Kadernota 2025-2028

KADERNOTA 2025-2028 - CONCEPT

Inhoudsopgave Samenvatting Samenvatting Voorwoord Uitgangssituatie 2024-2028 Meerjarenperspectief 2024-2028 Toelichting financiële mutaties Reserves Voorzieningen Uitgangspunten Wettelijke taken PDF Toelichting reserve (op website anders weergegeven) Toelichting afwijkingen (op website anders weergegeven) Programma

2

5 5 5 8 9 10 11 13 14 17 17 18 18 19

1. Eigentijds bestuur en dienstverlening op maat in Etten-Leur Ontwikkelingen 1.1 Vertrouwen in de overheid 1.2 Communicatie en participatie 1.3 Dienstverlening en menselijke maat 1.4 Ondermijnende criminaliteit Financiële ontwikkelingen

19 19 20 22 24 27 30

2. Sociaal Etten-Leur Ontwikkelingen - Jeugd Ontwikkelingen - Onderwijs Ontwikkelingen - subsidie Ontwikkelingen - Overig 2.1 Iedereen moet mee kunnen doen 2.2 Minima- en armoedebeleid 2.3 Wijkvoorzieningen en -gebouwen/accommodaties 2.4 Jong zijn in Etten-Leur 2.5 Gezond oud worden en zelf- en samenzorg Financiële ontwikkelingen

31 32 32 33 34 37 39 40 42 44 46

3. Ruimte voor wonen en leven in Etten-Leur Ontwikkelingen 3.1 Woningbouw 3.2 Verkeersafwikkeling 3.3 Verkeersveiligheid 3.4 Beheer en onderhoud van het openbaar gebied

47 47 48 50 52 54 Kadernota 2025-2028 - concept

3.5 Huisvesting bijzondere doelgroepen

56

Financiële ontwikkelingen

58

4. Economie en werk in Etten-Leur Ontwikkelingen 4.1 Zo veel mogelijk mensen aan het werk 4.2 Het versterken van de economie 4.3 Toerisme en recreatie 4.4 Een levendig centrum 4.5 Agrarische sector Financiële ontwikkelingen

59 59 60 62 64 65 66 67

5. Duurzaam denken en doen in Etten-Leur Ontwikkelingen 5.1 Duurzaam wonen 5.2 Duurzame woon- en leefomgeving 5.3 Duurzaam produceren 5.4 Duurzame bedrijven- en industrieterreinen Financiële ontwikkelingen

68 68 69 71 73 74 76

Paragrafen

77

Lokale heffingen Aanpassing tarieven

78 78

Weerstandsvermogen en risicobeheersing Uitgangspunten

79 79

Onderhoud kapitaalgoederen Onderhoud kapitaalgoederen Ontwikkelingen onderhoud kapitaalgoederen openbaar gebied Ontwikkelingen onderhoud kapitaalgoederen gebouwen

80 80 80 83

Financiering Financiering

84 84

Bedrijfsvoering Algemeen Loonkosten

85 85 85

Verbonden partijen Ontwikkelingen

86 86

Grondbeleid Grondbeleid Wonen Bedrijventerreinen Reserve Cultuur Reserve Compenserend Groen en reserve Landschapsbeleid en beheer

87 87 87 89 89 90

Kadernota 2025-2028 - concept

3

Risico's Investeringen Krediet aanpassingen Investeringsruimte 2025-2028 Financiële positie Financiële positie reserves en voorzieningen Inleiding Samenvatting Totaal reserves 2023-2028 Totaal voorzieningen 2023-2028 Stille reserves BESLUITVORMING Besluitvorming Besluitvorming Toezeggingen Vragen gemeenteraad

90 93 93 93 94 94 94 94 96 112 123 127 127 127 128 128

Contact en privacy

129

Contact Contact Privacy beleid

129 129 129

4

Kadernota 2025-2028 - concept

Samenvatting Samenvatting Voorwoord Ambitieus en behoedzaam We zijn halverwege onze bestuursperiode en kijken vooruit naar de komende jaren. We hebben inmiddels zaken afgerond en veel in de steigers staan. Vorig jaar besteedden we veel aandacht aan het betrekken van inwoners, ondernemers en andere partners bij het opstellen van visies en uitwerking van beleid. Dit deden we in samenwerking en afstemming met de gemeenteraad. Daarnaast hebben we onze ambities die voor een verdere toekomst belangrijk zijn, in voorbereiding genomen. Om voldoende woningen te garanderen, de verkeersafwikkeling te verbeteren en om onze voorzieningen op niveau te houden, besloten we met elkaar om dit fasegewijs op te pakken. Deze kadernota kent geen nieuw beleid dat afwijkt van de afspraken in het Raadsprogramma 2022-2026. Ontwikkelingen die op ons afkomen en plannen die we in voorbereiding hebben, verwerkten we nog niet financieel in de kadernota. Vooruitblik op basis van voorjaarsnota kabinet zorgelijk We staan inmiddels in de startblokken voor de uitvoering van onze plannen. Echter, onze financiële positie is onzeker. Het zogenaamde ‘ravijnjaar’ in 2026 heeft ook negatieve gevolgen voor de jaren daarna. Dat is al duidelijk te zien in de financiële startpositie van de kadernota. De voorjaarsnota van het kabinet hebben we nog niet verwerkt. Dat doen we als we alle details hebben via de zogenaamde meicirculaire.

Een eerste vingeroefening op basis van de voorjaarsnota laat tekorten zien. Ook voor het jaar 2025. Het doel van het college is om voor 2025 een sluitende begroting te presenteren. Voor 2026 en verder lopen de tekorten verder op. Het Rijk kort in totaal € 2,3 miljard op het gemeentefonds. Om deze tekorten te dekken moeten we kritisch naar de inkomsten en uitgaven kijken. Later in het jaar wordt duidelijk wat het nieuwe kabinet voor gemeenten gaat betekenen. Behoedzaamheid gevraagd We hebben dus te maken met onzekerheden. We moeten nu uitgaan van de cijfers zoals ze er op dit moment uitzien en van de vooraankondiging van de voorjaarsnota. Dat vraagt om behoedzaamheid. Het is belangrijk dat we gedegen financieel beleid blijven voeren, om een gezonde spaarpot te houden en ons bewust te zijn van risico’s die op ons afkomen. Dat vraagt ook iets van ons allen in de aanloop naar het samenstellen van de begroting van 2025 en verder. Echter stoppen met investeren is wat het college betreft niet verstandig. We hebben vorig jaar om die reden in onze begroting een bedrag van € 3 miljoen opgenomen voor uitvoering nieuw beleid binnen het raadsprogramma en voor het opvangen van tegenvallers. Geen noodrem, blijven investeren, waakzaam blijven In de eerste bestuursrapportage leest u welke acties uit het college-uitvoeringsprogramma we

Kadernota 2025-2028 - concept

5

hebben afgerond en welke acties in de steigers staan. Dat is een mooi resultaat tot nu toe. Het komende half jaar komen we nog met enkele beleidsstukken naar de gemeenteraad waar geld voor nodig is, zoals bijvoorbeeld de nota maatschappelijke accommodaties. In de kadernota staan ook enkele ontwikkelingen beschreven die financiële gevolgen hebben. Die zijn zoals eerder aangegeven, nog niet verwerkt. En we hebben nog ambities en investeringen op de lange termijn waar we rekening mee moeten houden. De VNG vraagt gemeenten om zichtbaar te maken welke gevolgen het heeft als er steeds meer aan de financiële basis van gemeenten getornd wordt door het Rijk. De VNG roept op om met name kritisch te kijken naar taken die de afgelopen jaren naar ons toe zijn gekomen. Zonder voldoende middelen kunnen we die niet uitvoeren zoals we dat zouden willen. Maar ook het uit- of afstellen van lange termijn investeringen en dus bijstellen van onze ambities, moeten we onder de loep nemen. We willen niet aan de noodrem trekken, maar wel waakzaam blijven. We willen blijven investeren in onze gemeente en gemeenschap. Gedachtewisseling over gevolgen en maatregelen bij de begroting Het college wil graag met de gemeenteraad bij de behandeling van de begroting 2025 van gedachten wisselen over uitgangspunten en mogelijke maatregelen om te komen tot een structureel sluitende begroting.

Het college bereidt daarom vanaf september voor de drie domeinen (het fysieke en sociale domein en dienstverlening/bedrijfsvoering) maatregelen voor. Bij de begrotingsbehandeling delen we een eerste beeld van de uitkomsten. Bij de kadernota 2026 kunnen we dan besluiten hierover nemen, mocht er geen dekking komen vanuit het Rijk. Hogere bijdrage van inwoners Bij de jaarlijkse benchmark van gemeenten, een vergelijking onderling, bleek dat er in Etten-Leur nog ruimte zit bij de heffing van de onroerendezaakbelasting (OZB). En dat voor een gemeente met een hoog voorzieningenniveau. Gezien de financiële situatie stelt het college voor de OZB in 2025, 2026 en 2027 extra te verhogen met 5%. We weten dat dit geen populaire maatregel is. Maar gezien de kwaliteit en kwantiteit van de voorzieningen in onze gemeente, vinden we dit een verantwoord voorstel. Daarmee vangen we overigens slechts een deel van het te verwachten tekort op. Goed voor de toekomst van Etten-Leur zorgen Het college is en blijft gemotiveerd om goed voor de toekomst van Etten-Leur te zorgen. Daar voelen we ons verantwoordelijk voor. Daarom zoeken we met deze kadernota naar een goede balans. Onze ambities uit het raadsprogramma uitvoeren en tegelijkertijd behoedzaam sturen om te anticiperen op wat de toekomstige financiële situatie op de lange termijn voor ons betekent.

Bij de begroting hopen we ook meer duidelijkheid te hebben over de afspraken met het nieuwe kabinet en dus over onze financiële positie vanaf 2025. We gaan ervoor om ons raadsprogramma en de acties die we hebben afgesproken in het college-uitvoeringsprogramma, te realiseren. Indien nodig passen we onze plannen zodanig aan dat het gemeentebestuur in de volgende raadsperiode door kan gaan met de plannen die we nu in de steigers zetten. Met de lange termijn investeringen waar we nu de voorbereidingen voor treffen. We werken hard aan een goede basis voor de toekomst van Etten-Leur. Ambitieus en behoedzaam.

6

Kadernota 2025-2028 - concept

Het college van burgemeester en wethouders

Kadernota 2025-2028 - concept

7

Uitgangssituatie 2024-2028 Op 13 november 2023 stelde de gemeenteraad de programmabegroting 2024 vast. De gemeenteraad nam ook kennis van de meerjarenraming 2025-2027. (bedragen x € 1.000) Vastgestelde begroting 2024

2024

2025

2026

2027

0

-146

-6.413

-5.763 -5.763

Startpositie 2028 (= 2027) Startpositie kadernota 2025-2028

2028

0

-146

-6.413

-5.763

-5.763

Resultaat 2023 We sloten 2023 af met een positief resultaat van € 3.564.000. Een toelichting op het resultaat 2023 leest u in de jaarstukken 2023. De gemeenteraad stelt de jaarstukken 2023 in dezelfde raadsvergadering als deze kadernota vast.

8

Kadernota 2025-2028 - concept

Meerjarenperspectief 2024-2028 De ontwikkelingen en voorstellen in de eerste bestuursrapportage 2024 en de kadernota 2025-2028 leiden tot het volgende meerjarenperspectief. 2024

2025

2026

2027

2028

0

-146

-6.413

-5.763

-5.763

-853

-769

908

1.877

2.167

Mutaties meicirculaire 2024

pm

pm

pm

pm

pm

Saldo kadernota 2025-2028

-853

-915

-5.506

-3.887

-3.597

(bedragen x € 1.000) Startpositie kadernota 2025-2028 Wijzigingen

De toelichting op deze cijfers leest u hier. 2024 Op basis van de huidige inzichten sluiten we 2024 af met een negatief saldo. 2025-2028 De meerjarenbegroting is niet sluitend. Vanaf 2026 is nadrukkelijk de terugval van de financiële middelen uit het gemeentefonds zichtbaar. Wanneer de meicirculaire 2024 bekend is voegen we de effecten hiervan op de meerjarenbegroting nog toe.

Kadernota 2025-2028 - concept

9

Toelichting financiële mutaties In het overzicht leest u een samenvatting van de mutaties bij het opstellen van de kadernota 2025-2028. In de programma's nemen we financiële overzichten op met meer details en toelichtingen. (bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

1. Algemene uitkering decembercirculaire 2023

-216

0

0

0

0

0

505

1.068

1.699

1.751

3. Uitbreiding formatie

-36

-663

-751

-169

-169

4. Aanpassing CAO 2024

-102

0

0

0

0

5. Samenwerking informatievoorziening

-138

-130

0

0

0

6. Inhuur medewerker gezondheid

-112

0

0

0

0

7. Actualisatie indexeringen 2025-2028

33

127

924

675

694

8. Kapitaallasten en rente grondexploitaties

0

-150

-100

-150

-150

9. Werkbudget Centrumvisie

0

-200

0

0

0

10. Aanbesteding onkruidbestrijding

-60

-60

-60

-60

-60

11. Overig

-222

-198

-174

-119

101

Totaal wijzigingen

-853

-769

908

1.877

2.167

2. Verhoging onroerendezaakbelasting

10

2028

Kadernota 2025-2028 - concept

Reserves Reserve nog uit te voeren werkzaamheden Wanneer we bedragen storten of onttrekken aan een reserve nemen we dit op in het betreffende programma. Een uitzondering hierop is de reserve Nog uit te voeren werkzaamheden. Deze bedragen voegden we in 2023 toe aan de reserve. Deze halen we er nu weer uit om de werkzaamheden in 2024 verder uit te voeren. (bedragen x € 1.000) 1. Nieuw financieel pakket

programma 1

2024

2025

2026

2027

-177

0

0

0

2

-47

0

0

0

224

0

0

0

2. Leefbaarheidsbudget 2023 Reserve Nog uit te voeren werkzaamheden

Reserves Op basis van de geactualiseerde meerjarenbegroting 2024-2028 bij deze kadernota brengen we de financiële positie van reserves en voorzieningen en het verloop voor de komende jaren in beeld. Het overzicht van alle reserves en voorzieningen vindt u bij de gedetailleerde financiële positie. Reserves behoren tot het eigen vermogen en zijn in principe vrij inzetbaar. Aan sommige reserves ligt een bestemming ten grondslag. Deze zijn daarom niet vrij inzetbaar. De algemene reserves zijn vrij om in te zetten, maar ook noodzakelijk om eventuele tekorten en risico's op te kunnen vangen. Verloop reserves 2017-2028 80.000.000

60.000.000

40.000.000

Grondbedrijf Bestemmingsreserves Dekkingsreserves Algemene reserves

20.000.000

Kadernota 2025-2028 - concept

20 28

31

-1

2-

27

26

220 -1

20

31

5

-1 2-

31

31

-1

22

02

24

23

220

31

-1

20

2

2-

31

-1

20 2

1

2-

31

-1

20 2

0

2-

02

-1

-2

31

12 31 -

18

2-

31

-1

2-

20

17

-1

20

31

231 -1

20 19

0

11

Solide reservepositie Onze reservepositie is stabiel. Het totaalbedrag aan reserves was op 31 december 2023 € 52,3 miljoen. Hiervan behoort ongeveer € 19,4 miljoen tot de algemene reserve. In dit overzicht houden we geen rekening met het rekeningresultaat 2023 en de resultaatbestemmingen uit de jaarrekening 2023.

12

Kadernota 2025-2028 - concept

Voorzieningen Voorzieningen behoren tot het vreemd vermogen en zijn nodig om uitgaven in de toekomst te kunnen doen. We kijken hierbij minimaal 10 jaar vooruit. De belangrijkste voorzieningen zijn de onderhoudsvoorzieningen voor het openbaar gebied, sportvoorzieningen en gebouwen. Verloop voorzieningen 2017-2028 50.000.000

40.000.000

30.000.000 Voorzieningen Grondbedrijf

20.000.000

Overige voorzieningen Onderhoudsvoorzieningen

10.000.000

Kadernota 2025-2028 - concept

20 27 31 -1 220 28

6

31 -1

2-

02

5 31

-1 22

220 2

-1

3

20 24

31

2-

02

31 -1

-1 22

31

-2

02 2

1

12

20 2

31 -

02 0

-1 2-

31

22

31

-1

01

9

18

22

20

31 -1

12 -

31 -

31

-1

220

17

0

13

Uitgangspunten Voor het opstellen van de kadernota 2025-2028 actualiseren we de meerjarenraming. Het Centraal Planbureau publiceerde in februari het Centraal Economisch Plan 2024. Dit plan wordt gebruikt voor de meerjarige begrotingsramingen van het kabinet. In de kadernota gebruiken we de indexpercentages uit dit plan. Inwoners en woningen Voor de kadernota 2025-2028 actualiseren we de prognoses voor inwoner- en woningaantallen. De actuele cijfers baseren we op de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). We houden voor de groei van de woningvoorraad vanaf 2024 nadrukkelijk rekening met aantallen te bouwen woningen zoals vastgelegd in de regionale Woondeal van maart 2023. Indicatief wordt van Etten-Leur gevraagd tot en met 2030 nog minstens 2.000 nieuwe woningen, waaronder tijdelijke woningen, te realiseren. Omdat de definitie van een woning(eenheid) voor de verschillende onderdelen binnen de begroting verschillend is, geven we in deze interne kaderbrief de mutatie van de woningaantallen als kader mee. woningen

toename

inwoners

toename

2024

20.121

306

45.252

398

2025

20.427

300

45.650

390

2026

20.727

400

46.040

520

2027

21.127

300

46.560

390

2028

21.427

275

46.950

358

2029

21.702

275

47.308

358

2030

21.977

275

47.666

358

2031

22.252

250

48.024

325

2032

22.502

200

48.349

260

2033

22.702

200

48.609

260

2034

22.902

14

48.869

Kadernota 2025-2028 - concept

Kosten Personeelskosten De huidige cao heeft een looptijd tot 31 maart 2025. We actualiseerden de personeelskosten 2024 op basis van deze cao. Voor de volgende jaren baseren we ons op de door het CPB gepubliceerde cijfers van de ‘prijs overheidsconsumptie, beloning werknemers’. Op basis van deze aannames ziet de indexering van de totale personeelslasten er als volgt uit:

CAO ontwikkelingen

2025

2026

2027

2028

4,40%

3,40%

4,30%

3,90%

Kosten derden Voor de kosten zoals inhuur personeel, energie, duurzame zaken, sociale uitkeringen en overige goederen en diensten gebruiken we de volgende indexeringspercentages: 2025

2026

2027

2028

Inhuur personeel

2,20%

2,20%

2,20%

2,20%

Duurzame zaken

2,20%

2,20%

2,20%

2,20%

Sociale uitkeringen

4,40%

3,40%

4,30%

3,90%

Overige goederen en diensten

2,20%

2,20%

2,20%

2,20%

Deze percentages baseren we op de door het CPB gepubliceerde cijfers van de ‘prijs netto materiële overheidsconsumptie’. Bij de stijging van de sociale uitkeringen zoeken we aansluiting bij de uitgangspunten voor de stijging van de loonkosten.

Kadernota 2025-2028 - concept

15

Opbrengsten Onroerendezaakbelasting Het tarief van onder andere de onroerendezaakbelasting baseren we op de door het CPB gepubliceerde cijfers van de ‘prijs netto materiële overheidsconsumptie’. In de tabel hieronder nemen we de voorgestelde verhogingen op:

2025

2026

2027

2028

Onroerendezaakbelasting*

7,20%

7,20%

7,20%

2,20%

Hondenbelasting

2,20%

2,20%

2,20%

2,20%

Precariobelasting

2,20%

2,20%

2,20%

2,20%

Toeristenbelasting

2,20%

2,20%

2,20%

2,20%

*Inclusief extra verhoging van 5% in 2025,2026 en 2027 Rechten en heffingen

2025

2026

2027

2028

Lijkbezorgingsrechten

2,20%

2,20%

2,20%

2,20%

Marktgelden

2,20%

2,20%

2,20%

2,20%

We baseren deze percentages op de door het CPB gepubliceerde cijfers van de ‘prijs netto materiële overheidsconsumptie’. Bij de rioolheffing en de afvalstoffenheffing is sprake van kostendekkende tarieven. De opbrengsten zijn afhankelijk van de kosten. Voorstellen voor tariefaanpassing doen we bij de belastingvoorstellen 2025. Overige

2025

2026

2027

2028

Leges

4,40%

3,40%

4,30%

3,90%

Huren en pachten

2,20%

2,20%

2,20%

2,20%

Overige inkomsten

2,20%

2,20%

2,20%

2,20%

Bij de stijging van de leges zoeken we aansluiting bij de uitgangspunten voor de stijging van de loonkosten. Het merendeel van de legeskosten bestaat uit loonkosten. De huren en pachten baseren we op de door het CPB gepubliceerde cijfers van de ‘prijs netto materiële overheidsconsumptie’. Een aantal onderdelen indexeren we niet: de parkeerbelasting, de parkeergarage en het parkeerterrein bij het zwembad.

16

Kadernota 2025-2028 - concept

Parkeergelden Voor parkeren gelden de volgende uitgangspunten: 1. de tarieven zijn tenminste kostendekkend; 2. de tarieven zijn concurrerend met die van omliggende gemeenten. In 2024 blijven we het parkeerbeleid volgen en optimaliseren. Dit kan betekenen dat er ook een wijziging in de parkeertarieven plaatsvindt. Gemeentefonds / Onvoorzien We ramen de algemene uitkering uit het gemeentefonds tegen lopende prijzen. Dit betekent dat in deze raming de loon- en prijsontwikkeling van de rijksuitgaven is meegenomen. Bij het opstellen van de kadernota 2025-2028 herrekenen we de uitkeringen uit het gemeentefonds op basis van actuele ontwikkelingen en op basis van de laatst bekende circulaire. Onvoorzien In de meerjarenraming nemen we de post onvoorzien op: (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

Onvoorzien

250

250

250

250

Wettelijke taken In deze kadernota namen we geen overzicht op van de wettelijke en niet-wettelijke taken. Wilt u de wettelijke en niet-wettelijke taken inzien kijk dan in de kadernota van 2021.

PDF Klik op deze link om het pdf-bestand van de kadernota 2025-2028 te lezen. De ‘pdf-versie’ van de kadernota ziet er niet optimaal uit. De digitale presentatie staat voorop.

Kadernota 2025-2028 - concept

17

Toelichting reserve (op website anders weergegeven) Onderwerp

Toelichting

1. Nieuw financieel pakket

We ronden de implementatie van het nieuw financieel pakket af in 2024.

2. Leefbaarheidsbudget 2023

Het overgebleven leefbaarheidsbudget 2023 namen we mee voor de uitvoering in 2024.

Toelichting afwijkingen (op website anders weergegeven) Onderwerp 1. Algemene uitkering decembercirculaire 2023 2. Verhoging onroerendezaakbelasting

3. Uitbreiding formatie

Toelichting We verwerken de decembercirculaire 2023. Onze tekorten lopen de komende jaren op. Dat wordt grotendeels veroorzaakt door een korting van het Rijk op het gemeentefonds ter grootte van € 2,3 miljard. Het is onzeker of de Rijksoverheid deze korting ongedaan maakt. We vinden het belangrijk om tijdig maatregelen te nemen. De komende jaren staan ons grote projecten uit het college uitvoeringsprogramma te wachten zoals bijvoorbeeld de bouw van de nieuwe wijk Haansberg, aanpassingen in de infrastructuur, het Groenplan en investeren in maatschappelijke accommodaties. Om geld beschikbaar te hebben voor deze investeringen stellen we voor in 2025, 2026 en 2027 de onroerendezaakbelasting ieder jaar met 5 % te laten stijgen. We breiden de formatie op diverse gebieden uit. Een toelichting leest u in programma 1, 2 en 3.

4. Aanpassing CAO 2024

Voor 2024 is een nieuwe CAO vastgesteld voor ons personeel. Deze valt hoger uit dan waarmee we in de begroting rekening hielden. 5. Samenwerking informatievoorziening De deelnemers van ICT WBW werken aan een passende samenwerkingsvorm op het gebied van informatievoorziening en automatisering. Voor de uitvoering stelden we een kwartiermaker aan. De kosten van deze samenwerkingsvorm na 2025 zijn nog niet bekend. 6. Inhuur medewerker gezondheid We huren tijdelijk een medewerker in om diverse projecten vanuit het Integraal Zorgakkoord en het Gezond en Actief Leven Akkoord uit te voeren. 7. Actualisatie indexeringen 2025-2028 Voor de jaren 2025-2028 actualiseerden we diverse indexeringspercentages voor loon- en prijsontwikkelingen. We gebruiken indexeringspercentages uit onafhankelijke bronnen (Centraal Planbureau). Ook gebruiken we dit (indexerings)budget in programma 2 voor WMO Huishoudelijke Ondersteuning, Jeugdzorg voor de Niet Vrij Toegankelijke Zorg, Gecertificeerde Instellingen, leerlingenvervoer en voor de bijdrage aan Gemeenschappelijke Regelingen. 8. Kapitaallasten en rente grondexploitaties

We nemen extra financiële ruimte op om de kapitaallasten te dekken van investeringen die we bij de begroting 2025 op het investeringsplan willen zetten. Ook wijzigen we de rentekosten die we doorberekenen aan de grondexploitaties.

9. Werkbudget Centrumvisie

De raad stelde de centrumvisie vast. We ronden het uitvoeringsplan in het derde kwartaal 2024 af. Vanaf 2025 voeren we de acties uit het uitvoeringsplan uit en vragen hiervoor een werkbudget.

10. Aanbesteding onkruidbestrijding

De aanbesteding onkruidbestrijding valt duurder uit.

11. Overig

Meerdere afwijkingen, uitgebreidere specificatie in de programma's.

18

Kadernota 2025-2028 - concept

Programma 1. Eigentijds bestuur en dienstverlening op maat in Etten-Leur We werken aan een betrouwbare en servicegerichte organisatie voor onze inwoners en partners zoals het onderwijs, ondernemers, andere overheden en maatschappelijke organisaties, verenigingen en instellingen. Een organisatie zonder onnodige drempels en procedures waarbij de menselijke maat het uitgangspunt is van onze dienstverlening. Dat vraagt om professionals die binnen de wetten en regelgeving ruimte voor maatwerk zien en benutten. De gemeente inspireert, stimuleert en faciliteert en zoekt actief de dialoog en samenwerking op. Veel aandacht gaat uit naar het vroegtijdig betrekken van inwoners en andere partijen bij de ontwikkeling, uitvoering en evaluatie van beleid. Bestuurders en de organisatie gaan tijdig met inwoners in gesprek over maatschappelijke vraagstukken. Voor een goed functionerende gemeente is ook de relatie tussen de gemeenteraad, het college en de ambtelijke organisatie van groot belang, evenals een goede samenwerking in de regio zowel ambtelijk, bestuurlijk en politiek.

Ontwikkelingen Aanbesteden accountant Het contract met de accountant loopt tot en met de controle van de jaarrekening 2023 (1 juli 2024). Omdat ook de opties tot verlenging benut waren, moesten we opnieuw aanbesteden. De aanbesteding voerden we uit in de periode december 2023 tot en met maart 2024. In de raadsvergadering van april behandelde de gemeenteraad een voorstel om tot gunning voor de komende vier jaar over te gaan. De kosten stijgen door de loonontwikkeling en de toename van het aantal SiSa (Single information Single audit) verklaringen dat gecontroleerd moet worden. De extra kosten zijn € 7.500 per jaar.

Kadernota 2025-2028 - concept

19

1.1 Vertrouwen in de overheid Wat wil de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad zet in op het vergroten van het vertrouwen van de inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners in het gemeentebestuur. Meer en beter contact vanuit de gemeente met hen zodat zij weten waar ze aan toe zijn. De gemeenteraad wil zichtbaar en benaderbaar zijn. Maatschappelijk effect • Inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners krijgen meer vertrouwen in de gemeente/het gemeentebestuur. • De gemeente betrekt (we betrekken onze) inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners meer en beter bij wat de gemeente doet (we doen). • De gemeente(-raad) is zichtbaar en benaderbaar. Wat zijn de doelen? 1. Inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners weten altijd wie hun contactpersoon is bij de gemeente. 2. Raadsvergaderingen worden gehouden op een prettig toegankelijke locatie. 3. Inwoners, ondernemers en andere maatschappelijke partners worden verwelkomd wanneer ze ‘aankloppen’ bij de gemeente. 4. De gemeente treedt vaker naar buiten en spreekt met inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners die met de gemeente willen spreken. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2023. Wat is de stand van zaken in 2024? Hieronder melden we wat goed gaat. Wat gaat goed? Toegankelijkheid van raadsvergaderingen.

Aanbesteding herinrichting begane grond loopt. We voerden zoals afgesproken op 25 maart een dialoog met maatschappelijke partners met als doel input verzamelen voor het mobiliteitsplan. Net na de zomervakantie staat een bijeenkomst gepland met ondernemers Project raadzaal en herinrichting begane grond. Aanbesteding herinrichting begane grond loopt.

Hieronder melden we de projecten die aandacht nodig hebben.

20

Kadernota 2025-2028 - concept

Wat heeft aandacht nodig? Inwoners beter informeren over en betrekken bij de activiteiten van de gemeenteraad. Hiervoor maken we een raadscommunicatieplan De terugkoppeling van de resultaten van de afstemming met maatschappelijke partners in de P&C documenten vindt plaats. De opbrengst van de bijeenkomst over mobiliteit krijgt een plaats in het mobiliteitsplan en het uitvoeringsprogramma waarvoor vanaf 2025 middelen moeten worden geraamd.

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2024: Naam project Toegankelijkheid van raadsvergaderingen

Omschrijving De gemeenteraad wil zichtbaar en benaderbaar zijn.

planning: 2024

2025

Afstemming met maatschappelijke partners

Tweemaal per jaar (ruim voor de kadernota en ruim voor de begroting) een bijeenkomst organiseren met maatschappelijke partners om antwoord te krijgen op de vraag: 'liggen we op koers met de uitvoering van het raadsprogramma en zijn er eventueel bijstellingen nodig gegeven maatschappelijke ontwikkelingen?'

2024

2025

Project Raadzaal en Herindeling Publiekshal

Toegankelijke locatie voor raadsvergaderingen en een publiekshal die aansluit bij de opgave dienstverlening. (Met oog voor werkplekken van RWB/Werkplein).

2024

2025

Kadernota 2025-2028 - concept

21

1.2 Communicatie en participatie Wat wil de gemeenteraad bereiken? Het doel van de gemeenteraad is dat inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners beter begrijpen wat de gemeente doet en waarom. Door duidelijke communicatie in heldere taal weten mensen beter waar ze terecht kunnen bij de gemeente en worden ze dus beter geholpen. Met goede communicatie en participatie verlopen projecten beter en hebben inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners meer invloed op wat de gemeente doet. Inwoners moeten meer regie krijgen over hun woon- en leefomgeving doordat de gemeente openstaat voor hun expertise en initiatieven en deze waar nodig ondersteunt. Dat geldt ook voor ondernemers en andere (maatschappelijke) partners. De gemeenteraad zet in op een betere toegankelijkheid van de gemeente, zowel digitaal als persoonlijk. Voor inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners moet duidelijk zijn welke informatie zij waar kunnen vinden en met wie zij contact kunnen opnemen. Maatschappelijk effect • Inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners begrijpen wat de gemeente doet en waarom. • Inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners weten, zowel persoonlijk als digitaal, waar en waarvoor ze bij de gemeente terecht kunnen. • Inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners hebben (meer) regie over hun woon- en leefomgeving.

Wat zijn de doelen? 1. We gebruiken heldere taal (altijd, maar in het bijzonder wanneer we met onze inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners communiceren). 2. We zijn bereikbaar en informatie is vindbaar en begrijpelijk. 3. We leggen altijd uit wat we doen en waarom. 4. We betrekken inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners actief bij (communiceren actief over) plannen en activiteiten. 5. De gemeente biedt ruimte voor initiatieven van inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2023. Wat is de stand van zaken in 2024? Hieronder melden we wat goed gaat.

22

Kadernota 2025-2028 - concept

Wat gaat goed? Onderzoek naar behoefte communicatie en bereikbaarheid. Dit onderzoek is afgerond en de raad is geïnformeerd. Evaluatie wijkgericht werken vindt plaats in de tweede helft 2024

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2024: planning: Naam project Omschrijving Onderzoek naar behoefte communicatie en Naar aanleiding van verzoek van de raad en met het budget dat is 2024 bereikbaarheid toegekend bij de kadernota, onderzoeken we wat nodig is voor het verbeteren van de communicatie en bereikbaarheid van de gemeente voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Heeft verbinding met het onderzoek naar online dienstverlening en de visie op dienstverlening. Evaluatie wijkgericht werken

Kadernota 2025-2028 - concept

Wijkgericht werken als methodiek en de positionering van de wijkmanager evalueren.

2024

23

1.3 Dienstverlening en menselijke maat Wat wil de gemeenteraad bereiken? Het doel is dat iedereen mee kan doen in Etten-Leur. Inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners mogen niet belemmerd worden door te complexe regels, door te weinig digitale vaardigheden of andere obstakels zoals een taalbarrière of fysieke ontoegankelijkheid. In onze dienstverlening moet de mens, het bedrijf, de vereniging of de maatschappelijke organisatie meer centraal staan. We verplaatsen ons beter in de persoon, ondernemer of (maatschappelijke) partner en helpen diegene door de complexe wereld van de overheid heen. Maatschappelijk effect • Inwoners en andere partners vinden de gemeentelijke dienstverlening, zowel persoonlijk als digitaal, duidelijk, vindbaar, toegankelijk, betrouwbaar en begrijpelijk. Dit geldt ook voor mensen die minder digitaalvaardig zijn. • Inwoners en andere partners ervaren de gemeentelijke dienstverlening als eerlijk en begripvol. Wat zijn de doelen? 1. We leggen zowel digitaal als fysiek beter en persoonlijker contact met inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners. 2. De gemeentewebsite en andere dienstverleningskanalen zijn duidelijk vormgegeven en goed toegankelijk, ook voor mensen die minder digitaalvaardig zijn. 3. Goede dienstverlening is gebaat bij ‘regelruimte’: handelingsperspectief om te doen wat in een specifiek geval nodig is. 4.

Voor burgers die zelf goed aan de slag kunnen, richten we de werkprocessen zo in dat hun zelfwerkzaamheid beloond wordt met vloeiende dienstverleningsprocessen, korte tijdsbelasting en vlotte afhandeling. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2023.

24

Kadernota 2025-2028 - concept

Wat is de stand van zaken in 2024? Hieronder melden we wat goed gaat. Wat gaat goed? Een gemeente waar iedereen mee kan doen en de menselijke maat. We werken aan een uitvoeringsagenda dienstverlening: Plan van aanpak voor stimuleren heldere taal is vastgesteld. Diverse activiteiten inmiddels uitgevoerd. Informatiepunt Digitale Overheid bij bibliotheek operationeel. Bereikbaarheid gemeente bevorderen. We werken aan een uitvoeringsagenda dienstverlening: Per 1 september 2023 is er de Nieuwe Buiten Beter app. Nieuwe website Etten-Leur.nl gerealiseerd. Werken aan uitvoering dienstverlening en menselijke maat. We werken aan een uitvoeringsagenda dienstverlening: Het aspect menselijke maat en hostmanship heeft aandacht bij de actielijnen Omgevingswet. Verbetering digitale dienstverlening. We werken aan een uitvoeringsagenda dienstverlening: Livechat is operationeel. Toets digitale toegankelijkheid websites is uitgevoerd. Fase 1 Dienstenwet: Single Digital Gateway (SDG) afgerond. De SDG geeft burgers en bedrijven makkelijk toegang tot digitale overheidsdienstverlening in de Europese Unie. Team Jeugd voldoet met ingang van 1 november 2023 definitief aan de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer. Introductie van de “Vraagwijzer” Sociaal Domein. Mogelijkheid raadplegen is ingevoerd. Het vullen van content is gaande, een deel daarvan moet ook nog van aanbieders zorg komen.

Verschillende aanmeldformulieren Sociaal Domein in de website opgenomen. Gezinnen kunnen een digitale aanvraag doen voor jeugdhulp. Digitaal aanvragen rijbewijs operationeel. Inzicht in de mensen, ondernemers en instellingen. Er wordt gewerkt aan service- en kwaliteitsnormen dienstverlening.

Hieronder melden we de projecten die aandacht nodig hebben. Wat heeft aandacht nodig? Diverse projecten en actielijnen van de uitvoeringsagenda dienstverlening lopen door in 2024 en 2025 of staan in 2024 en 2025 gepland. Plan van aanpak activiteiten hostmanship op korte en middellange termijn volgt in tweede kwartaal 2024. Voortgang projecten en acties digitale overheid is sterk afhankelijk van landelijk te realiseren randvoorwaarden. Zoals wetgeving en digitale infrastructuur. Zo is bijvoorbeeld de Wet Electronisch Bestuursverkeer een jaar uitgesteld tot half 2024. De werkgroep indicatoren raadsprogramma bespreekt de indicatoren voor Kadernota en programmabegroting.

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2024:

Kadernota 2025-2028 - concept

25

Naam project Inclusieve gemeente en de menselijke maat

Omschrijving We werken eraan dat onze dienstverlening voor iedereen, zowel fysiek als digitaal, toegankelijk is en dat iedereen kan meedoen. In de wijze waarop we onze dienstverlening uitvoeren houden we rekening met de persoonlijke mogelijkheden en behoeften van mensen. We betrekken onze inwoners hierbij.

planning: 2024

2025

Bereikbaarheid gemeente bevorderen

We zetten in op moderne communicatiemiddelen om bereikbaarheid van de gemeente meetbaar en voor iedereen toegankelijk te maken. Daarnaast investeren we in het gedrag van onze medewerkers. Afhankelijk van het onderzoek rond communicatie (zie onderzoek behoefte communicatie en bereikbaarheid) nemen we concrete maatregelen.

2024

2025

Werken aan uitvoering dienstverlening en menselijke maat

We investeren in houding en gedrag van onze medewerkers. Hostmanship moet in alle geledingen van de organisatie voelbaar worden. We monitoren voortdurend wat landelijk ontwikkeld en beschikbaar gesteld wordt en sluiten daarbij aan als het onze gemeente voordelen geeft in verbetering van onze dienstverlening.

2024

2025

Verbeteren digitale dienstverlening

Met de rapportage van de onderzoeksopdracht digitale dienstverlening bepalen we de agenda van ontwikkelingen en verbeteracties voor de digitale dienstverlening in de komende vier jaren. We zetten in op het vernieuwen gemeentelijke website www.etten-leur.nl en het verbeteren van de integrale sturing op de online dienstverlening. We doen dit samen met onze inwoners.

2024

2025

Inzicht in de mensen, ondernemers en instellingen

Verkennen hoe we beter (integraal) inzicht kunnen krijgen in de interactie tussen mensen, ondernemers, instellingen en gemeente. Zodat we op basis van dit inzicht de mens, ondernemer of instelling centraal kunnen stellen in onze dienstverlening en onze dienstverlening kunnen ontwikkelen.

2024

2025

26

Kadernota 2025-2028 - concept

1.4 Ondermijnende criminaliteit Wat wil de gemeenteraad bereiken? We willen het fenomeen ondermijnende criminaliteit zo effectief mogelijk aanpakken. Er wordt blijvend gewerkt aan de bewustwording voor bewoners, ondernemers, maar zeker ook ons eigen bestuur en organisatie. We zetten samen met partners zoals de Taskforce-RIEC, politie en andere partners in op het voorkomen van ondermijnende criminaliteit en (woon-) fraude. Bij constateren van ondermijnende criminaliteit wordt hierbij ook door de gezamenlijke partners opgetreden, en worden door deze partners de boetes opgelegd die binnen hun mogelijkheden liggen. Maatschappelijk effect Inwoners en ondernemers voelen zich veilig in hun woon- en werkomgeving. Wat zijn de doelen? 1. Inwoners, ondernemers en onze eigen organisatie weten wat ze (ook anoniem) kunnen doen bij een vermoeden van ondermijnende activiteiten in hun omgeving. 2. We onderzoeken en pakken ontvangen signalen op met de samenwerkingspartners. Wat hebben we gemeten? De indicatoren in deze kadernota zijn gelijk aan die in de jaarrekening 2023. Wat is de stand van zaken in 2024? Hieronder melden we wat goed gaat. Wat gaat goed? Ondermijning We werken aan bewustzijn bij inwoners, ondernemers en onze eigen organisatie op thema's als radicalisering, mensenhandel en cybercriminaliteit.

We doen dat door bijvoorbeeld voorlichting en het inrichten van platforms om intern signalen te delen enzovoort.

Hieronder melden we de projecten die aandacht nodig hebben. Wat heeft aandacht nodig? Het veiligheidsprogramma staat in april 2024 op de agenda van de raad.

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2024: Naam project Ondermijning

Kadernota 2025-2028 - concept

Omschrijving Ondermijning op de agenda zetten (onder andere cybercrime en aanpak mensenhandel), werken aan bewustwording, zorgen voor een duidelijk meldpunt voor signalen. Samen met partners pakken we deze signalen aan. Het veiligheidsprogramma passen we daarop aan.

planning: 2024

2025

2026

27

Toelichting afwijkingen (op website anders weergegeven) Onderwerp

Toelichting

1. Algemene uitkering decembercirculaire 2023 2. Aanpassing CAO 2024

We verwerken de decembercirculaire 2023.

3. Verhoging onroerendezaakbelasting

Voor 2024 is een nieuwe CAO vastgesteld voor ons personeel. Deze valt hoger uit dan waarmee we in de begroting rekening hielden. Onze tekorten lopen de komende jaren op. Dat wordt grotendeels veroorzaakt door een korting van het Rijk op het gemeentefonds ter grootte van € 2,3 miljard. Het is onzeker of de Rijksoverheid deze korting ongedaan maakt. We vinden het belangrijk om tijdig maatregelen te nemen. De komende jaren staan ons grote projecten uit het college uitvoeringsprogramma te wachten zoals bijvoorbeeld de bouw van de nieuwe wijk Haansberg, aanpassingen in de infrastructuur, het Groenplan en investeren in maatschappelijke accommodaties. Om geld beschikbaar te hebben voor deze investeringen stellen we voor in 2025, 2026 en 2027 de onroerendezaakbelasting ieder jaar met 5 % te laten stijgen.

4. Samenwerking informatievoorziening

De deelnemers van ICT WBW werken aan een passende samenwerkingsvorm op het gebied van informatievoorziening en automatisering. Voor de uitvoering stelden we een kwartiermaker aan. De kosten van deze samenwerkingsvorm na 2025 zijn nog niet bekend.

5. Applicatiebeheerder

Voor de continuïteit van de nieuwe financiële en diverse andere applicaties is functioneel beheer nodig om bedrijfsrisico's te verminderen. In verband met de bovengenoemde samenwerking informatievoorziening gaat het eerst nog om tijdelijke capaciteit. We zien een toename van kabinets- en representatiewerkzaamheden. Er zijn veel verzoeken om contact met leden van het college. In 2022 startten we een proef met 4 project- en procesbegeleiders. De meerwaarde voor onze organisatie is inmiddels bewezen. We vragen 1 fte om de project- en procesbegeleiders voor te zetten. Na 2026 dekken we deze fte uit bestaand budget. De overige 3 fte dekken we al uit bestaande budgetten. Op dit moment huren we een subsidiecoördinator in. Om een kwaliteitsslag te maken en de risico’s in het subsidieproces te verminderen is omzetting van deze tijdelijke functie naar een structurele functie noodzakelijk. De begroting brengen we in overeenstemming met de werkelijke uitvoeringskosten Zundert 2023.

6. Medewerker kabinetszaken 7. Projectleider

8. Subsidiecoördinator

9. Uitvoeringskosten Zundert (WMO) 10. Etten-Leur op de kaart

Etten-Leur heeft veel te bieden en draagt dit op verschillende manieren zo goed mogelijk uit. We missen echter een integrale aanpak als het gaat om het profiel van Etten-Leur, wie zijn we als gemeente en wat hebben we te bieden voor inwoners, ondernemers, instanties en bezoekers. We verzoeken om extra budget in 2024 en 2025 voor het uitwerken van het profiel van Etten-Leur. Dit geld zal onder andere worden besteed aan het inzetten van een extern marketingbureau.

11. Baronie en SRBT samenwerking

Sinds 2022 zien we een terugkeer naar een brede regievoering op rijks- en provinciaal niveau als het gaat om keuzes in de ruimtelijke- en economische ordening. Dit heeft ook te maken met de huidige opgaven zoals de transitie van de landbouw en het woningtekort. Etten-Leur maakt deel uit van de Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT). Rond de gemeente Tilburg werkt men al geruime tijd samen in de Gemeenschappelijke Regeling Hart van Brabant. De tien gemeenten rond Breda die samen de regio Baronie vormen gaan ook steeds actiever samenwerken. De samenwerking in Baronie-verband en de samenwerking in de SRBT vraagt om meer structuur met oog voor schaalomvang van de verschillende gemeenten, samenwerking met andere netwerken, slagkracht en democratische goedkeuring. De ontwikkeling hiervan vraagt om inzet van alle gemeenten zowel in capaciteit als in een financiële bijdrage. We verstrekten eenmalig subsidie voor de carnavalsstichtingen in Etten en Leur ten laste van de post onvoorzien. Zie ook programma 5. Met de fractievoorzitters spraken we af om met ingang van 2024 de burgerleden een vrijwilligersvergoeding van € 1.900 per jaar te geven. Dit in verband met de inzet van de burgerleden zowel tijdens maar ook buiten de vergaderingen van de gemeenteraad. Deze vrijwilligersvergoeding komt in de plaats van een vergoeding per bijgewoonde vergadering.

Het doel van de gemeenteraad is dat inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners beter begrijpen wat de gemeente doet en waarom. Door duidelijke communicatie in heldere taal weten mensen beter waar ze terecht kunnen bij de gemeente en worden ze beter geholpen. Met goede communicatie en participatie verlopen projecten beter en hebben inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) partners meer invloed op wat de gemeente doet. Om te zorgen voor een duidelijke communicatie vanuit de gemeenteraad en te zorgen dat we echt Etten-Leur Samen maken, stelden we een raadscommunicatieplan op. Dit plan stemden we uiteraard af met het gemeentelijk communicatiebeleid. Voor de uitvoering van de maatregelen in 2024 nemen we eenmalig € 12.500 op. Ook nemen we hiervoor vanaf 2024 € 10.000 structureel op.

12. Subsidie carnaval 13. Burgerleden verhogen vergoeding

14. Raadscommunicatie

28

Kadernota 2025-2028 - concept

Onderwerp

Toelichting

15. Bijeenkomsten Raad-collegemanagement

In het coalitieakkoord namen we het volgende op: "Om aan ‘Etten-Leur maken we samen' concreet invulling te geven, willen we ook één- of tweemaal per jaar met de gehele gemeenteraad en het college minimaal een halve dag om tafel om te spreken over de relatie, de samenwerking (voelt iedereen zich gehoord) en of we nog op schema liggen met de uitvoering van het raadsprogramma. Dit willen we als gemeenteraad en college ook doen met inwoners, onderwijs, ondernemers en maatschappelijke partners. Dit doen we ruim voor de kadernota en ruim voor de begroting. We willen dit doen onder leiding van ervaren moderatoren.” Voor het organiseren van deze bijeenkomsten is tot op heden geen budget opgenomen. De ervaring leert echter dat er wel kosten zijn voor een inleider en het gebruik van een externe locatie. We nemen extra financiële ruimte op om de kapitaallasten te dekken van investeringen die we bij de begroting 2025 op het investeringsplan willen zetten. Het gaat om de rotonde Concordialaan/ Hoevenseweg en Oude Grind/Hoevenseweg.

16. Stelpost kapitaallasten

17. Rente grondexploitaties

18. Actualisatie indexeringen 2025-2028

19. Overig

Kadernota 2025-2028 - concept

Jaarlijks berekenen we rentekosten door aan de grondexploitaties. Dit percentage bedraagt momenteel 2% en is op basis van een vast voorschreven werkwijze. Vanaf 2025 wijzigt die werkwijze en is de rentetoerekening gelijk aan onze overige investeringen. Dat percentage bedraagt nu 1%. Door deze wijziging ontstaat een nadeel wat we bij deze kadernota inschatten. Jaarlijks, bij het opstellen van de begroting, stellen we dit bij op grond van de actuele boekwaarden. Voor de jaren 2025-2028 actualiseerden we diverse indexeringspercentages voor loon- en prijsontwikkelingen. We gebruiken indexeringspercentages uit onafhankelijke bronnen (Centraal Planbureau). Ook gebruiken we dit (indexerings)budget in programma 2 voor WMO Huishoudelijke Ondersteuning, Jeugdzorg voor de Niet Vrij Toegankelijke Zorg, Gecertificeerde Instellingen, leerlingenvervoer en voor de bijdrage aan Gemeenschappelijke Regelingen. Eén of meerdere afwijkingen, kleiner dan € 50.000.

29

Financiële ontwikkelingen We verantwoorden onze financiële cijfers op hoofdlijnen. Dat betekent dat we afwijkingen alleen toelichten wanneer ze € 50.000 of hoger zijn. De post “overig” gaat telkens over één of meerdere afwijkingen die kleiner zijn dan € 50.000. Posten die politiek relevant zijn lichten we toe. Bij de toelichting op het financiële resultaat nemen we voordelen op als een positief bedrag en nadelen als een negatief bedrag. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. (bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

2028

1. Algemene uitkering decembercirculaire 2023

-216

0

0

0

0

2. Aanpassing CAO 2024

-102

0

0

0

0

3. Verhoging onroerendezaakbelasting

0

505

1.068

1.699

1.751

4. Samenwerking informatievoorziening

0

Actualisatie begroting 2024-2028

-138

-130

0

0

5. Applicatiebeheerder

0

-29

-87

0

0

6. Medewerker kabinetszaken

0

-106

-106

-106

-106 0

7. Projectleider

0

-93

-123

0

8. Subsidiecoördinator

-36

-72

-72

0

0

9. Uitvoeringskosten Zundert (WMO)

147

124

102

79

79

10. Etten-Leur op de kaart

-50

-25

0

0

0

11. Baronie en SRBT samenwerking

0

-40

-40

0

0

12. Subsidie carnaval

20

0

0

0

0

13. Burgerleden verhogen vergoeding

-20

-20

-20

-20

-20

14. Raadscommunicatie

-23

-10

-10

-10

-10

15. Bijeenkomsten Raad-college-management

-15

-15

-15

-15

-15

0

0

-50

-100

-100

16. Stelpost kapitaallasten 17. Rente grondexploitaties

0

-150

-50

-50

-50

1.005

1.179

1.999

1.647

1.666

19. Overig

20

-26

-27

-29

-29

Totaal wijzigingen

593

1.093

2.570

3.096

3.167

18. Actualisatie indexeringen 2025-2028

30

Kadernota 2025-2028 - concept

2. Sociaal Etten-Leur Etten-Leur is een inclusieve gemeente waar iedereen alle kansen krijgt om mee te doen. Iedereen moet zich prettig en veilig kunnen voelen in zijn eigen leefomgeving. Samen zijn we verantwoordelijk voor schone en leefbare straten, buurten en wijken. Voor iedereen in EttenLeur die dat nodig heeft moeten (sport)voorzieningen, zorg en ondersteuning toegankelijk en beschikbaar zijn. We denken vanuit het perspectief van mensen. Daarom spannen we ons in om zoveel als mogelijk problemen te voorkomen en de zorgvragers vroegtijdig te signaleren en te ondersteunen. We werken samen aan een gemeente waarin iedereen zelf regie voert over zijn/ haar leven en de mogelijkheid krijgt om talenten en kwaliteiten te ontwikkelen en te benutten. Het beleid van de gemeente richt zich op alle doelgroepen, zogenaamd inclusief beleid. De komende jaren is er vanuit dit beleid wel extra aandacht voor de doelgroepen jongeren en ouderen.

Kadernota 2025-2028 - concept

31

Ontwikkelingen - Jeugd Hervormingsagenda jeugd In 2024 en 2025 wordt de hervormingsagenda jeugd verder vorm gegeven. Deze hervormingsagenda kwam tot stand tussen Rijk, Gemeenten en Jeugdzorg Nederland. Aanleiding voor de hervormingsagenda is het sterk toegenomen gebruik en de daarmee gepaard gaande kosten van de jeugdzorg. Het doel van deze hervormingsagenda is het versterken van de kwaliteit en effectiviteit van hulp en de beheersing en het terugdringen van de sterk opgelopen kosten. Om te komen tot een toekomstbestendig en betaalbaar jeugdzorgstelsel vraagt de uitrol van de hervormingsagenda ook voor onze regio mogelijk extra investeringen. Jeugd- en jongerenbeleid In 2022 trad de jongerenregisseur in dienst. In eerste instantie binnen de afdeling Samenleving, team Beleid en Ondersteuning. Gelet op de aard en omvang van de werkzaamheden positioneren we deze functie in 2024 binnen de afdeling Concernondersteuning, team Veiligheid. Steunouders en ervaringsdeskundige complexe scheidingen Op 1 juni 2022 startte de coördinator Steunouders en ervaringsdeskundige scheidingen voor een periode van twee jaar. Zij organiseerde de inzet van vrijwilligers bij gezinnen met een hulpvraag.Op 12 maart 2024 informeerden we de gemeenteraad al over het succes van beide projecten. De afgelopen twee jaren financierden we dit project met de middelen uit de lokale paragraaf van de Regiovisie Jeugdhulp.

Vanaf 2025 zijn deze middelen niet meer beschikbaar. De resultaten van deze projecten zijn boven verwachting goed. Daarom besloot het college om de inzet van de coördinator structureel te maken en op te nemen in de Kadernota 2025.

Ontwikkelingen - Onderwijs Onderwijs: Integraal Huisvestingsplan Het Integraal Huisvestingsplan 2019 maakte de onderwijshuisvesting inzichtelijk. Het doel is helder beleid te formuleren, voldoende gymvoorzieningen te realiseren en de huisvesting en gebruik van onderwijsgebouwen te optimaliseren. We staan op het punt de visie op onderwijs verder te ontwikkelen. Het gaat daarbij dan specifiek om het bieden van ruimte aan de ontwikkeling van jeugdigen en het onderzoeken van de mogelijkheden tot inclusiever onderwijs. Dit vraagt om een actualisering van het Integraal Huisvestingsplan. We denken na over de huidige capaciteit en mogelijkheden van de gebouwen. Er zijn ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid, bouwtechnische eisen en wettelijke bepalingen. Maar ook op flexibiliteit van het gebruik en ruimtebehoefte. We nemen in het nieuwe Integrale Huisvestingsplan ook de plannen voor de uitvoering op. Zo kan het noodzakelijk zijn dat schoolgebouwen uitgebreid, intern aangepast, verbouwd of geheel vernieuwd moeten worden. Met het actualiseren van het Integraal Huisvestingsplan starten we in 2024. We leggen dit medio 2025 voor aan de gemeenteraad. Onderwijs: Leerplicht In de afgelopen jaren werd de maatschappelijke rol van leerplicht en het Doorstroompunt (voormalig Regionale Meld- en Coördinatiefunctie RMC) complexer. Leerplichtambtenaren en

32

Kadernota 2025-2028 - concept

doorstroomcoaches hebben te maken met een toename van de complexiteit van schoolverzuim en schooluitval. Ook het netwerk van partners, die betrokken (moeten) worden, wordt steeds complexer. Landelijk en ook regionaal is het ontwikkelproces ingezet om steeds preventiever te werken. Dit sluit ook aan bij de Regiovisie Jeugd West-Brabant-West, waarin dit preventief werken wordt gestimuleerd. Daarom zijn we regionaal (vanuit het Regionaal Bureau Leerplicht) de visie, missie en beleidsuitgangspunten aan het herijken. We leggen daarbij een koppeling met de uitvoering van het programma Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming om te komen tot sterke lokale teams. Onderwijs: Van school naar Duurzaam Werk Momenteel werkt het Rijk aan een wetsvoorstel van School naar Duurzaam Werk. Het doel van dit wetsvoorstel is om jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt de juiste begeleiding en ondersteuning te geven richting economische zelfstandigheid. Dit gebeurt met vier samenhangende maatregelen, zoals aanvullende loopbaanbegeleiding, verhoging van de leeftijd voor de Doorstroom-functie van 23 naar 27 jaar en een meer preventieve rol van de gemeente in de Participatiewet bij het ondersteunen van jongeren naar werk. Daarnaast stimuleert het wetsvoorstel de samenwerking tussen onderwijs, doorstroompunten en gemeenten. Deze wet wordt in 2025 of in 2026 van kracht.

Met deze wet komen ook middelen naar de gemeente voor de uitvoering. Op het niveau van het RMC bekijken we nu wat de vervolgstappen moeten zijn.

Ontwikkelingen - subsidie Subsidiebeleid Het huidige subsidiebeleid vraagt om een herijking. Dat is noodzakelijk om rechtmatig te subsidiëren en af te rekenen. Momenteel constateren we te veel risico’s in ons subsidiëringsproces. Bij de beoordeling en toekenning van subsidies maar ook bij het proces van vaststelling van subsidies. We willen een kwaliteitsslag maken bij de werkzaamheden van de subsidieverlening. De Nobelaer Bij de bezuinigingsopdracht verlaagden we de subsidie aan Stichting De Nobelaer in 2022 en 2023 met € 100.000. De totale subsidie kwam hiermee bij de ingebruikname van de nieuwbouw uit op € 2,9 miljoen. Ondanks de lagere subsidie slaagde De Nobelaer erin om te voldoen aan de prestatieafspraken uit de subsidiebeschikking 2022-2023. In de concept-jaarrekening over het afgelopen verlengde boekjaar van 1 juli 2022 tot en met 31 december 2023 is een verlies van bijna € 160.000 opgenomen. Volgens de begroting loopt dit in 2024 bij ongewijzigd beleid op naar ruim € 400.000. De oorzaak van het te verwachten tekort in 2024 zijn een onjuiste raming van de te ontvangen subsidie, CAO-ontwikkelingen, wijziging pensioenstelsel en hogere huisvestingskosten.

Kadernota 2025-2028 - concept

33

De raad besloot eerder tot een aanvullende bezuiniging van € 150.000. We namen deze bezuiniging in de begroting op vanaf 2024. De raad besloot in oktober 2023 om de besluitvorming hierover door te schuiven naar 2024. Wanneer we deze aanvullende bezuiniging doorvoeren vanaf 2025 ontstaat opnieuw een tekort. Dit betekent mogelijk ook dat de Nobelaer niet meer kan voldoen aan de prestatieafspraken. De Nobelaer verricht een onderzoek om de tekorten terug te dringen.

Ontwikkelingen - Overig Minima- en armoedebeleid Stimulanz voerde op ons verzoek een onderzoek uit naar de armoedeval: wanneer treedt armoedeval op en welke maatregelen zijn mogelijk om dit te voorkomen. Uit het onderzoek blijkt dat er sprake is van een terugval in besteedbaar inkomen wanneer inwoners gaan werken vanuit een uitkeringssituatie. De armoedeval treedt grotendeels op door landelijke regelingen (toeslagen, regeling kwijtschelding gemeentelijke belastingen). De ruimte om de armoedeval te voorkomen is daarom beperkt. We zijn van plan om de inkomensgrens voor individuele inkomenstoeslag te verhogen. Hiermee wordt in een deel van de situaties de terugval in besteedbaar inkomen (deels) gecompenseerd. We zijn nu met de gemeenten binnen het Werkplein in overleg om te onderzoeken of en in hoeverre deze inkomensgrens aangepast kan worden. Doel is de werkzaamheden binnen het Werkplein uniform uit te voeren. De Rekenkamer voert op dit moment een onderzoek uit naar het armoedebeleid en schuldhulpverlening. Deze rapportage is vertraagd. We verwachten het rapport nu in mei 2024. Eventuele aanbevelingen uit dit onderzoek en te nemen maatregelen daarop nemen we mee in de begroting 2025. In april 2024 namen we de Voorzieningenwijzer in gebruik. Doelstelling hiervan is om het bereik van landelijke en lokale minima- en armoederegelingen te vergroten.

Omdat er geen ervaringscijfers zijn van de effecten van de invoering van de Voorzieningenwijzer kunnen we de financiële gevolgen hiervan niet goed inschatten. In de begroting van het Werkplein en onze begroting hielden we voor 2024 en 2025 beperkt rekening met een toename van de uitgaven aan de lokale minimaregelingen. Eind 2024 is er meer inzicht in de werkelijke effecten. We verantwoorden deze bij de jaarrekening 2024. Wet maatschappelijke ondersteuning Het Wmo-loket Elz werkt continu aan het verbeteren van de kwaliteit van dienstverlening. Het aantal aanmeldingen neemt al jaren toe. We constateren ook dat de aanvragen steeds complexer worden en dat inwoners steeds vaker terugkomen met aanvullende vragen. Vanaf 2022 verzorgen de Wmo-consulenten ook de onderzoeken voor sociaal medische indicaties voor kinderopvang en vanaf 2023 zijn we lokaal ook verantwoordelijk voor de onderzoeken voor Beschermd Wonen. De aanvragen voor een persoonsgebonden budget vereisen inmiddels een goede vaardigheidstoets.

34

Kadernota 2025-2028 - concept

Tot slot zetten we bij de nieuwe overeenkomst voor Begeleiding in op periodieke evaluatie van cliënt en ondersteuning. Gemeenschappelijke Regeling Geweld in Afhankelijkheidsrelaties (GIA) De kerntaak van GIA is om hulp en ondersteuning te bieden binnen gezinnen en huishoudens waar het niet veilig is. Er spelen vaak meerdere problemen bij de verschillende gezinsleden. De GIA verkent momenteel welke mogelijkheden er zijn om vanaf 2025 enkele structurele taken en activiteiten efficiënter te organiseren. De verwachting is dat dit in 2025 nog geen financiële besparing oplevert. Dit houdt in dat er door hogere personele kosten, energiekosten en indexering voor 2025 en volgende jaren structureel meer geld nodig is om het huidige niveau van het takenpakket GIA en het Meldpunt Crisiszorg te behouden. Als de hulp en ondersteuning van GIA wegvalt en er niet aan veiligheid wordt gewerkt, kunnen gevaarlijke of (soms) levensbedreigende situaties ontstaan. Wat het bovenstaande financieel concreet betekent voor onze gemeentelijke bijdrage over 2025 is nu nog niet duidelijk. Eventuele extra kosten verwerken we bij de tweede bestuursrapportage 2024. Samen Gezond Leven Etten-Leur (SGLE) en Integraal Zorgakkoord (IZA) Op het gebied van preventie moet veel gebeuren in de komende jaren.

Zowel zorgverzekeraars, VNG en het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport hebben uitgesproken dat er een verschuiving van zorg naar preventie moet gaan plaatsvinden: een verschuiving van focus op ziekte naar focus op gezondheid. In het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA) is de vormgeving verder uitgewerkt. Het gezamenlijk doel is de zorg goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. Als gemeente hebben we hier een belangrijke rol in. In Etten-Leur stelden we daarvoor het plan van aanpak Samen Gezond Leven Etten-Leur 2024-2026 op. We werken daarmee aan een gezonde samenleving in 2040. Daarnaast stelden we samen met de andere gemeenten uit West-Brabant, de zorgpartners en het zorgkantoor regioplannen voor het IZA op. We werken regionaal aan de uitvoering van deze regioplannen. Financiering van beide projecten vindt plaats via een Specifieke Uitkering tot en met 2026. Daarna is financiering onzeker. We hopen uiteraard op voortzetting van deze financiering en volgen nauwgezet de landelijke ontwikkelingen hierover. In 2024 evalueren we de effecten van onze preventieve activiteiten. Afhankelijk van de landelijke besluitvorming over de financiering komen we met voorstellen om de activiteiten op preventie en gezondheid voort te zetten.

Maatschappelijke accommodaties De beleidsnota maatschappelijke accommodaties ligt ter besluitvorming voor aan de gemeenteraad (gelijktijdig met de vaststelling van de kadernota 2025). Vooruitlopend op de vaststelling van deze beleidsnota constateren we dat vier gebouwen niet meer voldoen aan de in de nota gestelde eisen. Bij deze accommodaties is geen sprake van multifunctioneel gebruik (lage bezetting) en het onderhoudsniveau voldoet niet

Kadernota 2025-2028 - concept

35

aan de eisen. Wanneer we slimme verbindingen maken tussen verenigingen verwachten we met de (ver)nieuwbouw van twee accommodaties de verenigingen te voorzien van een geschikte accommodatie. Daarnaast constateren we een grote behoefte aan opslagcapaciteit bij verenigingen. Een aparte opslagplek lost dit probleem op. In de nieuwe nota maatschappelijke accommodaties werken we ook het beleid uit voor het beheer van de accommodaties. De financiële gevolgen hiervan, inclusief het beheer van de musea, nemen we in deze nota op en verwerken we bij de tweede bestuursrapportage 2024. Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming (0-100 jaar) Landelijk is een toekomstscenario voor kind- en gezinsbescherming (0-100 jaar) opgesteld om de veiligheid in thuissituaties structureel te verbeteren. Dit scenario streeft naar een andere benadering van het bieden van hulp, ondersteuning en bescherming met een integrale mens- en gezinsaanpak. Lokale teams krijgen een centrale rol en krijgen bij complexe (veiligheids) vraagstukken ondersteuning van een Regionaal Veiligheidsteam. Dit team biedt gespecialiseerde expertise op het gebied van veiligheid. De Gemeenschappelijke Regeling Geweld in Afhankelijksrelaties stelde hiervoor een programmaplan op. We moeten zelf investeren om de zogenaamde sterke lokale teams in te richten. Deze opgave werken we in de tweede helft van 2024 verder uit.

We verwachten dat dit een aanzienlijke investering van ons vraagt. Eventuele extra (personeels)kosten nemen we op bij de eerste bestuursrapportage 2025.