Jaarverslag RBL West-Brabant 2022-2023
Tekst van het document
Inhoudsopgave Voorwoord Inleiding Leeswijzer Samenvatting Doelgroep RBL West-Brabant Leerplicht en kwalificatieplicht Verzuim Absoluut verzuim Relatief verzuim Luxe verzuim Motivatie terugwinnen met maatwerk: over de kracht van samenwerking Thuiszitters Thuiszitters, langdurig relatief verzuim Thuiszitters, zorgleerlingen Kijken naar kansen: het succes van het verbinden van zorg en onderwijs Vrijstelling Afhandelingen en waarschuwingen Overig Doorstroompunt (RMC) en VSV Doorstroompunt (RMC) Het succes van de actietafel in West: de meerwaarde van een breder perspectief Doorbraak dankzij de actietafel Jongeren in kwetsbare positie (JIKP) Leren van de entreeopleiding in Andel: perspectief voor kwetsbare jongeren Overig NEET Een nieuw perspectief dankzij de NEET-aanpak en NAC Rugdekking OnMyWay Vangnet Voortijdig schoolverlaters Bijlagen Overige taken RBL Ga naar…
REGIONAAL BUREAU LEREN / JAARVERSLAG 2022-2023 | Pagina
2
Voorwoord 1/2 Elk kind op een passende ontwikkelplek. Dat is waar wij ons elke dag voor in zetten. Dat gaat niet altijd vanzelf en vraagt van ons en onze ketenpartners veel tijd, aandacht en steeds vaker maatwerk. In een context van krapte op de arbeidsmark, wachtlijsten in de zorg, onvoldoende beschikbare plekken op zowel scholen als in de jeugdhulp, gecombineerd met een stijgend aantal meldingen c.q. ondersteuningsvragen moeten we daarvoor alle zeilen bij zetten en keuzes maken in waar de beschikbare tijd en capaciteit van de collega’s op ingezet wordt. Eén van de onderwerpen waar volop op ingezet is zijn de thuiszitters. Dit jaar zijn we gestart met de herijking van het pact, juist omdat we al een aantal jaren achter elkaar de stijging zien. Met de herijking verwachten we deze doelgroep effectiever aan te kunnen pakken.
De rol van de leerplichtambtenaar en de RMC-trajectbegeleider ontwikkelt zich steeds meer richting ambassadeur van het recht op ontwikkeling. In de toenemende complexiteit van de casuïstiek krijgt het recht op ontwikkeling niet vanzelfsprekend de juiste aandacht. Vanuit het RBL sturen we hierop in bijvoorbeeld de casuïstiekbesprekingen in de zorgadvies teams. Met de focus op wat kan er nog wel ook al is de school tijdelijk geen optie. Landelijk, maar ook zeker in onze regio, zien we een stijging in het aantal aanvragen voor vrijstelling; artikel 5 onder b. Deze vrijstellingen maken het mogelijk om thuisonderwijs te geven wanneer ouders zich niet kunnen vinden in de richting het beschikbare onderwijs. De wet biedt weinig ruimte om deze aanvragen af te wijzen waardoor van een groeiend aantal kinderen niet duidelijk is hoe zij zich ontwikkelen. Dit is een onwenselijke situatie waarvoor we komend schooljaar een aangepaste werkwijze gaan ontwikkelen om deze stijging een halt toe te roepen.
afgelopen schooljaar tijdig een onderwijsplek beschikbaar. Juist voor deze, toch al kwetsbare, doelgroep is onderwijs van groot belang. De begeleiding van de ISK doelgroep is tijdrovend en intensief en vraagt veel van de collega’s. Dit zal de komende tijd nog voortduren. Dat we niet overal aan toegekomen zijn zien we slechts gedeeltelijk terug in het jaarverslag. Dat zit namelijk vooral in de manier waarop zaken worden opgepakt en niet zozeer in de aantallen. Dit jaarverslag is vooral een cijfermatige weergave van wat het RBL afgelopen jaar gedaan heeft. We zien bijvoorbeeld wel een stijging in het aantal “voor kennisgeving aangenomen” werkprocessen. Dit zijn voor een deel werkprocessen die we bij beschikbare ruimte en tijd wellicht anders hadden willen oppakken. Ondanks de toegenomen werkdruk en complexiteit zetten de collega’s van het RBL zich elke dag met hart en ziel in voor het belang van de jongeren uit onze regio. Naast de wettelijke taken hebben we vanuit het regionale VSV (Voortijdig School Verlaten) programma een aantal mooie initiatieven vormgegeven. Zo is dit jaar de vangnetfunctie uitgebreid met een coördinator PRO/VSO de meest kwetsbare jongeren te kunnen ondersteunen met de succesvolle vangnet aanpak. Daarnaast zijn we het tweede jaar ingegaan van de pilot NEET (Not in Education, Employment or Training).
De persoonlijke aandacht van de NEET aanpak is effectief en zal worden doorontwikkeld en in de reguliere werkwijze worden opgenomen. De huidige invulling van het Project On My Way moet, in de huidige arbeidsmarkt, worden herzien. Het afgelopen jaar zagen we een terugloop in het aantal aanmeldingen voor dit project. Deels komt dit doordat jongeren minder moeite hebben om een baan te vinden. Het deel van de jongeren die nog wel begeleiding nodig hebben om hun plek in de maatschappij te vinden hebben meer nodig dan wat On My Way op dit moment kan bieden. Samen met ketenpartners zoeken we naar een andere invulling.
Het recht op ontwikkeling geldt uiteraard ook voor alle kinderen en jongeren die onder de ISK doelgroep vallen. Niet voor iedereen was er Ga naar…
REGIONAAL BUREAU LEREN / JAARVERSLAG 2022-2023 | Pagina
3
Voorwoord 2/2 De cijfers uit dit verslag geven een kwantitatief overzicht van het werk dat in de regio op gebied van Leerplicht, Doorstroompunt (RMC)en VSV is verzet. Echter de verhalen die door het jaarverslag heen zijn opgenomen geven een inkijkje in het verschil wat we dagelijks, samen met onze partners proberen te maken in het leven van onze kinderen en jongeren. Wat we vanuit de projecten al goed doen is kijken naar wat werkt en bijstellen daar waar nodig. Dit lerend vermogen, inzicht creëren in doen we de goede dingen en doen we ze ook goed kan voor de going concern taken nog beter. Hier zetten we stappen in door onder andere de rollen van projectaanjager en kwaliteitsmedewerker opnieuw in te richten en daardoor effectiever in te zetten. Dit gaan we de komende jaren verder vormgeven. Naast de dagdagelijkse praktijk zijn we in de regio bezig met de doorontwikkeling van de samenwerking binnen de 16 aangesloten gemeenten. Vraagstukken als hoe werken we het meest effectief met elkaar samen, wat is daarvoor nodig en in welke vorm worden hierin beantwoord met als uiteindelijk doel een toekomstbestendige organisatie. De belangrijkste cijfers van het schooljaar 2022-2023 vindt u op regioniveau terug in dit jaarverslag. Nieuw dit jaar is dat de cijfers per gemeente te raadplegen zijn in het dashboard Hier vindt u gemakkelijk de gegevens die voor uw gemeente van belang zijn.
Onderaan de pagina in het dashboard kunt u door middel van de pijltjes doorklikken naar de volgende pagina.
Ga naar…
Laten de cijfers van dit jaarverslag vooral input zijn voor een inhoudelijke gesprek. Wat vertellen deze cijfers, doen we met elkaar de goede dingen? Wat kunnen we anders / meer / minder doen om zo veel mogelijk impact te maken en onze kinderen en jongeren en zo goed mogelijke start in hun leven te geven. Ik wens u veel leesplezier. Bianca Korevaar Teammanager RBL a.i.
Kleinschalig onderwijs op maat in een veilige omgeving blijkt ontzettend belangrijk voor een kwetsbare doelgroep. Dit zegt Doorstroomcoach Andrea Biesheuvel over een pilot met entreeopleiding in Andel. ““Wij vragen al jaren aandacht voor het beperkte onderwijsaanbod in onze regio,” vertelt Andrea. “Middelbare scholen zijn er genoeg in Altena, maar we hebben nauwelijks mbo-scholen. Jongeren die een mboopleiding willen volgen, moeten naar Breda of Den Bosch.” Maar voor kwetsbare jongeren is die reisafstand al snel te groot.” Het heeft wel wat voeten in aarde gehad maar de entreeopleiding van Curio heeft in de pilot haar meerwaarde absoluut bewezen.
REGIONAAL BUREAU LEREN / JAARVERSLAG 2022-2023 | Pagina
4
Inleiding 1/2 De Gemeenschappelijke Regeling Programma Schoolverzuim en Voortijdig Schoolverlaten is beter bekend onder de naam Regionaal Bureau Leren WestBrabant. Het voorkomen en terugdringen van schoolverzuim en schooluitval wordt door deze regionale samenwerking efficiënt en effectief uitgevoerd. Leerlingen en studenten gaan immers ook niet altijd naar een school of onderwijsinstelling binnen hun woongemeente.
Alle zestien deelnemende gemeenten hebben hun administratie overgedragen aan het RBL West-Brabant. Voor zeven gemeenten voert het RBL ook de uitvoerende taken uit. Het gaat om het dagelijks werk van leerplichtambtenaren en Doorstroomcoaches (RMC). Tot slot voert het RBL voor 3 gemeenten de uitvoerende taken voor het Doorstroompunt (RMC) uit. De taken ten aanzien van leerplicht worden door deze gemeenten zelf uitgevoerd.
Eén regionale leerlingenadministratie, met dagelijkse koppelingen naar de gemeentelijke Basisregistraties Persoonsgegevens (BRP’s), DUO (het onderdeel van het ministerie van OCW dat verzuimmeldingen en school in- en uitschrijvingen registreert) en Suwinet (een systeem waarin gemeenten en overheidsinstanties (inkomens)gegevens delen), zorgt ervoor dat de kans minimaal wordt dat jongeren die verhuizen binnen de regio of naar school gaan in een andere gemeente dan hun woongemeente, uit zicht raken.
Ga naar…
REGIONAAL BUREAU LEREN / JAARVERSLAG 2022-2023 | Pagina
5
Inleiding 2/2 Het recht op onderwijs en ontwikkeling van de jongeren in onze gemeenten staat centraal in onze dienstverlening. Onze speerpunten zijn: • het voorkomen en verminderen van schoolverzuim • het borgen van het recht op onderwijs • het terugdringen van voortijdig schoolverlaten Het RBL West-Brabant hanteert zoveel mogelijk uniforme werkwijzen voor de leerplichtambtenaren en doorstroomcoaches in de regio. Werken volgens de bedoeling is hierbij het uitgangspunt; daar waar nodig wordt binnen de kaders maatwerk toegepast om ene passende oplossing te kunnen bieden. De samenwerking met netwerkpartners op het terrein van passend onderwijs, jeugdbeleid en participatiewetgeving zijn hierbij van groot belang. Missie Iedere West-Brabantse jongere zonder startkwalificatie zit op een passende school, is op weg naar een startkwalificatie of wordt begeleid naar de voor hem of haar hoogst haalbare startpositie in de maatschappij. Dit doen we niet alleen; daarvoor is samenwerking op bestuurlijk, beleids- en uitvoerend niveau nodig.
“Sommige kinderen passen minder goed in het schoolse systeem. Ik denk dat we daar eerlijk in moeten zijn. Maar dat betekent niet dat we ze los moeten laten. Als school denken wij graag in oplossingen. Met maatwerk en out-of-the-box-denken is er vaak veel mogelijk.” aldus leerlingbegeleider Angeline Bak van de Christoffel. Lees meer over de kracht van samenwerking tussen school en de leerplichtambtenaar in het artikel Motivatie terugwinnen met maatwerk: over de kracht van samenwerking
Visie We leveren daarvoor individueel maatwerk binnen de kaders van de Leerplichtwet en RMC-wetgeving en doen daarbij een beroep op de verantwoordelijkheid van jongeren, ouders, scholen en relevante netwerkpartners in het sociaal domein. Kernwaarden Recht op onderwijs, transparantie, gelijke kansen, integriteit, respect voor het individu en samenwerken met anderen zijn daarbij onze kernwaarden.
Ga naar…
REGIONAAL BUREAU LEREN / JAARVERSLAG 2022-2023 | Pagina
6
Leeswijzer In dit jaarverslag wordt voornamelijk op het niveau van werkprocessen gerapporteerd. Een werkproces is een term die gebruikt wordt in het Jeugd Volg Systeem (JVS), het klantregistratiesysteem waarin alle interventies worden geregistreerd die voor jongeren gedaan worden. Wanneer het niet gaat om het aantal werkprocessen, maar om het aantal jongeren wordt dit vermeld. Met de werkprocessen die in dit jaarverslag aan bod komen, wordt getracht een zo goed mogelijk beeld te geven van de werkzaamheden die worden uitgevoerd en de resultaten daarvan om invulling te geven aan het recht op onderwijs en ontwikkeling voor alle jongeren in ons werkgebied. De peildatum voor de jongerenaantallen die in dit verslag genoemd worden, met name onder ‘Doelgroep’, is 01-10-2022. Als in dit jaarverslag wordt gesproken over werkprocessen dan gaat het om de werkprocessen waaraan is gewerkt in de periode van 01-08-2022 tot en met 31-07-2023. Wanneer een tabel informatie weergeeft over een andere periode of peildatum, dan staat dit specifiek bij de tabel vernoemd.
Dit jaarverslag is een dynamisch pdf-bestand. Door middel van verschillende knoppen kunt u gemakkelijk door het document bewegen om snel bij de informatie te komen die voor u interessant is. In de groene balk onderaan iedere pagina staan de volgende drie knoppen weergegeven. Terug naar inhoudsopgave
Aanvullende en achterliggende informatie (per gemeente) in het dashboard
ⓘ
De aanduiding ‘-' in de tabellen betekent 0 of geen. De informatie in dit verslag heeft betrekking op de cijfers en trends van de gehele regio. Daar waar individuele gemeenten een afwijkende trend laten zien, wordt hier in de verklarende tekst op ingegaan. De cijfers per gemeente zijn te vinden in het dashboard dat als bijlage bij dit Jaarverslag beschikbaar gesteld is.
Cijfers waarstaatjegemeente.nl Vaak wordt voor cijfers over o.a. absoluut verzuim ook gekeken naar waarstaatjegemeente.nl. Die aantallen komen niet overeen met de aantallen in dit jaarverslag. In het jaarverslag wordt gekeken naar het aantal (afgehandelde) werkprocessen. De informatie op waarstaatjegemeente.nl is gebaseerd op de artikel 25 rapportage oftewel leerplichttelling. Dat betreft het aantal personen waarbij sprake is geweest van vrijstelling, verzuim, proces-verbaal of thuiszitten.
Ga naar…
Niemand de deur uit voordat we een oplossing hebben! Dat was het principe van een overleg dat vanuit de OZA-route geïnitieerd werd met alle betrokkenen rondom een meisje waarvoor geen passende plek beschikbaar leek. In deze casus waarbij het aanvragen van een vrijstelling de makkelijkste oplossing leek, is door de vasthoudendheid van onder andere Susanne Marijnissen, Ans Luijkx en Nicole Aarts toch een passende plek gevonden en kan dit meisje zich ontwikkelen door het volgen van onderwijs.
REGIONAAL BUREAU LEREN / JAARVERSLAG 2022-2023 | Pagina
7
Samenvatting In het schooljaar 2022-2023 zien we in alle soorten verzuim een stijging van het aantal meldingen. Net als vorig jaar, is de stijging bij absoluut verzuim voor een groot deel toe te schrijven aan de komst van Oekraïense vluchtelingen. Vooral aan het begin van het schooljaar was het lastig om voor al deze jongeren een passende plek te vinden, waardoor het aantal verzuimmeldingen flink steeg. De stijging in het aantal relatiefverzuimmeldingen is het grootst binnen het voortgezet onderwijs en het MBO. Enerzijds komt dit omdat we na een aantal corona-jaren dit schooljaar weer allemaal in de schoolbanken verwacht werden en de scholen dit weer beter konden monitoren. Anderzijds zien we juist bij deze doelgroep ook de samenhang met de complexe problematiek die bij deze jongeren speelt, Psychische problemen, leerachterstanden en kansenongelijkheid zorgen voor uitval van jongeren Het aantal meldingen van luxe verzuim is ruim 1,5x zoveel ten opzichte van vorig jaar. De behoefte om in het eerste post-coronajaar op vakantie te gaan zorgde voor toename van dit verzuim. Ook het aantal thuiszitters zien we dit jaar flink stijgen. De stijging van het aantal absoluut verzuimers zorgt ook voor een toename van de thuiszitters. Daarnaast zien we zowel een stijging bij de wettelijke thuiszitters (langdurig relatief verzuim, art. 25 rapportage) als bij de zorgleerlingen.
De thuiszitters hebben onze hoogste prioriteit. We stellen alles in het werk om het recht op onderwijs en ontwikkeling voor deze jongeren te waarborgen. Echter, de materie hierachter is heel complex. Casussen van thuiszitters zijn over het algemeen lastig op te lossen. Zelfs alleen al beweging krijgen gaat moeizaam. Integraal werken is noodzakelijk om thuiszitten te voorkomen en/ of terug te dringen. De wachtlijsten in de jeugdzorg, evenals de problemen bij Veilig Thuis en Jeugdreclassering zijn hierin niet helpend. Het vraagt veel tijd en aandacht om het juiste te organiseren, te volgen en te monitoren. Op één casus zit heel veel tijd. Dat zien we terug in het aantal casussen dat niet voor het einde van het schooljaar opgelost is.
Ga naar…
Als van ouds is de meest gebruikte vrijstelling in deze regio de vrijstelling op grond van artikel 5 onder c, het volgen van onderwijs op een school in het buitenland. Zo’n 861 kinderen wonen wel in deze regio, maar volgen in het buitenland (met name in België) onderwijs. We zien echter ook een stijging in de vrijstellingen op grond van bezwaar tegen de richting van onderwijs (5 onder b). Een trend waar ook landelijk veel aandacht voor is. Bij de doelgroep Voortijdig Schoolverlaters (18+, zonder startkwalificatie, zonder schoolinschrijving) zien we eveneens een stijging in de aantallen. De Oekraïense vluchtelingen zorgen ook hier voor een deel van de toename. Daarnaast zet de vorig jaar ingezette trend van de aantrekkelijke arbeidsmarkt ook dit jaar door. Arbeid blijft ook dit schooljaar voor een deel van onze jongeren een aanlokkelijk alternatief voor school Met de verschillende projecten die we als RBL inzetten om de VSV’ers op weg te helpen zoals OnMyWay, Vanget en NEET helpen we de jongeren met een zetje in de richting die zij nodig hebben om een stabiele en zo zelfstandig mogelijke plek in onze maatschappij te krijgen. De leerplichtambtenaren en doorstroomcoaches hebben het dit schooljaar drukker gehad dan ooit. Zoals gezegd zijn de aantallen op vrijwel alle fronten gestegen. Daarnaast blijft de problematiek bij de jongeren onverminderd groot.
Diverse onderzoeken onderschrijven de toename van psychische problemen bij jongeren. Leerachterstanden zijn nog lang niet overal ingehaald en ook de kansenongelijkheid blijft aanwezig. De begeleiding van de jongeren is intensief en vraagt vaak veel tijd. Dit zorgt met momenten voor spanningen in het uitvoeren van onze taak. We kunnen niet altijd zo preventief werken als we graag zouden willen. Puur vanwege de aandacht die de huidige casussen van onze collega’s vragen. Het vinden van een balans hierin is een dagelijks vraagstuk en een mooie doelstelling voor komend jaar.
REGIONAAL BUREAU LEREN / JAARVERSLAG 2022-2023 | Pagina
8
Doelgroep RBL West-Brabant Deze pagina geeft inzicht in de doelgroep van het RBL. Hoeveel jongeren van 5 tot 23 jaar woont in de 16 deelnemende gemeenten? Hoe is de verdeling van aantallen naar leerplichtstatus en het type onderwijs dat gevolgd wordt? De peildatum is 01-10-2022. Leerplichtstatus van jongeren in alle aangesloten gemeenten
01-10-2021
01-10-2022
Leerplichtig
80.322
80.620
Kwalificatieplichtig
14.521
14.373
Boven leerplichtig*
14.186
14.740
Startkwalificatie behaald**
29.712
29.502
Totaal
138.741
139.235
* 18-23 jarigen die nog geen startkwalificatie hebben behaald ** vwo-, havo- of mbo-diploma op niveau 2 of hoger
Schoolgaande jongeren naar type onderwijs
01-10-2021
01-10-2022
Primair onderwijs*
48.284
48.009
Speciaal onderwijs
1.517
1.560
Voortgezet onderwijs
37.064
39.083
Voortgezet speciaal onderwijs
1.358
1.347
Middelbaar beroepsonderwijs
17.157
17.381
Totaal
105.380
107.380
* Het Speciaal Basisonderwijs (SBO) wordt in dit jaarverslag, zoals in de wetgeving (Wet Primair Onderwijs (WPO) en Wet Expertise Centra (WEC)) is aangegeven, gerekend tot de categorie Primair Onderwijs (PO).
Jongeren zonder schoolinschrijving Geen schoolinschrijving
Ga naar…
ⓘ
01-10-2021
01-10-2022
33.361
31.855
We zien dit jaar wederom een lichte stijging in het aantal jongeren in ons werkgebied. Een ontwikkeling die we nu ook landelijk terugzien. Kijkend naar de verschillende leerplichtstatussen valt op dat de stijging vooral terug te zien is bij de categorie leerplichtig en boven leerplichtig. Ook dit jaar is deze stijging voor een deel toe te wijze aan de komst van Oekraïense vluchtelingen. Ten opzichte van vorig jaar zien we dat het aantal jongeren zonder schoolinschrijving is afgenomen. Vorig jaar zat een krappe 76% van alle jongeren op school. Dat is dit jaar gestegen naar ruim 77%. Deze stijging is vooral toe te schrijven aan jongeren met startkwalificatie die verder studeren. Vorig jaar had 11% van deze doelgroep een schoolinschrijving, dit jaar 19%. Aan de andere kant zien we dat de jongeren zonder schoolinschrijving voor een groter deel bestaat uit jongeren zonder startkwalificatie. Met name het aantal boven leerplichtigen zonder schoolinschrijving is flink gestegen. De daling van het aantal jongeren op het MBO van vorig jaar is dit jaar weer omgezet in een stijging. Het feit dat na de corona-periode er weer fysiek onderwijs is en er weer opendagen bezocht konden worden waardoor keuzes beter gemaakt konden worden dragen hieraan bij. Onderverdeling geen schoolinschrijving Startkwalificatiebehaald
75%
VSV Vrijstelling
21% 5%
REGIONAAL BUREAU LEREN / JAARVERSLAG 2022-2023 | Pagina
9
Leerplicht en kwalificatieplicht
Verzuim
Thuiszitters
Vrijstelling
Overig
Verzuim 4.823
!
We kennen de volgende types verzuim:
Jongeren hebben één of meer types verzuimmeldingen. Dat is een toename van ruim 38% ten opzichte van vorig jaar (2021-2022: 3.473)
Het RBL benadrukt het belang van het melden van verzuim. Scholen zijn als eerste aan zet om verzuim goed te registreren en daarmee in beeld te krijgen. Daarom zorgt het RBL voor een nauw contact en samenwerking met de scholen in het werkgebied. De medewerkers hebben zoveel mogelijk contact met de scholen en bezoeken ze regelmatig om de lijntjes kort te houden. Dit om het tijdig en correct melden van scholen te stimuleren. Landelijk wordt de focus steeds meer verlegd van schoolverzuim naar schoolaanwezigheid en het recht op onderwijs. Een trend die we als RBL onderschrijven. De komende jaren proberen we steeds meer invulling hieraan te geven. Aantal verzuim processen dat in behandeling is (geweest) Het aantal werkprocessen is hoger dan het aantal leerlingen. Dit betekent dat er in sommige gevallen sprake was van meerdere verzuimmeldingen bij één leerling.
Ga naar…
ⓘ
leer- of kwalificatieplichtige leerling zonder schoolinschrijving
Relatief:
leer- of kwalificatieplichtige leerling met schoolinschrijving en verzuimt zonder geldige reden (les- of praktijktijd)
Langdurig relatief
leer- of kwalificatieplichtige leerling met schoolinschrijving en er is sprake van ongeoorloofd verzuim dat langer dan vier weken duurt
Luxe:
leer- of kwalificatieplichtige leerling gaat zonder toestemming tijdens de schoolperiode met vakantie
5,45% = verzuimpercentage relatief en luxe verzuim Dit is de verhouding tussen het aantal leerlingen van 5 tot 18 jaar en het aantal werkprocessen relatief en luxe verzuim (2021-2022 : 4,07%, 2020-2021: 3,93% en 2019-2020: 3,99)
3.685 jongeren
763 jongeren
263 jongeren
Absoluut:
Absoluut 782
Relatief 4.978
Luxe 278
Langdurig relatief 131
In het schooljaar 2022-2023 zien we een forse toename van het aantal verzuimmeldingen bij alle types verzuim. Dit leidt tot een hoger verzuimpercentage in de regio en bij iedere gemeente apart. Alleen in gemeente Alphen-Chaam is het verzuimpercentage gedaald. Vermoedelijke oorzaak hiervan is het meldgedrag van de scholen in die gemeente. Op de pagina’s hierna wordt verder ingegaan op de cijfers per type verzuim. •131 jongeren
REGIONAAL BUREAU LEREN / JAARVERSLAG 2022-2023 | Pagina
11
Absoluut verzuim 782
werkprocessen ‘absoluut verzuim’ die door de leerplichtambtenaren in behandeling zijn genomen (2021-2022: 444, 2020-2021: 299 en 2019-2020: 254).
Om invulling te geven aan het recht op ontwikkeling is ingeschreven staan op een school een belangrijke voorwaarde. Daarom geeft het RBL de hoogste prioriteit aan het oplossen van absoluut verzuim (leer- en kwalificatieplichtige jongeren zonder schoolinschrijving).
Resultaat interventie
2021-2022
2022-2023
(Terug) naar school
111
301
Heeft een vrijstelling (aangevraagd)
59
113
Dit schooljaar zien we een forse stijging van maar liefst 76% in het aantal processen absoluut verzuim. Voor een groot deel is deze stijging te verklaren door de komst van Oekraïense vluchtelingen. Ruim 1/3 van alle absoluut verzuimmeldingen is afkomstig van deze doelgroep. Met name aan het begin van het schooljaar waren er onvoldoende passende onderwijsplekken voor deze jongeren, waardoor ze tijdelijk niet naar school konden. Dit zien we terug binnen vrijwel alle gemeenten.
Verhuisd
40
119
Onterechte melding
27
55
Overdracht RMC
25
32
Anders*
16
28
Totaal 278 648 In onderstaande tabel is het aantal werkprocessen gespecificeerd naar het type Nog lopend aan eind van schooljaar 166 134 onderwijs dat de leerling volgde voordat het absoluut verzuim optrad. ’Geen onderwijs’ wil zeggen dat er geen eerdere schoolinschrijving bekend is. Dit komt *Anders: Hieronder vallen de volgende uitstroomredenen: hoogst haalbare bijvoorbeeld voor bij kinderen die net de leerplichtige leeftijd van 5 jaar bereiken of bereikt, Onbekend (conversie), Doorverwijzing hulpverlening en Onderzoek BRP jongeren die nieuw zijn komen in één van de gemeenten. Zoals bij vluchtelingen. Bovenstaande tabel geeft weer hoe meldingen van absoluut verzuim door leerplichtambtenaren zijn afgerond. Onderwijssoort 2021-2022 2022-2023 Primair onderwijs
77
158
Speciaal onderwijs
11
14
Voortgezet onderwijs
43
149
Voortgezet speciaal onderwijs
14
22
Middelbaar beroepsonderwijs
40
55
Geen onderwijs
259
384
Totaal
444
782
Ga naar…
ⓘ
In bijna de helft van de situaties lukt het met tussenkomst van de leerplichtambtenaar om de jongeren (terug) naar school te bewegen. Zoals ook bij de meeste Oekraïense vluchtelingen die in de loop van het schooljaar een plek op school gevonden hebben. Bij Absoluut Verzuim hebben we echter ook regelmatig te maken met meldingen die achteraf onterecht blijken te zijn. Het gaat dan bijvoorbeeld om jongeren waarvan de schoolinschrijving (nog) niet goed is doorgekomen of jongeren die in het buitenland op school zitten maar waarvan de ouders vergeten zijn een vrijstelling aan te vragen. De regionale administratie heeft een belangrijke ondersteunende rol in het zoveel mogelijk voorkomen of zo snel mogelijk oplossen van deze meldingen. REGIONAAL BUREAU LEREN / JAARVERSLAG 2022-2023 | Pagina
12
Relatief verzuim 4.978
werkprocessen ‘Relatief verzuim’ die door de leerplichtambtenaren in behandeling zijn genomen (2021-2022: 3.761, 2020-2021: 3.635 en 2019-2020: 3.664)
In deze tabel staat het aantal werkprocessen gespecificeerd naar het type onderwijs dat de leerling volgt op het moment dat het verzuim zich voordoet. 2021-2022
2022-2023
Primair onderwijs
268
268
Speciaal onderwijs
37
46
Voortgezet onderwijs
2.247
3.241
Voortgezet speciaal onderwijs
163
174
Middelbaar beroepsonderwijs
1.046
1.249
Totaal
3.761
4.978
Aantal leerlingen
2.903
3.685
Ten opzichte van vorig jaar zien we een stijging in het aantal werkprocessen relatief verzuim. Nu de corona-maatregelen dit jaar geen rol meer speelden, was aanwezigheid op school weer de maatstaf en waren scholen ook weer beter in staat dit te monitoren en afwezigheid te melden. Opvallend is dat de stijging in alle gemeenten te zien is, behalve in Alphen-Chaam. Daar is het aantal werkprocessen relatief verzuim afgelopen schooljaar juist afgenomen. De grootste stijging zien we terug binnen het voortgezet onderwijs en het MBO. In deze doelgroep zien we ook het vaakst complexe problemen bij de jongeren. Psychische problemen, leerachterstanden en kansenongelijkheid (als gevolg van de eerder genoemde corona-pandemie) zorgen vaker voor uitval van jongeren. Uit het HBSC-onderzoek (2021) van onder andere het Trimbos-instituut blijkt dat het percentage leerlingen dat druk door schoolwerk ervaart en last heeft van psychische en/of mentale problemen de laatste jaren fors is gestegen. De leerplichtambtenaren herkennen dit uit de dagelijkse praktijk. Ga naar…
ⓘ
In onderstaande tabel is te zien wat het resultaat is van de interventies van de leerplichtambtenaar om het verzuim op te lossen. Resultaat
Onderwijssoort
Bij de aanpak van relatief verzuim wordt gewerkt vanuit de Methodische Aanpak Schoolverzuim (MAS)
2021-2022
2022-2023
Terug naar school van herkomst
2.009
2.472
Naar een andere school
181
260
Niet verwijtbaar
151
180
Doorverwijzing naar hulpverlening
62
122
Vrijstelling
68
74
Thuiszitter
38
46
Ter kennisgeving aangenomen
820
1.361
Buiten de regio verhuisd
52
56
Overig*
247
284
Totaal
3.628
4.855
Nog lopend
133
123
* Overig bestaat uit: Gelegitimeerd project, Geoorloofd afwezig, Onbekend (conversie), Onterechte melding, Overdracht RMC en Reeds afgedaan in eerder werkproces
Ook dit jaar zien we dat bij ruim de helft van de afgesloten werkprocessen de jongere na het verzuim weer terug gaat naar de school van herkomst. Net als vorig jaar is bij ruim een kwart van de situaties geen verdere acties nodig volgens de leerplichtambtenaar (Ter kennisgeving aangenomen). Dit komt mede omdat scholen (met name MBO) in een vroeg stadium verzuim melden, maar eerst nog zelf aan zet zijn om actie te ondernemen. Opvallend is dat het dit jaar ondanks de onverminderde complexiteit van casussen toch gelukt is om meer verzuimmeldingen gedurende het lopende schooljaar op te lossen. REGIONAAL BUREAU LEREN / JAARVERSLAG 2022-2023 | Pagina
13
Luxe verzuim 278
werkprocessen ‘Luxe verzuim’ die door de leerplichtambtenaren in behandeling zijn genomen (2021-2022: 165, 2020-2021: 82 en 2019-2020: 224)
Wanneer een leerling zonder toestemming buiten de schoolvakanties om op vakantie gaat, is er sprake van luxe verzuim. Hoewel dit soort verzuim in de meeste gevallen het recht op ontwikkeling van een leerling niet in het geding brengt, hoort het wel bij de uitvoering van de wettelijke taak van het RBL om dit soort verzuim te monitoren.
Resultaat
Het aantal werkprocessen luxe verzuim ook dit jaar weer flink gestegen. In het eerste post-corona jaar zijn we met z’n allen weer volop op reis gegaan, waardoor de behoefte aan (extra) verlof weer toenam en daarmee ook het luxe verzuim. We komen zelfs weer boven het niveau van 2019-2020 uit. Het signaal dat ouders na een aantal corona-jaren de behoefte hadden om de gemiste vakanties in te halen, draagt hier zeker aan bij. Net als vorig jaar is in de gemeente Baarle-Nassau geen enkele melding van luxe verzuim gedaan. Dit jaar sluit de gemeente Alphen-Chaam hierbij aan. Ook hier speelt het meldgedrag van de scholen in deze gemeenten vermoedelijk een rol. In deze tabel is het aantal werkprocessen luxe verzuim vermeld naar het type onderwijs dat de leerling volgde op het moment van het verzuim. Onderwijssoort
2021-2022
2022-2023
Primair onderwijs
110
199
Speciaal onderwijs
5
10
Voortgezet onderwijs
40
58
Voortgezet speciaal onderwijs
1
5
Middelbaar beroepsonderwijs
9
6
Totaal
165
278
Ga naar…
ⓘ
2021-2022
2022-2023
Terug naar school van herkomst
79
148
Niet verwijtbaar
11
12
Ter kennisgeving aangenomen
20
41
Buiten de regio verhuisd
3
7
Overig*
25
37
Totaal
138
245
Nog lopend
27
33
* Overig bestaat uit: Naar een andere school en/of Gelegitimeerd project en/of Geoorloofd afwezig en/of Onbekend (conversie) en/of Onterechte melding en/of Reeds afgedaan in eerder werkproces en/of Thuiszitter en/of Leeg
Bij luxe verzuim is vrijwel nooit sprake van dat een jongere definitief uitvalt op school of naar een andere school toe gaat. De interventie van de leerplichtambtenaar richt zich dus meestal ook niet op het op school houden van de jongere. De acties zijn meer gericht op het afgeven van het signaal (aan ouders) dat dit verzuim niet is toegestaan en om dit soort verzuim in de toekomst te voorkomen. De werkprocessen luxe verzuim die nog lopend zijn, zijn over het algemeen ook pas net vóór het einde van het schooljaar gemeld.
REGIONAAL BUREAU LEREN / JAARVERSLAG 2022-2023 | Pagina
14
Motivatie terugwinnen met maatwerk: over de kracht van samenwerking Leerlingbeleider Angeline Bak van Christoffel over de samenwerking met de leerplichtambtenaar Op de kleinschalige vmbo-school Christoffel in Breda wordt ieder kind gezien. Ook als het schoolse systeem minder goed past. Leerlingbegeleider Angeline Bak vertelt hoe een leerling vorig schooljaar op de valreep voldoende motivatie terugvond om zijn opleiding af te maken, mede dankzij de goede samenwerking tussen de school en de leerplichtambtenaar. “Toen hij voelde dat wij in hem geloofden, besloot hij ervoor te gaan.” De leerling was bij Christoffel gestart op vmbo-basisniveau, vertelt Angeline. “Hij was behoorlijk intelligent, maar hij stond anders tegenover het onderwijs. Hij was niet gemotiveerd voor het schoolse leren en werd niet geprikkeld door de lesstof. In de derde klas koos hij de richting motorvoertuigen, maar ik denk dat hij al snel ontdekte dat hij daar niet zijn beroep van wilde maken. Dus ook daar ontbrak het weer aan motivatie. Hij begon lessen te missen omdat hij gewoonweg zijn bed niet uit kon komen. Daardoor bouwde hij achterstanden op.” Autonomie en faalangst Zijn mentor was zeer betrokken, maar in de ogen van de jongen té betrokken, merkte Angeline. “De leerling deed uitspraken als ‘jij bent mijn vader niet’ en ‘zit me niet zo op de huid’. Hij wilde alles zelf bepalen.
Daar hebben we flink wat gesprekken aan gewijd. Ook de leerplichtambtenaar werd ingeschakeld. Er werd een coach ingezet, maar de leerling bekende tegenover mij: ‘Ik vertel die man gewoon wat hij wil horen, en ik doe verder toch wat ik wil.’ De coach kreeg dat door. Als een leerling niet wil, dan werkt het niet. Het is een vrijwillig kader, dus dan houdt het op een gegeven moment op.” Een paar maanden voor zijn examens gaf de jongen plotseling aan te willen stoppen met het vmbo. ‘Kan ik niet naar mbo niveau 1?’ vroeg hij.
Ga naar…
Een vreemde vraag, vond Angeline, net voor de eindstreep. “Maar ik denk dat hij bang was om te falen door de achterstanden die hij had opgelopen. Ik vond dat zonde, want ik wist dat hij het in zich had. Als je al zo ver bent gekomen in het vmbo, dan gun ik je gewoon dat je het af kunt maken. En dus besloten we samen in gesprek te gaan met de leerplichtambtenaar.” Geslaagd De leerplichtambtenaar had hetzelfde gevoel als Angeline: we moeten het in elk geval proberen. “Samen met de leerling zijn we vervolgens naar Tessenderlandt gegaan, waar de jongen zijn praktijkgedeelte deed,” vertelt Angeline. “Daar hebben we het probleem van de achterstanden voorgelegd. De docenten hebben inzichtelijk gemaakt wat hij nog moest doen en waar hij de focus op moest leggen. Met extra begeleiding heeft de jongen vervolgens examen gedaan en na een herkansing uiteindelijk tóch zijn vmbo-diploma behaald. Zijn familie was ontzettend trots – en wij natuurlijk ook.” Meer mogelijk met maatwerk Sommige kinderen passen minder goed in het schoolse systeem, merkt Angeline. “Ik denk dat we daar eerlijk in moeten zijn. Maar dat betekent niet dat we ze los moeten laten. Als school denken wij graag in oplossingen. Met maatwerk en out-of-the-box-denken is er vaak veel mogelijk. In dit geval merkte de leerling dat zowel de school als de leerplichtambtenaar achter hem stonden.
Samen hebben wij hem over de eindstreep getrokken. En in dat traject heeft hij ook veel over zichzelf geleerd. Inmiddels volgt hij een vervolgopleiding. Laatst zag ik hem hier vrolijk voorbijwandelen. De intensieve samenwerking die wij met Regionaal Bureau Leren hebben, is enorm waardevol. Met maatwerk kunnen we samen heel veel betekenen.”
REGIONAAL BUREAU LEREN / JAARVERSLAG 2022-2023 | Pagina
15
Thuiszitters 8%
van het totaal aantal thuiszitters betreft wettelijk verzuim (langdurig relatief verzuim) (2021-2022: 6%)
21%
van het totaal aantal thuiszitters betreft niet-wettelijk verzuim (zorgleerlingen) (2021-2022: 27%)
Thuiszitters zijn jongeren die zonder onderwijs thuis zitten omdat hun problematiek Als we het over Thuiszitters hebben in dit jaarverslag, hebben we het vooral (volledige) deelname in een reguliere of speciale onderwijssetting onmogelijk maakt. over de categorie ‘Langdurig relatief verzuim’ en ‘Zorgleerlingen’. Zie ook Deze jongeren hebben binnen het RBL onze prioriteit. We stellen alles in het werk volgende pagina’s. Over de categorieën ‘Absoluut verzuim’ en ‘Vrijstellingen’ om het recht op onderwijs en ontwikkeling ook voor deze jongeren te waarborgen. wordt apart gerapporteerd. Thuiszitters zijn onder te verdelen in 4 categorieën:
Langdurig relatief verzuim*
dit zijn leerplichtige jongeren die staan ingeschreven op een school en deze zonder geldige reden langer dan een aaneengesloten periode van 4 weken niet bezoeken. Dit worden ook wel de wettelijke thuiszitters genoemd
Thuiszitters
2021-2022
2022-2023
Langdurig relatief verzuim*
72
131
Absoluut verzuim
435
771
Vrijstellingen
329
373
310
334
1.146
1.590
Zorgleerlingen dit zijn leerplichtige jongeren die niet staan ingeschreven op een school. Zij gaan dus niet naar school en vallen daarmee onder de thuiszitters
Totaal
Vrijstelling
dit zijn jongeren die op basis van een specifieke situatie (zoals een ernstige meervoudige handicap) zijn vrijgesteld van de leerplicht en niet op school zitten.
In bovenstaande tabel staat een indicatie van het totaal aantal thuiszitters in de regio. Met name het aantal thuiszitters vanuit vrijstellingen is lastig te duiden. In dit jaarverslag gaan we uit van alle jongeren met een vrijstelling 5 onder a en 5 onder b. Het aantal Zorgleerlingen komt tot stand door te kijken naar het totaal aantal jongeren met het werkproces Thuiszitter en hier het aantal Langdurig relatief verzuimers vanaf te halen.
Zorgleerlingen
dit zijn leerplichtige jongeren die intensievere aandacht nodig hebben met zorgwekkend ziekteverzuim of beginnend (relatief) verzuim. De aanleiding van hun afwezigheid is vaak de reden van zorg waardoor deze jongeren preventief worden benaderd om verder thuiszitten en schooluitval te voorkomen. Dit worden ook wel de niet-wettelijke thuiszitters genoemd.
Absoluut verzuim
*Het ministerie van OCW hanteert deze categorie als definitie voor Thuiszitters. In de artikel 25 rapportages zijn dit dan ook de aantallen waarover we rapporteren
Ga naar…
Zorgleerlingen Vrijstellingen
Langdurig relatief verzuim
Absoluut verzuim
REGIONAAL BUREAU LEREN / JAARVERSLAG 2022-2023 | Pagina
16
Thuiszitters, langdurig relatief verzuim 131
personen waarbij ‘Langdurig relatief verzuim’ is gemeld die door de leerplichtambtenaren in behandeling zijn genomen (2021-2022: 72, 2020-2021: 88, 2019-2020: 101)
86%
van de langdurig relatief verzuimers in deze regio zat langer dan 3 maanden thuis in schooljaar 2022-2023 (2021-2022: 80%, 2020-2021: 76%, 2019-2020: 83%).
In deze tabel is het aantal langdurig relatief verzuimers vermeld naar het type onderwijs dat de leerling volgde. Deze West-Brabantse jongeren zaten op enig moment 4 weken of langer ongeoorloofd thuis. In ongeveer de helft van de gevallen is het langdurig relatief verzuim binnen het schooljaar opgelost. Onderwijssoort
2021-2022
2022-2023
Oorzaak psychische klachten
34
weigert naar school te gaan
25
geen passende school te vinden /…
13
gezin
13
gedrag
12
Primair onderwijs (incl. SBO)
9
23
(wachtlijst) behandeling / hulpverlening
6
Voortgezet speciaal onderwijs
21
28
wachtlijst
6
Voortgezet onderwijs
37
75
verhuizing
Middelbaar beroepsonderwijs
5
5
Totaal gemelde langdurig relatief verzuimers
72
131
Totaal opgelost (incl. 18 jaar geworden of verhuisd)
35
52
lichamelijke klachten / medisch
5 4
Onbekend
13
Resultaat Naar een andere school
21
Terug naar school van herkomst
Totaal openstaand (actuele LRV)
37
79
16
Vrijstelling
4
Dagbesteding Bron: artikel 25 rapportage (leerplichttelling) Peildatum: 01-08-2023 Periode: schooljaar 2022-2023
Ga naar…
3
Schoolvervangend traject
2
Werkt/Is gaan werken
2
Verhuisd buiten de regio
2
Overig
2
REGIONAAL BUREAU LEREN / JAARVERSLAG 2022-2023 | Pagina
17
Thuiszitters, zorgleerlingen 334
Jongeren voldoen (nog) niet aan de wettelijke definitie van een Thuiszitter, maar zijn niet op school aanwezig vanwege hun zorgwekkend ziekteverzuim of beginnend relatief verzuim. Hier is sprake van niet-wettelijke thuiszitters. (2021-2022: 310, 2020-2021: 191, 2019-2020: 163) De zorgen om deze jongeren zijn groot, ze worden preventief benaderd om erger te voorkomen.
In onderstaande tabel is het aantal zorgleerlingen vermeld naar het type onderwijs. In de grafieken aan de rechterkant is te zien wat de oorzaak is die is vastgelegd in het werkproces Thuiszitter dat is aangemaakt bij deze leerlingen. Daarnaast is voor de werkprocessen die zijn afgesloten ook het resultaat zichtbaar gemaakt. Hier ziet u hoe het thuiszitten is opgelost. Onderwijssoort
2021-2022
2022-2023
Primair onderwijs (incl. SBO)
73
67
Voortgezet speciaal onderwijs
55
50
Voortgezet onderwijs
173
212
Middelbaar beroepsonderwijs
9
5
Totaal gemelde langdurig relatief verzuimers
310
334
Totaal afgesloten
171
190
Nog openstaand (actuele zorgleerlingen)
133
144
Oorzaak psychische klachten (wachtlijst) behandeling / hulpverlening gedrag lichamelijke klachten / medisch gezin geen passende school te vinden /… wachtlijst verhuizing weigert naar school te gaan Overig
180 52 30 28
14 10 5 5 5 5
Resultaat Naar een andere school Terug naar school van herkomst Voltijd zorgtraject Vrijstelling * Verhuisd buiten de regio Schoolvervangend traject Dagbesteding Overdracht RMC * Werkt/Is gaan werken * Onterechte melding
92 38 11 10 9 8 7 7 4 4
Thuiszitterspact In het schooljaar 2023-2024 wordt dit verder uitgerold met de samenwerkende In 2017 sloten de 16 West-Brabantse gemeenten het Thuiszitterspact. De ketenpartners zoals de scholen, jeugdprofessionals en GGD. uitwerking hiervan is in 2019 opgeleverd. De samenwerkingsverbanden en het De sleutel voor een succesvolle thuiszittersaanpak ligt in het handelen en RBL hebben het afgelopen jaar de uitwerking van 2019 regio breed opnieuw samenwerken van de betrokken professionals. In deze herziene uitwerking staat tegen het licht gehouden en herzien. Deze herziene uitwerking beschrijft hoe we beschreven wat ieders rol is in het proces van voorkomen en bestrijden van anno 2023 in de gehele regio West-Brabant invulling willen geven aan het thuiszitten zodat rollen, taken en verantwoordelijkheden van alle betrokken voorkomen en bestrijden van thuiszittende leerlingen binnen het PO en VO. professionals duidelijk zijn. Uitgangspunt is dat we het samen doen, met ieder zijn eigen rol en expertise. Ga naar…
REGIONAAL BUREAU LEREN / JAARVERSLAG 2022-2023 | Pagina
18
Kijken naar kansen: het succes van het verbinden van zorg en onderwijs Susanne Marijnissen, Ans Luijkx en Nicole Aarts Door gedragsproblemen viel een destijds 11-jarig meisje uit in het regulier Op verzoek van de beoogde vso-school nam De Aventurijn een onderwijs. Ze kreeg een toelaatbaarheidsverklaring (TLV), een bewijs dat recht drempelonderzoek af. Daar kwam een mavo-advies uit. Toch liet de school kort geeft op een plek in het speciaal onderwijs. Toch liepen pogingen om het meisje voor de start van het nieuwe schooljaar onverwachts weten het meisje niet te in het speciaal onderwijs te plaatsen, bijna twee jaar lang op niets uit. Nergens willen plaatsen. “De school was van mening dat het meisje niet versneld naar was beweging in te krijgen. Uiteindelijk bood de onderwijs- en zorgroute (OZA- het voortgezet speciaal onderwijs kon. Ze vonden dat ze eerst nog een jaar route) uitkomst. Leerplichtambtenaar Susanne Marijnissen, intern begeleider Ans primair speciaal onderwijs moest volgen. En dus waren we terug bij af.” Luijkx en jeugdprofessional Nicole Aarts blikken terug op een hoofdpijndossier Vervolgens werd met spoed een TLV voor primair speciaal onderwijs (pso) met een goed einde. “We gunden haar allemaal een passende plek op school, aangevraagd. Die verklaring was er snel.
Maar ook de pso-school weigerde het want we wisten dat ze onderwijs kon volgen.” meisje te plaatsen, omdat er geen plek was voor de zomervakantie én daarna In groep 4 kwam het meisje naar basisschool De Aventurijn in Etten-Leur, vanuit omdat de school zorg voorliggend vond. “Op een gegeven moment was het een school voor speciaal onderwijs. Aanvankelijk ging het reguliere onderwijs windstil,” vertelt Susanne. “Enorm frustrerend, want het meisje zat inmiddels al haar goed af, vertelt intern begeleider Ans, maar vanaf eind groep 5 ging het maanden thuis. Terwijl ze zelf graag naar school wilde en iedereen vond dat ze steeds slechter. “Ze raakte snel gefrustreerd, ging zichzelf pijn doen en dat ook prima aankon. En zelfs toen het CJG bereid bleek om intensieve een-opvertoonde steeds meer kenmerken van ASS. Door haar extreme gedrag was de een-begeleiding op school te bekostigen, gaven de scholen niet thuis. Dat was situatie op school uiteindelijk niet meer houdbaar.” En dus werd onbegrijpelijk.” leerplichtambtenaar Susanne Marijnissen erbij geroepen. Doorbraak dankzij de OZA-route Recht op speciaal onderwijs In maart 2023 besluit Susanne de OZA-route in te schakelen, een project uit het Er werd een overleg georganiseerd met alle betrokkenen.
De ambulant regionale programma voor de aanpak van voortijdig schoolverlaten met als doel begeleider van het Kennis en Expertisecentrum van Koraal die het meisje om beweging te krijgen in complexe casussen. “Daar vonden ze ook dat er iets geobserveerd had, adviseerde voortgezet speciaal onderwijs. “In eerste moest gebeuren. Het voorstel was een overleg met alle betrokkenen, met als instantie leek de oplossing simpel,” vertelt Susanne. “We waren het er allemaal principe: niemand de deur uit voordat we een oplossing hebben. Toen de over eens dat speciaal onderwijs het meest passend was. Er werd een TLV school die uitnodiging kreeg, kon het meisje vanaf het schooljaar 2023-2024 aangevraagd. Het idee was dat ze geleidelijk aan zou opbouwen op een school ineens wél terecht. Uiteindelijk mocht ze zelfs voor de zomervakantie starten, voor voortgezet speciaal onderwijs (vso), want ze zat inmiddels in groep 7.” om rustig te kunnen opbouwen.”
Ga naar…
REGIONAAL BUREAU LEREN / JAARVERSLAG 2022-2023 | Pagina
19
Kijken naar kansen: het succes van het verbinden van zorg en onderwijs - vervolg Susanne Marijnissen, Ans Luijkx en Nicole Aarts Dat ging niet meteen goed. “Aanvankelijk had de school haar twijfels of ze het zou gaan redden. Ze kon geen lessen volgen in klassikaal verband,” vertelt Susanne. “Maar na de zomer gaf de school aan een stijgende lijn te zien. Ze zien dat het meisje groeit en wel degelijk mogelijkheden heeft. Dat zagen wij natuurlijk al langer, maar het is altijd afwachten of het uitpakt zoals je verwacht. Maar nu heeft ze in ieder geval de kans om onderwijs te volgen, en dat lijkt de goede kant op te gaan. De makkelijkste weg was geweest om een vrijstelling te verlenen, maar dan hadden we haar de kans op onderwijs misschien voorgoed ontnomen.” Kijken naar kansen Uiteindelijk zat het meisje bijna twee jaar thuis. In die tijd bleef de school van herkomst, De Aventurijn, nauw betrokken. “Onze leraarondersteuner heeft daar een perfecte rol in gespeeld,” vindt Ans. “Zij heeft thuisonderwijs geboden door elke week huiswerk aan te bieden en na te kijken en instructie te geven. En we hebben steeds contact gehouden met de familie van het meisje. Dat vonden wij heel belangrijk. Ze zat niet meer bij ons op school, maar we lieten haar niet los.” Naast De Aventurijn verdient ook het CJG een dikke pluim, vindt Susanne.
“Ook het CJG keek steeds naar de mogelijkheden, waardoor er bijvoorbeeld een aantal dagdelen dagbesteding kon worden ingezet.” Daarnaast besloot het CJG individuele begeleiding te bekostigen op school. “Niet alle kinderen passen even goed in het Nederlandse schoolsysteem,” merkt jeugdprofessional Nicole. “Bijvoorbeeld als kinderen ook zorg nodig hebben. Als we vaker kijken naar kansen in plaats van onmogelijkheden, dan kunnen we veel meer kinderen een passende plek bieden. Daar kunnen we nog een mooie slag in maken.”
Ga naar…
REGIONAAL BUREAU LEREN / JAARVERSLAG 2022-2023 | Pagina
20
Vrijstelling 1.381
vrijstellingen van inschrijving zijn afgegeven (2021-2022: 1.242, 2020-2021: 1.192 en 2019-2020: 1.237)
We hebben van oudsher te maken met een relatief grote groep leerlingen die in België op school zit (artikel 5 onder c), met name in de gemeenten langs de grens (met name BaarleNassau, Roosendaal, Woensdrecht en Zundert). De laatste tijd zien we dat het aantal aanvragen op basis van artikel 5 onder b toeneemt. Een trend die ook landelijk sterk merkbaar is. De indruk bestaat dat een deel van de ouders zich op deze vrijstelling beroepen om op die manier thuisonderwijs mogelijk te maken. Vanuit leerplicht zijn er zorgen over deze trend omdat er geen zicht meer is op deze kinderen en dat zij mogelijk geen (goed) onderwijs krijgen. Het RBL volgt de ontwikkelingen daarom op de voet. Daarnaast zien we ook dit jaar in alle gemeenten weer een stijging in vrijstellingen op grond van artikel 15. Met deze vrijstelling wordt maatwerk toegepast door andersoortige vormen van onderwijs of werk toe te staan voor jongeren die hun plaats in het reguliere of speciale onderwijs niet vinden. Deze vrijstelling komt het meeste voor in het MBO. Een andere vorm van maatwerk zijn de gedoogbeschikkingen. Dit is van toepassing op jongeren die in principe niet in aanmerking komen voor een vrijstelling, maar waarvan we wel van mening zijn dat naar school gaan (tijdelijk) geen goede oplossing is. Met deze maatwerkoplossing wordt toegestaan dat de (tijdelijk) niet naar school gaat.
Deze oplossing is controversieel en zowel landelijk als binnen de regio regelmatig een punt van discussie. Het is immers wettelijk niet toegestaan. Er wordt zowel op gemeente niveau als door medewerkers onderling divers op gehandeld. Ook na een aantal jaar zijn we als RBL nog steeds zoekende hoe hier uniform mee om te gaan. Ga naar…
ⓘ
In de Leerplichtwet 1969 staat dat iedere jongeren vanaf 5 tot 18 jaar verplicht is om naar school te gaan en een startkwalificatie te halen. De wet geeft echter ook een aantal voorwaarden aan waarop deze verplichting niet geldt: de zogenaamde vrijstellingen.
Vernieuwde werkwijze aanvraag vrijstelling 5 onder a Jongeren van 5 tot 18 jaar die vanwege psychische en/of lichamelijke redenen niet kunnen deelnemen aan onderwijs kunnen recht hebben op een vrijstelling van de leerplicht. Hiervoor vraagt de leerplichtambtenaar een sociaal medische advisering (SMA) aan bij GGD West-Brabant. Sinds januari is het RBL in samenwerking met de GGD gestart met een vernieuwde procedure die het vrijstellingsproces effectiever stroomlijnt. Hierin wordt o.a. meer aandacht besteed aan het zorgvuldig onderzoeken van de ontwikkelingsperspectieven in samenwerking met de regionale samenwerkingsverbanden. Een vrijstelling kan worden afgegeven voor (een gedeelte van) een schooljaar. In de tabel hieronder staan de vrijstellingen die dit schooljaar zijn afgegeven. Aantallen van soorten vrijstellingen
2021-2022
2022-2023
Artikel 3a vervangende leerplicht 14 jarigen
4
5
Artikel 3b vervangende leerplicht laatste leerplichtige jaar
3
6
Artikel 5 onder a vrijstelling van inschrijving op een school wegens lichamelijke of psychische ongeschiktheid
277
290
Artikel 5 onder b vrijstelling van inschrijving op een school wegens bezwaar tegen de richting van het onderwijs
52
83
Artikel 5 onder c vrijstelling van inschrijving op een school wegens inschrijving op een school in het buitenland
818
861
Artikel 5a trekkende bevolking
1
2
Artikel 15 vrijstelling wegens het volgen van ander onderwijs
87
134
Totaal
1.242
1.381
Gedoogbeschikkingen
82
93
REGIONAAL BUREAU LEREN / JAARVERSLAG 2022-2023 | Pagina
21
Afhandelingen en waarschuwingen 239
afhandelingen ingezet vanwege absoluut, relatief of luxe verzuim.
496
waarschuwingen afgegeven vanwege relatief verzuim of luxe verzuim (Bij absoluut verzuim zijn geen waarschuwingen afgegeven) Relatief verzuim
Luxe verzuim
20212022
20222023
20212022
20222023
-
Mondelinge waarschuwing
147
204
-
-
Schriftelijke waarschuwing na gesprek
263
206
-
-
Schriftelijke waarschuwing zonder gesprek
78
52
-
-
Waarschuwingen luxe verzuim
-
-
23
34
Totaal
488
462
23
34
Leerlingen met werkproces(sen)
451
429
21
32
Absoluut verzuim
Relatief verzuim
Luxe verzuim
20212022
20222023
20212022
20222023
20212022
20222023
Dwang in een civiel kader
-
-
2
1
-
-
Verwijzing Halt
-
-
89
77
-
Afhandelingen
Proces-verbaal (incl. aanvullend en melding SVB)
11
9
76
82
34
70
Totaal
11
9
167
160
34
70
Leerlingen met 10 8 133 140 34 70 werkproces(sen) Alle leerplichtambtenaren binnen het RBL werken volgens de Methodische Aanpak Schoolverzuim (MAS). Een landelijke aanpak die tot stand is gekomen in samenwerking met de belangrijkste ketenpartners van leerplicht, waarbij de nadruk ligt op preventie en vrijwillige (jeugd)hulp. Een werkwijze waarbij niet de handhaving van de wet en de strafrechtelijke kan centraal staat, maar juist het zoeken naar de oorzaken en bieden van duurzame oplossingen. Alleen wanneer het niet anders kan en het echt helpend is voor de jongere wordt er een juridische maatregel of waarschuwing ingezet. Op deze pagina staat een overzicht van het aantal ingezette afhandelingen (= maatregel) en gegeven waarschuwingen. Het aantal afhandelingen is ten opzichte van vorig jaar iets gestegen. Met name bij luxe verzuim. Gezien de stijging in het aantal verzuimmeldingen is dit niet vreemd. Opvallend is wel dat de stijging niet bij elke gemeente terug te zien is. De relatief grootste stijging zit bij Altena, Drimmelen, Geertruidenberg en Moerdijk. Bij deze gemeenten zien we ook relatief grote stijgingen in het aantal luxe verzuim meldingen. Ga naar…
ⓘ
Waarschuwingen
Was er vorig jaar nog een sterke daling in het aantal waarschuwingen te zien (-30%), dit jaar is de daling slechts minimaal. Vanwege de meer preventieve aanpak zien we wel een verschuiving van het aantal schriftelijke waarschuwingen naar mondelingen waarschuwingen. Bij luxe verzuim zien we juist ook weer een stijging. Dit is in lijn met stijging van het aantal luxe verzuim meldingen.
REGIONAAL BUREAU LEREN / JAARVERSLAG 2022-2023 | Pagina
22
Overig In deze tabel zijn de overige leerplicht en/of kwalificatieplicht werkprocessen vermeld die zijn afgehandeld. Onderwijssoort
2021-2022
2022-2023
Zorgadviesteam serieuze zorgsignalen die mogelijk gaan leiden tot verzuim of uitval
465
495
Informatie en advies vragen van diverse aard die beantwoord worden
3.393
3.418
Monitoring 18- indien na afsluiting van een werkproces toch behoefte is een tijdje de vinger aan de pols te houden
95
107
Dreigende verwijdering meldingen van school dat een leerling verwijderd dreigt te worden, waardoor mogelijk schooluitval ontstaat
31
45
Verlof gewichtige omstandigheden meer dan 10 dagen Verlofaanvragen van meer dan 10 schooldagen wegens gewichtige omstandigheden artikel 11 onder g van de Leerplichtwet 1969
35
45
Overstap VO / Entree -MBO jongeren benaderen die tussen wal en schip dreigen te raken bij de overstap van VO naar MBO
1.457
191
Totaal werkprocessen
5.476
4.301
Totaal leerlingen
4.624 3.554 Net als vorig jaar zien we weer een stijging in het aantal werkprocessen Zorgadviesteam. Dit houdt verband met de aanhoudende grote en complexe problemen die we bij jongeren terugzien. Het goede nieuws hiervan is dat scholen de leerplichtambtenaren en andere partners weten te vinden en betrekken bij de zorgadviesteam-overleggen om passende oplossingen te vinden voor de leerlingen waar zorg over bestaat. Ga naar…
ⓘ
Dit schooljaar zien we voor veel werkprocessen een kleine stijging in aantallen ten opzichte van vorig schooljaar. Een grote uitzondering hierop is het werkproces Overstap VO-MBO. Waar de cijfers vorig jaar nog 4x zo hoog waren als het jaar daarvoor, zien we dit jaar juist een afname van ruim 85%. De vorig jaar aangekondigde daling vanwege het stopzetten van de landelijke Voorziening Vroegtijdig Aanmelden (VVA) zien we hier duidelijk terug. Dit geeft vooral weer dat de meldingen in VVA vaak niet terecht waren. Dat vertroebelde de blik op de jongeren waar echt zorgen waren over de overstap van VO of Entree naar MBO. Dit schooljaar kon de juiste aandacht naar de juiste jongeren. MAS-conferentie RBL West-Brabant, subregio Oost Bij de aanpak van schoolverzuim bij leerplichtige kinderen en jongeren werkt de leerplichtambtenaar sinds 2017 vanuit de MAS. Uitgangspunt van de MAS is dat het accent gelegd wordt op preventie en inzet van (vrijwillige) hulpverlening en minder op justitieel ingrijpen en gedwongen trajecten: vroegtijdig inzetten van (jeugd)hulp, netwerksamenwerking en maatwerk. De MAS biedt een methode om gestructureerd en uniform te werken.
De leerplichtambtenaar werkt in deze methode samen met de school, ouders en jeugdige, GGD, jeugdprofessional, het samenwerkingsverband (in geval van PO en VO), gemeente, Veilig Thuis, HALT, het OM, Raad voor de Kinderbescherming en (lokale) zorgpartners. Vanwege deze samenwerking is het van belang dat alle ketenpartners op de hoogte zijn van de MAS. Daarom organiseerde het RBL onder leiding van de projectaanjager in april 2023 een conferentie waarbij kennismaking met de MAS centraal stond. Onder begeleiding van de branchevereniging Ingrado kwamen diverse professionals uit de verzuimketen uit de subregio Oost bij elkaar en is er, naast uitleg over de MAS, gesproken over hoe beter met elkaar kunnen samenwerken met de MAS als uitgangspunt. De conferentie werd door de deelnemers als waardevol ervaren. Komend schooljaar geven we in een kleiner verband voortgang aan de gesprekken.
REGIONAAL BUREAU LEREN / JAARVERSLAG 2022-2023 | Pagina
23
Doorstroompunt (RMC) en VSV
JIKP (Jongeren In Kwetsbare Positie)
Doorstroompunt (RMC)
NEET
overig
OnMyWay Vangnet
Voortijdig schoolverlaters
Doorstroompunt (RMC) 1.789
Werkprocessen die door een leerplichtambtenaar of trajectbegeleider in behandeling zijn genomen in het schooljaar 2022-2023 (2021-2022: 1.950, 2020-2021: 1.594 en 2019-2020: 1.823)
Resultaat na begeleiding Geen doelgroep meer >23 jaar, buiten de regio
2021-2022
2022-2023
44
44
252
168
verhuisd, startkwalificatie behaald
Tijdelijk niet plaatsbaar tijdelijk niet in staat
zijn preventief opgestart 64 RMC-trajecten terwijl er nog sprake was van een schoolinschrijving (2021-2022: 71, 2020-2021: 79 en 2019-2020: 635)
onderwijs te volgen, bijv. vanwege hulpverlening, onvoldoende taalbeheersing of schoolvervangendtraject.
SUWI-prioriteit
Werk
646
649
Onterechte melding toch sprake van
33
16
192
140
schoolinschrijving of startkwalificatie
Aangemeld bij opleiding al aanmelding voor opleiding komend schooljaar, maar nog geen schoolinschrijving
165
(aantal unieke jongeren = 415) 98
94 47
4
Begeleiding beëindigd, zonder opgaaf van reden door cliënt
462
451
Opleiding (continuering of andere)
148
154
Totaal aantal werkprocessen
1.777
1.622
4
3
Nog openstaand 173 167 Jongeren boven de 18 jaar die geen onderwijs volgen en ook niet over een startkwalificatie beschikken komen bij RMC in beeld. Deze jongeren worden Voortijdig Schoolverlaters (VSV’ers) genoemd. De trajectbegeleiders van het RMC proberen ervoor te zorgen dat deze jongeren zo goed mogelijk voorbereid zijn op een duurzame plek in de maatschappij hetzij via het volgen van een opleiding, hetzij via werk of een combinatie van beiden. Het aantal werkprocessen is dit jaar iets gedaald ten opzichte van vorig jaar. Het valt op dat deze daling niet in alle gemeenten terug te zien is. In 6 gemeenten zien we een stijging.
Het aantal werkprocessen met resultaat werk, ligt vrijwel even hoog als vorig jaar. Aangezien het totaal aantal werkprocessen gedaald is, is het % met dit resultaat dus gestegen. Dit geeft aan dat meer jongeren kiezen om te gaan werken. Een trend die zich vorig jaar al voordeed. Werken is in het huidige economische klimaat nog steeds een aantrekkelijk alternatief voor school voor een aantal jongeren. Het aantal preventief opgestarte werkprocessen is gedaald ten opzichte van vorig jaar. De oorzaak hiervan ligt in het feit dat een deel van de gemeenten vanwege de ervaren werkdruk nauwelijks toekomt aan preventie. Ga naar…
ⓘ
REGIONAAL BUREAU LEREN / JAARVERSLAG 2022-2023 | Pagina
25
Het succes van de actietafel in West: de meerwaarde van een breder perspectief Doorstroomcoaches Laura van Gijzen en Linda Laugs Regelmatig komen ketenpartners uit het sociaal domein in West-Brabant West samen om complexe casuïstiek te bespreken en te doorbreken, nieuwe initiatieven in de regio te delen en te netwerken. De actietafels blijken een groot succes, merken de doorstroomcoaches Laura van Gijzen en Linda Laugs. “De meerwaarde zit onder andere in de verbinding. Als hulpverlener overzie je nooit het totale speelveld, maar met elkaar wel.” De gemeenten Bergen op Zoom, Halderberge, Roosendaal, Steenbergen en Woensdrecht werken binnen de netwerksamenwerking West-Brabant West gezamenlijk aan het terugdringen van verzuim en voortijdig schoolverlaten. Het project van de actietafel begon in maart 2022 als pilot, maar is vanwege het grote succes inmiddels structureel ingebed in de organisatie. Uit de hoge opkomst -de laatste bijeenkomst telde maar liefst 37 deelnemers- en de enthousiaste reacties blijkt dat de actietafel een duidelijke behoefte vervult. Casuïstiek doorbreken De bijeenkomsten vinden plaats op wisselende locaties, steeds bij een andere ketenpartner in het werkveld zorg, participatie en onderwijs. Na een presentatie over projecten in de regio gaan de deelnemers uiteen in de actietafels.