Jaarstukken 2024
Tekst van het document
2024
Verduurzaming maatschappelijk vastgoed
Naast verduurzaming binnen bestaande (vervangings-) budgetten stellen we een plan van aanpak op voor verduurzaming van het maatschappelijk vastgoed.
2024
76
2024
2025
2026
Jaarstukken 2024
5.3 Duurzaam produceren Wat wilde de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad wil voorwaarden scheppen zodat bedrijven hun productieprocessen circulair in kunnen richten. Als gemeente geven we zelf het goede voorbeeld. Maatschappelijk effect • Mogelijk maken dat bedrijven hun productieprocessen circulair kunnen inrichten. • Verbindingen tussen bedrijfsleven onderling en onderwijs leggen. • De gemeente werkt duurzaam (beleid, huisvesting, wagenpark, inkoop). Wat waren de doelen? 1. De gemeente stimuleert en faciliteert bedrijven en onderwijs in Etten-Leur die innovatieve oplossingen bieden. 2. De gemeente koopt duurzaam in. Wat hebben we gemeten? De actuele cijfers staan hier: Waarstaatjegemeente.nl/duurzame leefomgeving Waarstaatjegemeente.nl/energietransitie Let op: wijzig bovenaan de pagina de gemeentenaam 'Aa en Hunze' in 'Etten-Leur'. Wat is de stand van zaken? Hieronder melden we wat goed gaat. Wat gaat goed? Het college stelde het Plan Maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen vast. We passen dit vanaf 2025 toe. We werken aan beleid voor circulaire economie met inbreng van diverse gemeentelijke afdelingen. In 2024 is het project Toekomstbestendig Vosdonk gestart. Dit levert inzichten op vanuit duurzaamheid, sociaal-economisch en ruimtelijk perspectief. We werkten de plannen voor het Circulair Ambachtscentrum verder uit.
De plannen werden besproken in de raad luistert en de raad debatteert van oktober 2024.
Hieronder melden we de projecten die aandacht nodig hebben. Wat heeft aandacht nodig? De raad vraagt om een nadere uitwerking van het Circulair Ambachtscentrum. Dat gaat met name over de opbrengstenkant. Dit werken we begin 2025 uit.
Jaarstukken 2024
77
Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2024: Naam project Circulaire Economie
Omschrijving Aanpak en aanjagen van circulaire economie om de landelijke doelstelling volledig circulaire economie in 2050 en 50% in 2030 te realiseren.
planning: 2024
2025
Circulair Ambachtscentrum
We onderzoeken de mogelijkheden om te komen tot een circulair ambachtscentrum.
2024
2025
78
2026
Jaarstukken 2024
5.4 Duurzame bedrijven- en industrieterreinen Wat wilde de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad wil bedrijventerreinen revitaliseren, herstructureren en vervolgens duurzaam inrichten om zo zuinig mogelijk met de beschikbare ruimte om te gaan. Maatschappelijk effect • Vitale en toekomstbestendige bedrijventerreinen met zuinig ruimtegebruik. • Bedrijven(-terreinen) betrekken bij energieopwekking. Wat waren de doelen? 1. De structuur van bedrijventerreinen voldoet aan de behoefte van daar gevestigde ondernemers. 2. De inrichting van bedrijventerreinen voldoet aan de duurzaamheidseisen. 3. De beschikbare ruimte wordt zuinig gebruikt. 4. Het bedrijventerrein draagt bij aan de verduurzaming van Etten-Leur. Wat hebben we gemeten? De actuele cijfers staan hier: Waarstaatjegemeente.nl/duurzame leefomgeving Waarstaatjegemeente.nl/energietransitie Let op: wijzig bovenaan de pagina de gemeentenaam 'Aa en Hunze' in 'Etten-Leur'. Wat is de stand van zaken? Hieronder melden we wat goed gaat. Wat gaat goed? Energie We hebben steeds meer inzicht in de structuur van het elektriciteitsnet. Klimaat en biodiversiteit We zoeken waar de energie zit. Stellen nieuwe mogelijkheden voor en bieden nieuwe impulsen door subsidies. Circulaire economie Voor bedrijven bereiden we trajecten voor. Die analyseren bedrijfsprocessen op circulaire kansen en helpen bij de implementatie daarvan.
Daarnaast bereiden we een ophaalronde van specifieke afvalstromen op Vosdonk voor, die we circulair willen verwerken.
Hieronder melden we de projecten die aandacht nodig hebben.
Jaarstukken 2024
79
Wat heeft aandacht nodig? Energie Er is weinig tot geen urgentie bij bedrijven om samen te werken in een energiehub. We moeten uitvinden of dat terecht is of dat potentiële problemen op het elektriciteitsnet nog niet in beeld zijn. Daarna kunnen we bepalen of en in welke mate we bedrijven daarvan bewust moeten maken. Klimaat en biodiversiteit Ruimte vinden op Vosdonk om groen toe te voegen blijft lastig. Veel van de ondergrond ligt vol met kabels en leidingen en bedrijven zien vergroenen nog niet als prioriteit.
Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2024: Naam project Grote Oogst
Omschrijving Samen met bedrijven, provincie, VNO-NCW op industrieterrein Vosdonk mogelijkheden zoeken voor duurzame energie/ elektriciteit en verdere verduurzaming op andere milieuthema's (zie ook 4.2).
planning: 2024
2025
2026
Risico's De belangrijkste risico's in dit programma zijn: Financiële en technische haalbaarheid van verduurzaming Het stimuleren van de verduurzaming van 3.000 woningen brengt risico's met zich mee, zoals hoge kosten, technische uitdagingen en mogelijke weerstand van bewoners. De energietransitie wordt bemoeilijkt doordat inwoners vaak niet over de financiële mogelijkheden beschikken om hun huis te verduurzamen. Veranderende wet en regelgeving Inwoners vertrouwen niet (meer) in de aangeboden oplossingen voor verduurzaming, zoals bijvoorbeeld het schrappen van de salderingsregeling bij zonnepanelen. Complexiteit van de integrale aanpak van projecten Bij het uitvoeren van projecten streven we ernaar dat de verschillende betrokken partijen samenwerken. In de praktijk blijkt dit soms erg complex te zijn, bijvoorbeeld door verschillende belangen. Het risico wat dit met zich meebrengt, is dat dit leidt tot vertraging en inefficiëntie. Financiële middelen voor duurzaam beheer Voor het duurzaam beheren van gemeentelijke riool- en watervoorzieningen zijn investeringen nodig. Het risico bestaat dat onvoldoende financiële middelen beschikbaar zijn voor duurzaam (water)beheer.
Prijs en beschikbaarheid van duurzame producten Het duurzaam inkopen door de gemeente kan worden beïnvloed door de beschikbaarheid en de kosten van duurzame producten, waardoor het moeilijk kan zijn om aan duurzaamheidsdoelen te voldoen.
80
Jaarstukken 2024
Verbonden partijen Aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma leveren de volgende verbonden partijen een bijdrage: Gemeenschappelijke Regeling Nazorg Gesloten Stortplaatsen Bavel-Dorst en Zevenbergen; Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (OMWB); N.V. Brabant Water.
Wat kostte het? Werkelijk
Begroting
Aangepaste begroting
Werkelijk
(bedragen x € 1.000)
2023
2024
2024
2024
2024
Lasten
-9.956
-12.890
-14.084
-12.772
1.312
Baten
6.677
8.493
8.663
8.517
-147
Totaal saldo van baten en lasten programma
-3.279
-4.397
-5.421
-4.255
1.166
5. Duurzaam denken en doen
Resultaat
Mutaties eigen vermogen: Toevoeging reserves Onttrekking reserves Resultaat programma
-350
-
-38
-1.195
-1.157
-
350
579
1.128
549
-3.629
-4.047
-4.881
-4.323
558
Incidenteel Incidentele lasten Incidentele baten Resultaat structureel programma
Jaarstukken 2024
350 -3.979
-1.773 -4.047
-4.881
-2.550
558
81
Toelichting financieel resultaat We verantwoorden onze financiële cijfers op hoofdlijnen. Dat betekent dat we afwijkingen alleen toelichten wanneer ze € 50.000 of hoger zijn. De post “overig” gaat steeds over één of meerdere afwijkingen die kleiner zijn dan € 50.000. Posten die politiek relevant zijn lichten we toe. Bij de toelichting op het financiële resultaat nemen we voordelen op als een positief bedrag en nadelen als een negatief bedrag. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. (bedragen x € 1.000)
Bedrag
1. Subsidies duurzaamheidsmaatregelen
829
2. Reserve Nog uit te voeren werkzaamheden
-829
3. Duurzaamheidsprojecten
543
4. Subsidie zonnepanelen
195
5. Reserve Nog uit te voeren werkzaamheden
-195
6. Ongediertebestrijding 7. Openbaar groen Plantsoenen
53 -104
8. Afval
289
9. Voorziening Afval
-289
10. Project Grote oogst
110
11. Reserve Nog uit te voeren werkzaamheden
-110
12. Schone luchtakkoord
43
13. Reserve Nog uit te voeren werkzaamheden
-43
14. Reserves Kwaliteitsverbetering Landschap & Compenserend Groen
578
15. Voorziening Kwaliteitsverbetering Landschap
-578
16. Overig
66
Resultaat programma 5
558
82
Jaarstukken 2024
Toelichting afwijkingen (op website anders weergegeven) Onderwerp
Toelichting
1. Subsidies Voor subsidieregelingen was in 2024 € 900.000 beschikbaar. Hiervan is € 300.000 afkomstig uit 2023. duurzaamheidsmaatregelen Subsidieregelingen zijn nog onvoldoende in beeld bij inwoners. Vanaf 2025 brengen we de regelingen nog meer onder de aandacht van inwoners. We pasten de voorwaarden aan om de regelingen aantrekkelijker te maken. Via de reserve Nog uit te voeren werkzaamheden nemen we dit geld mee naar 2025. 2. Reserve Nog uit te Voor subsidieregelingen was in 2024 € 900.000 beschikbaar. Hiervan is € 300.000 afkomstig uit 2023. voeren werkzaamheden Subsidieregelingen zijn nog onvoldoende in beeld bij inwoners. Vanaf 2025 brengen we de regelingen nog meer onder de aandacht van inwoners. We pasten de voorwaarden aan om de regelingen aantrekkelijker te maken. Via de reserve Nog uit te voeren werkzaamheden nemen we dit geld mee naar 2025. 3. Dit geld bleef in 2023 over en is ook in 2024 niet volledig gebruikt. Er zijn geen concrete projecten voor 2025 Duurzaamheidsprojecten gepland met dit budget. We laten het budget vrijvallen. 4. Subsidie Dit is een regeling voor huurders van Alwel. De samenwerking met Alwel kwam langzaam op gang. Door de zonnepanelen afschaffing van de salderingsregeling werden zonnepanelen minder aantrekkelijk. We zoeken naar een andere invulling voor dit budget in overleg met Alwel.
Via de reserve Nog uit te voeren werkzaamheden nemen we dit geld mee naar 2025. 5. Reserve Nog uit te Dit is een regeling voor huurders van Alwel. De samenwerking met Alwel kwam langzaam op gang. Door de voeren werkzaamheden afschaffing van de salderingsregeling werden zonnepanelen minder aantrekkelijk. We zoeken naar een andere invulling voor dit budget in overleg met Alwel. Via de reserve Nog uit te voeren werkzaamheden nemen we dit geld mee naar 2025. 6. Door de weersomstandigheden gaven we minder uit aan de bestrijding van de eikenprocessierups. Ongediertebestrijding 7. Openbaar groen De kosten voor maaicontracten, snoeiwerk, boomveiligheid, onderhoud en kerstverlichting vielen hoger uit. Extra Plantsoenen snoeiploegen en externe partijen zijn ingezet om achterstanden en gevaarlijke situaties aan te pakken. 8. Afval In 2024 was de papierprijs hoger dan de garantieprijs. Ook ontvingen we een positieve verrekening van de Gemeenschappelijke Regeling Gesloten stortplaatsen. We ontvingen voor € 174.000 minder aan naheffingen voor de afvalstoffenheffing. 9. Voorziening Afval Door diversen voordelen onttrokken we minder uit de voorziening dan verwacht. 10. Project Grote oogst
Het project Grote oogst ronden we in 2026 af. Via de reserve Nog uit te voeren werkzaamheden nemen we dit geld mee naar 2025. 11. Reserve Nog uit te Het project Grote oogst ronden we in 2026 af. Via de reserve Nog uit te voeren werkzaamheden nemen we dit geld voeren werkzaamheden mee naar 2025. 12. Schone De raad stelde voor het Schone luchtakkoord € 50.000 beschikbaar. Via de reserve Nog uit te voeren luchtakkoord werkzaamheden nemen we het restant mee naar 2025. 13. Reserve Nog uit te De raad stelde voor het Schone luchtakkoord € 50.000 beschikbaar. Via de reserve Nog uit te voeren voeren werkzaamheden werkzaamheden nemen we het restant mee naar 2025. 14. Reserves Door een technische wijziging in de jaarrekening boeken we het saldo van de reserves Kwaliteitsverbetering Kwaliteitsverbetering Landschap en Compenserend groen over naar een Voorziening Kwaliteitsverbetering landschap. Landschap & Compenserend Groen 15. Voorziening Door een technische wijziging in de jaarrekening boeken we het saldo van de reserves Kwaliteitsverbetering Kwaliteitsverbetering Landschap en Compenserend groen over naar een Voorziening Kwaliteitsverbetering landschap. Landschap 16. Overig Eén of meerdere afwijkingen, kleiner dan € 50.000.
Jaarstukken 2024
83
Paragrafen De paragrafen geven inzicht in de beheersmatige aspecten en risico’s van een aantal onderdelen die dwars door alle programma’s heen lopen. Vanuit het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV) moeten we een aantal verplichte paragrafen bij de begroting en het jaarverslag opnemen, dit zijn: Lokale heffingen, Weerstandsvermogen en risicobeheersing, Onderhoud kapitaalgoederen, Financiering, Bedrijfsvoering, Verbonden partijen en Grondbeleid. Naast deze verplichte onderdelen nemen we ook een paragraaf Investeringen op.
84
Jaarstukken 2024
Lokale heffingen Lokale heffingen Bij lokale heffingen gaat het om inkomsten die de gemeente ontvangt van inwoners en bedrijven. We maken onderscheid tussen belastingen en rechten. Belastingen zijn geldbedragen die inwoners en bedrijven betalen, zonder dat de gemeente daarvoor een directe tegenprestatie levert. Onroerendezaakbelasting is een voorbeeld. Rechten betalen inwoners en bedrijven om kosten die de gemeente maakt te dekken. Dit zijn bijvoorbeeld rioolheffing en leges.
Kwijtscheldingsbeleid Onder bepaalde voorwaarden verlenen we kwijtschelding voor de rioolheffing en de afvalstoffenheffing. Deze kwijtschelding geldt alleen voor inwoners met een inkomen van minder dan 100% van de bijstandsnorm. In dit overzicht staan de verleende bedragen aan kwijtschelding. (bedragen x € 1.000)
2023
2024
Kwijtschelding
-466
-390
Begrote en werkelijke opbrengst 2024 In dit overzicht staan de begrote opbrengst en de werkelijke opbrengst van de belastingen en rechten in 2024. We nemen voordelen op als een positief bedrag en nadelen als een negatief bedrag. Lokale heffingen
Begrote Werkelijke opbrengst opbrengst
(bedragen x € 1.000)
2024
2024
Onroerendezaakbelasting
9.946
9.919
-27
Reinigingsheffingen
5.742
5.569
-174
Rioolheffingen
2.977
3.104
127
Overige leges
1.272
1.468
196
876
906
30
Parkeergelden
2.447
2.542
95
Hondenbelasting
199
194
-6
Lijkbezorgingsrechten
91
106
15
Toeristenbelasting
82
80
-2
Precariobelasting Marktgelden
49 21
41 33
-7 12
23.703
23.961
258
Leges omgevingsvergunningen
Totaal
Verschil
Kostendekkendheid tarieven We maakten een overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen. Dit is verplicht volgens het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). We laten zien hoe we er voor zorgen dat de tarieven
Jaarstukken 2024
85
niet hoger dan kostendekkend zijn. Kostendekkend betekent dat de verwachte opbrengsten niet hoger zijn dan de verwachte kosten. De gemeente houdt er dus niets aan over. Overhead Bij de kosten houden we rekening met een opslag van 72% voor overhead op de salariskosten en de kosten van inhuur derden. Compensabele BTW Voor overheidstaken kunnen gemeenten de BTW die ze moeten betalen declareren bij het BTWcompensatiefonds. Denk hierbij aan afvalinzameling of rioolwerkzaamheden. Hierdoor is de BTW per saldo geen kostenpost voor de gemeente. Het BTW-compensatiefonds wordt echter gevoed door gemeenten zelf. Hiervoor zijn gemeenten gekort op de uitkering vanuit het Gemeentefonds. Door deze korting op het Gemeentefonds is het toegestaan om het BTW-bedrag in de berekening van het tarief mee te nemen. Marktgeld Omdat de weekmarkt een maatschappelijke en sociale functie heeft streven we hierbij niet naar 100% kostendekkendheid. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. Aangepaste (bedragen x € 1.000)
Begroting 2024 Begroting 2024
Werkelijk 2024
Resultaat 2024
Kosten
-54
-54
-54
0
Overhead
-26
-26
-26
0
Totale kosten
-80
-80
-80
Opbrengst
43
21
33
53%
26%
41%
Dekkingspercentage
12
Lijkbezorgingsrechten We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. Aangepaste (bedragen x € 1.000)
Begroting 2024 Begroting 2024
Werkelijk 2024
Resultaat 2024 -28
Beheer begraafplaats Overhead
-129 -24
-133 -24
-161 -24
Totale kosten
-153
-156
-185
91
91
106
60%
58%
58%
Opbrengst Dekkingspercentage
86
0
15
Jaarstukken 2024
Reinigingsheffingen Voor de reinigingsheffingen (afvalstoffenheffing en reinigingsrecht) geldt als uitgangspunt dat deze 100% kostendekkend zijn. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. Aangepaste (bedragen x € 1.000)
Begroting 2024 Begroting 2024
Werkelijk 2024
Resultaat 2024
Kosten reiniging Inkomsten reiniging (exclusief afvalstoffenheffing)
-6.010 982
-6.153 1.182
-5.580 1.206
572
Netto kosten
-5.028
-4.970
-4.375
796
Overhead
-699
-740
-740
0
BTW
-746
-722
-853
-131
224
Inzet voorziening
700
700
411
0
Totale kosten
-5.773
-5.732
-5.557
665
Opbrengst heffingen
5.773
5.682
5.506
-176
Dekkingspercentage voor storting in voorziening
100%
100%
99%
0
0
0
100%
100%
100%
Storting voorziening (resultaat afval) Dekkingspercentage na storting in voorziening
0
Rioolheffing Het huidige Gemeentelijk Waterplan (GWP) is de basis voor de rioolheffing. Het uitgangspunt is dat deze 100% kostendekkend is. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. Aangepaste (bedragen x € 1.000)
Begroting 2024 Begroting 2024
Werkelijk 2024
Resultaat 2024 -419
Kosten riool
-2.256
-2.389
-2.808
Overhead
-253
-253
-253
0
BTW Inzet voorziening
-289 -
-274 -48
-287 -
-13 -48
Totale kosten
-2.798
-2.964
-3.348
-480
Opbrengst heffingen
2.798
2.977
3.104
127
Dekkingspercentage voor storting in voorziening
100%
100%
93%
-
-
238
100%
100%
100%
Onttrekking voorziening (resultaat riolering) Dekkingspercentage na storting in voorziening
238
Leges De gemeente brengt voor een aantal diensten de kosten in rekening bij de aanvrager. Deze kosten noemen we leges. In de volgende tabel geven we per hoofdstuk van de tarieventabel inzicht in de mate van kostendekkendheid.
Jaarstukken 2024
87
kosten
kosten
opbrengst
opbrengst
%
Algemene dienstverlening
Begroting 2024 -1.504
Werkelijk 2024 -1.564
Begroting 2024 1.249
Werkelijk 2024 1.381
88%
Omgevingsvergunningen
-1.828
-1.873
1.004
1.048
56%
-44
-50
3
7
14%
-3.376
-3.487
2.256
2.436
70%
(bedragen x € 1.000)
Dienstverlening onder Europese dienstenrichtlijn Totaal
88
Jaarstukken 2024
Weerstandsvermogen en risicobeheersing Weerstandsvermogen en risicobeheersing Het weerstandsvermogen is de relatie tussen alle bekende risico’s waarvoor we geen maatregelen nemen en de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bestaat uit de mogelijkheden en de middelen die de gemeente heeft om onvoorziene kosten op te vangen. Deze paragraaf geeft inzicht in de mate waarin de gemeente Etten-Leur risico’s met financiële gevolgen op kan vangen, zonder dat we hiervoor direct het beleid moeten aanpassen. Door de financiële risico’s te beheersen en de weerstandscapaciteit hierop af te stemmen, voorkomen we dat elk risico dat zich voordoet direct dwingt tot bezuinigen of financiële lastenverzwaring.
Onderdelen risicomanagement Het risicomanagement is erop gericht om de raad een beter inzicht te geven in de belangrijkste risico’s die van invloed kunnen zijn op het realiseren van de doelstellingen uit het raadsprogramma. Belangrijke onderdelen zijn: 1. De doelstellingen uit het raadsprogramma staan centraal en vormen het uitgangspunt voor de risico-inventarisatie; 2. Risico’s worden niet langer financieel vertaald, zodat ook andersoortige risico’s in beeld komen (bijvoorbeeld op het gebied van politiek, imago, veiligheid of duurzaamheid); 3. De benodigde weerstandscapaciteit (het bedrag wat minimaal in de algemene reserve moet zitten om tegenvallers op te kunnen vangen) baseren we op het gemiddelde van: a. 6,5% van de totale lasten b. € 175 per inwoner 4. We presenteren geen weerstandsratio, omdat niet alle risico’s financieel vertaald kunnen worden.
Risico's Krapte arbeidsmarkt Door krapte op de arbeidsmarkt en de vergrijzing wordt het een uitdaging om (goed gekwalificeerde) medewerkers aan te trekken, te behouden en te ontwikkelen. We willen daarom een aantrekkelijke werkgever zijn en blijven. Het risico is dat we onze doelstellingen niet realiseren en dat we onze wettelijke taken niet voldoende kunnen uitvoeren. Cyberincidenten De gemeente beheert veel gevoelige (persoons)gegevens. Pogingen op het gebied van hacking of phishing, maar ook ransomware-aanvallen, datalekken, verstoringen van IT-netwerken en -diensten en andere cyberdreigingen kunnen leiden tot aanzienlijk gegevensverlies en diefstal van vertrouwelijke, medewerker- en klantinformatie. Dit kan negatieve gevolgen hebben voor de
Jaarstukken 2024
89
continuïteit van de bedrijfsvoering maar ook voor het imago van de gemeente Etten-Leur en het vertrouwen van de samenleving in de overheid. Ook de kosten die gepaard gaan met het terugkrijgen van gegevens en/of boetes zijn vaak hoog. Afhankelijkheid van derden Er is sprake van een steeds groter wordende afhankelijkheid van derden. Deze afhankelijkheid was in het verleden beperkt tot bijvoorbeeld gas, water, elektriciteit en de telefoonaansluiting. Inmiddels zijn we voor een belangrijk deel van onze dienstverlening afhankelijk van digitale systemen in ‘the cloud’ en beschikbaarheid van internet. Oplopende spanningen in de wereld kan de beschikbaarheid van deze diensten bedreigen. Dit kan gevolgen hebben voor de continuïteit van de bedrijfsvoering en dienstverlening. Financiële onzekerheid De algemene uitkering van het Rijk is onze grootste bron van inkomsten. Hiermee dekken we onder meer de uitgaven die we doen bij de uitvoering van taken die door het Rijk aan de gemeente zijn opgedragen. Het gaat onder andere om uitgaven van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), jeugdzorg, maar ook investeringen in onderwijshuisvesting en infrastructuur. In 2022 besloot het kabinet om vanaf 2026 deze algemene uitkering aan gemeenten flink te korten. Voor de gemeente Etten-Leur betekent dit dat er mogelijk tekorten ontstaan in de begroting.
Als het Rijk besluit deze tekorten niet te compenseren moeten keuzes gemaakt worden over wat we wel en niet doen en wanneer. Het risico is dat we ambities uit het raadsprogramma deels of niet kunnen waarmaken. Ondermijning Bij ondermijning gaat het om vermenging van de onder- en bovenwereld. Ondermijnende criminaliteit is vooral een politiek- en imago risico. Het risico is dat we signalen onvoldoende oppakken, hiermee ondermijning van de samenleving onvoldoende aanpakken en de gemeente Etten-Leur imagoschade lijdt. Inwoners voelen zich mogelijk niet veilig, ondernemingen willen zich hier niet vestigen en het leefklimaat gaat achteruit. Een tweede risico op dit gebied is dat de onderwereld de eigen organisatie binnendringt, bijvoorbeeld door het invullen van vacatures. Hierbij kan de (informatie)veiligheid in het geding komen. Ook het risico op fraude en corruptie neemt hiermee toe. Onderzoek beheersing kosten jeugdzorg en Wmo Het onderzoek naar beheersing van de kosten jeugdzorg en Wmo is gestart. Er wordt gezocht naar keuzemogelijkheden die we kunnen voorleggen aan de gemeenteraad. Doel is een stabilisatie dan wel een krimp van de kosten in het sociale domein. Vraag is of deze keuzes ook gemaakt kunnen en zullen worden. Wordt dit niet gedaan, dan nemen de financiële tekorten verder toe.
Vroegtijdig signaleren schuldenproblematiek Door de oplopende inflatie kunnen meer inwoners in financiële problemen komen. Hierdoor kan
90
Jaarstukken 2024
de vraag naar ondersteuning toenemen. De financiële middelen en beschikbare capaciteit zijn echter beperkt. Het risico bestaat dat de gemeente in onvoldoende mate schuldenproblematiek kan signaleren en haar preventiefunctie kan uitvoeren. Capaciteit en snelheid van bouwprocessen Het bouwen van 300 woningen per jaar, onder andere in de nieuwe wijk Haansberg, kan vertraging oplopen door bijvoorbeeld een tekort aan bouwmaterialen, arbeidskrachten en problemen bij de uitgifte van bouwvergunningen. Vertraging in dit proces kan tot forse rentelasten leiden. Toenemende congestie op het netwerk Door toenemende congestie op het elektra netwerk, kan het bouwen van woningen, uitbreiding van industriegebieden en het realiseren van maatschappelijke voorzieningen, lastiger, later of niet meer gerealiseerd worden. Vervangingsopgave van riolering en verhardingen De komende jaren voorzien we een grote vervangingsopgave van de riolering en verharding in de naoorlogse wijken. Het wordt steeds moeilijker om vakbekwame medewerkers te vinden en de instroom van nieuwe studenten in de opleidingen is laag. Hierdoor wordt het lastiger om de gewenste kwaliteit te behouden. Dit kan leiden tot ongewenste situaties zoals slechtere wegen of kapotte riolering.
Weerstandsvermogen De weerstandscapaciteit bestaat uit de mogelijkheden en de middelen die de gemeente heeft om onvoorziene kosten op te vangen. Beschikbare weerstandscapaciteit In de tabel staat de weerstandscapaciteit die de gemeente beschikbaar heeft. weerstandcapaciteit Saldo rekening Voorgestelde resultaatbestemmingen
6.677.000 -300.000
Algemene reserve (*)
15.140.000
Reserve exploitatierisico’s (*)
13.000.000
Post onvoorzien Stille reserves Totaal beschikbare weerstandscapaciteit
150.000 p.m. 34.667.000
(*) Uitgangspunt voor de bepaling van dit bedrag is de stand van de reserve op 31 december 2024 waarbij we rekening houden met eventuele onttrekkingen aan deze reserve in de toekomst. Benodigde weerstandscapaciteit Het bedrag dat minimaal in de algemene reserve beschikbaar moet zijn om tegenvallers op te kunnen vangen:
Jaarstukken 2024
91
Het gemiddelde van het percentage van de totale lasten en een bedrag per inwoner. Bij dit bedrag tellen we de risico's van de grondexploitaties op.
weerstandcapaciteit 6,5% van de totale lasten € 175 per inwoner
lasten / inwoners
benodigd
€ 156.474.000 10.171.000
50%
7.955.000
50%
45.457
5.085.500 3.977.500
Grondexploitaties
13.010.000
Benodigde weerstandscapaciteit
22.073.000
Conclusie: De weerstandcapaciteit die beschikbaar is, is voldoende om onverwachte tegenvallers op te vangen.
92
Jaarstukken 2024
Financiële kengetallen Het Besluit Begroting en Verantwoording gemeenten en provincies bepaalt dat in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing vijf kengetallen worden opgenomen. Met behulp van de kengetallen geven we inzicht in de financiële weerbaarheid en wendbaarheid van de gemeente. De kengetallen geven alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld van de financiële positie van de gemeente. In de tabel staan de kengetallen voor de rekening 2024. Door ook de kengetallen uit de rekening 2022 en 2023 en de begroting 2024 op te nemen, krijgen we een beeld van het verloop van de kengetallen. Rekening
1. Netto schuldquote zonder * 1. Netto schuldquote met * 2. Solvabiliteitsratio 3. Grondexploitatie 4. Structurele exploitatieruimte 5. Belastingcapaciteit
Rekening
Begroting
Rekening
Minst
Meest
risicovol ** < 90%
Neutraal risicovol ** ** 90-130 % > 130 %
< 90%
90-130 %
> 130 %
Categorie
2022
2023
2024
2024
A
49%
53%
80%
49%
A
48%
53%
80%
49%
B
29%
29%
22%
30%
> 50%
20-50 %
< 20 %
A
14%
10%
10%
10%
< 20 %
20-35 %
> 35 %
> 0%
0%
< 0%
< 95%
95-105 %
> 105 %
A
12%
2%
1%
4%
A
90%
82%
80%
79%
* correctie doorgeleende gelden ** signaalwaarden provincie
Als we de kengetallen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding beoordelen zien we een stabiele financiële positie. We lichten de kengetallen kort toe: 1. De gemeente lost af op de door haar afgesloten geldleningen maar sluit ook nieuwe leningen af om investeringen mogelijk te maken. In 2024 steeg het bedrag aan leningen van € 83 miljoen naar € 92 miljoen. Ondanks dat blijft de netto schuldquote stabiel. 2. Met name door de positieve jaarresultaten in de afgelopen jaren steeg de solvabiliteit. We verwachten dat die de komende jaren op dit niveau zal blijven. 3. Het kengetal grondexploitatie en het risico staat momenteel op een laag niveau. In 2024 deden we aankopen voor de nieuwe woonwijk Haansberg. Deze vallen nog onder de materiele vaste activa, omdat er nog geen vastgestelde grondexploitatie is. Dit heeft daardoor nog geen effect op dit kengetal. Na het vaststellen van de grondexploitaties van de verschillende deelgebieden stijgt dit kengetal. Dit is een logisch gevolg van het uitvoeren van het woningbouwprogramma. 4. Het rekeningsaldo is in 2024 positief en de incidentele uitgaven en inkomsten zijn beperkt. Daardoor is dit kengetal licht positief.
Jaarstukken 2024
93
5. Het kengetal belastingcapaciteit daalt licht in 2024. Dit betekent dat in vergelijking met het landelijke gemiddelde onze woonlasten minder hard stijgen.
94
Jaarstukken 2024
Onderhoud kapitaalgoederen Onderhoud kapitaalgoederen Om ervoor te zorgen dat kapitaalgoederen, bijvoorbeeld gebouwen en wegen, lang mee gaan is onderhoud nodig. In deze paragraaf beschrijven we het beleid over het onderhoud van kapitaalgoederen. Ook geven we informatie over de uitgaven voor dit onderhoud. De kapitaalgoederen verdelen we in: • kapitaalgoederen openbaar gebied; • kapitaalgoederen gebouwen; • kapitaalgoederen sportaccommodaties.
Beleid en ontwikkelingen onderhoud kapitaalgoederen openbaar gebied - 1 De kapitaalgoederen in het openbaar gebied zijn: • wegen; • groen; • verlichting; • speeltoestellen; • riolering, sloten en waterpartijen; • begraafplaatsen; • parkeermeters; • speeltoestellen; • afvalinzameling. De ontwikkelingen in 2024 lichten we toe. Onderhoud openbaar gebied Voor het onderhoud van de openbare ruimte legden we de kwaliteitsniveaus vast en hoeveel geld daarvoor nodig is. De kwaliteitsniveaus van het kenniscentrum voor verkeer, vervoer en infrastructuur CROW vertaalden we naar de situatie in Etten-Leur. We maken hiervoor gebruik van de letters A+ (5) tot en met D (1). Aanleg gebeurt altijd op niveau A+/A. Het beheer vindt plaats op niveau B (3) of C (2). Met de cijfers tussen haakjes kunnen we het gemeten niveau beoordelen. We gebruiken niveau A+ (uitmuntend), niveau A (hoog) en niveau D (onacceptabel) niet voor beheer en onderhoud. Niveau A+/A zijn te kostbaar en niveau D mag niet voorkomen. Integrale projecten Integrale projecten zijn projecten met riolering, verharding, openbaar groen en verlichting. In 2024 voerden we een aantal grootschalige integrale onderhoudsprojecten uit. Voorbeelden
Jaarstukken 2024
95
hiervan zijn: Rodenbachstraat, Frederik van Eedenstraat, Felix Timmermansstraat, van 't Hoffstraat, Baai, Brederolaan, Mechelenstraat en de Sportparkstraat. Wegbeheer We pakten alleen de verharding aan in de volgende projecten: Blikken, Dasseburcht en de Beverdam. We werken aan een nieuw plan voor wegbeheer zodat we aan de vereisten van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) voldoen. De mogelijkheid voor het gebruik van de huidige voorziening dreigde te verlopen. De raad besloot de onderhoudsvoorziening een jaar te verlengen op basis van het onderhoudsplan uit 2018. Groenbeheer Los van de integrale projecten vond er in 2024 geen grootschalig onderhoud plaats aan het openbaar groen. Zoals gebruikelijk voerden we de jaarlijkse inboet uit. Dit is het opnieuw inplanten op plaatsen waar andere planten zijn weggevallen. In oktober 2024 werd het nieuwe groenplan vastgesteld. In dit plan is meer aandacht voor openbaar groen in relatie tot klimaatadaptatie, duurzaamheid en biodiversiteit. Openbare verlichting In 2019 startten we met het per wijk vervangen van de verlichting door energiezuinige LEDverlichting. Met de vervanging naar LED leveren we een bijdrage aan de CO2-reductie. Ook wordt het beheer van de openbare verlichting eenvoudiger omdat we minder verschillende armaturen gebruiken. De LED-aanbesteding van het eerste deel is in 2024 opgestart en krijgt begin 2025 een vervolg.
We verwachten dat we de laatste fase eind 2025 of begin 2026 realiseren.
Beleid en ontwikkelingen onderhoud kapitaalgoederen openbaar gebied - 2 Riolering In 2024 voerden we diverse integrale projecten uit. Sloten en waterpartijen Ieder jaar maaien we de gemeentelijke sloten. We stelden hiervoor een bestek op met het waterschap en andere gemeenten. De werkzaamheden werden conform bestek uitgevoerd. Het waterschap voerde toezicht en directie uit. In 2024 voerde het waterschap geen baggerwerkzaamheden uit in Etten-Leur. Leurse Haven We reserveren al enkele jaren budget voor het vervangen van de oeverbescherming in de kom van de Leurse Haven. In 2023 gingen we in overleg met de Provincie en Waterschap Brabantse Delta over wie de vaarwegbeheerder wordt van de Leurse Haven. Deze gesprekken lopen nog steeds. In 2025 volgt een nulmeting van de huidige onderhoudstoestand. Zodra de
96
Jaarstukken 2024
vaarwegbeheerder is vastgesteld wordt het onderhoud dat nodig is voorbereid en de uitvoering aanbesteed. Westpolderplas In 2020 startte het blauwalgenonderzoek in de Westpolderplas. Het onderzoek liep vertraging op omdat het veldonderzoek door de coronacrisis later begon. In 2023 legden we de resultaten van dit onderzoek aan de raad voor. In 2024 is de meest geschikte maatregel uitgewerkt in een werkplan met kostenraming. Omdat hier nog veel onduidelijkheden in zaten is dit plan nog niet aangeboden aan de raad. In samenwerking met het waterschap wordt dit verder verfijnd. Begraafplaats Naast het reguliere onderhoud zijn er in 2024 geen bijzondere onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd. In 2024 waren er 42 gebeurtenissen. Een gebeurtenis betreft bijvoorbeeld een begraving, een plaatsing van een urn en het verstrooien van as. Parkeermeters In de parkeergarage waren de oude betaalautomaten en overige apparatuur sterk verouderd. Hierdoor ontstonden er steeds meer storingen. In 2024 pasten we de apparatuur in de garage aan. Voor de vervanging gebruikten we een deel van de apparatuur van het Banakkerterrein. Deze apparatuur was nog in goede staat en vulden we aan met nieuwe apparatuur. In de nieuwe situatie is nu parkeren op basis van het kenteken mogelijk. De automaten op straat zijn niet aangepast. Deze voldoen aan de wensen en functioneren goed.
Grootschalig onderhoud of veranderingen vonden daarom niet plaats. Speeltoestellen In juni 2024 stelde de raad het nieuwe speel- en beweegbeleid vast. Hierin is een vernieuwde visie met financiële consequenties vastgelegd voor spelen en bewegen voor de komende jaren. Het speel- en beweegbeleid vormt de basis voor de speelplannen per wijk en vervanging van bovenwijkse voorzieningen. Iedere wijk is eens per 7 á 10 jaar aan de beurt voor een speelplan. De kosten hiervan namen we op in het investeringsplan. In 2024 werden de geplande projecten gerealiseerd. Speelplan Baai heeft een uitloop naar 2025. Het onderhoud van speeltoestellen en de bijbehorende ondergronden gebeurt secuur. Drie keer per jaar voert de eigen dienst een operationele veiligheidsinspectie uit. Eén keer per jaar gebeurt dat door een erkend inspectiebedrijf. Voor verbeteringen uit deze inspecties gebruiken we het beschikbare onderhoudsbudget. Dit budget is in 2024 geheel besteed.
Beleid en ontwikkelingen onderhoud kapitaalgoederen openbaar gebied - 3 Afvalinzameling We baseren de afvalinzameling op het Gemeentelijk Afvalbeleidsplan 2020. We volgen hierin de
Jaarstukken 2024
97
landelijk richtlijn “Van afval naar grondstof”. Samen met onze inwoners evalueerden we het afvalbeleid. De resultaten hiervan deelde we met het college en de gemeenteraad. De aanbevelingen gebruiken we bij het opstellen van het grondstoffenbeleidsplan. In de wijze van afvalinzameling voerden we geen noemenswaardige wijzigingen door. In 2024 behaalden we opnieuw de richtlijn van maximaal 100 kilogram restafval per inwoner. We zamelden 64 kilogram fijn restafval per inwoner in. Bezoekers aan de milieustraat brachten ongeveer 24 kilogram per inwoner grof restafval. Het totaal ingezamelde restafval in 2024 kwam uit op 88 kilogram per inwoner. Opnieuw een prima resultaat dat we samen met onze inwoners realiseerden. Vanaf 1 juli 2021 werken we voor de afvalinzameling aan huis en in de wijk samen met Afvalservice van de gemeente Breda. Deze samenwerking verliep in 2024 goed. Samen met de afvalcoaches richtten we een ‘mini-KCA’ (klein chemisch afval) op. Eens per maand stonden we hiermee op locatie in de wijken. Veel inwoners maakten hier dankbaar gebruik van. Afvalcoaches gingen in gesprek en brachten informatie over en haalde op die manier ook bruikbare informatie op. Op 9 locaties vervingen we de oude glasbakken. Het 2G mobiele netwerk kan in 2025 niet meer worden gebruikt.
Daarom vervingen we in de ondergrondse containers voor restafval en oud papier en de bovengrondse behuizingen voor groente-, fruit- en tuinafval (gft) alle 2G paslezers door 5G paslezers. We plaatsten 4 nieuwe ondergrondse containers voor oud papier en restafval en 8 nieuwe bovengrondse behuizingen voor gft op nieuwbouwlocaties. Op de milieustraat vervingen we de oude bovengrondse containers voor glas en textiel.
Beleid en ontwikkelingen onderhoud kapitaalgoederen gebouwen Het college stelt elk jaar de onderhoudsplanning vast voor alle gemeentelijke gebouwen. Hierin maken we ook een inschatting voor de onderhoudswerkzaamheden voor de volgende tien jaren. Dit heet de meerjarenonderhoudsplanning. Gebouwen die we behouden worden ‘goed’ onderhouden. Aan panden die we in de toekomst afstoten, plegen we alleen noodzakelijk onderhoud. Door de werkzaamheden goed af te stemmen en te faseren, proberen we zo efficiënt als mogelijk binnen het beschikbare budget te werken. De Van Goghkerk is verkocht en overgedragen aan Van Gogh Sites N.V. Het pand Ambachtenlaan 35 voegden we aan de vastgoed voorraad toe. Onderhoud kapitaalgoederen elektrische installaties gemeentelijke objecten
98
Jaarstukken 2024
In 2024 volgden nieuwe medewerkers veiligheidscursussen. We voerden controles uit bij markten en projecten. Ook controleerden we op veilig werken aan elektrische installaties.
Beleid en ontwikkelingen onderhoud kapitaalgoederen sportaccommodaties Buitensportaccommodaties In 2024 behandelden we alle hockeyvelden met een dieptereiniger. Bij voetbalvereniging Internos zijn de beplanting en bomen naast het hoofdpad naar het clubgebouw verwijderd. Er zijn nieuwe bomen teruggeplaatst en er is een bloemenmengsel ingezaaid. Ook zijn twee voetpaden herstraat. Het voetpad tussen het trainings- en wedstrijdveld bij Rugbyclub Etten-Leur is herstraat. Diverse beuken(hagen) zijn herplant. Bij atletiekvereniging A.R.V. Achilles is het zand van de verspringbakken afgegraven en bijgevuld. De voorbereiding voor de hercoating en herbelijning van de atletiekbaan is gestart. Naast het regulier dagelijks en groot onderhoud op alle sportvelden, vonden extra behandelingen plaats op veld 4 van voetbalvereniging DSE, trainingsveld van Rugbyclub Etten-Leur, grasveld tussen Rugbyclub Etten-Leur en honk- & softbalvereniging The Stags en het grasveld naast de korfbalvelden bij korfbalvereniging Focus. Er werden voorbereidingen getroffen voor het starten van een pilot met robotmaaien bij voetbalvereniging DSE. Er vond een oriëntatie plaats voor een ontijzeringsinstallatie op Sportpark Hoge Neer. Een ontijzeringsinstallatie voorkomt roestvlekken en schade op onder andere reclameborden, goals, tribune en hekwerken.
De wateropname door het gras wordt verbeterd en de verstoppingen in het beregeningssysteem worden voorkomen. Daarnaast is het systeem duurzamer en kostenbesparend. Grootschalig onderhoud gymlokalen In 2024 vond geen grootschalig onderhoud plaats aan de gymlokalen. Onderhoud inventaris gymlokalen Jaarlijks worden alle gymtoestellen gekeurd en wordt hierop een meerjarenonderhoudsplanning gemaakt. Volgens die planning zijn in 2024 ook weer toestellen vervangen.
Uitgaven voor onderhoud kapitaalgoederen In de tabel leest u de kosten voor het onderhoud van de kapitaalgoederen.
Jaarstukken 2024
99
(bedragen x € 1.000) Wegbeheer Openbare verlichting
Werkelijk 2023 -3.206
Begroot 2024 -3.579
Werkelijk 2024 -3.585
-23
-37
-37
-2.916
-3.076
-3.177
Sloten en waterlopen
-70
-166
-201
Afval
-85
-91
-98
Civieltechnische bouwwerken
-121
-91
-138
Openbaar groen
Riolering
-55
-242
-91
Gebouwen
-1.459
-1.310
-1.508
Sportaccommodaties
-715
-883
-967
Gymlokalen
-66
-79
-72
-8.715
-9.555
-9.874
Totaal
100
Jaarstukken 2024