Rekenkamerrapport RKWB - Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Etten-Leur
Tekst van het document
Rekenkameronderzoek Evaluatie beleid en uitvoering schuldhulpverlening en armoedebestrijding Etten-Leur
Eindrapportage Juni 2024 Postbus 500 4700 KA Roosendaal www.rekenkamerwestbrabant.nl
In samenwerking met
Rekenkameronderzoek
Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Etten-Leur
Colofon KWIZ heeft dit onderzoek verricht in opdracht van de Rekenkamer West-Brabant.
Rekenkamer West - Brabant Frits van Vugt (voorzitter) Coen Nuijten (contactpersoon Etten-Leur) Marie-Elise Vromans Rob Malag Manon van Broekhoven (secretaris)
Auteurs Bert van Putten Anieta Boer Maaike Bonnema Marijke Bos Jitske Kooistra – van der Wijk
Datum juni 2024
2
Rekenkameronderzoek
Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Etten-Leur
Inhoudsopgave Preambule ..................................................................................................................................... 5 Inleiding ......................................................................................................................................... 7 Deel A: samenvatting: bevindingen, conclusies en aanbevelingen ............................................ 10 S1 Gemeentelijk beleid armoede en schuldhulpverlening....................................................... 10 S2 Monitoring, evaluatie en resultaten beleid .......................................................................... 11 S3 Monitoring, evaluatie en resultaten doelgroepen ............................................................... 12 S4 Uitvoering: ervaringen van de klantgroep en samenwerkingspartners .............................. 15 S5 Organisatie, uitvoering en samenwerking in de schuldhulpverlening ................................ 17 S6 Rol van de gemeenteraad .................................................................................................. 18 Bestuurlijke reactie van het college van B&W ............................................................................. 20 Nawoord rekenkamer ..................................................................................................................
23 Deel B: Nota van bevindingen ..................................................................................................... 24 1. Beleid armoede en schuldhulpverlening ................................................................................. 25 1.1. Lokale context ................................................................................................................... 25 1.1.1. Minimahuishoudens en doelgroep schuldhulpverlening ............................................ 25 1.1.2. Signaleringen rond de ontwikkeling in de doelgroep vanuit de interviews ................ 26 1.2. Organisatie........................................................................................................................ 26 1.2.1. Gemeente Etten-Leur ................................................................................................ 27 1.2.2. Werkplein Hart van West-Brabant ............................................................................. 27 1.2.3. Surplus ....................................................................................................................... 27 1.2.4. Stichting Leergeld ...................................................................................................... 27 1.2.5. Voedselbank ..............................................................................................................
27 1.2.6. Woonstichting Alwel ................................................................................................... 28 1.2.7. Kredietbank Nederland .............................................................................................. 28 1.2.8. Armoedepact .............................................................................................................. 28 1.3. Beleid en doelstellingen .................................................................................................... 28 1.3.2. Nota integraal armoede- en schuldenbeleid (2020)................................................... 29 1.3.3. College Uitvoeringsprogramma (2022-2026) ............................................................. 31 1.3.4. Kadernota (2024-2027) .............................................................................................. 31 1.3.5. Raadsprogramma (2022-2026).................................................................................. 31 1.3.6. Visie Werkplein Hart van West-Brabant, Etten-Leur (2022) ...................................... 32 1.3.7. Concept: Beleidsplan schuldhulpverlening (2023-2027) ........................................... 32 1.3.8. Gemeentelijk beleid in perspectief ............................................................................. 32 2.
Uitvoering, resultaten en verantwoording armoedebeleid ....................................................... 33 2.1. Gemeentelijke regelingen ................................................................................................. 33 2.1.1. Minimaregelingen ....................................................................................................... 33 2.1.2. Minimaregelingen in perspectief ................................................................................ 34 2.2. Werkwijze.......................................................................................................................... 35 2.2.1. Algemeen ................................................................................................................... 35 2.2.2. Aanvraagprocedure en communicatie ....................................................................... 36 2.3. Verantwoording jaarrekening ............................................................................................ 37 2.4. Monitoring en evaluatie armoedebeleid ............................................................................ 37 3. Uitvoering, resultaten en monitoring schuldhulpverleningsbeleid ........................................... 41 3.1. Taakverdeling binnen Etten-Leur...................................................................................... 41 3.2.
Vroeg eropaf/ vroegsignalering......................................................................................... 41 3.3. Werkproces schuldhulpverlening ...................................................................................... 42 3.3.1. Aanmelding, intake en stabilisatie.............................................................................. 42 3.3.2. Budgetbeheer............................................................................................................. 42 3.3.3. Schuldregeling ........................................................................................................... 42 3.3.4. Nazorg ........................................................................................................................ 43 3.3.5. Werkproces in perspectief ......................................................................................... 43 3.4. Monitoring en evaluatie schuldhulpverlening .................................................................... 44 4. Samenwerking ......................................................................................................................... 47 4.1. Afspraken en werkwijze .................................................................................................... 47 4.2.
Samenwerking met de gemeente Etten-Leur ................................................................... 47 4.3. Samenwerking maatschappelijke organisaties ................................................................. 49 5. Rol van de gemeenteraad ....................................................................................................... 50 Bijlage 1. Normenkader onderzoek ............................................................................................. 51 Bijlage 2. Sociaaleconomische kenmerken ................................................................................. 54 3
Rekenkameronderzoek
Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Etten-Leur
Bijlage 3. Besluitvormingsprocedure ter afweging harmonisatie De6-gemeenten ..................... 56 Bijlage 4. Indicatoren monitoring schuldhulpverlening ................................................................ 57 Bijlage 5 Verantwoording sociaal domein breed ......................................................................... 59 Bijlage 6: Resultaten behoeftepeiling doelgroep minima ............................................................ 60 Respons ................................................................................................................................... 60 Regelingen voor volwassenen ................................................................................................. 60 Regelingen voor kinderen ........................................................................................................ 63 Aanbod en ondersteuning ........................................................................................................ 64 Informatie & contact ................................................................................................................. 65 Invloed van de regelingen ........................................................................................................
67 Andere ondersteuning ............................................................................................................. 67 Algemene vragen ..................................................................................................................... 70 Bijlage 7: Resultaten behoeftepeiling doelgroep schuldhulpverlening ........................................ 72 Respons ................................................................................................................................... 72 Schuldhulpverlening ................................................................................................................ 72 Intake ....................................................................................................................................... 74 Hulp van de gemeente ............................................................................................................. 74 Hulp van Surplus...................................................................................................................... 75 Hulp van Kredietbank Nederland ............................................................................................. 76 Invloed van de hulp ..................................................................................................................
78 Algemene vragen ..................................................................................................................... 79 Bijlage 8. Chronologische volgorde stukken voor de gemeenteraad. ......................................... 80 Bijlage 9. Systematiek Armoede Index (doelgroep geen of laag vermogen) .............................. 82 Bijlage 10. Wettelijk kader armoedebeleid .................................................................................. 83 Bijlage 11. Wet gemeentelijke schuldhulpverlening .................................................................... 84 Bijlage 12 Onderzoek naar armoedebeleid Etten-Leur 2017 door Rekenkamer West-Brabant . 85 Bijlage 13. Vergelijking Etten-Leur met regiogemeenten ............................................................ 87
4
Rekenkameronderzoek
Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Etten-Leur
Preambule De Rekenkamer West-Brabant heeft het genoegen om dit onderzoeksrapport over het armoedebeleid en de schuldschuldhulpverlening aan de gemeenteraad van Etten-Leur aan te bieden. Het is een heel actueel thema waar de gemeente Etten-Leur de afgelopen jaren de nodige stappen in heeft gezet. In dit rapport evalueert de rekenkamer deze inspanningen en de daarmee bereikte effecten. En doet aanbevelingen voor de toekomst. De keuze van de rekenkamer voor dit thema komt voor uit het Onderzoeksplan 2023. Op basis van de door de raadsfracties aangegeven onderwerpsuggesties, heeft de rekenkamer – in goed overleg met het seniorenconvent – hiervoor gekozen. Vervolgens is het onderwerp verder verkend door de rekenkamer, hetgeen leidde tot een onderzoeksopzet die op 10 mei 2023 met de werkgroep Sociaal domein, de portefeuillehouder en betrokken ambtenaren is besproken. De probleemstelling was tweeledig en luidde als volgt: a. Biedt het huidige beleid ten aanzien van zowel de schuldhulpverlening als het armoede/minimabeleid voldoende kader voor een doelmatige en doeltreffende aanpak van genoemde problemen en heeft de uitvoering van daaruit resulterend beleid tot op heden daadwerkelijk geleid tot de gestelde doelen? b.
Zijn de schuldhulpverlening- en het armoedebeleid adequaat georganiseerd en worden de taken door de belangrijkste uitvoeringspartners doelmatig en doeltreffend uitgevoerd? De definitieve onderzoeksopzet, met daarin 20 door de rekenkamer opgestelde onderzoeks(deel)vragen, was de basis voor het selecteren van een onderzoeksbureau. We hebben daarvoor meerdere bureaus uitgenodigd om een offerte en een plan van aanpak te presenteren, en deze met hen besproken. Dat proces deden we tegelijkertijd voor een vergelijkbaar onderzoek voor de gemeente Bergen op Zoom. Onze keuze voor beide onderzoeken is gevallen op het bureau KWIZ, dat 26 jaar ervaring heeft op dit terrein. Aan het bureau werd in juli 2023 de opdracht gegeven om, op basis van het opgestelde plan van aanpak, de antwoorden te formuleren op de onderzoeksvragen, de verkregen inzichten samen te vatten in conclusies en het samen met de rekenkamer opstellen van aanbevelingen.
Bevindingen
Conclusies
Aanbevelingen
Het feitelijk onderzoek is van start gegaan op 6 juli 2023. In de startbijeenkomst hebben onderzoekers, medewerkers van de gemeente Etten-Leur en de rekenkamer toen kennis met elkaar gemaakt en (werk)afspraken ingepland. Vervolgens zijn de onderzoekers van KWIZ aan de slag gegaan. De rekenkamer is betrokken geweest bij diverse gesprekken: met de portefeuillehouder, de beleidsambtenaar en met een vertegenwoordiging vanuit de raad. Ook heeft de rekenkamer input gegeven op de in dit onderzoek gehanteerde vragenlijsten ten behoeve van de gehouden drie enquêtes (voor de doelgroep minima, de doelgroep cliënten van de schuldhulpverlening en voor de ketenpartners). Het uitvoeren van deze enquêtes heeft overigens meer tijd gekost dan voordien was ingeschat. Gedurende het onderzoeksproces is de rekenkamer op de hoogte gehouden over de voortgang. De eerste concept-rapportage is medio maart 2024 besproken tussen de onderzoekers en de rekenkamer. Het verzoek van de rekenkamer was toen om op aantal punten meer diepgang en onderbouwing te krijgen, hetgeen opgehaald diende te worden uit de organisatie of geput uit het onderzoeksmateriaal. Dat is gebeurd, hetgeen leidde tot de concept-Bevindingenrapportage die door de rekenkamer in april is vastgesteld.
Vervolgens is deze rapportage op 17 april ten behoeve van de technisch wederhoor aan betrokken medewerkers van de gemeente en het Werkplein is gestuurd. Dit ‘ambtelijk wederhoor’ vond op 30 april in de vorm van een gesprek plaats. De toen gemaakte opmerkingen (een paar omissies en fouten) zijn vervolgens in de rapportage verwerkt. De rekenkamer heeft de conclusies en aanbevelingen samen met KWIZ opgesteld. 5
Rekenkameronderzoek
Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Etten-Leur
Op 23 mei is het complete rapport voor een bestuurlijke reactie naar het college van burgemeester en wethouders gestuurd. Op 19 juni ontvingen wij deze reactie. Deze is integraal opgenomen in het rapport (na deel A) en voorzien van een nawoord van de rekenkamer. Om de leesbaarheid van het (best wel omvangrijke) rapport te vergemakkelijken, hebben wij ervoor gekozen om veel toelichtende tekst (en de belangrijkste uitkomsten van de enquêtes) in de bijlagen te verwerken. In deel A (de ‘bestuurlijke nota’) staan de belangrijkste bevindingen per subthema op een rij, met de daarbij behorende onderzoeksvragen en het door de rekenkamer en KWIZ toegepaste normenkader. Per subthema worden vervolgens de conclusies getrokken en worden er aanbevelingen gedaan. Daardoor is het makkelijker de link te leggen tussen onderzoeksvragen – bevindingen – conclusies – aanbevelingen. De uitvoeriger toelichting op de uitkomsten van het onderzoek is te lezen in deel B (Nota van bevindingen). Wij hopen u de gevraagde inzichten hiermee te hebben gegeven, zodat u, als gemeenteraad, college en ambtelijke staf, samen met de inwoners en stakeholders, uw voordeel kunt doen bij de doorontwikkeling en verbetering van beleid en uitvoering.
Het onderzoeksbureau heeft heel goed werk verricht, en een breed en kwalitatief diepgaand beeld opgeleverd van het beleid en de uitvoering op het gebied van armoede en schuldhulpverlening. Onze dank gaat ook uit naar de medewerkers van de gemeente Etten-Leur en van de het Werkplein en de andere organisaties met wie is gesproken en/of input hebben geleverd. Ook naar de portefeuillehouder en raadsleden die hun inzichten met ons deelden. Niet in de laatste plaats gaat onze dank uit naar de 485 inwoners die de enquête met de behoeftepeiling inzake de minimaregelingen hebben ingevuld en de 15 inwoners die reageerden op de enquête over de uitvoering van de schuldhulpverlening. Rekenkamer West-Brabant Frits van Vugt (voorzitter) Coen Nuijten (contactpersoon voor Etten-Leur) Marie-Elise Vromans Rob Malag Manon van Broekhoven (secretaris)
6
Rekenkameronderzoek
Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Etten-Leur
Inleiding Aanleiding onderzoek Het armoede- en schuldenbeleid is, net als bij veel andere gemeenten, ook in de gemeente EttenLeur een actueel thema. De Rekenkamer West-Brabant (verder Rekenkamer) heeft besloten om een onderzoek te doen naar de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid en de uitvoering. Door het uitvoeren van een onderzoek wenst de RK de gemeenteraad inzicht te geven in de doelmatigheid en doeltreffendheid van het huidige beleid en de uitvoering ervan en daarmee tevens handvatten bieden voor hun kaderstellende rol. Het huidige beleid dateert van 2020. Dit betekent dat dit onderzoek input dient te geven voor de herziening van het nieuwe beleid. Afbakening onderzoek Dit onderzoek richt zich op het armoedebeleid en schuldenbeleid, twee beleidsterreinen die aansluiten bij het thema ‘armoede’. In Nederland worden verschillende begrippen gehanteerd om armoede te definiëren: • het Sociaal en Cultureel Planbureau gebruikt het niet-veel-maar-toereikend-budget • het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) hanteert de lage inkomensgrens om armoede te definiëren vanuit het financiële perspectief. • de beleidsmatige inkomensgrens, die is gebaseerd op het wettelijk sociaal minimum. In het beleidsplan van De6-gemeenten wordt de beleidsmatige inkomensgrens gebruikt als definitie voor armoede.
Daarom worden vaak inkomens van 110 procent of 120 procent van het wettelijk sociaal minimum gebruikt om huishoudens met lage inkomens aan te duiden. Het onderzoek betreft de beleidsperiode 2020 tot heden. Onderzoeksvragen Voor het onderzoek gaan we uit van de onderzoeksvragen die de Rekenkamer heeft opgesteld. De Rekenkamer heeft in de onderzoeksbriefing als centrale doelstellingen van het onderzoek geformuleerd: Biedt de inhoud van de nota “Integraal Armoede- en Schuldenbeleid” voldoende kader voor een doelmatige en doeltreffende aanpak van genoemde problemen en heeft de uitvoering van daaruit resulterend beleid tot op heden daadwerkelijk geleid tot meer maatschappelijke participatie en een beperking van maatschappelijke gevolgen van armoede en schulden. A) Is de schuldhulpverlening adequaat georganiseerd en wordt deze doelmatig en doeltreffend uitgevoerd? Naast de hoofdvraag zijn er diverse deelvragen opgesteld. Deze zijn thematisch onder te verdelen in de volgende onderwerpen. A. Gemeentelijk beleid armoede en schuldhulpverlening: 1. Welke kaders, richtlijnen en uitgangspunten hebben raad en college met elkaar afgesproken ten aanzien de uitvoering van het armoedebeleid en de schuldhulpverlening en de samenhang tussen beide? 2. Welke ambities, doelen en eisen en bijbehorende effect- en prestatie-indicatoren heeft de gemeente vastgesteld? 3.
A Heeft de gemeente voldoende zicht op de gevolgen van de sterke stijging van prijzen op de financieel-economische positie van haar inwoners en is het beleid daar op afgestemd? B Is het beleid voldoende robuust en toekomstgericht? B. Monitoring, evaluatie en resultaten 4. Leiden de gemeentelijke inspanningen, in samenwerking met die van netwerkpartners, aantoonbaar tot het realiseren van de geformuleerde doelen in de beleidsnota en werkplannen? 5. Zijn de gemeentelijke inspanningen, in samenwerking met die van netwerkpartners doelmatig? (Hoe verhouden inspanningen en kosten zich tot de bereikte resultaten in het kader van schuldhulpverlening en armoedebeleid).
7
Rekenkameronderzoek
Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Etten-Leur
6. Wat is de actuele situatie met betrekking tot de armoede- en schuldenproblematiek in de gemeente (aantallen, type problematiek, ernst problemen)? 7. Wat leert een vergelijking van de situatie en de armoedeaanpak en schuldhulpverlening in Etten-Leur met die in andere gemeenten? 8. Wat is de actuele situatie met betrekking tot a. het gebruik van de diverse vormen van schuldhulpverlening door elk van de betrokken instanties; b. aantal (en %) mensen die na een afgerond traject zich opnieuw meldt in het kader van schuldhulpverlening? C. Ervaringen van de klantgroep en samenwerkingspartners 9. Sluiten de gestelde doelen en daaruit voortvloeiende inspanningen en voorzieningen aan bij hulpvragen en wensen van de inwoners? Zijn ze goed geholpen? Is het beleid in hun beleving effectief? Wat vinden de inwoners van de mate waarin regelingen/voorzieningen m.b.t. armoedebeleid goed op elkaar zijn afgestemd, ook qua communicatie naar de inwoners? 10. Vinden de lokale organisaties waarmee de organisatie samenwerkt in de aanpak rondom schuldenproblematiek en schuldhulpverlening adequaat? En in hoeverre is er sprake van een effectieve samenwerking bij de uitvoering van de schuldhulpverlening in de keten van (voorliggende) voorzieningen en organisaties? 11. Is de dienstverlening rond schuldenproblematiek in Etten-Leur adequaat? Wat vinden de cliënten/klanten daarvan? D.
Uitvoering algemeen 12. Zijn de regelingen/voorzieningen m.b.t. armoedebeleid goed op elkaar afgestemd, ook qua communicatie naar de inwoners? 13. Welke initiatieven zijn genomen door gemeente en/of partners in de uitvoering om het gebruik van regelingen en voorzieningen in het kader van armoede en schuldhulpverlening bekendheid te geven en die te optimaliseren? E. Organisatie en uitvoering schuldhulpverlening 14. Welke taken heeft de gemeente t.a.v. schuldhulpverlening bij andere organisaties belegd en welke afspraken zijn hierover gemaakt? 15. Hoe is de samenwerking met de partners binnen De6, Werkplein, Surplus, Voedselbank, Stichting Leergeld, Kredietbank, vaste lasten partners, onderwijsinstellingen en Over Rood geregeld? 16. Hoe worden taken die bij het Werkplein, Surplus en de Kredietbank zijn belegd gemonitord, geëvalueerd? 17. Worden de uitgangspunten van de schuldhulpverlening door elk van de betrokken instanties (goed) toegepast? 18. Hoe zijn vroegsignalering en preventieve aanpak ingericht en geïmplementeerd? 19. Is de lokale organisatie en aanpak rondom schuldenproblematiek en schuldhulpverlening adequaat? En in hoeverre is er sprake van een effectieve samenwerking bij de uitvoering van de schuldhulpverlening in de keten van (voorliggende) voorzieningen en organisaties? F. Rol van de gemeenteraad 20.
Welke informatie krijgt de gemeenteraad over de stand van zaken van de voortgang van de doelen van het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid? 21. Is de informatie die de raad krijgt van het college toereikend om de kaderstellende en controlerende rol goed in te kunnen vervullen? Op basis van deze onderzoeksvragen is een normenkader ontwikkeld, te vinden in bijlage 1.
8
Rekenkameronderzoek
Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Etten-Leur
Onderzoeksaanpak Het onderzoek is uitgevoerd in een viertal fasen. De eerste fase van het onderzoek bestond uit deskresearch. In deze fase is een uitgebreide analyse uitgevoerd van het geformuleerde beleid, de verantwoording en de wijze waarop de gemeenteraad is betrokken bij de kaderstelling en het controleren van de voortgang. Vervolgens zijn de uitkomsten van de analyse getoetst en verdiept in een meerdere interviews met beleidsadviseurs en uitvoerend medewerkers van de gemeente en het Werkplein Hart van West-Brabant. Ook hebben er interviews plaatsgevonden met ketenpartners die actief zijn op het gebied van armoede en schulden in de gemeente Etten-Leur. Tevens is er een enquête1 gehouden onder de inwoners die gebruikmaken van een regeling in het kader van armoedebeleid en van schuldhulpverlening in de gemeente. Zij zijn gevraagd naar hun mening over het beleid, de effecten en de verbeterpunten. Op basis van de bevindingen uit de eerste drie fasen zijn in de vierde fase conclusies getrokken en aanbevelingen geformuleerd. Dankzegging Zonder de zeer coöperatieve medewerking van betrokkenen vanuit de gemeente Etten-Leur en de ketenpartners was dit onderzoek niet tot stand gekomen. We willen daarom de gemeente en betrokken partijen hartelijk danken voor de prettige samenwerking gedurende het onderzoek.
Leeswijzer bevindingenrapportage De rapportage geeft de bevindingen weer op de onderzoeksvragen en de verschillende deelvragen. Daarbij worden de onderzoeksvragen niet in de volgorde uit de inleiding gevolgd. De opbouw van het rapport is meer thematisch. Het rapport start met deel A: een samenvattend overzicht van de belangrijkste bevindingen, de conclusies en de aanbevelingen. In deel B staat de volledige nota van bevindingen. In het eerste hoofdstuk wordt nader ingegaan op de bevindingen rond het beleid en de schuldhulpverlening. Het tweede hoofdstuk beschrijft de uitvoering, resultaten en verantwoording van het armoedebeleid. In het volgende hoofdstuk wordt nader ingegaan op de schuldhulpverlening. De samenwerking op het gebied van armoede en schulden staat in het vierde hoofdstuk uitgewerkt. In het laatste hoofdstuk komt de rol van de gemeenteraad aan de orde. Aan dit rapport zijn verschillende bijlagen bijgevoegd. In de eerste bijlage staat het normenkader uitgewerkt. De sociaaleconomische kenmerken van de gemeente Etten-Leur staan in de tweede bijlage. Bijlage 3 beschrijft de besluitvormingsprocedure ter harmonisatie in de De6-gemeenten. De verantwoording rond schuldhulpverlening staat uitgewerkt in de bijlage 5.
De daarop volgende bijlagen gaan meer in detail in op de uitkomsten van de enquête onder de klantgroep van respectievelijk het armoedebeleid en de schuldhulpverlening. In bijlage 8 staat een chronologisch overzicht van de stukken die rond armoede en schuldhulpverlening in de gemeenteraad aan de orde zijn gekomen. Bijlage 9 licht de systematiek van de Armoede Index toe: het schattingsmodel dat KWIZ hanteert voor het in kaart brengen van de doelgroep voor het armoedebeleid. Tot slot schetsen bijlagen 10 en 11 de wettelijke kaders van respectievelijk het armoedebeleid en de schuldhulpverlening. In bijlage 12 wordt tot slot de opvolging van de aanbevelingen uit het onderzoek dat in 2017 is uitgevoerd naar het armoedebeleid door de Rekenkamer West-Brabant beoordeeld.
1 De resultaten van deze behoeftepeiling zijn opgeleverd als bijlage zodat de diagrammen en bijbehorende
duiding weergegeven kunnen worden. In voorliggend rapport is een samenvatting van de resultaten opgenomen. Dit komt de leesbaarheid en gerichte beantwoording van de onderzoeksvragen ten goede.
9
Rekenkameronderzoek
Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Etten-Leur
Deel A: samenvatting: bevindingen, conclusies en aanbevelingen In het onderstaande staan per thema en onderzoeksvragen de bevindingen weergegeven en de bijbehorende conclusies. De normen voor het onderzoek worden gewaardeerd met een + (behaald), 0, neutraal of een – (niet behaald). Normen die gedeeltelijk behaald of niet behaald zijn, worden beoordeeld met -/0 of een 0/+.
S1 Gemeentelijk beleid armoede en schuldhulpverlening Onderzoeksvragen Nr Onderzoeksvraag Welke kaders, richtlijnen en uitgangspunten hebben raad en college met elkaar 1 afgesproken ten aanzien de uitvoering van het armoedebeleid en de schuldhulpverlening en de samenhang tussen beide? Welke ambities, doelen en eisen en bijbehorende effect- en prestatie-indicatoren heeft 2 de gemeente vastgesteld? Normen Er zijn duidelijke beleidskaders op het gebied van schuldhulpverlening Er zijn duidelijke beleidskaders op het gebied van armoedebeleid De systematiek van doelen, gewenste effecten en indicatoren is voor zowel schuldhulpverlening als armoedebeleid samenhangend uitgewerkt.
Oordeel 0 0/ + --
Bevindingen Het beleid van De6-gemeenten2 rondom armoede en schulden is vastgelegd in de ‘Nota Integraal Armoede- en Schuldenbeleid’. De nota is in mei 2020 door de raad vastgesteld. Iedere gemeente heeft ruimte voor lokale beleidskeuzes. De nota kent vier speerpunten: 1. Het armoedebeleid is erop gericht om mensen structureel uit de armoede te halen en de deelname aan de maatschappij onder mensen uit de minimadoelgroep zo hoog mogelijk te krijgen. 2. Bestrijding van armoede wordt integraal opgepakt. Schulden maken hier deel van uit. Bij schuldenproblematiek wordt integrale begeleiding geboden. Het stabiliseren van de schulden heeft in dit proces de prioriteit. 3. Het non-gebruik van de armoede-instrumenten wordt zover mogelijk teruggedrongen. 4. Vroegsignalering en preventie hebben prioriteit om armoede tegen te gaan. Per speerpunt zijn er actiepunten opgesteld. Deze zijn niet vertaald naar indicatoren en afspraken rond monitoring. In de jaarrekening 2022 staat één indicator benoemd met een streefwaarde. Dit betreft het percentage inwoners dat nauwelijks tot geen financiële beperkingen ervaart om deel te nemen aan het maatschappelijk leven. Deze indicator komt niet voort uit het beleidsplan. Het beleidskader is niet vertaald naar een eigen beleidsplan van de gemeente Etten-Leur.
Vanuit de ketenpartners wordt aangegeven dat een specifiek beleidskader rond armoede en schulden van de gemeente Etten-Leur niet echt wordt gemist. Heel veel zaken zijn goed geregeld en men weet elkaar goed te vinden. Voor de schuldhulpverlening wordt gewerkt aan een nieuw gemeentelijk beleidskader. Ook het College heeft in haar uitvoeringsprogramma 2022-2026 doelstellingen opgesteld rond meedoen en armoede, net als de gemeenteraad in haar Raadsprogramma. In deze programma’s staan geen indicatoren benoemd. Het Werkplein Hart van West-Brabant heeft ook een visie opgesteld voor de periode 2022-2026. “Wij vertrouwen in de talenten en kwaliteiten van onze inwoners. Daarom stimuleren wij iedereen om deze te ontwikkelen, met als doel werk, en als dat (nog) niet lukt, wel meedoen in de samenleving. Dat doen we samen met de inwoner, collega’s en partners op basis van maatwerk.”
2 Dit zijn de gemeenten Etten-Leur, Halderberge, Moerdijk, Roosendaal, Rucphen en Zundert.
10
Rekenkameronderzoek
Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Etten-Leur
Het Werkplein Hart van West-Brabant (hierna Werkplein) heeft aan de hand van de visie vijf doelstellingen geformuleerd voor de periode 2022-2024. Voor een tweetal voor armoede en schulden relevante doelstellingen is ook beschreven hoe de monitoring plaatsvindt: 1. Minder inwoners leven in armoede. Monitoring door het aantal uitkeringsdossiers en het gebruik van de minimaregelingen. 2. We werken meer samen in het sociaal domein. Monitoring door het organiseren van werkplekken op locatie en het interne plaatsingsproces. Conclusies De gemeente Etten-Leur heeft samen met De6-gemeenten een gemeenschappelijk beleidskader ontwikkeld voor armoede en schulden. Dit beleidskader is uitgewerkt naar doelen en acties, maar niet naar indicatoren om de voortgang in kaart te kunnen brengen. Het beleidskader van de De6gemeenten geeft elke gemeente eigen ruimte voor eigen beleid rond regelingen. De gemeente Etten-Leur heeft het beleidskader niet vertaald naar een eigen beleid. Voor de schuldhulpverlening is de gemeente gestart met het ontwikkelen van een nieuw kader. Het College heeft een aantal indicatoren voor monitoring in haar programma gezet. Ook vanuit het Werkplein zijn een beperkt aantal indicatoren benoemd. Slechts aan één indicator is ook daadwerkelijk een streefwaarde verbonden. Aanbevelingen 1.
Ontwikkel op basis van het beleidskader van De6-gemeenten voor de nieuwe beleidsperiode ook eigen gemeentelijke toetsbare en navolgbare doelstellingen met indicatoren. Doe dit voor zowel het armoedebeleid als het schuldhulpverleningsbeleid en koppel dit aan uitvoeringsplannen. a. Vertaal de doelstellingen naar de indicatoren (effect- en resultaatgericht) waarmee de voortgang van het gemeenschappelijke en het gemeentelijke beleid is te toetsen. Besteed daarbij naast output ook aandacht aan outcome. b. Zet deze doelstellingen en de te behalen resultaten op basis van indicatoren dan ook centraal in de verantwoording naar de gemeenteraad. Op dat moment kan er ook actief gestuurd worden op de resultaten van beleid. Laat ook de rapportages over de uitvoering hierop aansluiten. c. Evalueer tussentijds de voortgang van de uitvoeringsplannen. 2. Onderzoek of het mogelijk is te gaan werken met een dashboard armoede en schulden waarin de verschillende indicatoren een plek hebben.
S2 Monitoring, evaluatie en resultaten beleid Onderzoeksvragen Nr 4
5 16
Onderzoeksvraag Leiden de gemeentelijke inspanningen, in samenwerking met die van netwerkpartners, aantoonbaar tot het realiseren van de geformuleerde doelen in de beleidsnota en werkplannen? Zijn de gemeentelijke inspanningen, in samenwerking met die van netwerkpartners doelmatig? (Hoe verhouden inspanningen en kosten zich tot de bereikte resultaten in het kader van schuldhulpverlening en armoedebeleid). Hoe worden taken die bij het Werkplein, Surplus en de Kredietbank zijn belegd gemonitord, geëvalueerd?
Norm Het effect van de inspanningen van de gemeente en haar partners op de te realiseren doelstellingen is in beeld. Er wordt een heldere afweging gemaakt over de inzet van middelen om de doelen te bereiken. Er zijn duidelijke en werkbare samenwerkingsafspraken met de partners in het werkveld.
Oordeel --0
Bevindingen Het Werkplein monitort het aantal verstrekkingen dat zij doet voor de verschillende regelingen. Dit wordt vergeleken met de aantallen uit het voorgaande jaar. Het effect op de doelstellingen 11
Rekenkameronderzoek
Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Etten-Leur
wordt niet in kaart gebracht. Ook de gemeente verantwoordt niet op de doelstellingen uit het beleidskader vanuit de “Nota Integraal Armoede en Schuldenbeleid”. In de jaarrekening wordt verantwoord op basis van de tweejaarlijkse burgerpeiling. Hierin zit geen relatie met de doelstellingen vanuit het beleid. In 2023 was er sprake van een overschrijding van het budget. Dit kwam met name door de Meedoen Webshop, de gestegen kosten voor bewindvoering vanuit de bijzondere bijstand en de niet-begrote bedragen van de Studietoeslag. De ketenpartners met een subsidierelatie verantwoorden aan de gemeente door middel van verantwoordingsrapportages. Deze verantwoordingen worden niet doorgezet naar de gemeenteraad. De samenwerkingsafspraken zijn helder beschreven in de subsidieverlening. Vanuit schuldhulpverlening zijn er duidelijke afspraken met de Kredietbank Nederland en rapporteert Kredietbank Nederland via kwartaalrapportages. Het Werkplein Hart van WestBrabant rapporteert via bestuursrapportages, die elk kwartaal verschijnen en ook in de gemeenteraad worden geagendeerd. Er vindt geen verantwoording plaats op de doelstellingen die zijn geformuleerd rond het schuldenbeleid.
Hierdoor is er ook geen directe relatie tussen de inzet van de gemeente en haar partners op de te realiseren doelstelling en ontbreekt een afwegingskader over de inzet van middelen in relatie tot de te bereiken doelstellingen. Conclusies De gemeente heeft geen zicht of de inspanningen van de gemeente en haar ketenpartners concreet leiden tot het behalen van de doelstellingen. Er vindt wel enige verantwoording plaats, maar omdat er geen indicatoren en streefwaarden zijn geformuleerd in de nota armoede en schuldenbeleid, is er geen duidelijke relatie tot de doelstellingen. Aanbevelingen In aanvulling op de vorige aanbevelingen: 3. Maak met de ketenpartners afspraken over hoe zij hun werkzaamheden optimaal kunnen inrichten zodat zij zichtbaar bijdragen aan de doelstellingen van de gemeente. Dit kan pas als de gemeente Etten-Leur dit zelf op orde heeft. Zorg voor aansluiting van de rapportages vanuit de ketenpartners op de eigen gemeentelijke rapportages.
S3 Monitoring, evaluatie en resultaten doelgroepen Onderzoeksvragen Nr Onderzoeksvraag Heeft de gemeente voldoende zicht op de gevolgen van de sterke stijging van 3a prijzen op de financieel-economische positie van haar inwoners en is het beleid daar op afgestemd? Wat is de actuele situatie met betrekking tot de armoede- en schuldenproblematiek 6 in de gemeente (aantallen, type problematiek, ernst problemen)? Wat leert een vergelijking van de situatie en de armoedeaanpak en 7 schuldhulpverlening in Etten-Leur met die in andere gemeenten? Wat is de actuele situatie met betrekking tot a. het gebruik van de diverse vormen van schuldhulpverlening door elk van de 8 betrokken instanties; b. aantal (en %) mensen die na een afgerond traject zich opnieuw meldt in het kader van schuldhulpverlening Zijn de regelingen/voorzieningen m.b.t. armoedebeleid goed op elkaar afgestemd, 12 ook qua communicatie naar de inwoners? Welke initiatieven zijn genomen door gemeente en/of partners in de uitvoering om 13 het gebruik van regelingen en voorzieningen in het kader van armoede en schuldhulpverlening bekendheid te geven en die te optimaliseren? Norm De actuele situatie rond armoede en schulden is in beeld bij de gemeente. De gemeente vergelijkt actief met omliggende gemeenten en leert daarvan. De gemeente heeft zicht op de financiële situatie van haar inwoners 12
Oordeel --+
Rekenkameronderzoek
Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Etten-Leur
De gemeente past het beleid en/ of de uitvoering aan op basis van actuele ontwikkelingen rond de financieel-economische positie van haar inwoners. De regelingen/ voorzieningen zijn goed op elkaar afgestemd. Het beleid en de uitvoering is er op gericht het gebruik en de bekendheid van regelingen en voorzieningen in het kader van armoede en schuldhulpverlening te optimaliseren.
+ +
0/ +
Bevindingen De gemeente Etten-Leur monitort zelf niet actief op de ontwikkeling in de doelgroep van het armoedebeleid en schuldhulpverlening. Ten behoeve van dit onderzoek is de doelgroep nader in kaart gebracht. Hieruit blijkt dat in de gemeente Etten-Leur 5,5 procent van alle huishoudens afhankelijk van een inkomen tot en met 100% van het Wettelijk sociaal minimum (Wsm) en 7,2 procent een inkomen heeft tot 120 procent van het sociaal minimum. Van alle kinderen groeit één op de zestien op in armoede. Hiermee ligt het aandeel kinderen dat in Etten-Leur opgroeit in armoede lager dan het landelijk gemiddelde en ook lager dan de gemeenten in de regio. Het percentage huishoudens met problematische schulden ligt in de gemeente Etten-Leur met 6,8 procent hoger dan gemiddeld in Noord-Brabant (5,6 procent en lager dan het landelijk gemiddelde (7,9 procent). De gemeente heeft gereageerd op de sterke stijging van de prijzen met een beleidswijziging. In 2023 is voor een aantal regelingen (Meedoen webshop, tijdschriftenregeling, bijdrage in de schoolkosten) de inkomensgrens verhoogd van 120 naar 130 procent van het wettelijk sociaal minimum en zijn de vergoedingen met 10 procent verhoogd. Ook rond de verstrekking van de energietoeslag heeft de gemeente samen met de gemeenteraad en het Werkplein snel gereageerd.
In het algemeen is het gebruik van de regelingen toegenomen in 2023 ten opzichte van 2022. Dit geldt niet voor de bijdrageregeling schoolkosten. Vergeleken met vergelijkbare gemeentes met vergelijkbare regelingen is het bereik van de individuele inkomenstoeslag hoog (maar de inkomensgrens vrij laag) en is het bereik van de schoolkostenregeling lager. Het bereik van de andere regelingen waarvoor een landelijk bereik is vast te stellen, is in Etten-Leur in lijn met het gemiddelde. De energietoeslag 2022 en 2023, beiden met een bereik van het bereik ruim 80 procent van de doelgroep, is een nieuwe groep huishoudens met een inkomen tot 120 (2023 130 procent) van het wettelijk sociaal minimum in beeld gekomen bij het Werkplein. Dit is volgens het Werkplein een belangrijke reden waarom het bereik van andere regelingen is toegenomen zoals de collectieve zorgverzekering. Het bereik van de collectieve zorgverzekering is ook hoger dan in vergelijkbare gemeentes. In april 2024 is het Werkplein gestart met de website datgeldtvoormij.nl (de Voorzieningenwijzer). De verwachting is dat hiermee het gebruik van regelingen verder zal toenemen. Bij de gemeente komen signalen binnen dat het aanvraagproces moeilijk is voor een deel van de inwoners. Het Werkplein zet stappen om het aanvragen van regelingen makkelijk te maken en de toegankelijkheid te verbeteren (bijvoorbeeld middels de website).
In 2023 is het voor inwoners gemakkelijker geworden om vanuit de Meedoenwebshop iets aan te vragen. Vanuit de website van het Werkplein met alle informatie over de regelingen en vergoedingen is er een doorkliklink naar de webshop van Meedoen. Ze krijgen dan ook een brief thuisgestuurd met meer informatie over de Meedoenregeling. Het Werkplein geeft aan dat binnen De6-gemeenten de gemeente Etten-Leur één van de gemeenten in het samenwerkingsverband is die het meest initiatief neemt. De gemeente oriënteert zich breed op ontwikkelingen in het werkveld en gebruikt hiervoor ook de input van het Werkplein. Ze ziet hierin ook een rol voor het te ontwikkelen Armoedepact in weggelegd. In het algemeen kijkt de gemeente actief om zich heen voor nieuwe ontwikkelingen in het beleid. Dit doet de gemeente zonder daarbij actief de samenwerking met de ketenpartners op te zoeken. In de aanpak rond armoede en schulden van de gemeente Etten-Leur is er een aantal verschillen te zien met andere gemeenten. Dit zit met name op de volgende punten: - Het beleid is ruimhartig: de inkomensgrenzen voor veel regelingen liggen op 130 procent van het wettelijk sociaal minimum.
13
Rekenkameronderzoek
-
-
-
Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Etten-Leur
De gemeente heeft een volledig pakket aan regelingen, gericht op de verschillende doelgroepen van het beleid. Een participatieregeling als de Meedoen webshop voor volwassenen is niet in elke gemeente beschikbaar. Een armoedepact (of iets vergelijkbaars) functioneert in meerdere gemeenten in Nederland. De ervaringen en de impact van een armoedepact zijn wisselend. In EttenLeur staat deze nog in de kinderschoenen. De wijze van uitvoering van de schuldhulpverlening en de verdeling van taken tussen gemeente, Kredietbank Nederland en Surplus is een behoorlijk gangbare verdeling. De uitvoering van de vroegsignalering schulden ligt bij de gemeente.
In 2023 heeft de gemeente onderzoek laten doen naar de armoedeval en daardoor inzicht gekregen in de inkomenssituatie van huishoudens.3 Hiermee heeft zij meer inzicht gekregen in de financiële situatie van haar inwoners. Op basis van dit onderzoek wordt de inkomensgrens van de individuele inkomenstoeslag verhoogd per 1 januari 2025. Verdere uitwerking heeft het onderzoek nog niet gekregen, omdat het rapport nog niet formeel afgerond is. Niettemin staan er relevante aanbevelingen in die de armoedeval kunnen beperken (bijv. maatwerk m.b.t. de inkomensgrenzen, tijdelijke compensatie bij accepteren baan, maatwerkbudget voor uitstroompremie of gerichte vergoedingen). Ook uit de gesprekken met de ketenpartners en de rapportages krijgt de gemeente meer inzicht in de situatie. Dit wordt niet op structurele wijze verzameld. In de enquête hebben inwoners aangegeven bang zijn om achteruit te gaan in inkomen als ze aan het werk gaan. Uit de behoeftepeiling onder de minimadoelgroep blijkt dat bijna de helft van de respondenten (46 procent) wel eens te weinig geld voor noodzakelijke spullen, zoals kleding, fiets en huishoudelijke apparatuur, heeft. Ook heeft een derde van de doelgroep aangegeven wel eens te weinig geld voor sport, vrijetijdsactiviteiten en gezonde, afwisselende voeding te hebben. Een kwart van de doelgroep maakt zich voortdurend zorgen over geld.
Conclusies De armoedeproblematiek in Etten-Leur is minder groot dan in de omliggende gemeenten, het percentage huishoudens met problematische schulden ligt juist hoger. De gemeente Etten-Leur zelf monitort deze gegevens niet. Ook vergelijkt de gemeente zich niet actief met andere gemeenten. Beleidsmatig is er een brede blik op het werkveld en laat de gemeente zich voeden vanuit verschillende bronnen. De gemeente heeft een relatief ruimhartig beleid en biedt en compleet pakket voor haar inwoners aan. Toch geeft de helft van de doelgroep aan dat men wel eens te weinig geld heeft voor noodzakelijke spullen of voor participatie. Het gebruik van de minimaregelingen is toegenomen in 2023. De reden ervan is niet duidelijk. Mogelijke verklaringen zijn dat dit mensen zijn die vanwege de hogere inkomensgrens nu toegang hebben tot de regelingen of dat het mensen betreft die in beeld zijn gekomen via de energietoeslag. Het gebruik van schuldhulpverlening wordt niet actief gemonitord door de gemeente. Het aantal aanmeldingen schuldhulpverlening is in 2022 gedaald ten opzichte van 2021, maar is in 2023 stabiel gebleven. De gemeente Etten-Leur neemt binnen De6 gemeenten vaak het voortouw in beleidswijzigingen. Het bereik van de regelingen is gemiddeld. Met de energietoeslag heeft de gemeente samen met het Werkplein laten zien dat er snel gereageerd kan worden op nieuwe omstandigheden.
Echter, binnen de context van de samenwerking binnen De6 gemeenten en het Werkplein als gemeenschappelijke regelingen kost het doorvoeren van beleidswijzigingen relatief veel tijd. Het Werkplein en de gemeente werken aan het verbeteren van de aanvraagprocedures. Dat is ook nodig, want deze worden als complex ervaren. Aanbevelingen 4. Ontwerp voor kerngegevens een systematiek, zodat periodiek kan worden geëvalueerd of de regelingen nog aansluiten op de doelgroep van de regeling en maak dit onderdeel van de beleidscyclus. Begin met een nulmeting: breng de actuele omvang van de doelgroep van het armoedebeleid en schuldhulpverlening in kaart. Het eerder genoemde dashboard kan hierbij een oplossing zijn. 3 Stimulansz, Samenspel landelijke en gemeentelijke inkomensbeleid; Een onderzoek naar de armoedeval
in de gemeente Etten-Leur, 5 juli 2023 (concept)
14
Rekenkameronderzoek
Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Etten-Leur
5. Overweeg of, en zo ja welke aanbevelingen uit het rapport van Stimulansz over de armoedeval ingevoerd zouden kunnen worden. Stel periodiek een inkomenseffectrapportage op rond de armoedeval om inzicht te houden in de financiële situatie van inwoners en de effecten van landelijke en lokale beleidswijzigingen. Op deze wijze kan de gemeente goed blijven inspelen op ontwikkelingen. 6. Ga verder met het eenvoudiger maken van de aanvraagprocedure. Kijk ook of het mogelijk is om te gaan werken met 1 keer aanvragen per jaar: na het toekennen van de eerste aanvraag krijgen inwoners ook toegang tot de andere regelingen.
S4 Uitvoering: ervaringen van de klantgroep en samenwerkingspartners Onderzoeksvragen Nr Onderzoeksvraag 3b Is het beleid voldoende robuust en toekomstgericht? Sluiten de gestelde doelen en daaruit voortvloeiende inspanningen en voorzieningen aan bij hulpvragen en wensen van de inwoners? Zijn ze goed geholpen? Is het beleid 9 in hun beleving effectief? Wat vinden de inwoners van de mate waarin regelingen/voorzieningen m.b.t. armoedebeleid goed op elkaar zijn afgestemd, ook qua communicatie naar de inwoners? Is de dienstverlening rond schuldenproblematiek in Etten-Leur adequaat? Wat vinden 11 de cliënten/klanten daarvan? Hoe is de samenwerking met de partners binnen De6, Werkplein, Surplus, Voedselbank, 15 Stichting Leergeld, Kredietbank, vaste lasten partners, onderwijsinstellingen en Over Rood geregeld? Norm De inwoner heeft een duidelijk beeld van het beleid en de regelingen/ activiteiten die de gemeente daarbij onderneemt. De informatievoorziening rond de regelingen/ voorzieningen krijgt een ruime voldoende van inwoners. De lokale organisaties hebben een duidelijk beeld van het beleid en de regelingen/ activiteiten die de gemeente daarbij onderneemt. De dienstverlening rond schuldenproblematiek is adequaat. De samenwerking rond armoedebeleid wordt door de organisaties als effectief beschouwd. Het beleid heeft een stevige basis vanuit visie en doelstellingen.
De gemeente kan op basis van het beleid en de inrichting van de uitvoering goed inspelen op actuele ontwikkelingen.
Oordeel + + + 0 0 0/ +
Bevindingen Uit de peiling onder de doelgroep in het kader van dit onderzoek komt dat veel mensen de verschillende regelingen kennen. Tussen de 94 en 95 procent van de mensen geeft aan de verschillende regelingen te kennen. Stichting Leergeld is onder 79 procent van de doelgroep met kinderen bekend. De voornaamste reden die de doelgroep van het minimabeleid heeft voor het niet-gebruiken van de regelingen is dat ze de regelingen niet kennen. Maatschappelijke organisaties in de gemeente geven aan niet op de hoogte te zijn van het precieze aanbod aan gemeentelijke regelingen voor minima. De organisaties krijgen signalen binnen dat het soms verwarrend is voor inwoners dat de vergoedingen en regelingen per gemeente anders zijn. Uit de behoeftepeiling onder inwoners komt verder naar voren dat de meerderheid van de doelgroep het loket van het Werkplein en van de gemeente goed vindbaar vindt. Daarbij geeft de helft van de doelgroep aan dat beiden telefonisch goed bereikbaar zijn en dat ze weten waar ze terecht kunnen om ondersteuning te vragen. Een minderheid van de doelgroep geeft aan dat de informatie die ze krijgen te begrijpen is en dat ze de informatie kunnen vinden die ze zoeken. Een deel van de respondenten heeft behoefte aan meer informatie. Een vijfde van de doelgroep maakt geen gebruik van de regelingen omdat het aanvragen te moeilijk is.
Inwoners kunnen op verschillende manieren bij het Werkplein terecht komen. Rechtstreeks, via: folders, Surplus etc. en inwoners kunnen telefonisch contact opnemen. Inwoners kunnen bij het 15
Rekenkameronderzoek
Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Etten-Leur
Werkplein Hart van West-Brabant zowel digitaal als schriftelijk regelingen aanvragen. Bij de gemeente komen signalen binnen dat het aanvraagproces moeilijk is voor een deel van de inwoners. Een deel van de respondenten uit de enquête geeft ook aan het aanvraagproces ingewikkeld te vinden. De gemeente en het Werkplein meet de klanttevredenheid niet structureel. Het laatste klanttevredenheidsonderzoek van het Werkplein dateert uit 2021. Alle communicatie over regelingen loopt nu met name via de afdeling communicatie van de gemeente Etten-Leur. Het Werkplein heeft wel een eigen website, maar is bijvoorbeeld niet actief op sociale media. Alle betrokken organisaties geven aan dat er meer ingezet kan worden op digitale communicatie als sociale media e.d. en een betere samenwerking rond de voorlichting tussen gemeente, Werkplein en de ketenpartners. Uit de enquête onder klanten van de schuldhulpverlening komt een positief beeld. De kwaliteit van de hulp is met een 7,9 beoordeeld en de aansluiting van de hulp bij de hulpvraag met een 8,0. Een paar respondenten geven aan dat er verbeterpunten zijn binnen de communicatie zoals sneller reageren en betere bereikbaarheid. Over het resultaat van de intake geeft de meerderheid van de respondenten aan snel te zijn doorverwezen naar de organisatie die hen ging helpen en was het duidelijk hoe ze verder geholpen zouden worden.
Over Surplus oordeelt men positiever dan over de Kredietbank Nederland. Kredietbank Nederland voert zelf regelmatig klanttevredenheidsonderzoeken uit en daaruit komt een hoge klanttevredenheid. De gemeente voert dergelijke onderzoeken zelf niet uit. Over de samenwerking zijn de betrokken organisaties over het algemeen tevreden. Tussen het Werkplein en de gemeente verloopt het naar wens. De besluitvormingsprocedure vindt men wel wat lang door de bestuursstructuur van de gemeenschappelijke regeling. Het Werkplein heeft geen samenwerkingsafspraken met ketenpartners in de gemeente Etten-Leur zelf. De samenwerking tussen Surplus en het Werkplein verloopt de laatste jaren wat beter. Het Werkplein maakt een organisatie- en cultuurverandering door en vanuit Surplus merkt men dat het Werkplein meer naar buiten is gericht. De organisaties in Etten-Leur zelf weten elkaar te vinden. Het Armoedepact zou in de ogen van alle betrokkenen een belangrijke rol kunnen vervullen in het verder intensiveren van de samenwerking. Het huidige beleidskader en de flexibiliteit van de gemeente en het Werkplein maken het beleid en de uitvoering behoorlijk robuust. De overstap naar bijvoorbeeld datgeldtvoormij.nl/ de Voorzieningenwijzer en het onderzoek naar de armoedeval laat ook zien dat de gemeente actief nadenkt over verbeteringen. Hierbij wordt niet actief de samenwerking met de ketenpartners gezocht.
Conclusies Uit dit onderzoek blijkt dat de doelgroep de verschillende regelingen goed kent en deze ook aansluiten bij de wensen van de inwoners. Men weet de gemeente ook goed te vinden. Inwoners en ook de gemeente, Werkplein en de andere ketenpartners zijn tevreden over de toegankelijkheid. Wel zijn er signalen dat de aanvraagprocedure te ingewikkeld is en de communicatie en voorlichting beter kan. De dienstverlening rond schuldenproblematiek in Etten-Leur is adequaat. Er wordt goed samengewerkt en de klanten geven een ruime voldoende aan de dienstverlening van de Kredietbank Nederland. Aanbevelingen 7. Stel als gemeente een communicatieplan op met als doel de informatievoorziening te verbeteren rond de regelingen voor armoedebeleid en betrek daarbij ook de toegang tot de schuldhulpverlening. Doe dit samen met het Werkplein, ketenpartners en ook ervaringsdeskundigen. Betrek ook de Voorzieningenwijzer hierbij. Naast inwoners zijn ook de ketenpartners belangrijke stakeholders voor de communicatie. Bespreek met het Werkplein haar rol in de communicatie en voorlichting en leg dit duidelijk vast in afspraken. 8. Maak goede afspraken met het Werkplein en de andere gemeenten over de besluitvormingsprocedure. Onderzoek of deze sneller kan verlopen.
16
Rekenkameronderzoek
Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Etten-Leur
9. Voer regelmatig een klanttevredenheidsonderzoek uit naar de ervaringen van de klanten. Zet deze vanuit het Werkplein zodanig op dat de uitkomsten per gemeente beschikbaar zijn. Besteed daarbij in het onderzoek extra aandacht aan de uitkomsten uit dit onderzoek.
S5 Organisatie, uitvoering en samenwerking in de schuldhulpverlening Onderzoeksvragen Nr Onderzoeksvraag Wat is de actuele situatie met betrekking tot c. het gebruik van de diverse vormen van schuldhulpverlening door elk van de 8 betrokken instanties; het aantal (en %) mensen die na een afgerond traject zich opnieuw meldt in het kader van schuldhulpverlening Welke taken heeft de gemeente t.a.v. schuldhulpverlening bij andere organisaties 14 belegd en welke afspraken zijn hierover gemaakt? Vinden de lokale organisaties waarmee de organisatie samenwerkt in de aanpak rondom schuldenproblematiek en schuldhulpverlening adequaat? En in hoeverre is er 10 sprake van een effectieve samenwerking bij de uitvoering van de schuldhulpverlening in de keten van (voorliggende) voorzieningen en organisaties? Worden de uitgangspunten van de schuldhulpverlening door elk van de betrokken 17 instanties (goed) toegepast? 18 Hoe zijn vroegsignalering en preventieve aanpak ingericht en geïmplementeerd? Is de lokale organisatie en aanpak rondom schuldenproblematiek en schuldhulpverlening adequaat? En in hoeverre is er sprake van een effectieve 19 samenwerking bij de uitvoering van de schuldhulpverlening in de keten van (voorliggende) voorzieningen en organisaties? Norm Oordeel De samenwerking rond schuldhulpverlening wordt door de organisaties als 0 effectief beschouwd.
Er is een duidelijke en goed omschreven taakverdeling rond de uitvoering van de + schuldhulpverlening. Er zijn duidelijke samenwerkingsafspraken tussen de partners van de + schuldhulpverlening. De taken rond de uitvoering van de schuldhulpverlening worden gemonitord en 0 geëvalueerd. De uitgangspunten van de schuldhulpverlening worden door de betrokkenen goed + toegepast. Er is een duidelijke organisatie rond vroegsignalering en preventie. + De lokale organisatie en aanpak rondom schuldenproblematiek en 0/+ schuldhulpverlening is adequaat. Bevindingen Over de samenwerking op het gebied van schuldhulpverlening is men in het algemeen tevreden over de effectiviteit en de kwaliteit ervan. De taakverdeling in de uitvoering van de vroegsignalering en schuldhulpverlening is duidelijk afgebakend. De gemeente Etten-Leur voert de taken rond vroegsignalering bij betalingsachterstanden uit. De taakverdeling is helder. Echter, er is niet altijd voldoende capaciteit beschikbaar om meldingen nader te onderzoeken. Er worden vraagtekens gezet of het sturen van brieven wel voldoende is. Bij dreigende uithuiszetting neemt, als de datum van de ontruiming bekend is, Alwel contact op met de gemeente. Zodra de gemeente een melding dreigende huisuitzetting ontvangt, komen de schulphulpverlener en adviseur integrale zorg en veiligheid in actie.
Door deze inzet wordt vaak een daadwerkelijke huisuitzetting/ ontruiming voorkomen. De gemeente Etten-Leur voert de taken uit rond de aanmelding en intake schuldhulpverlening en de stabilisatie. Surplus voert ook stabilisatie uit en geeft informatie en advies voor vragen rond financiën en verzorgt budgetcursussen en budgetcoaching. Kredietbank Nederland voert budgetbeheer en de schuldregeling uit. De lijnen tussen de organisaties zijn kort en door de fysieke aanwezigheid van de Kredietbank Nederland in Etten-Leur kan er snel geschakeld 17
Rekenkameronderzoek
Evaluatie schuldhulpverlening en armoedebestrijding Etten-Leur
worden. Nazorg voor inwoners die de schuldregeling succesvol hebben afgerond, wordt niet uitgevoerd in de gemeente; de gemeente denkt er wel over na. De Kredietbank Nederland werkt volgens de standaarden van de branchevereniging NVVK. Surplus en de gemeente Etten-Leur zijn geen lid van de NVVK. De gemeente heeft wel de werkprocessen onlangs nader uitgewerkt. De Kredietbank is tevreden over de wijze waarop de dossiers aangeleverd worden vanuit de gemeente. Dit is een teken dat de kwaliteit van dienstverlening op orde is bij de gemeente. De gemeente werkt niet actief samen met bewindvoerders, maar heeft wel voorkeur voor een aantal bewindvoerders. Alwel, de Kredietbank en Surplus verantwoorden hun inzet rond schuldhulpverlening aan de gemeente. De gemeente zelf rapporteert niet over de schuldhulpverlening en vroeg signalering, ook niet aan de gemeenteraad. In 2023 heeft de gemeente 3 procent van de inwoners bereikt, landelijk lag dit percentage in 2022, volgens de definitie van de monitor vroegsignalering van Divosa, op 18 procent4. Conclusies De taakverdeling tussen de organisaties die actief zijn rond schuldhulpverlening en vroegsignalering is duidelijk en goed omschreven. De onderlinge samenwerking is ook op orde en ook over de geleverde kwaliteit door de betrokken organisaties is men tevreden. Alleen de Kredietbank Nederland is aangesloten bij de branchevereniging NVVK.