Toekomstbestendig Vosdonk 2040 Etten-Leur (def)

Toekomstbestendig Vosdonk 26 januari 2026

Toekomstbestendig Vosdonk

Voorwoord Bedrijventerrein Vosdonk, met een grote diversiteit aan bedrijven, vormt al 75 jaar een onmisbare pijler onder de economische vitaliteit van Etten-Leur. Het is een plek waar ondernemerschap, werkgelegenheid en innovatie samenkomen. Ondernemers dragen ook bij aan een levendige gemeente en welvaart, bijvoorbeeld door het sponsoren van verenigingen en evenementen. Tegelijkertijd staan we, net als veel andere gemeenten, voor grote opgaven. De transitie naar een duurzame economie, veranderingen in mobiliteit, digitalisering en de schaarste aan ruimte vragen om gezamenlijke keuzes. Deze uitdagingen dwingen ons om vooruit te kijken. Niet alles hoeft vandaag al vast te liggen, maar niets doen is geen optie. Stilstand betekent achteruitgang. Dit rapport geeft daarom een gezamenlijk toekomstbeeld voor Vosdonk in 2040. Het beschrijft de richting, samenhang van de verschillende thema’s en de ambities voor een toekomstbestendig bedrijventerrein, zonder deze al tot in detail vast te leggen. Dit rapport is het startpunt. Daarna gaan we samen echt aan de slag met het uitwerken en uitvoeren van de plannen, samen met ondernemers en andere betrokken partijen. De kracht van Vosdonk zit in die gezamenlijke aanpak. Alleen door samen op te trekken met de ondernemers, kunnen we de ambities vertalen naar haalbare en gedragen stappen.

De gemeente Etten-Leur ziet zichzelf hierbij als partner: faciliterend waar mogelijk, stimulerend waar nodig en verbindend waar het kan. Ik nodig u uit om dit rapport te lezen als een uitnodiging tot verdere samenwerking. Laten we samen werken aan een bedrijventerrein waar ondernemers en werknemers ook in 2040 prettig en gezond kunnen werken. Zo blijft Vosdonk ook in de toekomst bijdragen aan een sterke lokale economie en een duurzame toekomst voor Etten-Leur. Ger de Weert Wethouder Economische Zaken Gemeente Etten-Leur

2

3

Toekomstbestendig Vosdonk

Inhoudsopgave Voorwoord

2

1.

Inleiding

4

1.1 1.2 1.3 1.4

Aanleiding Hoe het rapport te zien? Proces Leeswijzer

4 4 5 5

Vosdonk in context

6

2.1 2.2

6 9

2.

3.

4.

5.

Vosdonk in context Ontwikkelingen en transities naar een nieuwe economie

Vosdonk in beeld

12

3.1 3.2

12

Locatieprofiel Uitgangssituatie op basis van thema’s: klimaat & energie, economie & ruimte, en sociaal & maatschappelijk

14

Vosdonk in 2040…

20

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

20 21 22 23 24

Vosdonk biedt voldoende ruimte om te ondernemen voor de juiste bedrijven Vosdonk is klimaatbestendig, energiezuinig en circulair Vosdonk is een prettige en fijne werkomgeving Vosdonk is goed, veilig en duurzaam bereikbaar Van visie op Vosdonk in 2040 naar ruimtelijke vertaling

Actieprogramma

29

5.1 5.2

29 30

Samenwerken aan een toekomstbestendig Vosdonk Actieprogramma: van ambitie naar uitvoering

Toekomstbestendig Vosdonk

1. Inleiding 1.1 Aanleiding Vosdonk is de grootste werklocatie van gemeente Etten-Leur en goed voor ruim 40% van de totale werkgelegenheid in de gemeente. Dat maakt het bedrijventerrein niet alleen van grote waarde voor de lokale en regionale economie, maar ook vanuit sociaal-economisch oogpunt. Deze waarde moeten we koesteren en actief beschermen, zodat Vosdonk ook in de toekomst die drijvende kracht voor onze economie blijft. De verschillende maatschappelijke opgaven waar Nederland voor staat hebben ook een duidelijk effect op bedrijventerreinen zoals Vosdonk. We bevinden ons in een transitie naar een nieuwe economie, waarin thema’s als de energietransitie, klimaatverandering en de grondstoffentransitie een belangrijke rol spelen. Ook onderwerpen als weerbaarheid en het tegengaan van ondermijning zijn nu en in de toekomst belangrijk. Dit alles vraagt om een vitaal en toekomstbestendig bedrijventerrein. De grote waarde van Vosdonk als economische en sociale functie is niet vanzelfsprekend richting 2040. Het is daarom noodzakelijk om nu stappen te zetten, zodat Vosdonk ook richting 2040 een vitaal en aantrekkelijk bedrijventerrein blijft voor ondernemers en werknemers. Wat bedoelen we met toekomstbestendig? Een toekomstbestendig Vosdonk is een bedrijventerrein dat ook in 2040 economisch vitaal, duurzaam en circulair, sociaal aantrekkelijk én goed bereikbaar is.

Dat betekent het volgende: • Economisch vitaal: ondernemers kunnen groeien, investeren en concurreren. • Duurzaam en circulair: het terrein is energiezuinig, klimaatadaptief en biedt ruimte voor circulariteit. • Sociaal aantrekkelijk: een veilige, gezonde en prettige werkomgeving voor werknemers. • Goed bereikbaar: duurzame mobiliteit en logistiek zijn goed georganiseerd, met aandacht voor veiligheid en efficiëntie.

1.2 Hoe het rapport te zien? Het rapport Toekomstbestendig Vosdonk 2040 fungeert als een richtinggevend kompas voor de ontwikkeling van Vosdonk richting 2040. Het schetst waar we naartoe willen, maar schrijft niet tot in detail voor hoe alles eruit moet zien. Met andere woorden: het is geen blauwdruk of eindbeeld, maar een dynamische visie die de belangrijkste thema’s bundelt en helpt om in een veranderende omgeving de juiste keuzes te maken. Deze visie biedt houvast bij toekomstige ontwikkelingen en beslissingen, zonder de flexibiliteit te verliezen om in te spelen op nieuwe inzichten, kansen of omstandigheden. Ondernemers staan centraal in dit Toekomstplan. Vosdonk is én blijft een bedrijventerrein voor en door ondernemers: zij bepalen de dagelijkse dynamiek, zorgen voor werkgelegenheid en zijn de motor achter vernieuwing en groei. Dit Toekomstplan zorgt er daarom voor dat ondernemers nu én in de toekomst de ruimte hebben om succesvol te ondernemen en mee te bewegen met veranderingen. Het Toekomstplan is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met ondernemers, eigenaren en de gemeente, zodat de koers breed gedragen wordt en aansluit bij de praktijk. Dit rapport dient tenslotte als basis om gezamenlijk doelgericht aan de slag te gaan. Gemeente, ondernemers en andere stakeholders gebruiken de koers als leidraad om kansen te verzilveren en

4

5

Toekomstbestendig Vosdonk

opgaven aan te pakken. De concretisering van de acties en investeringen worden stap voor stap uitgewerkt in lijn met deze visie. Zo voorkomen we losse, onsamenhangende initiatieven en bouwen we gecoördineerd en efficiënt aan een sterk, toekomstbestendig Vosdonk. De duidelijke koers versnelt bovendien de besluitvorming. Er is ruimte voor maatwerk en ondernemerschap bij de uitwerking, maar géén stilstand – samen werken we gericht aan de toekomst van Vosdonk.

1.3 Proces Het Toekomstplan Vosdonk is ontwikkeld in een participatieproces, waarin ondernemers, eigenaren, andere stakeholders en de gemeente samenwerkten aan een gedeelde visie en acties. Het proces bestond uit meerdere stappen: • Analyse als basis – We startten met een uitgebreide ruimtelijk-economische analyse van Vosdonk. Deze analyse bracht de huidige situatie, de sociaaleconomische waarde en de ruimtelijke potentie van het terrein in beeld. • Visie, kansen en opgaven – Op basis van deze inzichten is een gezamenlijke visie voor Vosdonk richting 2040 geformuleerd. Daarbij zijn de belangrijkste opgaven en kansen benoemd, gekoppeld aan thema’s zoals klimaat & energie, economie & ruimte en sociaal-maatschappelijke waarde. • Interactieve sessies – In verschillende sessies hebben diverse stakeholders input geleverd, keuzes gemaakt en prioriteiten bepaald. Hiermee konden we samen afwegen wat nodig is om Vosdonk toekomstbestendig te maken. • Resultaat – Dit proces heeft geleid tot het document Toekomstbestendig Vosdonk 2040: een koers en actieprogramma die richting geven aan de ontwikkeling van het bedrijventerrein tot 2040. Ruimtelijkeconomische analyses

Visie op Vosdonk in 2040

Kansen, opgaven en acties

Toekomstplan Vosdonk

Participatie met verschillende belanghebbenden

Relatie met Grote Oogst Tijdens het proces voor het toekomstplan Vosdonk is nadrukkelijk aangesloten bij de provinciale aanpak Grote Oogst. Dit programma van de provincie Noord-Brabant richt zich op het versnellen van de verduurzaming van bedrijventerreinen, waaronder Vosdonk als een van de achttien prioritaire locaties. Dit toekomstplan voor Vosdonk is meer dan een uitwerking van de ambities uit de tijdelijke Grote Oogst aanpak; het plan biedt een integrale langetermijnvisie voor de ontwikkeling van het bedrijventerrein tot 2040. Daarbij worden niet alleen de provinciale doelen rondom verduurzaming en toekomstbestendigheid meegenomen, maar ook bredere thema’s zoals economische vitaliteit, ruimtelijke kwaliteit en sociaal-maatschappelijke waarde. De ambities en analyses uit Grote Oogst zijn hierin verwerkt, maar het toekomstplan kijkt nadrukkelijk verder en vormt zo het kompas voor alle relevante opgaven en kansen voor Vosdonk op de lange termijn.

1.4 Leeswijzer Om te beginnen schetsen we in hoofdstuk 2 de beleidsmatige en ruimtelijke context. Hoofdstuk 3 geeft een beeld van de huidige situatie op het terrein, op basis van de thema’s klimaat & energie, economie & ruimte en sociaal & maatschappelijk. In hoofdstuk 4 formuleren we de ambitie voor Vosdonk richting 2040 in vier strategische lijnen. Hoofdstuk 5 vertaalt deze ambitie naar acties per strategische lijn. Tot slot bevat het plan een dynamische actieprogramma die gedurende de looptijd van dit toekomstplan wordt aangevuld op basis van voortschrijdend inzicht en samenwerking met betrokkenen.

Toekomstbestendig Vosdonk

2. Vosdonk in context Voordat we ingaan op de analyses van Vosdonk schetsen we eerst de context waarin Vosdonk zich begeeft. We bespreken kort relevante beleidsdocumenten en het plan van aanpak vanuit de Grote Oogst binnen Noord-Brabant. Daarnaast begeeft het terrein zich in het midden van verschillende grote transities die toe bewegen naar een nieuwe economie. Deze transities kennen allen een duidelijk ruimtelijk component.

2.1 Vosdonk in context De Omgevingsvisie (2022) als leidend principe voor ruimtelijke ontwikkelingen in de gemeente De Omgevingsvisie is de paraplu waaronder het (ruimtelijke) beleid van de gemeente hangt. Verschillende thema’s worden aangehaald. Zo benadrukt de gemeente hierin het belang van het behoud van de regionale werkgelegenheidsfunctie van Etten-Leur. Hierin heeft bedrijventerrein Vosdonk een zeer prominente rol. De diversiteit van de bedrijven (van klein tot groot, van lokaal tot internationaal) zorgt voor een stabiele economie in de gemeente. De verschillende sectoren bieden kansen bij de transitie van een lineaire naar een circulaire economie. De noodzaak tot vernieuwing en verduurzaming benadrukt de gemeente ook in haar omgevingsvisie. Dit om concurrerend te blijven en in te spelen op het toenemende belang van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Hiervoor moeten de werklocaties (waaronder Vosdonk) toekomstbestendig worden en blijven. Dit doet Etten-Leur door een haalbare en betaalbare koers te volgen in het aanpakken van de volgende opgaven: • de energietransitie; • het beperken van de nadelige gevolgen van de klimaatverandering; • de omslag maken naar een circulaire economie. Bovengenoemde opgaven worden herhaald in de gebiedsvisie voor werklocaties.

Een belangrijke opgave die in dit document wordt besproken, is onder meer de transitie naar een circulaire economie in 2050. De ambitie op circulariteit in dit document sluit aan bij landelijke doelstellingen: 50% van de economie dient circulair te zijn in 2030 en 100% in 2050. College-uitvoeringsprogramma Etten-Leur 2022 – 2026 In het college-uitvoeringsprogramma zijn de toekomstplannen van het college beschreven. Hierin is ‘Economie en werk in Etten-Leur’ een van de vijf hoofdthema's. Binnen dit thema is het versterken van de economie in de gemeente een doel. De gemeenteraad zet in op een sterke lokale economie die voorbereid is op de kansen en uitdagingen van de toekomst. Het college zet dus in op een sterke lokale economie die voorbereid is op de toekomst. Het programma noemt de volgende doelen hierbij: 1 Goed ondernemersklimaat 2 Ruimte voor gevestigde bedrijven om uit te breiden 3 Binnen de mogelijkheden bij inkoop voorrang geven aan Etten-Leurse bedrijven 4 Tegengaan van leegstand en revitaliseren van bestaande bedrijventerreinen Om deze doelen te bereiken zetten we in op verschillende acties, zie de tabel hierna.

6

Toekomstbestendig Vosdonk

Tabel 1: Acties voor versterking van de economie in college-uitvoeringsprogramma Actie

Toelichting

Duurzame en toekomstbestendige bedrijventerreinen en revitalisering bedrijventerreinen door actief grondbeleid (revitaliseringsfonds)

Wij zetten actief in op de ontwikkeling van toekomstbestendige bedrijventerreinen. Daar waar nodig zetten wij actief grondbeleid, betere benutting van gronden en panden (label C) in om de revitalisering te bespoedigen. Wij maken daarbij (bij voorkeur) gebruik van een revitaliseringsfonds (nog op te richten). Wij onderzoeken de investeringsbereidheid bij ondernemers om sneller stappen te zetten om duurzaam en toekomstbestendig te ondernemen.

Versterken lokaal ondernemerschap

We initiëren projecten en gaan actief inzetten om het lokaal ondernemerschap te versterken, zoals bij het winkelcentrum. Daarnaast zullen wij de organisatiegraad bij lokale ondernemers stimuleren.

Acquisitie verkoop bedrijventerrein (Fri-Jado)

Wij zetten actief in op de verkoop van de beschikbare bedrijfsgronden.

Accountmanagement

We zetten adequaat accountmanagement in om verbindingen te realiseren, te weten wat er speelt, bedrijven en starters te laten groeien en beter in te spelen op economische kansen voor Etten-Leur.

Grote Oogst plan van aanpak voor Vosdonk Zoals toegelicht in de inleiding (hoofdstuk 1), vormt de Grote Oogst-aanpak een belangrijk kader voor de verduurzaming van Vosdonk. Een duurzaam bedrijventerrein is namelijk een belangrijke voorwaarde om een toekomstbestendige economie en een goed en gezond woon- en vestigingsklimaat te borgen. Vosdonk is een van de achttien grotere bedrijventerreinen in de provincie Noord-Brabant waar de meeste winst op het gebied van toekomstbestendigheid valt te behalen. Daarom is Vosdonk aangewezen als project onder het programma. In 2023 is een plan van aanpak opgesteld. Het hoofddoel is om Vosdonk te ontwikkelingen tot een duurzaam en toekomstbestendig bedrijventerrein, in de vorm van een leef- en werklandschap met goede voorzieningen voor zowel ondernemers als werknemers. In onderstaande tabel staan per thema de subdoelen.

Tabel 2: Doelen Plan van aanpak voor Vosdonk Thema

Doel

Circulaire economie

• Aansluitend bij de landelijke doelstellingen worden in 2030 50% minder primaire grondstoffen gebruikt en in 2050 is het terrein volledig circulair – zoals ook opgenomen in het beleid voor circulaire economie van de gemeente Etten-Leur. • Op Vosdonk geven we ruimte voor circulaire bedrijvigheid door1:

Klimaatadaptatie

o

ervoor te zorgen dat de juiste bedrijven zich vestigen op percelen/gebieden met een hogere milieucategorie;

o

ervoor te zorgen dat gebieden/percelen dichtbij stedelijk gebied gebruikt worden voor korte lijnen met inwoners en consumenten.

Biodiversiteit en natuurinclusiviteit Groenblauwe structuren en gebiedseigen biodiversiteit worden versterkt op alle schaalniveaus, zowel in de private als de openbare ruimte. •

Percentage groen wordt minimaal in stand gehouden, maar liever nog verhoogd.

•

Waardevolle habitat en basiskwaliteit natuur behouden en realiseren.

Hitte Tijdens hitte biedt de gebouwde omgeving een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. •

1

Geen (of zo min mogelijk) directe opwarming van verblijfsplekken in de private of openbare buitenruimte door gebouwen en installaties

Bron: ruimte voor circulaire economie, Verkenning van de ruimtelijke voorwaarden voor een circulaire economie, 2025 PBL

7

Toekomstbestendig Vosdonk

Thema

Doel •

Schaduw op verblijfsplekken, loop- en fietsroutes en drinkwaterstroken

•

Beperken afstand tot koele verblijfsplekken

•

Warmtewerende oppervlakten toepassen (lichte kleuren materiaal of groen)

•

Vitale en kwetsbare functies en groenvoorzieningen zijn bestand tegen hitte

Droogte Langdurige droogte leidt niet tot structurele schade aan bebouwing, funderingen, wegen, groen, water en vitale of kwetsbare functies, zowel in de private als openbare buitenruimte. •

Vergroten infiltratie en minimaliseren verharding

•

Hergebruik van water, zuinig gebruik van drinkwater en verbeteren waterkwaliteit is onderdeel van een ontwerp/ontwikkeling

•

Voorkeursvolgorde (hemel)waterafwikkeling: Benutten en besparen, vasthouden en infiltreren, bergen, afvoeren

Wateroverlast Hevige neerslag leidt niet tot waterschade aan gebouwen, boven- en ondergrondse infrastructuur en voorzieningen, waarbij kwetsbare en vitale functies en voorzieningen beschikbaar blijven in zowel de private als openbare buitenruimte. • Geen waterschade tot en met een bui die eens per honderd jaar voorkomt, vitale en kwetsbare functies blijven beschikbaar • Geen waterschade bij 0.2 meter waterdiepte op straat • Neerslag op privaat terrein verwerken op privaat terrein (hemelwaterverordening) Energietransitie

Ruimte voor energievoorzieningen Van vrijkomende locaties wordt bekeken of die (deels) kunnen worden bestemd voor energievoorzieningen die nodig zijn op Vosdonk. Denk daarbij aan ruimte voor collectieve batterijen, (slimme) laadpleinen, warmte-uitwisseling, extra stations en kabels en/of een energiehub. CO2-emissiereductie Op Vosdonk wordt de emissie van CO2 gereduceerd door: • het beperken van de vraag naar energie; • het verduurzamen van het energieverbruik. In het geval van nieuw- en/of herbouw betekent dit concreet het volgende2: •

bedrijven krijgen geen aardgasaansluiting;

•

er wordt gestimuleerd dat gebouwen CO2-neutraal gerealiseerd worden;

•

benodigde energie wordt zoveel mogelijk lokaal opgewekt en gebruikt.

In het geval van bestaande bouw betekent dit concreet: •

verduurzaming van bestaande bouw wordt gestimuleerd, zoveel mogelijk gekoppeld aan een gepland verandermoment.

Opwek duurzame energie: •

bedrijven benutten zoveel als mogelijk hun daken en/of gevels voor opwek zonneenergie.

Uitbreiding elektriciteitsnet Verkennen van mogelijkheden voor het vergunningsvrij maken of tenminste het versnellen van procedures voor de uitbreiding van het elektriciteitsnet (extra stations).

2

Maatwerk is mogelijk voor bedrijven die aantoonbaar een specifieke hoge warmtebehoefte hebben.

8

Toekomstbestendig Vosdonk

Toename organisatiegraad en realisatiekracht op Vosdonk Het plan van aanpak voor Grote Oogst richt zich op een toekomstbestendig en duurzaam bedrijventerrein Vosdonk. Binnen de thema’s circulaire economie, klimaatadaptatie en energietransitie zijn hiervoor doelen geformuleerd (zoals beschreven in de tabel hierboven). Specifiek voor het thema organisatiegraad en realisatiekracht gelden de volgende ambities: • In 2026 is een kerngroep van bedrijven actief met een vorm van samenwerking om de gezamenlijke realisatiekracht te vergroten. • Deze samenwerking groeit stap voor stap uit tot een duurzame organisatievorm met een gezamenlijke financiering. Alle bedrijven doen mee en dragen bij, zodat meeliften wordt voorkomen. • De samenwerking levert een bijdrage aan strategische, collectieve voorzieningen en oplossingen op Vosdonk. Denk hierbij aan opgaven uit dit Toekomstplan én andere initiatieven in het gebied die bijdragen aan de doelen van bedrijven, overheden en partners. Dit gaat dus verder dan gedeelde diensten zoals afvalverwijdering of beveiliging. De aanpak lijkt op de wijkaanpak voor woonwijken zoals we die al langer kennen.

Behoefteraming Bedrijventerreinen provincie Noord-Brabant Om de toekomstige behoefte aan bedrijventerreinen in West-Brabant goed te kunnen faciliteren, zijn in 2025 regionaal nieuwe afspraken gemaakt over de programmering van bedrijventerreinen. De regio heeft op basis van het actuele economisch toekomstbeeld en de beschikbare planvoorraad gezamenlijk afspraken gemaakt over de kwantitatieve en kwalitatieve programmering. Deze afspraken zijn eind 2025 op de regionale Ontwikkeldag vastgesteld. De kwantitatieve afspraken zijn gebaseerd op het economisch toekomstbeeld voor West-Brabant, waarin de regio zich profileert als innovatieve, circulaire en plantbased regio. Er is gekozen voor een adaptieve programmering: in de periode 2025 tot 2030 wordt uitgegaan van een laag groeiscenario, waarna in 2031 tot 2040 ruimte wordt geboden voor een hoger groeiscenario. Via jaarlijkse monitoring wordt regionaal afgewogen of het gekozen scenario moet worden bijgesteld en of de fasering van de ontwikkeling van zachte plannen moet worden aangepast. Hiermee wordt flexibel ingespeeld op actuele ontwikkelingen, zoals geopolitieke veranderingen en de energietransitie. Voor de subregio Baronie (Stedelijke Regio Breda-Tilburg), waar Etten-Leur deel van uitmaakt, wordt tot 2040 circa 98 hectare aan ruimtevraag geprogrammeerd voor het reguliere en gemengd stedelijke werkmilieu.

Hiertegenover staat een hard planaanbod van circa 23 hectare en een ruime zachte planvoorraad, waarvan een deel eind 2025 de status ‘geprogrammeerd’ krijgt. Hiermee ontstaat een evenwicht tussen vraag en aanbod. Naast de kwantitatieve afspraken zijn er ook kwalitatieve afspraken gemaakt. Hierin zijn onder andere afspraken opgenomen over organisatiegraad, beter benutten, intensief ruimtegebruik, duurzaamheid, klimaatadaptatie, multimodaliteit en bereikbaarheid. Vosdonk is een van de grootste bedrijventerreinen in de regio en speelt een belangrijke rol in de maakindustrie (productie of toeleverancier) voor de regio. Tegelijkertijd is de brede functiemix en diversiteit aan bedrijvigheid op Vosdonk een hele grote kracht, waardoor het terrein flexibel en toekomstbestendig is (zoals ook gebleken tijdens de coronaperiode).

2.2 Ontwikkelingen en transities naar een nieuwe economie Grote transities raken ook Vosdonk Niet alleen de lokale context is belangrijk voor Vosdonk; ook grotere (globale) trends en ontwikkelingen hebben impact op het terrein. De wereld verandert snel. Klimaatverandering zorgt voor extremer weer, zoals langere droogteperiodes en hevige piekbuien. Tegelijk groeit de

9

Toekomstbestendig Vosdonk

behoefte aan strategische autonomie en weerbaarheid. Daarom werken we onder andere vanuit het Klimaatakkoord aan de energietransitie. Naast de energietransitie hebben we ook te maken met de grondstoffen-, circulaire-, landbouw- en eiwittransitie. Deze transities hebben invloed op hoe we wonen, werken en ondernemen. Ook Vosdonk krijgt hiermee te maken. Bedrijventerreinen als motor voor verduurzaming Bedrijventerreinen zijn vaak versteend en stoten veel CO2 uit. Juist hier liggen kansen om bij te dragen aan klimaatdoelen. Door te investeren in vergroening, energiebesparing en circulaire bedrijfsvoering kunnen bedrijventerreinen niet alleen hun eigen ecologische voetafdruk verkleinen, maar ook een inspirerend voorbeeld zijn voor andere locaties. Op Vosdonk betekent dit onder meer het stimuleren van groene zones, het benutten van daken voor zonne-energie, het faciliteren van circulaire activiteiten en het creëren van een aantrekkelijke, gezonde werkomgeving voor medewerkers. Door deze stappen te zetten, kan Vosdonk zich ontwikkelen tot een koploper in duurzame gebiedsontwikkeling en een motor voor de transitie naar een toekomstbestendige economie.

Ruimte voor circulaire economie op bedrijventerreinen De transitie naar een circulaire economie heeft niet alleen gevolgen voor productie- en consumptiepatronen, maar ook voor de fysieke ruimte die bedrijven nodig hebben op bedrijventerreinen zoals Vosdonk. Uit het landelijke onderzoek van Stec Groep en CE Delft3, uitgevoerd in opdracht van de ministeries van Economische Zaken en Infrastructuur & Waterstaat, blijkt dat de circulaire economie vraagt om extra ruimte op bedrijventerreinen, vooral voor functies als opslag, retourlogistiek, demontage, bewerking van materialen en tijdelijke schuifruimte. De ruimtevraag is geen op zichzelf staande ontwikkeling, maar onderdeel van bredere trends zoals digitalisering, energietransitie en schaalvergroting. Tot 2050 wordt een structurele groei van 6 tot 15% in de ruimtevraag naar bedrijventerreinen verwacht. Vooral reguliere terreinen, terreinen voor met een hogere milieugebruiksruimte en watergebonden locaties zijn strategisch belangrijk. Het rapport benadrukt het belang van het beschermen en beter benutten van bestaande bedrijventerreinen, naast de ontwikkeling van nieuwe, toekomstbestendige locaties.

Deze inzichten onderstrepen het belang van het reserveren van ruimte voor circulaire activiteiten op Vosdonk en het actief inspelen op de ruimtelijke behoeften die voortkomen uit de circulaire transitie Duurzaamheid en weerbaarheid hand in hand Naast verduurzaming wordt ook weerbaarheid steeds belangrijker voor bedrijventerreinen als Vosdonk. De grote transities – zoals de energietransitie, klimaatadaptatie en circulaire economie – vragen niet alleen om het verminderen van de ecologische voetafdruk, maar ook om het versterken van het aanpassingsvermogen van het terrein en de ondernemers. Weerbaarheid betekent dat Vosdonk en haar bedrijven kunnen omgaan met onverwachte situaties en verstoringen, zoals uitval van energievoorzieningen, cyberdreigingen of maatschappelijke ontwrichting. Dit vraagt om investeringen in bijvoorbeeld noodvoorzieningen, slimme energiesystemen, sociale cohesie en samenwerking tussen bedrijven. Ook op het vlak van veiligheid en ondermijning is weerbaarheid essentieel. Bedrijventerreinen zijn soms kwetsbaar voor criminele activiteiten. Door te investeren in toezicht, digitale en fysieke beveiliging en samenwerking met partners als politie, beveiligingsorganisaties en gemeente, kan Vosdonk zich ontwikkelen tot een veilige en veerkrachtige werklocatie.

Energie als bottleneck: netcongestie remt vooruitgang Een betrouwbare energie-infrastructuur is essentieel voor verduurzaming én weerbaarheid. Op Vosdonk vormt netcongestie een grote belemmering; het elektriciteitsnet zit vol. Daardoor zijn zowel de teruglevering van duurzame energie als de levering van elektriciteit beperkt. Dit betekent dat niet alleen het terugleveren van opgewekte stroom onzeker is, maar ook het 3

Zie ook link.

10

Toekomstbestendig Vosdonk

verkrijgen van voldoende capaciteit voor uitbreiding, nieuwbouw en elektrificatie van processen. Investeringen in zonnepanelen, laadpleinen en elektrische processen lopen hierdoor vertraging op. Zonder oplossingen voor de netcongestie stagneert de verduurzaming. Tegelijkertijd vraagt deze situatie om weerbare oplossingen: hoe kunnen ondernemers omgaan met stroomuitval of beperkte beschikbaarheid van energie? Denk aan het inzetten van lokale opslag of samenwerking in energiehubs. Deze situatie is niet uniek. Ook op andere bedrijventerreinen in Nederland speelt netcongestie. Het zet een rem op duurzame ambities. Energie is daarom niet alleen een thema, maar een randvoorwaarde voor de toekomst van het terrein. Zonder ruimte op het net blijven veel plannen hangen in de tekentafelfase. Conclusie: naar een toekomstbestendige én weerbare werklocatie Vosdonk moet zich ontwikkelen tot een toekomstbestendige en weerbare werklocatie met voldoende ruimte om te ondernemen. De contouren van het terrein blijven gelijk. Daarom is het belangrijk om de beschikbare ruimte efficiënt en zorgvuldig te benutten. De opgaven raken aan drie hoofdthema’s: klimaat & energie, economie & ruimte en sociaal & maatschappelijk (zie figuur hierna). Binnen deze thema’s is het versterken van de weerbaarheid – zowel qua energie, veiligheid als sociale cohesie – een belangrijke leidraad.

Deze thema’s helpen om binnen de bestaande grenzen de juiste keuzes te maken.

Figuur 1: Thema’s in het Toekomstplan Vosdonk

Bron: Stec Groep (2025).

11

Toekomstbestendig Vosdonk

3. Vosdonk in beeld In het vorige hoofdstuk hebben we de context geschetst. We gaan in dit hoofdstuk dieper in op het profiel van Vosdonk. Hoe staat Vosdonk er op dit moment voor? In de eerste paragraaf beschrijven we de algemene kenmerken en de ontwikkeling van het terrein. In de tweede paragraaf gaan we in op de thema’s die voortkomen uit de kaders en context: economie & ruimte, sociaal & maatschappelijk en klimaat & energie.

3.1 Locatieprofiel Vosdonk met ruim 9.000 banen van cruciaal sociaaleconomisch belang voor Etten-Leur Bedrijventerrein Vosdonk ligt aan de westkant van de gemeente Etten-Leur, direct aan de snelweg A58 (afrit 19). Het terrein ligt ten Zuiden van de industriehaven Moerdijk en tussen Breda en Roosendaal in. Daarmee ligt Vosdonk in het centrum van regio West-Brabant. Vosdonk is het grootste bedrijventerrein in de gemeente Etten-Leur; het heeft een omvang van zo’n 360 hectare bruto en 285 hectare netto. Er zijn ongeveer 550 (12% van totaal in de gemeente) bedrijven gevestigd die goed zijn voor bijna 9.000 banen (41% van totaal in de gemeente). Hierdoor is het een cruciale pijler onder de huidige economie en samenleving van de gemeente Etten-Leur en de omliggende regio. Naast dit terrein zijn er nog enkele kleinere bedrijventerreinen in de gemeente: Attelaken, de Keen en Zwartenberg.

Figuur 2: Locatie Vosdonk

Bron: IBIS (2024), BAG (2024), bewerking Stec Groep (2025).

12

13

Toekomstbestendig Vosdonk

Tabel 3: Ruimtelijk-economische kenmerken van Vosdonk t.o.v. gemeente

555 bedrijfsvestigingen

8.965 banen

365 hectare bruto

Circa 12% van het totaal aantal bedrijfsvestigingen

Circa 41% van het totaal aantal banen

Circa 7% van de totale oppervlakte

Bron: IBIS (2024), LISA (2024), CBS (2023), bewerking Stec Groep (2025).

Ontwikkeling Vosdonk door de tijd Vosdonk is een van de eerste naoorlogse bedrijventerreinen van Nederland en heeft zich sinds circa 1950 flink ontwikkeld in verschillende fases (zie onderstaand figuur). De ontwikkeling begon met de aanleg van Etten I, waarna het terrein snel vol raakte. De gemeente breidde het terrein verder uit richting het Zuiden met Etten II, Etten III en Etten IV. Ten slotte kwam er een uitbreiding ten noorden van het bedrijventerrein. De gemeente veranderde de naam van het terrein toen in Vosdonk.

Figuur 3: Etten-Leur en specifiek bedrijventerrein Vosdonk door de tijd

1965

1985

2005

2023

Bron: Topotijdreis.nl (2025).

Vosdonk in drie deelgebieden De ontwikkelingen zorgen ervoor dat het terrein vandaag de dag ingedeeld kan worden in grofweg drie deelgebieden. We hanteren in ons onderzoek Noord, West en Zuid als de drie deelgebieden. De deelgebieden hebben ieder hun eigen kenmerken. Zo zijn de lokale mkb-bedrijven vooral ten zuiden van de Roosendaalseweg te vinden en grotere, regionale en internationale spelers zijn ten noorden van deze weg gevestigd. Bepaalde opgaven zijn relevanter in het ene gebied dan in het andere gebied.

Noord

West Zuid

Toekomstbestendig Vosdonk

3.2 Uitgangssituatie op basis van thema’s: klimaat & energie, economie & ruimte, en sociaal & maatschappelijk Klimaat & Energie op Vosdonk Op het gebied van klimaat & energie zijn op Vosdonk nog veel stappen te zetten. Het terrein wordt gekenmerkt door een relatief hoog elektriciteits- en gasverbruik, waarbij vooral gebruik wordt gemaakt van niet-hernieuwbare bronnen. Ook op het gebied van een klimaatadaptieve inrichting en de transitie naar een circulaire economie staat het terrein voor grote opgaven. Hoog elektriciteits- en gasverbruik, relatief weinig zonnepanelen Het energieverbruik van de bedrijven gevestigd op het terrein is relatief hoog, vooral door de aanwezigheid van relatief veel zware bedrijvigheid. Slechts een klein deel van de gebruikte stroom komt uit hernieuwbare bronnen. Ongeveer een kwart van het totaal aantal vierkante meters dakoppervlak is in theorie geschikt voor het plaatsen van zonnepanelen. Op ongeveer een derde van dit potentieel liggen op dit moment zonnepanelen. Dat betekent dat er (in theorie) circa 235.000 vierkante meter aan dak is waar zonnepanelen geplaatst kunnen worden voor het opwekken van duurzame energie. Netcongestie zeer urgent, voorwaarde voor veel vervolgstappen Ondernemers op Vosdonk zijn terughoudend met het plaatsen van zonnepanelen. De belangrijkste reden: het elektriciteitsnet zit vol. Dit heeft meerdere gevolgen.

Zo is niet alleen de teruglevering van duurzame energie onzeker, maar ook de levering van voldoende stroom voor uitbreiding, nieuwbouw en elektrificatie voor processen is beperkt. Regelingen zoals salderen staan onder druk. Daarnaast zijn veel daken ongeschikt voor zonnepanelen of moeten die eerst worden versterkt. Eigenaarschap speelt eveneens een rol. Huurders mogen vaak niet investeren en afspraken met pandeigenaren zijn lastig. Verzekeraars stellen bovendien extra eisen of verhogen de premie. Voor de toekomst van Vosdonk is betrouwbare stroom cruciaal. In het kader van de Grote Oogst is onderzocht of bedrijven elektriciteitscontracten kunnen delen. Op Vosdonk blijkt dat echter zeer complex door de opbouw en ondergrondse Enexis infrastructuur. Deze situatie maakt verduurzaming uitdagend en vraagt om innovatieve oplossingen die ondernemers vertrouwen geven om te investeren. Ook heeft Vosdonk met de aanwezigheid van het 150Kv netwerkstation een regionale functie wat met zich meebrengt dat hiervoor extra ruimte nodig is voor het nieuwe netwerk. Circulaire potentie in uitwisseling materiaalstromen De afvalstromen van diverse bedrijven op Vosdonk zijn in kaart gebracht en uit een analyse zijn drie kansrijke materiaalstromen naar voren gekomen voor collectieve circulaire initiatieven. Op het gebied van reststromen ligt er een circulaire potentie.

Inzichten vanuit Plan van aanpak - Grote Oogst In het kader van het Plan van aanpak voor Grote Oogst zijn er verschillende analyses uitgevoerd op Vosdonk op het gebied van klimaat & energie, zoals de hittescan en inzicht in wateroverlast bij piekbuien. Deze inzichten en doelen zijn verwerkt in dit toekomstplan.

14

Toekomstbestendig Vosdonk

Vosdonk door geografische ligging omgeven door groen, terrein zelf zeer versteend Het groen in zowel de openbare ruimte als op de private kavels is overwegend van laagwaardige kwaliteit. Er is weinig waarde op het gebied van biodiversiteit. In termen van groen is dit vooral te vinden langs de Roosendaalseweg; dit zijn met name de groenstructuren die door het terrein heen lopen. Daarnaast ligt het terrein geografisch gezien in een groene omgeving, tussen de Nijverheidsweg en de A58 en doordat het terrein aan de rand van de kern tegen het buitengebied ligt. Deze nabijheid biedt kansen een waardevolle verbeteringsslag te slaan in goede afstemming met ondernemers en eigenaren. De aantrekkelijkheid van het terrein voor bedrijven, werknemers en passanten neemt toe wanneer de algehele uitstraling van het terrein verbetert. Het is een belangrijke opgave om het bedrijventerrein met name in de sterk versteende zones klimaatbestendig te maken en daarmee een gezonde en aantrekkelijke werkomgeving te realiseren.

Figuur 4: Bomenstructuur Vosdonk

Bron: Klimaateffectatlas (2025), bewerking Stec Groep (2026).

Economie op Vosdonk Op economisch vlak maakte Vosdonk de afgelopen jaren een positieve ontwikkeling door. Het terrein is van groot belang voor de lokale en regionale economie en kent een bovengemiddelde toegevoegde waarde. Het terrein heeft de maximale omvang bereikt; in de Omgevingsvisie zijn geen uitbreidingen opgenomen. Verdere groei en ontwikkeling moeten dus

15

16

Toekomstbestendig Vosdonk

plaatsvinden binnen de bestaande contouren van Vosdonk. Dit betekent dat optimalisatie van ruimtegebruik, innovatie en samenwerking essentieel zijn om de economische waarde en werkgelegenheid op het terrein te behouden en te versterken. We zoomen in op de belangrijkste kenmerken binnen het thema economie. Vosdonk huisvest groot aandeel banen in gemeente, ontwikkeling onder provinciale gemiddelde Zoals eerder toegelicht zorgt Vosdonk voor veel werkgelegenheid. De ontwikkeling laat zien dat het aantal banen de afgelopen tien jaar is gegroeid met circa 7%. Vergeleken met het provinciale gemiddelde (circa 17%) is deze ontwikkeling onder het gemiddelde. De verwachtingen van de werkgelegenheidsontwikkeling richting de toekomst zijn enigszins onzeker. Voornamelijk in de industriële of de logistieke sector kan, bijvoorbeeld door verdere automatisering, het aantal werknemers afnemen. Dit is uiteraard afhankelijk van specifieke ontwikkelingen op bedrijfsniveau. Op Vosdonk ruim 4.000 banen in de industriële sector De industriële sector is met zo’n 4.000 banen de meest dominante sector op Vosdonk. Het grootste aandeel banen in deze sector (61%) valt binnen de overige maak- en procesindustrie. Thetford, Saint Gobain en Amcor zijn binnen deze sector qua werkgelegenheid de grootste bedrijven.

Circa 30% van het aantal banen binnen de industriesector is toe te wijzen aan de subsector HTSM (High Tech Systemen en Materialen). Dit komt door de aanwezigheid van onder andere de bedrijven Flowserve, Gamko en Alumet. Zoomen we in op het aantal bedrijfsvestigingen, dan zien we dat relatief de meeste bedrijven actief zijn binnen de sector logistiek en groothandel. Ook qua oppervlakte op het terrein is dit veruit de grootste sector. Zo’n 40% van de totale kaveloppervlakte is in gebruik door bedrijven in de sector logistiek en groothandel. Denk bijvoorbeeld aan bedrijven als ID Logistics en Arena Warehousing. Zie ook onderstaand figuur.

Figuur 5: Verdeling banen, vestigingen en kaveloppervlakte naar sectoren 0%

20%

40%

60%

80%

100%

Banen Vestigingen Oppervlak Landbouw

Industrie

Bouw, handel en reparatie

Logistiek en groothandel

Consumentendiensten

Dienstverlening & ICT

Overheid, zorg en onderwijs Bron: LISA (2023), bewerking Stec Groep (2025).

Bovengemiddelde toevoegde waarde op Vosdonk De totale toegevoegde waarde van Vosdonk komt uit op ruim 1 miljard euro per jaar. Dat is zeer hoog voor een type terrein als dit. Richting de toekomst zal deze toegevoegde waarde zich naar verwachting positief ontwikkelen. Dit komt met name door de industriële bedrijvigheid die op het terrein gevestigd is. Hierin zien we dat innovatie en automatisering zorgt voor een hogere toegevoegde waarde per werknemer. Wanneer de verdere ontwikkeling van deze sector niet gefaciliteerd wordt, heeft dat dus naar verwachting tot gevolg dat de toegevoegde waarde zal afnemen.

Toekomstbestendig Vosdonk

Gezonde marktdynamiek in de afgelopen vijf jaar De afgelopen jaren vestigden zich meer bedrijven op het terrein dan dat er vertrokken. Dat wijst op een gezonde marktdynamiek. Tegelijkertijd is de leegstand nu extreem laag: slechts 1%. Dat ligt onder het frictieniveau dat nodig is voor een gezonde doorstroming. Hierdoor stokt de dynamiek op de markt.

Ruimte op Vosdonk Ruimtelijk gezien scoort het terrein gemiddeld vergeleken met dezelfde type terreinen. De bebouwing op de kavels is relatief intensief. De bereikbaarheid is goed (A58 / N6404), maar de kwaliteit van het vastgoed, de private kavels en de openbare ruimte kan op meerdere plekken worden verbeterd. Veel kavels relatief intensief benut, kansen voor optimaliseren Het bedrijventerrein Vosdonk is gemiddeld intensief bebouwd. De Ground Space Index (GSI) ligt op 0,44. Dat betekent dat 44% van het totale perceeloppervlak bebouwd is – relatief hoog voor dit type terrein. De Floor Space Index (FSI) bedraagt 0,50 en ligt daarmee rond het landelijk gemiddelde (tussen 0,4 en 0,6). Met de Beter Benutten Indicator hebben we per kavel gekeken waar nog ruimte zit voor intensiever gebruik. De belangrijkste inzichten: • De meeste bouwvlakken zijn al relatief intensief benut. Toch zijn er op meerdere kavels kansen voor optimalisatie. • Op diverse plekken is de bouwhoogte nog niet volledig benut. Vooral op locaties waar binnenkort investeringen worden verwacht, liggen hier kansen. • De milieuruimte wordt nog niet optimaal benut. Dit biedt mogelijkheden, zeker in het licht van de circulaire economietransitie. • Intensivering en verduurzaming gaan vaak hand in hand. Bij het thema klimaat & energie lichten we dit verder toe.

Figuur 6 laat zien waar de grootste verschillen zitten tussen de huidige en toegestane bouwhoogte. Donkergroene panden hebben de meeste potentie: daar is het verschil minimaal zes meter. Bij eventuele herontwikkeling op deze locaties kan dus in ieder geval in de hoogte de ruimte intensiever worden benut.

Aandachtspunten en randvoorwaarden optimaler ruimtegebruik •

•

• •

4

Niet voor elk bedrijf passend – Intensiever ruimtegebruik is niet voor alle bedrijven geschikt. Sommige bedrijfsactiviteiten vragen om veel buitenruimte of specifieke activiteiten die gebonden zijn aan de begane grond, waardoor intensivering niet altijd mogelijk of wenselijk is. Bouwhoogte: kans bij herontwikkeling, afhankelijk van constructie – De analyse laat zien waar bouwhoogte optimaler benut kan worden. Of bestaande panden verhoogd kunnen worden is niet onderzocht en hangt af van de bouwconstructie. Schuifruimte essentieel – Voor herontwikkeling en intensiever gebruik is schuifruimte cruciaal. Zonder tijdelijke of alternatieve ruimte stokt de vernieuwing. Ruimtelijke inpassing en samenwerking – Intensiever gebruik vraagt om goede afstemming op bereikbaarheid, parkeren, energie-infrastructuur en samenwerking tussen gemeente en ondernemers.

Vossendaal ten noorden van de rotonde en Vosdonk ten zuiden van de rotonde.

17

Toekomstbestendig Vosdonk

Figuur 6: Benutting bouwhoogte op Vosdonk

Bron: Omgevingsloket (2024), BAG (2024), bewerking Stec Groep (2025).

Verouderde vastgoedvoorraad geeft aanleiding voor investeringen In meerdere deelgebieden is het vastgoed verouderd. Ruim 55% van de totale vloeroppervlakte is gebouwd vóór 1995. Bedrijfsvastgoed heeft gemiddeld een levensduur van zo’n dertig jaar. Veel panden naderen dus het einde van hun functionele levenscyclus. Dat vraagt om investeringen. Die investeringsmomenten bieden tegelijk kansen om slimmer en duurzamer te bouwen. Denk aan circulaire sloop, waarbij materialen worden geoogst en opnieuw ingezet. Of denk aan het realiseren van adaptieve gebouwen die eenvoudig zijn aan te passen aan veranderende functies of gebruikers. Door deze aanpak ontstaat niet alleen toekomstbestendig vastgoed, maar benutten we ook de ruimte intensiever én milieuvriendelijker. Fiets- en autobereikbaarheid goed, ov een knelpunt Bedrijventerrein Vosdonk is goed bereikbaar met de (vracht)auto. Centraal op het terrein bevindt zich een op- en afrit richting de snelweg A58. Op het grootste deel van het terrein, met name langs de belangrijkste wegen (N640, Roosendaalseweg en o.a. Mon Plaisir) bevinden zich vrijliggende fietspaden. Er zijn daarnaast op enkele plekken op het terrein bushaltes aanwezig5. Toch blijkt uit gesprekken met ondernemers dat de bereikbaarheid van het openbaar vervoer als een knelpunt wordt ervaren.

Dat komt mede doordat een groot deel van de bedrijven op een relatief grote afstand van een bushalte ligt. Hoge parkeerdruk zet ruimtelijke kwaliteit onder druk Vosdonk kent een hoge parkeerdruk. Dat zien we ook op andere bedrijventerreinen in Nederland. De kwaliteit en uitstraling van het terrein lijdt hieronder. Conform gemeentelijk beleid is het een eis dat bedrijven het parkeren op hun eigen kavel regelen. Toch staan er ook voertuigen op of 5

Bushalte Transferium (nabij de rotonde van N640 en Roosendaalseweg), Lokkerdreef (nabij de op- en afrit van de A58) en Hoevenseweg (nabij de rotonde Hoevenseweg en Kattestraat).

18

Toekomstbestendig Vosdonk

langs de openbare weg of zijn er in het verleden groenzones omgezet naar parkeerruimte. Vaak komt dat doordat bedrijven hun kavel intensiever gebruiken: ze breiden uit of hebben meer personeel. Daardoor is er minder ruimte over voor parkeren. Deze druk vraagt om slimme oplossingen. Denk aan gedeelde parkeeroplossingen, meervoudig ruimtegebruik en het combineren van parkeren met andere functies. Zo verbeteren we de ruimtelijke kwaliteit én benutten we de ruimte efficiënter.

Sociale & maatschappelijke waarde van Vosdonk De sociaal-maatschappelijke waarde van Vosdonk is hoog. De verschillende typen banen op het terrein passen grotendeels bij het opleidingsniveau van de inwoners van Etten-Leur. Het terrein is overwegend veilig en de bereikbaarheid en nabijheid van groen maken het een fijne werkomgeving. Gezien de vele ontwikkelingen en opgaven die op het terrein afkomen is de organisatiegraad een zeer belangrijk aandachtspunt. Bedrijven betrokken bij onderwijs door middel van aanbieden stageplekken We zien dat bedrijven op Vosdonk actief investeren in hun (toekomstige) werknemers. De arbeidsmarkt is, vooral op het gebied van praktisch opgeleide werknemers, zeer krap. Bijna de helft van de bedrijven op het terrein biedt stageplekken aan voor mbo’ers. Er zijn ruim 200 bedrijven met stageplekken. Bedrijven als Kompak, Saint Gobain en Verdegro zoeken bijvoorbeeld actief naar studenten van diverse technische opleidingen. Ondernemersvereniging gemeentebreed, hierdoor weinig collectiviteit op terrein zelf Binnen de gemeente Etten-Leur is de Industriële Kring Etten-Leur (IKE) de actieve ondernemersvereniging. Deze vereniging is voor en door ondernemers van zowel Vosdonk als overige locaties in de gemeente. Het aantal IKE-leden dat op Vosdonk actief is, is relatief groot.

Tegelijk is het aandeel IKE-leden ten opzichte van het totaal aantal ondernemers op Vosdonk laag6. Hierdoor is de collectiviteit puur op het bedrijventerrein zelf beperkt. In het kader van de Grote Oogst is er wel een kopgroep opgericht en op het gebied van veiligheid heeft het terrein een KVO-B keurmerk (door de inzet van Stichting Surveillance Vosdonk in samenwerking met gemeente, politie en brandweer). Op andere thema’s (zoals klimaatadaptatie, uitwisselen van reststromen etc.) blijkt het tot nu toe echter lastig om voldoende ondernemers bij elkaar te krijgen om dit collectief op te pakken. Daarnaast worden de functies binnen IKE en SSV op vrijwillige basis vervuld door ondernemers, naast hun reguliere werkzaamheden. Dit brengt een extra belasting met zich mee, waardoor het organiseren van collectieve activiteiten soms een uitdaging is.

6

Dit komt mede doordat IKE in de statuten heeft opgenomen dat zij vooral de belangen behartigt van middelgrote tot grote ondernemers.

19

Toekomstbestendig Vosdonk

4. Vosdonk in 2040… We zetten vier strategische lijnen op een rij om te werken aan een toekomstbestendig, duurzaam en vitaal bedrijventerrein Vosdonk. We geven per strategische lijn een beschrijving van het doel. De strategische lijnen zijn sterk met elkaar verbonden. Dat wil zeggen dat we bij ontwikkelingen op het terrein altijd de link leggen tussen voldoende ruimte om te ondernemen, duurzaamheid (klimaatbestendig, energiezuinig en circulair), een prettige werkomgeving en de veilig- en bereikbaarheid. De strategische lijnen voor Vosdonk sluiten aan op de maatschappelijke doelen en ruimtelijke ambities uit de Omgevingsvisie Etten-Leur (2022). Ze dragen bij aan een gezonde, veilige en duurzame leefomgeving, versterken de lokale economie en benutten de ruimte zorgvuldig binnen de bestaande contouren van het terrein. In het volgende hoofdstuk koppelen we acties aan de vier strategische lijnen.

... biedt voldoende ruimte om te ondernemen voor de juiste bedrijven ... is klimaatbestendig, energiezuinig en circulair

... is een prettige en fijne werkomgeving

... is goed, veilig en duurzaam bereikbaar 4.1 Vosdonk biedt voldoende ruimte om te ondernemen voor de juiste bedrijven Belang van deze strategische lijn De komende jaren verwachten we een ruimtebehoefte, voornamelijk vanuit groeiende lokale en regionale ondernemers. In de gemeente Etten-Leur vinden we voldoende kwalitatief passende ruimte voor economie van groot belang. Vosdonk blijft in 2040 een bedrijventerrein waar de maakindustrie en het MKB floreren. Deze sectoren vormen de kern van de lokale economie en krijgen de ruimte om te groeien binnen de bestaande contouren. Bestaande ondernemers vormen de ruggengraat van Vosdonk. Tot die ‘juiste bedrijven’ behoren met name de bedrijven in

20

Toekomstbestendig Vosdonk

de maakindustrie en aanverwante sectoren die hier geworteld zijn; zij vormen ook in 2040 de kern van Vosdonks economische kracht. Daarom vinden we het belangrijk dat Vosdonk ook in de toekomst voldoende kwalitatieve en kwantitatieve ruimte biedt om te ondernemen. Dat is een uitdagende taak. De grenzen op het gebied van ecologie, stikstof, energie, water en ook ruimte zijn bereikt of in zicht. Er zijn geen uitbreidingsplannen voor Vosdonk; het bedrijventerrein heeft de maximale omvang bereikt zoals ook bestuurlijk besloten. Daarom hebben we de mogelijkheden om Vosdonk binnen haar bestaande contouren zo optimaal mogelijk te gebruiken in beeld gebracht. De ruimte op Vosdonk kan vanuit zowel ruimtelijk, economisch als duurzaam perspectief optimaler worden benut. Naast het omgevingsplan kan de gemeente ook sturen in zorgvuldig en zuinig ruimtegebruik door een actieve grondpolitiek te voeren en actief met herstructurering aan de slag te gaan. Op deze wijze neemt de gemeente hierin regie, waardoor je als gemeente flexibeler bent en grip kunt houden op de ruimtelijke ontwikkeling en kwaliteit van projecten of locaties. Denk hierbij aan de herontwikkelingen die in het verleden hebben plaatsgevonden op Vosdonk of de locatie van voormalige Fri-Jado.

Ook richting de toekomst toe kan het van belang zijn om als gemeente de regierol te pakken op strategische locatie om een versnelde ontwikkeling mogelijk te maken en meerwaarde te creëren voor Vosdonk. Belangrijk is wel hierbij dat deze regierol financieel geborgd moet worden. Visie: in 2040 wordt de ruimte op Vosdonk optimaal benut door de juiste bedrijven In 2040 wordt de ruimte op Vosdonk optimaal benut. Dat betekent concreet dat de toegestane bouwhoogtes worden benut, bedrijven waar mogelijk en passend bij hun bedrijfsvoering meerlaags bouwen (bijvoorbeeld door de kantoorruimte op de verdieping te realiseren) en dat parkeren op verschillende plekken op het terrein wordt geclusterd. Ook wordt de milieuruimte goed benut. We kijken daarbij ook naar de solitaire woonfuncties die we verspreid op Vosdonk van oudsher nog tegenkomen. Voor lichtere bedrijven die niet noodzakelijkerwijs op de gezoneerde delen van het bedrijventerrein thuis horen is een alternatieve plek gevonden aan de aangewezen oostelijke randen van Vosdonk, waar lichte bedrijfsfuncties (met beperkte milieuruimte) zijn toegestaan, of in de toekomstige herstructureringslocaties of andere bedrijventerreinen. Door deze ‘lichtere’ functies ruimte te laten vinden aan de oostelijke zijde van Vosdonk of buiten het terrein wordt de milieuruimte op het terrein benut door bedrijven die deze ook daadwerkelijk nodig hebben.

Door het ruimtegebruik op Vosdonk te optimaliseren, ontstaat er bovendien ruimte om bestaande bedrijven te faciliteren in hun transitie naar circulaire bedrijfsvoering. Veel van deze bedrijven hebben extra ruimte nodig voor circulaire activiteiten, zoals opslag, demontage, hergebruik of verwerking van reststromen. Door hierop in te spelen, ondersteunen we niet alleen nieuwe circulaire bedrijvigheid, maar vooral ook de bestaande bedrijven die willen vernieuwen en verduurzamen. Zo ontstaat een veerkrachtig ecosysteem waarin traditionele en circulaire bedrijvigheid elkaar versterken en reststromen optimaal worden benut.

4.2 Vosdonk is klimaatbestendig, energiezuinig en circulair Belang van deze strategische lijn De transitie naar een toekomstbestendig bedrijventerrein is essentieel om Vosdonk weerbaar te maken tegen klimaatverandering, de afhankelijkheid van fossiele energie te verkleinen en circulaire principes te omarmen. De urgentie is groot: extremer weer, zoals piekbuien en hittegolven, leidt tot schade, hogere kosten en een minder aantrekkelijke werkomgeving. Tegelijk biedt verduurzaming kansen voor innovatie, samenwerking én nieuwe bedrijvigheid. De circulaire economie draait niet alleen om het uitwisselen van reststromen tussen bedrijven. Er ontstaan ook nieuwe verdienmodellen langs de R-ladder: van refuse en reduce tot reuse, repair, refurbish en recycle. Dat vraagt om ruimte voor andere typen bedrijven, zoals reparatiebedrijven, upcyclers, demontagebedrijven en grondstoffenverwerkers. Deze bedrijvigheid stelt andere eisen aan (planologische) ruimte, logistiek en milieuruimte (denk aan omgevingswaarde en geluidproductieplafonds). Door hier slim op in te spelen, ontstaat een veerkrachtig ecosysteem

21

Toekomstbestendig Vosdonk

waarin traditionele en nieuwe bedrijven elkaar versterken. De doelen uit het plan van aanpak voor Vosdonk (zie paragraaf 2.1) onderstrepen dit belang. Er wordt ingezet op: • klimaatadaptatie: meer groen, schaduw en waterberging – op zowel private kavels als in de openbare ruimte - maken het terrein bestand tegen hitte, droogte en wateroverlast, waarbij ook aandacht nodig is voor de infrastructuur en ondergronden die soms belemmeringen kunnen veroorzaken; • energietransitie: bedrijven besparen energie, beperken CO₂-uitstoot en wekken lokaal duurzame energie op en delen die waar zinvol/mogelijk; • circulaire economie: primaire grondstoffen worden vervangen door hergebruik, reststromen krijgen waarde en nieuwe circulaire bedrijvigheid krijgt ruimte; • adaptief en biobased bouwen: nieuwe en te vernieuwen gebouwen worden adaptief ontworpen, zodat ze eenvoudig aanpasbaar zijn aan veranderende functies of gebruikers, met toepassing van biobased en circulaire materialen; • ruimte voor energievoorzieningen: vrijkomende locaties worden benut voor collectieve oplossingen zoals laadpleinen, batterijen en energiehubs; • versterking van de organisatiegraad: bedrijven werken samen aan gezamenlijke duurzaamheidsdoelen. We erkennen dat de realisatie van duurzame ambities, zoals vergroening en circulaire voorzieningen, in de praktijk complex kan zijn.

Belemmeringen in regelgeving, financiering of technische uitvoerbaarheid vragen om maatwerk en samenwerking tussen ondernemers, gemeente en andere partijen. Visie: in 2040 is Vosdonk een voorbeeld van een duurzaam en circulair bedrijventerrein Vosdonk bloeit. In 2040 is Vosdonk een duurzaam en toekomstbestendig werkgebied. Het terrein is ingericht met natuurinclusieve groenstructuren die bijdragen aan biodiversiteit, verkoeling en wateropvang. Gebouwen zijn energiezuinig, streven naar gasloosheid en zijn voorzien van groene daken en gevels. De energievoorziening is lokaal en collectief georganiseerd. Bedrijven opereren in circulaire ketens én vormen samen een ecosysteem van nieuwe bedrijvigheid: van reparatie en hergebruik tot recycling en grondstoffenverwerking. De milieuruimte wordt optimaal benut door de juiste bedrijven met de milieucategorieën op de juiste plek qua milieuruimte te positioneren. Deze ontwikkeling is mogelijk gemaakt door sterke samenwerking tussen ondernemers, gemeente en andere partners. Een actieve ondernemersstructuur zorgt voor gezamenlijke investeringen, gedeelde voorzieningen en een gedeelde verantwoordelijkheid voor het terrein. Daarmee draagt Vosdonk bij aan de doelen uit de omgevingsvisie: het toekomstbestendig maken van bestaande werkgebieden, met ruimte voor vernieuwing en meer ruimte voor groen, natuur en water.

4.3 Vosdonk is een prettige en fijne werkomgeving Belang van deze strategische lijn Een aantrekkelijke én veilige werkomgeving is essentieel voor het aantrekken en behouden van talent, het bevorderen van gezondheid en welzijn van werknemers en het versterken van de sociaal-maatschappelijke waarde van Vosdonk. In een krappe arbeidsmarkt is het belangrijk dat Vosdonk zich onderscheidt als een plek waar mensen graag én veilig werken. Een gezonde werkomgeving is essentieel voor het welzijn, de productiviteit en het werkplezier van werknemers. Dit betekent aandacht voor luchtkwaliteit, voldoende daglicht, ergonomische werkplekken, gezonde voeding, beweging en mentale gezondheid. Door te investeren in (positieve) gezondheid wordt Vosdonk aantrekkelijker voor zowel werkgevers als werknemers. Daarnaast is weerbaarheid cruciaal: bedrijven moeten kunnen omgaan met verstoringen zoals energie-uitval, cyberdreigingen en maatschappelijke ontwrichting. Ook veiligheid en het tegengaan van criminaliteit en ondermijning zijn speerpunten, onder meer via samenwerking in het Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO) en de Stichting Surveillance Vosdonk (SSV). Brede

22

Toekomstbestendig Vosdonk

welvaart – aandacht voor gezondheid, sociale cohesie en maatschappelijke betrokkenheid – versterkt de waarde van Vosdonk voor werknemers, bedrijven én de regio. Visie: in 2040 is Vosdonk een gezonde, aantrekkelijke en sociaal verbonden werkomgeving In 2040 is Vosdonk een bedrijventerrein waar mensen graag werken. Het terrein is groen, veilig en uitnodigend ingericht, met een openbare ruimte die aantrekkelijk en goed onderhouden is en aandacht heeft voor biodiversiteit en klimaatadaptatie. Werknemers kunnen in hun pauze wandelen door groene zones, gebruikmaken van zitplekken in de buitenruimte en zich verplaatsen via veilige fiets- en wandelroutes. Meer groen en schaduw op het terrein zorgen voor verkoeling op warme dagen en dragen bij aan een betere luchtkwaliteit. Dit vermindert gezondheidsrisico’s zoals hittestress en luchtwegklachten. Door te investeren in een gezonde buitenruimte, wordt Vosdonk een aantrekkelijke plek op te werken én te verblijven. Bedrijven investeren samen in voorzieningen zoals gedeelde lunchplekken, sportfaciliteiten en mobiliteitshubs. Er is een sterke organisatiegraad: ondernemers werken samen aan thema’s als veiligheid (KVO), duurzaamheid en welzijn. Vosdonk is weerbaar tegen verstoringen door slimme energiesystemen, noodvoorzieningen en sociale cohesie.

Brede welvaart is zichtbaar in initiatieven voor gezondheid, onderwijs en maatschappelijke samenwerking. Vosdonk is daarmee niet alleen een economische motor, maar ook een plek met een sterke sociale infrastructuur. Een sociaal verbonden werkomgeving draagt bij aan het mentale welzijn van werknemers en versterkt het gevoel van veiligheid, betrokkenheid en werkplezier.

4.4 Vosdonk is goed, veilig en duurzaam bereikbaar Belang van deze strategische lijn Een toekomstbestendig bedrijventerrein vraagt om bereikbaarheid die functioneel, veilig én duurzaam is. Op Vosdonk komen dagelijks veel verkeersstromen samen: werknemers, leveranciers, klanten en logistiek. Deze mobiliteit legt druk op de infrastructuur, de openbare ruimte en het milieu. Zonder gerichte maatregelen nemen parkeerdruk en verkeersdrukte toe, ontstaan er onveilige situaties en daalt de aantrekkelijkheid van het terrein. Het Mobiliteitsplan Etten-Leur (2025) geeft richting aan deze opgaven. Voor Vosdonk ligt de nadruk op: • fietsers en voetgangers – verbeteren van veilige en directe routes, inclusief goede stallingsvoorzieningen en laadpunten voor e‑fietsen; • openbaar vervoer – betere verbindingen met buslijnen en knooppunten, zodat werknemers en bezoekers OV als reëel alternatief zien; • deelmobiliteit en mobiliteitshubs – mobiliteitshubs vormen strategische overstappunten waar werknemers eenvoudig kunnen schakelen tussen vervoermiddelen. Denk aan hubs met parkeerfaciliteiten, deelauto’s, (elektrische) deelfietsen, laadpunten en ov-koppelingen.

Dit maakt het mogelijk om de ‘last mile’ duurzaam af te leggen en vermindert de parkeerdruk op het terrein; • parkeerbeheer – efficiënte inrichting van parkeerplaatsen, herzien van parkeernormen en ruimtebesparende oplossingen om groen en kwaliteit toe te voegen; • verbindingen met hoofdwegen – de A58 en N640 zijn belangrijke verkeersaders voor Vosdonk. Het toekomstbestendig maken van deze verbindingen, door doorstroming, veiligheid en aansluiting op duurzame mobiliteitsoplossingen te verbeteren, is essentieel om het terrein bereikbaar en aantrekkelijk te houden. Werkgevers spelen een sleutelrol door medewerkers te stimuleren om duurzame keuzes te maken, bijvoorbeeld via fietsregelingen, mobiliteitsbudgetten en bewustwordingscampagnes. Deze aanpak vermindert parkeerdruk, verlaagt CO₂-uitstoot en versterkt de aantrekkelijkheid van Vosdonk als werklocatie. Zo sluiten we aan bij de gemeentelijke ambitie voor een toekomstbestendige en duurzame mobiliteit.

23

Toekomstbestendig Vosdonk

Visie: in 2040 is Vosdonk duurzaam bereikbaar voor iedereen In 2040 is Vosdonk een terrein waar duurzame mobiliteit vanzelfsprekend is. Om het openbaar gebied te ontlasten blijft het uitgangspunt dat ondernemers het parkeren en laden en lossen op eigen terrein blijven regelen. Werknemers en bezoekers komen veelal met de fiets, het openbaar vervoer of via mobiliteitshubs aan de rand van het terrein. Vanaf deze hubs – met parkeerfaciliteiten, deelauto’s, deelfietsen en laadpunten – leggen zij de ‘last mile’ duurzaam, veilig en comfortabel af. Bedrijven zijn goed en veilig bereikbaar via doorlopende, verlichte wandelroutes en hoogwaardige fietspaden. Ov-haltes liggen op loopafstand van de belangrijkste delen van het terrein. Deelvervoer is breed beschikbaar en ondersteund door slimme mobiliteitsapps. Voor logistiek en zakelijk verkeer zijn laadpleinen en logistieke hubs ingericht. Parkeren gebeurt geclusterd en gestructureerd (zie ook tekstbox hierna), met laadfaciliteiten en zonder wildparkeren. De verbindingen met de A58 en N640 zijn toekomstbestendig gemaakt, met betere doorstroming, veilige aansluitingen en integratie met duurzame mobiliteitsopties. Zo blijft Vosdonk goed bereikbaar én aantrekkelijk als werklocatie.