Uitvoeringsprogramma Etten-Leur Definitief

Activeringsstrategie en uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie 2023 - 2025

Versie: definitief Datum: 22 december 2022

Auteurs: • Bas Hoefeijzers • Martijn Klootwijk

2

Inhoudsopgave Samenvatting 5 Inleiding ............................................................................................................................ 8 Inleiding ............................................................................................................................ 8 Aanleiding......................................................................................................................... 8 Planperiode ...................................................................................................................... 9 Aanpak.............................................................................................................................. 9 Beleidsverantwoording .................................................................................................... 9 Doel .................................................................................................................................. 9 Leeswijzer ......................................................................................................................... 9 Waar staan we nu?......................................................................................................... 10 Verankering van klimaatadaptie in beleid .....................................................................

10 Mate van samenwerking ................................................................................................ 11 Bovenregionaal niveau .................................................................................................. 11 Regionaal niveau ........................................................................................................... 13 Lokaal niveau ................................................................................................................. 13 Inzet van beschikbare maatregelen ............................................................................... 14 Kwetsbaarheden op basis van lokale stresstesten ........................................................ 15 Hitte ............................................................................................................................... 15 Droogte.......................................................................................................................... 15 Wateroverlast ................................................................................................................ 16 Overstroming................................................................................................................. 16 Kwetsbaarheden op basis van regionale stresstesten ...................................................

16 Conclusie ........................................................................................................................ 17 Wat willen we bereiken?................................................................................................ 18 Basisafspraken en ambities samenwerkingspartners .................................................... 18 Ambities gemeente Etten-Leur ...................................................................................... 19 In te zetten koers ........................................................................................................... 22 Wat gaan we doen? ....................................................................................................... 23 Inleiding .......................................................................................................................... 23 Uitgevoerde activiteiten in 2022.................................................................................... 23 Plan 2023 ........................................................................................................................ 23 Groeiplan 2024 en verder .............................................................................................. 25 Wat is er nodig? .............................................................................................................

25 Exploitatie Uitgaven voor planperiode 2023-2025 ....................................................... 25 Investeringsuitgaven voor planperiode 2023-2025 ...................................................... 26 3

Personeel ....................................................................................................................... 26 Conclusie ....................................................................................................................... 26 Bijlage 1, Beleidsoverzicht ..................................................................................................................... 27 Bijlage 2, Verslag van klimaatatelier (15-dec 2020) .............................................................................. 32 Bijlage 3:

Verzamelde input 1e digitale sessie ............................................................................... 33

Bijlage 4:

Verzamelde input 2e digitale sessie ............................................................................... 34

Bijlage 5:

Omschrijving, middelen en inzet projecten als uitgevoerd in 2022 .............................. 35

Bijlage 6:

Omschrijving, middelen en inzet projecten 2023 .......................................................... 36

Bijlage 7:

Omschrijving, middelen en inzet projecten 2024 .......................................................... 39

Bijlage 8:

Omschrijving, middelen en inzet projecten 2025 .......................................................... 41

Bijlage 9:

Omschrijving, middelen en inzet projecten Basis + ....................................................... 42

4

Samenvatting Inleiding Het klimaat verandert. Perioden van extreem weer zoals extreme buien en extreme hitte zorgen voor problemen als wateroverlast en droogte. Door een verdere opwarming van de aarde zullen dergelijke weersextremen in de toekomst verder toenemen. Redenen genoeg dus om ons erop aan te passen. Uiteraard is dit niet nieuw en gebeurt er al veel in Etten-Leur. We werken al jaren samen met partners, inwoners en bedrijven. Daarbij versterken we groen- blauwe structuren binnen het stedelijk gebieden en herstellen we beekdalen in het buitengebied. Met bedrijven kijken we kritisch naar het waterverbruik en via regelgeving sturen we op waterrobuust bouwen. Samen met onze inwoners streven we ernaar de waterkwaliteit te verbeteren en wateroverlast aan te pakken. Omdat we als overheid niet alle grond in bezit hebben is samenwerking met particulieren, woningcorporaties en bedrijven(verenigingen) nodig en gewenst. Met de in dit plan beschreven activeringsstrategie en bijbehorende uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie willen we een versnelling en een verbreding van onze aanpak realiseren, zoals ook gewenst in de Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie. We willen meer ruimte voor water bij herinrichting van straten, meer ruimte voor groen bij nieuwbouwontwikkelingen en nog efficiënter samenwerken met onze partners.

Versnelling en verbreding op de bestaande aanpak gaat niet vanzelf. Het vraagt om een goed inzicht in de huidige knelpunten, zowel op inhoud als in processen, over kansen voor verbreding en nieuwe samenwerkingsvormen. Met deze activeringsstrategie en dit uitvoeringsprogramma zoeken we naar een gezonde balans tussen de benodigde inzet van middelen (budget en inzet van uren) en het effect wat we samen realiseren. Het plan biedt structuur aan de gewenste samenwerking voor de korte en middellange termijn. Via gerichte activiteiten willen we actief bijdragen aan beleidsplannen zoals groenplannen, waterplannen maar ook calamiteitenplannen en plannen van andere organisaties. Mate van samenwerking Bij het opstellen van het uitvoeringsprogramma zijn veel (lokale) partijen direct betrokken of via input bij de klimaatdialogen betrokken. Het gaat om de volgende partners: • Inwoners • Omgevingsdienst Midden- en WestBrabant • Ondernemers • GGD • Ontwikkelaars • Rijkswaterstaat • Waterschap Brabantse Delta • Veiligheidsregio / brandweer • Drinkwaterbedrijf Brabant Water • Energieleveranciers • Provincie Noord-Brabant • Woningcorporaties In een succesvolle samenwerking op het vlak van klimaatadaptatie ontmoeten partners elkaar structureel, bijvoorbeeld via periodieke bijeenkomsten, herkennen en erkennen partners de opgave en zetten ze stappen in de vorm van concrete samenwerkingsafspraken.

Om een beeld te krijgen van de verschillende samenwerkingsvormen en de mate waarin we al samenwerken op het vlak van klimaatadaptatie is in paragraaf 2.2 een analyse gemaakt op verschillende schaalniveaus: lokaal, regionaal en boven-regionaal. Werkvelden en activiteiten Om klimaatadaptatie steviger te verankeren in organisatie(s) en de maatschappij staan ons verschillende maatregelen of interventies ter beschikking. Zo zijn uit het oogpunt van rechtszekerheid heldere en concrete beleidsregels noodzakelijk, welke via omgevingsplannen en vergunningen op te 5

leggen zijn. Ook zijn er mogelijkheden om via stimulering en communicatie of subsidies en via eigen investeringsprojecten knelpunten op te lossen. Tabel S1 geeft een beeld van de huidige inzet van beschikbare middelen voor de verschillende werkvelden. Een o betekent dat dit werkveld nog niet is opgepakt of in de startblokken staat, een + geeft aan dat dit werkveld loopt en een ++ waarvoor geldt dat dit urgentie en aandacht vraagt en heeft. Overigens betekent dit niet dat hiervoor geen inzet meer benodigd is. Meer informatie over de beschikbare activiteiten en een toelichting hierop is te vinden in Bijlage 3. Tabel S1: Kwalitatieve analyse inzet van middelen Werkvelden Toelichting Team klimaatadaptatie Strategie Communicatieboodschap Eigen projecten openbare ruimte Eigen projecten vastgoed Regelgeving nieuw/herbouw Activeren inwoners

Activeren woningcorporaties Activeren bedrijven

Activeren scholen Calamiteitenplan Onderzoek Evaluatie Buitengebied

Er is een team klimaatadaptatie, maar dat komt niet structureel bijeen. Er wordt gewerkt aan het opstellen van een strategische visie die zijn basis vindt in de omgevingsvisie. Er is nog geen communicatieaanpak Met operatie Waterweg zijn al veel wateroverlastknelpunten opgelost. Voor de hitte- en droogteknelpunten lopen minder projecten. Er zijn nog geen klimaatadaptieve projecten zoals vergroenen van parkeerplaatsen op sportparken of groene daken Er is een hemelwaterverordening in de maak, maar deze is nog niet verankerd in een beleidskader en er zijn nog geen regels voor vergroening. Er zijn losse activiteiten zoals de Week van ons Water en steenbreekacties, maar er is geen gestructureerd activiteitenprogramma. Er loopt een Natuur in de Wijk programma. Er zijn eerste stappen gemaakt met een subsidieregeling voor groene daken. Er zijn eerste stappen gezet om via overleg en de prestatieafspraken het onderwerp op de agenda te krijgen. Er is geen structureel overleg over klimaatadaptatie, noch een uitvoeringsagenda. Er zijn eerste specifieke afspraken gemaakt over subsidies, groenplannen of uitvoeringsagenda’s. Het thema staat wel op de agenda. Er is opdracht gegeven voor klimaatadvisering.

Er is geen groene schoolpleinen aanpak (wel zijn een paar schoolpleinen al vergroend) Er zijn calamiteitenplannen maar deze zijn nog niet volledig en niet iedereen is er van op de hoogte Er zijn nog geen concrete vervolgstappen gemaakt om bijvoorbeeld knelpunten in hitte en droogte te definiëren en om een programmering op te stellen Er is nog geen concrete evaluatie of monitoringsaanpak om met het team de uitvoering periodiek bij te stellen. Er liggen al plannen voor het buitengebied maar er is nog niet een duidelijke programmering voor de restopgave.

Kwalitatief oordeel + ++ 0 ++ ++ ++ +

0

0

0 0 0 0 +

Ambitieniveaus Uit tabel S1 blijkt dat gestart is met de implementatie van klimaatadaptatie in en rond de organisatie. Er zijn stresstesten uitgevoerd, diverse gesprekken gevoerd en er zijn informele samenwerkingen aangegaan. In een uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie wordt een set aan maatregelen geselecteerd die in verbinding staan met bestaande opgaven. Door deze uitgebreide koppeling van opgaven, belanghebbenden en vormen van sturing ontstaan er veel soorten maatregelen of activiteiten. Tijdens het opstellen van het uitvoeringsplan klimaatadaptatie is met beleidsmedewerkers van water, wonen, groen, mobiliteit, communicatie, onderwijs en stedenbouw gesproken. Ook zijn wijkmanagers meegenomen bij de eerdere gesprekken over de stresstesten. In deze gesprekken zijn de werkvelden en mogelijke activiteiten onderverdeeld in 2 ambitieniveaus die in tabel S2. zijn omschreven.

6

Tabel S2: Omschrijving Ambitieniveau Basis en Ambitieniveau Basis +. Ambitieniveau Basis Er wordt gebouwd aan een sterk intern team door structureel bijeenkomsten te organiseren. De gemeente gaat op actieve wijze communiceren over het klimaatbestendig en natuurinclusief maken van de gemeente. Binnen de gemeente worden qua beleid en regeling stappen gezet om het groen door te ontwikkelen. Ook maken we een handreiking voor de verankering van klimaatadaptatie in groen-, woon-, economisch- en speelbeleid. Het beleid wordt ook door vertaald in juridisch bindende regels. De gemeente zal extra uren beschikbaar stellen voor technische advisering, programmering, werk-met-werk in eigen projecten in openbare ruimte en vastgoed. Op actieve wijze stimuleren we bedrijven, inwoners en corporaties door een combinatie van themabijeenkomsten, klimaatadviezen op maat, groenplannen, subsidies en activiteiten. We doen onderzoek om steeds gerichter knelpunten aan te pakken. Jaarlijks evalueren we de aanpak en samenwerking om deze waar mogelijk en wenselijk te verbeteren. Ambitieniveau Basis + In het ambitieniveau “Basis-plus” voeren we naast het basisniveau extra activiteiten uit. Voor bedrijven wordt bijvoorbeeld ook een gemeentelijke subsidieregeling opgezet. Ook wordt er actief gewerkt aan het afkoppelen van sportcomplexen.

Verder wordt vanwege het actiever aanzetten van projecten en ambities een versnelling gerealiseerd die in de verschillende jaren meer inzet en middelen vraagt. Dat betekent dus ook dat de projecten sneller worden uitgevoerd en dus een extra druk op de organisatie ontstaat. Overall wordt met dit ambitieniveau hoger ingezet.

Groeimodel Er is gekozen om te starten met ambitieniveau Basis. Omdat er binnen dit ambitieniveau meer activiteiten zijn dan die passen binnen de huidige begroting en de beschikbare uren voor 2023, is daarnaast een prioritering van activiteiten geweest. Vanaf 2024 en verder kan via een groeimodel gekozen worden voor extra activiteiten vanuit het ambitieniveau basis, of voor een hoger ambitieniveau met aanvullende activiteiten. Hiervoor is dan wel aanvullend budget en inzet van uren benodigd. In bijlage 5 tot en met 7 staan de geprioriteerde projecten die in de periode 2023 – 2025 de focus verdienen om in ieder geval te worden opgepakt en uitgevoerd. Benodigde middelen Alleen met voldoende personele inzet en financiële middelen zijn we in staat om het gekozen ambitieniveau te realiseren en de benoemde activiteiten tot uitvoering te brengen. Hiervoor is op basis van kostenkengetallen een prognose gemaakt voor zowel eenmalig en structureel exploitatiebudget, jaarlijks investeringsbudget en inzet van uren. Voor de jaren 2023 tot en met 2025 zijn deze waarden weergegeven in tabel S3. Hierin zijn de structurele uren en het structureel benodigde budget zoals bepaald voor 2022 tevens opgenomen, ter verankering. Tabel S3: Prognose op basis van kengetallen voor benodigde structurele inzet per jaar periode 2022-2025 (prijspeil 2022).

Jaartal Incidenteel Structureel Investeringsbudget Incidenteel Structureel benodigde exploitatiebudget exploitatiebudget benodigde uren uren jaarlijks cumulatief jaarlijks cumulatief jaarlijks cumulatief 2022 € 0,€ 70.000,€ 70.000,€ 0,€ 0,80 80 2023 € 37.500,€ 77.000,€ 147.000,€ 340.000,€ 340.000,270 760 840 2024 € 37.500,€ 40.000,€ 187.000,€ 150.000,€ 490.000,180 120 960 2025 € 22.500,€ 0,€ 187.000,€ 0,€ 490.000,300 0 960

Tabel S3 resulteert cumulatief in de benodigde structurele financiele en personele middelen zoals weergegeven in tabel S4. Tabel S4: Totaal benodigde exploitatiebudget, investeringsbudget en uren per jaar (zowel incidenteel als structureel, prijspeil 2022). Jaartal Exploitatie Investeringsbudget Benodigde uren budget 2022 € 70.000,€ 0,80 2023 € 184.500,€ 340.000,1110 2024 € 224.500,€ 490.000,1140 2025 € 209.500,€ 490.000,1260

7

Inleiding Inleiding Het klimaat verandert, daar kunnen we niet meer om heen. Wateroverlast door extreme buien en problemen als gevolg van langdurig droge perioden en hitte in de afgelopen jaren drukken ons met de neus op de feiten. Door een verdere opwarming van de aarde zullen dergelijke weersextremen in de toekomst verder toenemen. Redenen genoeg om ons te aan te passen aan deze veranderende klimatologische omstandigheden. Uiteraard is dit niet nieuw en gebeurt al veel in onze gemeente Etten-Leur. Zo werken we als gemeente al jaren samen met partners, inwoners en bedrijven aan het versterken van groen- blauwe structuren binnen de bebouwde omgeving en herstellen we beekdalen in het buitengebied. Met bedrijven kijken we kritisch naar het waterverbruik en via regelgeving sturen we op waterrobuust bouwen. Samen met onze inwoners streven we ernaar de waterkwaliteit te verbeteren en wateroverlast aan te pakken. Samenwerking met particulieren, woningcorporaties en bedrijven(verenigingen) is nodig en gewenst aangezien deze partijen meer dan 50% van alle grond in bezit hebben. In dit plan zijn een activeringsstrategie en bijbehorende uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie beschreven, overeenkomstig de Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie, waarmee we een versnelling en een verbreding van onze aanpak realiseren.

We willen meer ruimte voor water bij herinrichting van straten, meer ruimte voor groen bij nieuwbouwontwikkelingen en nog efficiënter samenwerken met onze partners. Versnelling en verbreding op de bestaande aanpak is echter niet makkelijk. Het vraagt om een goed inzicht in de huidige knelpunten, zowel op inhoud als in processen, over kansen voor verbreding en nieuwe samenwerkingsvormen. Ook zoeken we met deze strategie naar een gezonde balans tussen de benodigde inzet van middelen en maatregelen. Het plan biedt structuur aan de gewenste samenwerking en kan worden beschouwd als een hulpmiddel, het is niet bindend. Via gerichte activiteiten willen we invloed uitoefenen op beleidsplannen zoals groenplannen, waterplannen maar ook calamiteitenplannen en plannen van andere organisaties.

Aanleiding Binnen onze gemeente werken we via operatie “Water Weg” aan het verbeteren van de waterhuishouding. We lossen knelpunten wateroverlast in veel gevallen op met civieltechnische maatregelen. Een aanpak van droogte door bijvoorbeeld verharding weg te halen en een aanpak van hittestress (het ervaren van overlast door extreem warm weer) door bijvoorbeeld het plaatsen van groen zijn nog niet verankerd in ons beleid en handelen. Bovendien vraagt klimaatadaptatie om een bredere aanpak. De inzet van bedrijven, partners en inwoners is hierbij essentieel. Naast onze eigen investeringsmaatregelen willen we partners motiveren en stimuleren om ook maatregelen uit te voeren. We hebben op dit vlak behoefte aan het opstarten van nieuwe samenwerkingsprojecten (activering) en uitvoering daarvan (programmering). In de afgelopen jaren hebben we al slagen gemaakt. Zo zijn er (nieuwe) stresstesten uitgevoerd, klimaatdialogen gevoerd, pilots en onderzoeken uitgevoerd en er zijn nieuwe samenwerkingsvormen opgezet. Een zoektocht naar kansen, partners en afspraken. In de bijlagen en op Klimaatportaal de Baronie1 is meer informatie te vinden. Het balletje is gaan rollen en we willen nu de benoemde wensen en kansen concretiseren. Met het opstellen van een activeringsstrategie en een uitvoeringsprogramma creëren we meer structuur.

In de strategie zetten we de koers uit voor de komende jaren en benoemen

1

www.klimaatportaalbaronie.nl

8

we speerpunten. Het uitvoeringsprogramma bevat heldere afspraken en vormt een basis voor verdere samenwerking. Hopelijk is het een springplank voor meer. Planperiode De wereld en inzichten veranderen snel. Hiermee wijzigen ook de gewenste samenwerkingsvormen en activiteiten in verloop van de tijd. Om een goede balans te houden tussen structuur en voldoende mee kunnen meebewegen met ontwikkelingen hebben we gekozen voor een looptijd van drie jaar. Het plan geldt voor de periode van 1 januari 2023 tot en met 31 december 2025.

Aanpak Het uitvoeringsprogramma is tot stand gekomen door gebruik te maken van de uitgebreide klimaatdialogen, waarbij een groot aantal partners is betrokken zoals waterschap Brabantse Delta, drinkwaterbedrijf Brabant Water, provincie Noord-Brabant, de GGD, Rijkswaterstaat, de Veiligheidsregio, de brandweer, energieleveranciers, woningcorporaties maar ook bedrijven, agrarische bedrijven, ontwikkelaars en inwoners. Dit gemeentelijke uitvoeringsprogramma is vervolgens met een brede interne dialoog tot stand gekomen. De gesprekken over opgaven, wensen en benodigde maatregelen om te werken aan een klimaatbestendige gemeente hebben geleid tot een uitvoeringsprogramma en zijn uitgewerkt tot een aantal concrete projectvoorstellen. Via een enquête en gerichte gesprekken hebben we het resultaat getoetst bij de stakeholders.

Beleidsverantwoording Dit uitvoeringsprogramma is een uitwerking binnen het landelijke Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie als ook als input voor de uitwerking van de omgevingswet in een omgevingsvisie, programma en plan. Daarmee kan extra worden ingezet op de samenhang met groen, natuur inclusief en biodiversiteit. In het landelijke programma (DPRA) worden lokale overheden opgeroepen om samen met partners een lokaal uitvoeringsprogramma op te stellen. Dit uitvoeringsprogramma staat daarom niet op zichzelf. Ongeveer tegelijkertijd zijn en worden er ook uitvoeringsprogramma’s voor Zuid-Nederland en Klimaatkring de Baronie opgesteld. Er is een sterke relatie tussen het lokale en de regionale uitvoeringsprogramma’s. De regionale programma’s zorgen voor kennisuitwisseling, samenwerking en innovatie. De regionale samenwerking ondersteunt de lokale aanpak.

Doel Doel van deze activeringsstrategie met bijbehorend uitvoeringsprogramma is om de opbrengsten van uitgevoerd klimaatstresstesten en klimaatdialogen door te vertalen naar een concrete set aan activiteiten, beleidsregels en projecten. Hierbij wordt de combinatie gezocht met regionale afspraken en lopende processen. Ook worden de benodigde middelen bepaald.

Leeswijzer In hoofdstuk 2 beschrijven we de huidige situatie. We onderzoeken welke samenwerkingsafspraken bijvoorbeeld al zijn gemaakt en welke beleidsstukken al elementen van klimaatadaptatie bevatten. In hoofdstuk 3 beschrijven we de ambitie. Hierbij maken we onderscheid in verplichte (basis) en gewenste (basis+) activiteiten. Hoofdstuk 4 geeft concreet invulling aan de zeven tegels van Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie in de vorm van te verrichten activiteiten en beschrijft de benodigde middelen en tijdsbesteding. 9

Waar staan we nu? Bij een succesvolle uitvoering van klimaatadaptatie werken gemeente en waterschap op basis van eigen beleid en uitvoeringsprogramma’s nauw samen met diverse partners. Dit kan in de vorm van onder andere stimulering of regelgeving. Maar ook door projecten op het gebied van onder andere overstroming, wateroverlast, droogte en hitte. Het thema wordt natuurlijk ook besproken in bestaande reguliere overleggen, zoals met de water- en klimaatkring, het overleg wonen en het reguliere overleg met woningbouwcorporaties, huurders belangenvereniging Etten-leur, of het waterschap. Tabel 1 illustreert een breed palet aan thema’s, beleidssporen, te betrekken partners en in te zetten middelen. De complexiteit van een volledige verankering van klimaatadaptatie is hiermee gelijk in beeld. Tabel 1: Scope klimaatadaptatie Thema’s Beleidssporen Wateroverlast Gemeentelijk rioleringsplan Hitte Groenbeleidsnota Droogte Woonvisie Waterkwaliteit Economische visie Biodiversiteit Mobiliteitsvisie Woonmilieu Gezondheid/Vitaliteit/Jeugd agenda Bodemdaling Waterbeheerplan Gezondheid Duurzaamheidsvisie (bouwstenen voor) Werkmilieu Omgevingsvisie Overstroming

Partners Regio Waterschap Evides Provincie Omgevingsdienst Rijkswaterstaat Veiligheidsregio en brandweer Natuurorganisaties

Middelen Visie en stresstesten Activiteitenprogramma’s Communicatie Subsidies Regelgeving Investeringen

Gemeente GGD Ontwikkelaars Bedrijven en ondernemersverenigingen ZLTO Energieleveranciers Tennet, Enexis Buurt Scholen Woningcorporaties Wijkverenigingen Individueel Bedrijven winkels Bedrijven op bedrijventerreinen Inwoners

Verankering van klimaatadaptie in beleid Om een beeld te krijgen van de mate waarin klimaatadaptatie is verankerd in de verschillende beleidsplannen hebben we een analyse gemaakt. Bij een succesvolle beleidsmatige uitrol van klimaatadaptatie mag verwacht worden dat niet alleen in beleidsplannen rond water en groen, maar ook in de andere gemeentelijke beleidsterreinen elementen van klimaatadaptatie in de visie en onderliggende uitvoeringsplannen zijn opgenomen. In de analyse hebben we op kwalitatieve wijze bepaald of er in de beleidsplannen op visie en uitwerkingsniveau elementen van klimaatadaptatie zijn beschreven zijn. Een samenvatting van de beleidsstukken is opgenomen in bijlage 1. Tabel 2 geeft het resultaat van deze analyse. Een o betekent dat het te verwachten element niet is opgenomen in het plan. Een + betekent dat het te verwachten element summier is opgenomen, een ++ niet volledig is opgenomen en een +++ volledig opgenomen. 10

Tabel 2: mate van verankering klimaatadaptatie in beleidsplannen Kwalitatief oordeel

Beleidsplan

Verwachtte elementen

Gemeentelijk rioleringsplan

Wateroverlast, water vasthouden

+++

Groenagenda

Ontstenen, klimaatadaptatie

o

Economische visie

Toekomstbestendige, aantrekkelijke, groene bedrijventerreinen

o

Mobiliteitsvisie

Hittebestendige verplaatsingsroute, ruimte voor groene parkeerplaatsen

o

Uitvoeringsplan Volksgezondheid

Groene schoolpleinen, groene aantrekkelijke leefomgeving

+

Waterbeheerplan (Waterschap Brabantse Delta)

Overstromingen, wateroverlast waterberging

+++

Duurzaamheidsvisie

Klimaatadaptatie en biodiversiteit

+

Omgevingsvisie

Haakjes voor bovenstaande onderwerpen

+

Uit de tabel kan worden opgemaakt dat niet alle elementen en niet op alle plaatsen klimaatadaptatie is door vertaald in andere beleidsvelden. Ook is een deel van het bestaande beleid verouderd. In het kader van de omgevingswet en omgevingsvisie zal samenhangend beleid en beleidsregels worden opgesteld passend in de verschillende programma’s

Mate van samenwerking In een succesvolle samenwerking op het vlak van klimaatadaptatie ontmoeten partners elkaar structureel, bijvoorbeeld via periodieke bijeenkomsten, herkennen en erkennen partners de opgave en zetten ze stappen in de vorm van concrete samenwerkingsafspraken. Om een beeld te krijgen van de verschillende samenwerkingsvormen en de mate waarin we al samenwerken op het vlak van klimaatadaptatie hebben we een analyse gemaakt op verschillende schaalniveaus: lokaal, regionaal en bovenregionaal.

Bovenregionaal niveau Via Klimaatkring de Baronie participeren we ook in DPRA-Zuid (DPRA = Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie). In dit samenwerkingsverband werken gemeenten, waterschappen en provincies NoordBrabant en Limburg samen aan klimaatadaptatie. In 2020 is een uitvoeringsprogramma vastgesteld. De huidige uitvoeringsagenda is een momentopname en wordt de komende jaren periodiek geactualiseerd en aangevuld. Tabel 3 toont de voorziene activiteiten. Tabel 3: Activiteiten uitvoeringsprogramma DPRA-Zuid

• • • • • • • •

Bepalen van één gezamenlijke ambitie en strategie voor klimaatadaptatie, Ontwikkelen van een monitor voor het volgen van ontwikkelingen en het onderling leren van elkaar en inzicht in de beweging naar klimaatbestendig handelen, Oppakken risicodialogen op andere schaalniveaus. Ervaringen delen in het platform, Maatregelen vastleggen in een uitvoeringsagenda en agendering/ verbinding naar uitvoering naar andere schaalniveaus, Kennis uitwisselen tussen en met werkregio ‘s en provincies via het Platform (onder andere via veldbezoeken en het gezamenlijk monitoren van de voortgang), Relevante documenten, goede en (deels) mislukte voorbeelden ontsluiten in een besloten leeromgeving, Verbinden van partijen via bijvoorbeeld congressen, Optreden als gesprekspartner met Rijk/DPRA, onder andere richting Deltafonds voor planperiode 2028 en verder.

De regio West-Brabant werkt samen aan een regionale investeringsagenda (RIA) Baronie als onderdeel van de verstedelijkingsagenda Breda-Tilburg. De samenwerkende gemeenten en waterschap inventariseren op het gebied van wonen, werken, mobiliteit en landschap waar regionale opgaven liggen. Gezamenlijk wordt een bod gemaakt waarmee gesproken kan worden met partners als het Rijk 11

en provincie. Voor klimaatadaptatie betekent dit dat we regionale(re) opgaven als droogteaanpak, landbouwtransitie en realisatie van het natuurnetwerk beter regionaal positioneren. De centrale missie van deze RIA is om door bundeling van publieke en private investeringen op wonen, groenblauw, economie en bereikbaarheid als regio Breda gezond te groeien. De omvang van benodigde investeringsvolume van de RIA tot 2040 wordt ingeschat tussen 17 en 25 miljard euro. De benodigde investeringen voor de pijler groen-blauw worden ingeschat op 4% van dit bedrag. Zie tabel 4. Tabel 4: Activiteiten RIA.

• • •

Integrale benadering van gezamenlijke regionale opgaven Benutten woningbouw als hefboom voor een sterke, gezonde regio Creëren van een voorwaardelijke koppeling met andere investeringsopgaven (landschap + bereikbaarheid + wonen + economie) inclusief het versterken van een groen-blauw raamwerk.

In de driehoek Etten‑Leur – Zevenbergen – Prinsenbeek komen de opgaven voor woningbouw, het realiseren van waterberging en natuurwaarde en het oplossen van een regionale verkeersopgave samen. Het landschap kan verder worden ontwikkeld als geledingzone tussen de kernen. Hier is realisatie van waterberging en natuurwaarde rond de Mark mogelijk, kunnen de Beemden rond de Mark met het Liesbos en de Rith worden verbonden en de identiteit van de Zuiderwaterlinie worden versterkt. Woningbouwopgaven kunnen worden verbonden met landschapsinvesteringen. Op bovenregionaal niveau is ook het Panorama West-Brabant opgesteld. Binnen dit panorama wordt gewerkt aan een regionale agenda en zijn verschillende werkgroepen actief waaronder toekomstbestendige bedrijventerreinen. In dit Panorama zijn vier opgaven benoemd: water verbindt ons, een rijk boerenland, nieuwe energie en meer tijd voor elkaar. Deze vier grote stuwende transitieopgaven van het Panorama Nederland zijn vertaald naar de Regio West-Brabant in de vorm van een kaart van de regio per thema met een aantal concrete kansen waar partijen in het gebied mee aan de slag kunnen gaan. Zie ook tabel 5 en figuur 1. Tabel 5: Activiteiten Panorama West Brabant.

• Zorgen voor ruimte voor water in stedelijk gebied om hiermee een aantrekkelijke openbare ruimte te creëren, • Ontwikkelen van bestaande landgoederen met gebruikmaking van bestaande aantrekkelijke natuur en erfgoed, • Inzet van maatregelen in de bovenloop van de beken, om water vast te houden in het gebied en benutten van kansen voor recreatie, • Beschermen waardevolle natuurgebieden op de Brabantse Wal en verbeteren van de natuurbeleving, • Benutten benodigde ingrepen voor waterveiligheid voor recreatie en toerisme en energievoorziening, • Interessante oude stadjes die onderdeel uit maakten van de Zuiderwaterlinie als poort voor toeristische activiteit in het gebied laten dienen, • Vermindering van CO2-uitstoot samen laten gaan met natuurontwikkeling en ruimte voor water. Door de Naad van Brabant goed te beschermen en waar mogelijk ruimte te geven voor vernatting wordt de natuur daar aantrekkelijker, • Vernatte gronden klinken niet in en stoten minder CO2 uit.

Figuur 1: Opgaven Panorama West Brabant

12

De Gemeente Etten-leur heeft op dit moment er voor gekozen de ontwikkelingen te volgen en niet om actief aan Regio West-Brabant deel te nemen.

Regionaal niveau Op het gebied van klimaatadaptatie werken we samen binnen klimaatkring de Baronie. Dit is een regionale samenwerking op het gebied van water en klimaat met de gemeenten Alphen-Chaam, Baarle-Nassau, Breda, Rucphen, Zundert, waterschap Brabantse Delta en de gemeente Etten-Leur. Binnen deze kring zijn relaties gelegd met partners zoals waterschap Brabantse Delta, Brabant Water, Provincie Noord-Brabant, Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant, Rijkswaterstaat, de Veiligheidsregio, de brandweer en natuurorganisaties. Op weg naar een uitvoeringsagenda Binnen de klimaatkring is inmiddels een netwerk van ongeveer 300 mensen opgebouwd, zijn regionale verbanden aan elkaar gekoppeld, is er een verbindende kaart opgesteld en zijn meerdere projecten en tussenproducten van de meerjarenprogrammering 2020-2021 uitgevoerd. Er zit binnen Klimaatkring de Baronie veel energie en gezamenlijk met andere partijen zoals ondernemers en inwoners wordt invulling gegeven aan het (verder) klimaatbestendig maken van de regio. Het acteren op alleen de wateragenda is echter onvoldoende. Ook de groen-, toerisme-, cultuur, landbouw,- en energieagenda vergen inhoudelijke afstemming. Naast het opbouwen van een netwerk met ondernemers, partners en inwoners is het ook noodzakelijk om de verschillende beleidsvelden met elkaar te verbinden.

Voor het meerjarenprogramma 2022-2023 en om te komen tot een concreet uitvoeringsprogramma zijn zes hoofdlijnen geformuleerd. Zie hiervoor tabel 6 en figuur 2. Tabel 6: Activiteiten Klimaatkring de Baronie •

•

•

•

• •

Figuur 2: Klimaatfeitenkaart Klimaatkring ‘de Baronie’

Opstellen van een overzichtskaart met projecten als basis voor een periodiek Baronie breed overleg Versnellen van een aantal geprioriteerde projecten door inzet van extra middelen Opstellen van een programma van eisen voor klimaatadaptatie Organiseren van themabijeenkomsten om het netwerk te versterken Oprichten van een aantal thematische werkgroepen (Mee)werken aan een investeringsagenda.

Lokaal niveau In 2020 en 2021 zijn binnen en buiten de gemeente klimaatdialogen gevoerd. Door de uitwisseling van kennis en informatie versterken deze dialogen de bestaande samenwerking binnen onze organisatie en tussen onze gemeente en externe partijen. Tijdens deze zogenaamde klimaatateliers bleek dat de 13

oplossing voor stedelijk gebied en buitengebied duidelijk verschillend zijn. In het buitengebied spelen vooral de problemen van droogte (zuidelijke deel) en wateroverlast. Hitte is nog een minder groot probleem. In bebouwd gebied liggen met name bij nieuwbouw en herontwikkeling veel kansen. Genoemde speerpunten zijn benoemd in tabel 7. Tabel 7: Benoemde speerpunten op lokaal niveau. Oplossingen aan het (regionale) watersysteem • Inzet van (natte) ecologische verbindingszones tussen natuurgebieden, • Beekdalen zoveel mogelijk vrijhouden van intensief (landbouwkundig) gebruik, • Slimmer beheren van het waterpeil (inspelen op zowel te nat als te droog), • Bovenstrooms (in het zuiden) water vasthouden, • Omschakelen van een versnelde waterafvoer naar een vertraagde afvoer, • Natuur-inclusieve landbouw (landbouw binnen de grenzen van de natuur), • Vergroten van de sponswerking (adsorberen van water) van landbouwgronden, • Aanpassen van teelten en teeltwijzen, • Aanpassen heffingensysteem om klimaatadaptatie te stimuleren, • Het waterschap investeert in verband met verzwakking van dijken bij langdurige droogte in het noordelijk Buitengebied om de kans op overstroming te beperken en verdroging tegen te gaan.

Oplossingen aan gebouwen en terreinen • De gemeente is al bezig met het stellen van minimale eisen voor het bergen van regenwater op eigen terrein, • Op basis van modelverondering riool en waterzorgheffing onderzoek naar haalbaarheid/wenselijkheid koppelen WOZ-waarde van woningen aan hemelwateropslag, • Rekening houden met sociale huur bij treffen van duurzame maatregelen aan gebouwen en terreinen, • Benutten kansen voor vergroening speelpleinen of vergroening parkeerplaatsen. Oplossingen voor gedragsverandering en voorlichting • Inzetten op gedragsverandering van en voorlichting aan inwoners, • Inzetten van ‘tuinmaatjes’ of ‘tuincoaches’, • Begrijpelijke communicatie (vermijd termen als klimaatadaptatie).

Ook zijn in de omgevingsvisie passages opgenomen over het verband tussen een gezonde leefomgeving en het verbeteren van gezondheid en welbevinden en het verhogen van sociale contacten. Bij de uitvoering van projecten is het wenselijk om technische advisering omtrent klimaatadaptatie een plek te geven om deze punten te verbeteren. Inzet van beschikbare maatregelen Er zijn verschillende mogelijkheden om klimaatadaptatie steviger te verankeren in organisatie(s) en de maatschappij. Bijvoorbeeld regelgeving via bestemmingsplannen of verordeningen, stimulering via communicatie of subsidies en eigen investeringsprojecten om knelpunten op te lossen. Tabel 3 geeft een beeld van de huidige inzet van beschikbare middelen voor de verschillende werkvelden. Dit beeld is opgebouwd op basis van vraaggesprekken met gemeentelijke medewerkers en twee digitale sessies met collega’s om deze input verder te verzamelen en aan te scherpen. Ook zijn de uitkomsten in een vervolgsessie met collega’s gebruikt om de wensen voor de nabije toekomst te inventariseren. Tabel 8 geeft de opgehaalde input weer. Een o betekent dat dit werkveld nog niet is opgepakt of in de startblokken staat, een + geeft aan dat dit werkveld loopt en een ++ waarvoor geldt dat dit urgentie en aandacht vraagt en heeft. Overigens betekent dit niet dat hiervoor geen inzet meer benodigd is.

Meer informatie over de beschikbare middelen en een toelichting hierop is te vinden in Bijlage 3.

14

Tabel 8: Kwalitatieve analyse inzet van middelen Werkvelden Toelichting Team klimaatadaptatie Strategie Communicatieboodschap Eigen projecten openbare ruimte Eigen projecten vastgoed Regelgeving nieuw/herbouw

Activeren inwoners

Activeren woningcorporaties

Activeren bedrijven

Activeren scholen Calamiteitenplan Onderzoek Evaluatie Buitengebied

Er is een team klimaatadaptatie, maar dat komt niet structureel bijeen. Er wordt gewerkt aan het opstellen van een strategische visie. Er is nog geen communicatieaanpak Met operatie Waterweg zijn al veel wateroverlastknelpunten opgelost. Voor de hitteen droogteknelpunten lopen minder projecten. Er zijn nog geen klimaatadaptieve projecten zoals vergroenen van parkeerplaatsen op sportparken of groene daken Er is een hemelwaterverordening in de maak, maar er is nog geen beleidskader en er zijn nog geen regels voor vergroening en natuur in de stad (biodiversiteit). Voor (her)ontwikkeling ontbreken duidelijke beleidsregels voor groen, water en biodiversiteit. Er zijn losse activiteiten zoals de Week van ons Water en steenbreekacties, maar er is geen gestructureerd activiteitenprogramma. Er loopt een Natuur in de Wijk programma. Er zijn eerste stappen gemaakt met een subsidieregeling voor groene daken. Gemeente heeft een Soortenmanagementplan voor gebouwbewonende soorten in het stedelijk gebied. Er zijn eerste stappen gezet om via overleg en de prestatieafspraken het onderwerp op de agenda te krijgen. Er is geen structureel overleg over klimaatadaptatie, noch een uitvoeringsagenda. Wel is er overleg over het SMP en de generieke ontheffing Wnb. Er zijn eerste specifieke afspraken gemaakt over subsidies, groenplannen of uitvoeringsagenda’s. Het thema staat wel op de agenda.

Er is opdracht gegeven voor klimaatadvisering. Er is geen groene schoolpleinen aanpak (wel zijn een paar schoolpleinen al vergroend) Er zijn calamiteitenplannen maar deze zijn nog niet volledig en niet iedereen is er van op de hoogte Er zijn nog geen concrete vervolgstappen gemaakt om bijvoorbeeld knelpunten in hitte en droogte te definiëren en om een programmering op te stellen Er is nog geen concrete evaluatie of monitoringsaanpak om met het team de uitvoering periodiek bij te stellen. Er liggen al plannen voor het buitengebied maar er is nog niet een duidelijke programmering voor de restopgave.

Kwalitatief oordeel + ++ 0 ++ ++ ++

+

0

0

0 0 0 0 +

Kwetsbaarheden op basis van lokale stresstesten In de vorm van lokale stresstesten hebben we de kwetsbaarheden en mogelijke oplossingsrichtingen in kaart gebracht. De theoretische resultaten zijn in klimaatdialogen voorgelegd en geverifieerd. Zie bijlage 2.

Hitte Zowel de centrumwijken als de woonwijken scoren slecht op het thema hitte. Groen en water hebben een verkoelend effect, maar zijn in de stedelijke omgeving minder aanwezig. Met name de wijk Banakkers waar veel buitenactiviteiten zoals zwemmen, fietsen of wandelen plaatsvinden is kwetsbaar. De gevoelstemperatuur kan hier op een zomerse dag oplopen tot boven de 45 °C. Ook zijn er vanuit historische ontwikkeling van wijken verschillen tussen de oudere wijken, ingericht met minder water en groen en de nieuwere wijken in de gemeente.

Droogte In Etten-Leur Noord vormt de uitdroging van dijken een risico. Inklinking van de bodem kan een mogelijke dijkdoorbraak tot gevolg hebben. Verder zijn de landbouwgebieden en natuurgebieden in Buitengebied Noord en Zuid gevoelig voor droogte. Gewasopbrengsten komen tijdens langdurig droge perioden onder druk te staan door gebrek aan water. Doordat ook natuurgebieden uitdrogen neemt het risico op natuurbranden en het verdwijnen van natte natuur en gebiedseigen flora en fauna toe.

15

Wateroverlast Het bedrijventerrein Vosdonk komt naar voren als een potentieel knelpunt voor wateroverlast. Dit is ook te zien op het klimaatportaal (www.klimaatportaalbaronie.nl). Door de uitvoering van Operatie Water Weg zijn de meeste knelpunten opgelost. Ook proberen we als gemeente te handhaven dat er voldoende ruimte tussen de kavels over blijft voor waterberging en infiltratie naar de bodem (voor zover dat mogelijk is). De Omgevingsvisie zet in op meer groen en water op industrieterrein Vosdonk. Met een Hemelwaterverordening zorgen we ervoor dat bij nieuwe ontwikkelingen aan de opgaven voor waterberging wordt voldaan. In Etten-Leur hebben we ook te maken met afvoer van water vanuit het zuiden van de gemeente en de rest van de regio. Het water wat hier vandaan komt moet worden afgevoerd via de oost- of westkant van het stedelijk gebied, waar respectievelijk de Brandsevaart en de Lokkervaart liggen. Langs deze twee afvoerroutes is al eerder wateroverlast gesignaleerd en worden daardoor aangemerkt als knelpunten voor de gemeente.

Overstroming Voornamelijk het Buitengebied Noord is kwetsbaar voor overstroming vanuit het Hollands Diep. Bijna dit hele gebied zal tijdens een overstroming onderlopen en de waterdiepte kan maar liefst oplopen tot 7 meter. Het gevolg is dat wegen onbegaanbaar zijn en huizen geheel onder water komen te staan. Hierdoor kan er veel schade ontstaan en kunnen er slachtoffers vallen als hulpdiensten niet ter plaatse kunnen komen of niet tijdig kan worden geëvacueerd.

Kwetsbaarheden op basis van regionale stresstesten De Baronie is een centrisch opgebouwd landschap op de overgang van hoge warme zandgronden naar lage koele kleigronden. Breda vormt daarin het waterverdeelcentrum waar de waaier van beken vanuit het zuiden naartoe stromen om vervolgens samen te vloeien in Rivier de Mark die ten noorden van Breda hoger dan haar omgeving door het laagland stroomt. Breda heeft dan ook een regionale rol in het waterverdeel- en klimaatbeheersysteem. De opgavenkaart voor de Baronie is weergegeven in figuur 2.

Figuur 3: Klimaatconclusie en opgavenkaart voor de Baronie

16

Met het veranderende klimaat zien we dat het systeem op steeds meer punten haar evenwicht begint te verliezen. Op de hogere delen, met name aan de westzijde in de zone Etten-Leur – Rucphen, zien we door een gering bufferend vermogen en toenemende verstedelijking, droogte, hitte en wateroverlast bij hevige buien toenemen. Dit wordt versterkt door wateronttrekkingen. In mindere mate zien we dit patroon ook aan de oostzijde in de zone Baarle-Nassau en Alphen-Chaam. Gevolg is dat brongebieden opdrogen en richting de lage delen van het beekdal verschuiven. De constante voeding van water maakt plaats voor toenemende wisselingen in droogte en wateroverlast. Hierdoor sterven bossen en daarmee de biodiversiteit geleidelijk. Dit heeft vervolgens een negatief effect op het bufferend vermogen van het landschap waardoor deze minder weerbaar wordt tegen klimaatverandering. Dit speelt met name aan de oostflanken van de Baronie (zone Baarle-Nassau, Alphen-Chaam). De westflank (Zundert, Rucphen, en een deel van Etten-Leur) heeft het voordeel dat de beken niet haaks op, maar parallel aan de hellingen liggen, waardoor het water langer wordt vastgehouden en middels systemen als de Turfvaart beter verdeeld kan worden. In de lagere delen van het watersysteem zien we door toenemende fluctuaties wateroverlast en overstromingen toenemen en in periodes met weinig neerslag beken en sloten droogvallen.

Het andere deel van het overtollige regenwater van Etten-Leur wordt afgevoerd via de Lokkervaart en Brandsevaart / Leurse Haven. In de komvormige laagten van de Naad van Brabant (lijn Roosendaal, Etten-Leur, Breda) langdurige droogte tot inklink van dijken en maaiveld leiden, waardoor het risico op overstroming en wateroverlast zal toenemen. Door toenemende wisselingen in droogte en neerslag moet de regio zich opmaken van een primair waterafvoerend naar een watervasthoudend systeem.

Conclusie Uit de analyse blijkt dat gemeente Etten-Leur gestart is met de implementatie van klimaatadaptatie in en rond de organisatie. Er zijn stresstesten uitgevoerd, diverse gesprekken gevoerd en er zijn informele samenwerkingen aangegaan. Uit de verschillende gesprekken zijn speerpunten voor het vervolg benoemd. Net als op veel plaatsen is het nu tijd om alle kansen tot samenwerking, verbetering en versnelling door te vertalen naar concrete (deel)voorstellen. Het lijkt daarom logisch om zowel op beleidsmatig gebied, concrete uitvoering en samenwerking acties te ondernemen en te formuleren.

17

Wat willen we bereiken? Klimaatadaptatie is geen vrijblijvende aangelegenheid meer. In het kader van het Delta Programma Ruimtelijke Adaptatie zijn bestuurlijke afspraken gemaakt over verankering van klimaatadaptatie en het moment waarop we als Nederlandse gemeenten klimaatbestendig(er) willen zijn. Bovenop deze verplichte basis zijn er ook ambities van de verschillende samenwerkingspartners.

Basisafspraken en ambities samenwerkingspartners In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) zijn doelstellingen opgenomen om vanaf 2020 klimaatrobuust te handelen en in 2050 een klimaatbestendige leefomgeving te hebben. Het Deltaplan bestaat uit 7 ambities: • Kwetsbaarheid in beeld brengen, • Risicodialoog voeren en strategie opstellen, • Uitvoeringsagenda opstellen, • Meekoppelkansen benutten, • Stimuleren en faciliteren, • Reguleren en borgen, • Handelen bij calamiteiten. Deze ambities vormen de basis voor klimaatadaptatie. De Brabantse waterschappen en de provincie Noord-Brabant hebben een gezamenlijke wateragenda opgesteld. De agenda fungeerde als onderlegger voor de provinciale omgevingsvisie. De agenda bevat ook uitgangspunten voor het lokaal waterbeheer. De belangrijkste uitgangspunten uit deze agenda zijn: • Het bestaande beleid op het gebied van waterveiligheid, wateroverlast, drinkwater, droogtebestrijding, beekherstel, waterkwaliteit en ecologische verbindingszones vormt de basis voor een leefbaar en klimaatbestendig Brabant. • Om de effecten van klimaatverandering op te vangen is er in de toekomst meer ruimte nodig voor water en het schoner maken van water. Dit vraagt soms om drastische keuzes in gebieden met water als primaire omgevingswaarde. • Daarbuiten is het ook nodig om waterdoelen mee te nemen in ruimtelijk-economische of andere ontwikkelingen.

Zo sluit duurzame landbouw naadloos aan bij de aanpak van droogte, wateroverlast en waterkwaliteit. • De kwaliteit van de ondergrond vraagt meer aandacht. De ondergrond wordt voor steeds meer doeleinden benut. Er is extra aandacht nodig voor het vitale belang van de drinkwatervoorziening, gezien de eventuele opwarming van de ondergrond en dus ook de leidingen. Ook in de toekomst willen we beschikken over voldoende schoon en gezond drinkwater. Binnen klimaatkring de Baronie zijn de afgelopen jaren talrijke klimaatprojecten gerealiseerd. Mensen zijn samen aan de slag gegaan om deze regio beter bestand te maken tegen het veranderende klimaat. De ambitie is om de Baronie nog mooier, biodiverser en klimaatbestendiger te maken.

18

Ambities gemeente Etten-Leur In onze duurzaamheidsvisie en het Gemeentelijk Rioleringsplan hebben we op strategisch niveau een basis gelegd voor de ambities voor Klimaatadaptatie. Rol bewoner en overheid Bewoners worden zich bewust dat ze onderdeel zijn van de natuurlijke leefomgeving en nemen steeds meer eigen initiatief om duurzamer te leven. De rol van de overheid verandert hierdoor. ‘Zorgen voor’ maakt geleidelijk plaats voor initiëren, faciliteren en ondersteunen van de gewenste ontwikkelingen.

Veranderende rol overheid Onder invloed van maatschappelijke ontwikkelingen de heersende opvatting dat de overheid niet alles voor de burgers en bedrijven kan en moet regelen, zal ook juist bij duurzaamheid de rol van de gemeente veranderen en zal er meer initiatief vanuit de burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties zelf moeten komen. Dit sluit ook aan bij de Toekomstvisie. Het zal nog zoeken zijn hoe deze nieuwe rol ingevuld gaat worden, waarbij per dossier de in te vullen rol kan verschillen.

Duurzaam en doelmatig Door de klimaatverandering zijn er meer extreme regenbuien, (te) droge of juist (te) natte periodes en hittestress in stedelijk gebied. De schadelijke gevolgen gaan we beperken. Uitgangspunt hierbij is het doelmatig scheiden van waterstromen, ofwel het regenwater van de riolering afkoppelen. Figuur 4: Passages uit gemeentelijk rioleringsplan 2019-2023

Figuur 5: Passage uit duurzaamheidsvisie

In dit uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie wordt een set aan maatregelen gekozen om de eigen organisatie, inwoners, woningcorporaties en bedrijven te stimuleren om maatregelen te nemen om wateroverlast, hitte en droogte tegen te gaan. In het maatregelpakket wordt steeds verbinding gezocht met bestaande opgaven. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de koppeling van hitteaanpak en het maken van aantrekkelijke bedrijventerreinen. Zo kan aanpak van wateroverlast ook gekoppeld worden aan ecologische doelstellingen. Door deze uitgebreide koppeling van opgaven, belanghebbenden en vormen van sturing ontstaan er veel soorten maatregelen. In onderstaande tabel is een schematisch overzicht gegeven. In de praktijk zijn er voor de maatregelen verschillende namen denkbaar. Een o betekent een minimale relatie tussen doelgroep en principe in stimulering of activiteit. Bij een + is er een geringe relatie en naar mate het aantal plussen toeneemt naar +++ is er een hogere relatie. Tabel 9: Relatie tussen doelgroepen en mogelijke principes in stimulering of activiteit. Doelgroep Communicatie Subsidie Gericht Concretiseren Gemeente technisch van ideeën als goed advies / voor voorbeeld hulp openbare ruimte Inwoners +++ +++ ++ +++ ++ Bedrijven Corporaties Scholen Agrariërs / buitengebied Eigen organisatie

Regelgeving

Opbouwen en versterken netwerk

Onderzoek

++

+++

+

++

+++

+++

++

++

++

+++

+

++

+

++

o

++

++

+++

+

+++

+

+

o

o

o

++

+

++

+

++

o

+

+

+

+

o

o

+

o

++

++

o

++

19

Op basis van de matrix is tijdens het opstellen van het uitvoeringsplan klimaatadaptatie met beleidsmedewerkers van water, wonen, groen- mobiliteit en communicatie gesproken en is wijkbeheer meegenomen bij de eerdere gesprekken over de stresstesten. Op basis van de uitkomsten vanuit 11 beschikbare thema’s bepaalt welke activiteiten per thema het meest geschikt worden geacht. In bijlage tabel 10 zijn de verschillende thema’s met de daar bij gekoppelde activiteiten benoemd. Tabel 10: Thema’s en mogelijke activiteiten. Team Bouwen aan team Klimaatadaptatie Deelname aan regionale samenwerkingsverbanden Strategie Opstellen van een strategie voor Klimaatadaptatie Communicatie Opstellen van een communicatieaanpak Uitvoeren van een communicatieaanpak Eigen projecten openbare Technische advisering in herinrichtingsprojecten ruimte Bouwen aan een programmeringstafel Opstellen fotoboek onnodige verharding Geld reserveren om te kunnen sturen op Klimaatadaptatie Eigen projecten vastgoed Vergroenen en afkoppelen sportcomplexen Vergroenen en afkoppelen gemeentelijk vastgoed Regelgeving Hemelwaterverordening afmaken Opstellen groen ontwikkel beleid met normen voor groen, schaduw en hitte

Beleidsverankering Inwoners

Bedrijven

Scholen

Corporaties Onderzoek

Calamiteitenplan Evaluatie

Buitengebied

Verankeren uitgangspunten groenkompas, hemelwaterverordening en gemeentelijk rioleringsplan in (tijdelijk) omgevingsplan Opstellen handreiking beleidsverankering klimaatadaptatie in groen-, woon-, economisch- en speelbeleid. Groenbeleidsnota, schaduw en hitte en biodiversiteit inbrengen Opstellen van een activeringsstrategie voor inwoners en bedrijven Opstellen en uitvoeren van een activiteitenprogramma voor inwoners Subsidieregeling groene daken en afkoppelen Via wijkdeal adopteren van stukjes openbare ruimte ter vergroening en eigen onderhoud Ondersteunen van inwoners in het door vertalen van ideeën naar initiatiefplannen Vergroen-je-buurt-project Demotuin project Organiseren themabijeenkomsten voor bedrijven Klimaatadvies op maat Subsidieregeling bedrijven Groenplan per bedrijventerrein Ondersteuning van bedrijven in het door vertalen van ideeën naar concrete initiatiefplannen Lespakket, via KOEPEL Gastlessen, ontwerpwedstrijd en ruimte voor een stagiair Subsidie voor het vergroenen van schoolpleinen Samenwerkingsprogramma met corporaties Subsidie aan de corporatie zelf Onderzoek (10) knelpunten overstroming Onderzoek (10) knelpunten wateroverlast Onderzoek (10) knelpunten droogte Onderzoek (10) knelpunten hitte Onderzoek 10 knelpunten waterkwaliteit Calamiteitenplan overstromingen, wateroverlast, natuurbranden en droogte op orde brengen Jaarlijkse evaluatie Opstellen

evaluatie indicatoren en bouwen dashboard Onderzoek naar de effectiviteit van maatregelen Actieplan knelpunten buitengebied

Uit een digitale sessie en groepsgesprekken is gebleken dat de deelnemende collega’s om verschillende redenen de verschillende voorgestelde thema’s en activiteiten, die raken aan de doelgroepen in tabel 4, als hierboven benoemd belangrijk vinden.

20

In een 2e digitale sessie zijn alle activiteiten gescoord op belangrijkheid. Tijdens deze sessie is ingegaan op de verschillende activiteiten, hun omschrijving en de prioritering van deze activiteiten. Vanwege de diversiteit in de groep is bij deze prioritering een universeel beeld ontstaan, ondanks dat een ieder vanuit zijn eigen perspectief zijn eigen thema’s belangrijk vindt. Dankzij deze prioritering is er een onderscheid te maken tussen activiteiten die (al dan niet in tempo geprioriteerd) uitgevoerd moeten worden of welke bij een ambitie horen die om meer inzet en middelen vraagt dan de huidig vastgestelde ambitie. Deze ambitie is in dit document benoemd als Basis +. Tabel 11: Omschrijving Ambitieniveau Basis. Ambitieniveau Basis Er wordt gebouwd aan een sterk intern team door structureel bijeenkomsten te organiseren. De gemeente gaat op actieve wijze communiceren over het klimaatbestendig en natuurinclusief maken van de gemeente. Binnen de gemeente worden qua beleid en regeling stappen gezet om het groen door te ontwikkelen, er wordt een handreiking of samenhangende beleidsregels voor uitvoeringsbeleid voor de verankering van klimaatadaptatie in groen-, woon-, economisch- en speelbeleid en beleid wordt door vertaald in juridisch bindende regels.

Ook worden binnen de gemeente extra uren gestopt in technische advisering, programmering, werk-metwerk in eigen projecten in openbare ruimte en vastgoed. De gemeente stimuleert op actieve wijze bedrijven, inwoners en corporaties door een combinatie van themabijeenkomsten, klimaatadviezen op maat, groenplannen, subsidies en activiteiten. Er wordt onderzoek gedaan om steeds gerichter knelpunten aan te pakken en jaarlijks wordt geëvalueerd om de aanpak richting partners te verbeteren.

Tabel 12 omschrijft de bijbehorende prioriteiten bij ambitieniveau Basis. Indien deze niet passen binnen de beschikbare middelen kan het tempo worden aangepast op basis van de looptijd van het activiteitenprogramma. Tabel 12: Thema’s en bijhorende activiteiten als geprioriteerd in ambitieniveau Basis op alfabetisch volgorde Hoofdgroep

Activiteit

Bedrijven

Organiseren themabijeenkomsten voor bedrijven Groenplan per bedrijventerrein Klimaatadvies op maat Groenbeleidsnota, schaduw en hitte en biodiversiteit via een pilot inbrengen Opstellen handreiking beleidsverankering klimaatadaptatie in groen-, woon-, economisch- en speelbeleid. Uitvoeren van een communicatieaanpak Opstellen van een communicatieaanpak Samenwerkingsprogramma met corporaties Technische advisering in herinrichtingsprojecten in de openbare ruimte, nieuwbouw van woningbouwverenigingen Bouwen aan een programmeringstafel Geld reserveren om in openbare ruimte projecten te kunnen sturen op Klimaatadaptatie Vergroenen en afkoppelen gemeentelijk vastgoed Jaarlijkse evaluatie Onderzoek naar de effectiviteit van maatregelen Opstellen van een activeringsstrategie voor inwoners en bedrijven, icm partners als woningbouwcorporaties en HBV Opstellen en uitvoeren van een activiteitenprogramma voor inwoners Ondersteunen van inwoners in het doorvertalen van ideeën naar initiatiefplannen Subsidieregeling groene daken en afkoppelen Demotuin project Onderzoek (10) knelpunten hitte Onderzoek (10) knelpunten droogte Onderzoek (10) knelpunten wateroverlast Hemelwaterverordening afmaken Verankeren uitgangspunten groenkompas, hemelwaterverord. en gem.

rioleringsplan in (tijdelijk) omgevingsplan Opstellen groenkompas met normen voor groen, schaduw en hitte Opstellen van een strategie voor Klimaatadaptatie Bouwen aan team Klimaatadaptatie Deelname aan regionale samenwerkingsverbanden

Beleid Communicatie Corporaties Eigen projecten

Evaluatie Inwoners

Onderzoek

Regelgeving

Strategie Team

21

Bij de prioritering zijn een aantal thema’s en activiteiten benoemd die passen bij een hoger ambitieniveau De omschrijving van ambitieniveau Basis + zijn benoemd in tabel 13 en de passende aanvullende activiteiten in tabel 14. Tabel 13: Omschrijving Ambitieniveau Basis +. Ambitieniveau Basis + In het ambitieniveau “Basis-plus” worden extra activiteiten ontplooid bovenop het Basis-niveau. Voor bedrijven wordt bijvoorbeeld ook een gemeentelijke subsidieregeling voor bedrijven opgezet en sportcomplexen worden actief afgekoppeld. Met deze ambitie worden (nog) meer maatregelen ingezet. Tabel 14: Thema’s en bijhorende activiteiten als geprioriteerd in ambitieniveau Basis + op alfabetisch volgorde Hoofdgroep Activiteit Bedrijven Buitengebied Calamiteiten Corporaties Eigen projecten Evaluatie Inwoners

Onderzoek Scholen

Ondersteuning van bedrijven in het door vertalen van ideeën naar concrete initiatiefplannen Gemeentelijke subsidieregeling bedrijven Actieplan knelpunten buitengebied Calamiteitenplan overstromingen, wateroverlast, natuurbranden en droogte op orde brengen Gemeentelijke subsidie aan de corporatie zelf Vergroenen en afkoppelen sportcomplexen Opstellen overzicht onnodige verharding Opstellen evaluatie indicatoren en bouwen dashboard Vergroen-je-buurt-project Inrichten van het adopteren van stukjes openbare ruimte ter vergroening en eigen onderhoud Demotuin project Onderzoek (10) knelpunten waterkwaliteit Onderzoek (10) knelpunten overstroming Lespakket met KOEPEL Gastlessen, ontwerpwedstrijd en ruimte voor een stagiair Gemeentelijke subsidie voor het vergroenen van schoolpleinen