras en verharding berekend. De uitvaarten zijn geschat aan de hand gegevens van het CBS. onderdeel bodembedekkers

hoeveelheid

eenheid

27.191

m2

boomspiegel

377

m2

bosplantsoen

274.106

m2

botanische rozen

1.286

m2

sierheesters

41.473

m2

vaste planten

4.150

m2

begraasd gebied

96.844

m2

berm 1x plus ruimen

396.076

m2

berm 2x plus ruimen

108.735

m2

meterstrook

38.900

m2

gazon

506.785

m2

gazon met bollen

10.649

m2

lang gras bloemrijk

105.154

m2

gras 4x lunet

2.191

m2

uitlaatplaats

60.444

m2

zichthoek

66.958

m2

hagen

43.471

m2

Boom niet vrij uitgroeiend

10.857

st

492

st

1.923

st

Kandelaberboom

227

st

Leiboom

450

st

1

post

Ondersteuning algemeen markt, blad, kerst

1.200

uur

watergangen maaien ruimen

25.200

m

Boom vrij uitgroeiend Knotboom

bomen plagen bestrijden

Document referentie Factsheet Groen-definitief-2

2/5

onderdeel

hoeveelheid

eenheid

21-06-2024

watergangen ruimen

45.070

m

waterpartijen

13.200

m2

Projectnummer 51017610

Begraafpl gras

2.279

m2

Onderwerp Geertruidenberg DIOR 2023

Begraafpl hagen

799

m2

2.789

m2

Begraafpl bomen

40

st

Begraafpl overig

1

post

Begraafpl uitvaarten

90

stuks

Begraafpl ruimen

20

stuks

Begraafpl beplanting

Versie definitief

Kwaliteit Er zijn geen kwaliteitsinspecties bekend. Om meer inzicht te krijgen in de kwaliteit is van het groen in november 2023 een steekproef gehouden van 25 locaties, ongeveer 15% van het areaal binnen de kom. Beeldkwaliteit is opgenomen voor maaihoogte gazon en onkruidbestrijding. Hieruit bleek dat de beeldkwaliteit uitkomt op een D kwaliteit. Hierbij moet worden opgemerkt dat zowel oktober als november 2023 zeer regenachtig en warm is geweest, dus groeizaam en ongeschikt voor beheer. Technisch gezien vielen de kale plekken in beplanting op, 14% van het oppervlak bodembedekkers en sierheesters was kaal. Dit betekent ook een D niveau. Tevredenheid van inwoners wordt belangrijk gevonden. Er zijn geen recente gegevens bekend over de tevredenheid van inwoners met het openbaar groen.

Financiën De benodigde budgetten zijn geraamd op basis van ervaringscijfers en de aard van de objecten. Het betreft gemiddelde kosten per jaar. Voor vervanging van de openbare ruime einde levensduur zijn vervangingsinvesteringen opgenomen. Uitgangspunten: • • • •

Prijspeil 2023; inclusief algemene kosten winst en risico; Inclusief VAT 10% dagelijks onderhoud en 20% vervangingsinvesteringen; Gehanteerde vervangingstermijnen is 40 jaar, levensduur van de buitenruimte.

Document referentie Factsheet Groen-definitief-2

3/5

onderdeel Dagelijks (cyclisch) onderhoud Vervangen uitlaatplaats € 31.124 € vaste planten € 65.526 € watergangen maaien ruimen € 13.583 watergangen ruimen € 7.437 waterpartijen € 726 zichthoek € 4.448 € Begraafpl beplanting € 16.610 € Begraafpl bomen € 968 € Begraafpl gras € 2.006 € Begraafpl hagen € 3.701 € Begraafpl overig € 1.650 € Begraafpl ruimen € 26.400 Begraafpl uitvaarten € 108.900 begraasd gebied € 21.624 € berm 1x plus ruimen € 41.656 € berm 2x plus ruimen € 20.243 € bodembedekkers € 131.129 € bomen plagen bestrijden € 44.000 Boom niet vrij uitgroeiend € 228.795 € Boom vrij uitgroeiend € 6.816 € boomspiegel € 1.753 bosplantsoen € 295.227 € botanische rozen € 6.034 € gazon € 278.495 € gazon met bollen € 4.936 € gras 4x lunet € 1.451 € hagen € 266.362 € Kandelaberboom € 8.206 € Knotboom € 23.498 € lang gras bloemrijk € 19.949 € Leiboom € 18.143 € meerkosten boom inverharding € 7.623 € meterstrook € 5.721 Ondersteuning algemeen markt, blad, € kerst 66.000 sierheesters € 170.168 € bestrijden invasieve exoten € 44.000 € 1.994.907 € € 1.994.907 €

21-06-2024

1.813 8.093

Versie definitief Projectnummer 51017610 Onderwerp Geertruidenberg DIOR 2023

1.004 5.438 620 273 719 3.600

1.453 5.941 1.631 24.472 168.284 7.626 26.314 1.350 15.204 1.278 33 39.124 3.519 13.461 1.577 11.250 4.050

24.884 373.010 373.010

Organisatie Het meeste werk voor groen is uitbesteed. Veel werk word uitgevoerd door aannemers in samenwerking met buurgemeenten en het waterschap. De gemeente houdt toezicht op de bestekken: -

RAW Bestek groenonderhoud 2021 (MidZuid) Gemeente Geertruidenberg – gemeente Drimmelen (Raamovereenkomst onderhoud bomen 2021-2025)>RAW bestek. Gemeente Geertruidenberg – gemeente Drimmelen (Raamovereenkomst inspectie gemeentebomen 2021-2025) Contract maaien gazons en bloemrijk gras 2023 (versie 2024-2027 aanbesteding in voorbereiding) Contract maaien bermen en watergangen, regionale samenwerking tussen dertien gemeenten, waterschap en Staatsbosbeheer;

Document referentie Factsheet Groen-definitief-2

4/5

-

Overeenkomst exploitatie van de midden eilanden van rotondes in gemeente Geertruidenberg 2019-2028 (De Rotondespecialist) Contract groenreststromen Geveltuintjes (zelfbeheer door inwoners)

21-06-2024 Versie definitief Projectnummer 51017610 Onderwerp Geertruidenberg DIOR 2023

Risico beheersmaatregel Risico’s bij uitbesteding van werkzaamheden worden beperkt door mee te draaien in grotere contracten in samenwerking met andere partijen als buurgemeenten. Risico’s in boombeheer worden beperkt door boomveiligheidscontroles en door te acteren bij onveilige situaties. Een aantal risico’s die kunnen leiden tot meerkosten: Bestrijding en beheersing van invasieve exoten als de eikenprocessierups Japanse Duizendknoop, Reuzenbereklauw en Waterpest. Daarnaast rukt de Aziatische hoornaar en kan ook onze gemeente bereiken. Boomsterfte door ziekte als de essentaksterfte, iepziekte en kastanjebloedingsziekte. Momenteel neemt de sterfte weer toe en onderzoeken we welke maatregelen prioriteit verdienen.

Ontwikkelagenda De arealen zijn niet inzichtelijk, een goede inventarisatie en inspectie ontbreken. De realisatie van een goede inventarisatie wordt in de loop van 2024 verwacht evenals een technische inspectie van de gegevens. Als de basis op orde is, moet de gemeente werken aan continuïteit in het bijhouden van mutaties en het bewaken van de kwaliteit van de gegevens. Beleidsuitgangspunten en ambities vertalen in een beheerstrategie. Hierbij ook duidelijkheid scheppen in uitbesteden en zelf doen. Inkoop- en contractmanagement • Inventariseren inkoopbehoefte; • Bevorderen meerjarige contracten en raamovereenkomsten. Participatie • Participatieladder met eenduidige en heldere afspraken aan welk niveau de gemeente zich wil conformeren. Borgen kwaliteit • Ontwikkelen Kritische Prestatie Indicatoren (KPI’s); • Ontwikkelen inspectie- en monitoringsmethodiek: beleidschouw beeldkwaliteits of besteksmeting en technische inspectie beplanting. Biodiversiteit • Inventarisatie biotopen/habitatten (leefgebieden); • Focus bepalen a.d.h.v. ambitie/collegeprogramma. Klimaatadaptatie • Programma uitwerken in drie thema’s; gebied, gebouw en gezondheid; • Focus bepalen a.d.h.v. ambitie/collegeprogramma.

Document referentie Factsheet Groen-definitief-2

5/5

21-06-2024

Factsheet Civiele kunstwerken

Versie: definitief Auteur: Brian van Straalen Projectnummer: 51017610 Onderwerp: Geertruidenberg DIOR 2023 Klant: Gemeente Geertruidenberg

Scope

Projectleider: Martin Hoorweg

De scope sluit aan op de grootboekpost Bruggen en duikers van de exploitatiebegroting: Typen onderdelen:

Bruggen, kade- en keermuren, duikers, steigers, geluidschermen, leuningen, beschoeiingen1, onderdoorgang, trappen

Areaal begrenzing:

Eigendom van gemeente Geertruidenberg en in openbaar gebied.

Soorten onderhoud:

Inspecteren, controleren, repareren, calamiteiten onderhoud, groot onderhoud, schoonmaken, conserveren, reinigen.

Beleid en beheerkader Dit is beschreven in het beheerplan: Ingenieursbureau Westenberg B.V., 2018, Rapportage instandhoudingsinspectie 882, kunstwerken en constructieve risicoscan 19 bruggen periode 2019 – 2028. Dit is een inspectierapport met

een onderhoudsplan. Overigens is de laatste inspectie van 2022/2023. De inspectie van 2018 is dus niet meer actueel. Ingenieursbureau Westenberg B.V., 2023, Gemeente Geertruidenberg inspectierapportage 2022, definitief. In het beheerplan wordt het onderhoudsniveau ‘redelijk’ gehanteerd. Dit onderhoudsniveau wordt niet verder toegelicht. In rapportages van bureau Westenberg B.V. voor andere gemeenten wordt ‘redelijk’ gelijk gesteld met niveau B van het CROW beeldkwaliteitssystematiek. Op dit niveau zijn kosten, kwaliteit en duurzaamheid in balans. In het inspectierapport van Westenberg uit 2023 is redelijk een conditiescore en wordt als volgt omschreven: Er zijn gebreken aangetroffen waarbij de functionaliteit van bouwdelen (mogelijk) in het geding is. Groot onderhoud of vervanging wordt binnen 5-10 jaar verwacht, klein onderhoud binnen 5 jaar. Er kunnen zich enkele calamiteiten voordoen als het geadviseerde klein onderhoud niet tijdig wordt uitgevoerd. In 2018 duurzaamheidsprogramma opgesteld.

1

Beschoeiingen zijn niet opgenomen al kunstwerk. De kosten voor het onderhoud van beschoeiingen is nergens in opgenomen. In 2024 vindt er een inventarisatie van het areaal plaats. Onduidelijk is of het beheer onder kunstwerken of watergangen gaat vallen 2

Bergse Brug en Wim Letscherbrug worden vanwege hun omvang en complexiteit separaat geïnspecteerd.

Sweco

De Holle Bilt 22

Sweco Nederland B.V.

T +31 (0) 88 811 6600