Groenplan

57

9. Metingen en volgen van resultaten De belangrijkste speerpunten in het openbaar groen zijn een toename van de hoeveelheid groen en een toename van de biodiversiteit. Hiermee bereiken we de doelstellingen voor onder andere een samenhangend groen netwerk, aandacht voor klimaatbestendigheid en een toekomstbestendig groenbestand. Om de ontwikkelingen en resultaten hierin te kunnen volgen is het belangrijke om regelmatig metingen uit te voeren. We hanteren hierbij een eenduidige meetsystematiek. Daardoor hebben we objectief en feitelijk inzicht in waar ontwikkelkansen of aandachtspunten liggen.

9.1. Hoeveelheid openbaar groen Uitgangssituatie Om te bepalen of de hoeveelheid openbaar groen is toegenomen, brengen we eerst in beeld hoeveel groen en welke soorten groen nu aanwezig is. Deze gegevens zijn opgenomen in het groenbeheersysteem.

Meetmethode In de monitoring maken we onderscheid in de meting van de hoeveelheid groen en de meting van de positie ten opzichte van de groennorm. Als de hoeveelheid groen is toegenomen wil dit, vanwege mogelijke toevoeging van bebouwing, nog niet zeggen dat ook de positie ten opzichte van de groene oppervlaktenorm en bomennorm is verbeterd. We maken daarom jaarlijks een overzicht van de hoeveelheid groen en een berekening van de hoeveelheid groen en bomen ten opzichte van het bebouwde oppervlak. Met de financiële jaarrekening rapporteren we deze gegevens.

9.2. Biodiversiteit in het openbaar groen Uitgangssituatie We brengen de biodiversiteit van het openbaar groen zoals die nu is in beeld. Die gegevens nemen we op in het groenbeheersysteem.

Meetmethode We halen de hoeveelheden voor groen en bomen uit het beheerpakket. De beoordeling van de beeldkwaliteit en de biodiversiteitsmeting verdeling assortiment voert een externe uit.

58

Deel III: Geld maakt niet gelukkig, maar groen wel Financieel plan

59

1. Toelichting op de kostensoorten voor groen 1.1.

Kosten voor groen bij uitbreiding en herontwikkeling

Bij uitbreiding van stedelijk gebied en herontwikkelingen binnen het stedelijk gebied zijn bij het grondbedrijf of de ontwikkelaar budgetten beschikbaar voor de aanleg van nieuw openbaar groen. Deze investeringen komen niet ten laste van de jaarlijkse exploitatiebegroting. Wel houden we in de budgetten voor het onderhoud van het openbaar groen rekening met areaaluitbreidingen.

1.2.

Kosten voor groen bij aanleg en reconstructies (grootschalig onderhoud)

Groen in de stad is niet gratis, maar het maakt Etten-Leur wel een mooiere, gezondere en fijnere plek om te leven. Daarom vinden we het belangrijk om zuinig en verantwoord met ons groen om te gaan. De kosten voor groen bestaan uit aanleg, beheer en onderhoud en uiteindelijk vervanging. In dit deel lichten we specifieker toe waar de kosten uit bestaan en welke financiële middelen er nodig zijn om onze ambities te realiseren. Bij alle jaarlijkse kosten moeten we rekening houden met de stijging ervan. Alleen zo kunnen we de afgesproken niveaus garanderen. Ook willen we in de toekomst verkennen of we groen in financiële zin kunnen activeren. Zo kunnen we de aanlegkosten over meerdere jaren verdelen.

Bij reconstructies en renovaties van straten is de planning in het beheer van riool en verharding leidend. Vanuit openbaar groen doen we een financiële bijdrage om het grootschalig onderhoud integraal te kunnen benaderen. Soms voeren we ook grootschalige onderhoudswerkzaamheden aan het openbaar groen uit zonder dat hier werkzaamheden aan riool of verharding aan gekoppeld zijn.

Per project maken we vooraf een uitgebreide groeninventarisatie met behulp van een veldbezoek met de groenopzichter, een analyse van de gegevens uit het groenbeheersysteem, het gebiedspaspoort en de boomveiligheidscontroles. Op basis van deze groeninventarisatie bepalen we welk groen we dienen te vervangen en op welke wijze. Ook nemen we opties voor het toevoegen van groen hierin mee. Deze gegevens dienen als groen uitgangspunt voor het uiteindelijke ontwerp voor de straat en de financiële bijdrage aan een project. Voor dit grootschalige onderhoud is binnen de exploitatiebegroting in 2024 een bedrag van € 82.000 beschikbaar. Hiervan betalen we de kosten voor aanschaf van bomen en planten en de aanplant hiervan. De uitgaven op dit budget fluctueren per jaar. Ze zijn afhankelijk van het aantal projecten aan riool en verharding waarin we samenwerken en de omvang van die projecten. Hierdoor zal er dus enkele jaren een tekort zijn en enkele jaren een overschot. Jaarlijks bekijken we met de bestuursrapportages of het nodig is dit budget naar boven of beneden bij te stellen. Als aan het einde van het jaar te weinig budget beschikbaar is vanwege gestegen lonen of prijzen compenseren we dit uit het daarvoor bestemde budget, de stelpost indexeringen. Als dat budget ontoereikend is verantwoorden we de overschrijding.

60

1.3.

Kosten voor groenonderhoud

Het dagelijks beheer en onderhoud van het openbaar groen betalen we vanuit de exploitatiebegroting. Deze begroting stelt de gemeenteraad jaarlijks vast. De volgende taken zien we als dagelijks beheer en onderhoud: -

Maaien Onkruid verwijderen Snoeien Regulier vervangen van planten en bomen (inboet)

De kosten voor groenonderhoud bestaan onder andere uit de volgende onderdelen: -

Het opstellen van beleid en het bijhouden van beheersystemen Inzet en coördinatie van mensen en materiaal Het inkopen en aanbesteden van werkzaamheden Het monitoren van groen en beheerplannen maken Het bijhouden van vakkennis

2. Benodigde financiële middelen De inhaalslag: Voortzetting van het huidige onderhoudsniveau met voldoende personeel Het beheer en onderhoud van het openbaar groen voeren we momenteel uit op een eenvoudig onderhoudsniveau. Het aantal onderhoudsrondes zoals maaien, snoeien en schoffelen is minimaal. Ook voeren we een aantal werkzaamheden zoals het knippen en steken van graskanten niet meer uit. Dit heeft voornamelijk te maken met de bezuinigingen van de afgelopen jaren en het niet toekennen van budget of arbeidsuren voor areaaluitbreidingen.

Hoge werkdruk Ondanks het sobere onderhoudsniveau is de werkdruk bij de medewerkers van de buitendienst hoog. Als we de personele bezetting berekenen in het beheerprogramma blijkt dat ook. Volgens deze berekeningen is er bij de eigen buitendienst een tekort van 2,3 FTE om het huidige areaal op het huidige niveau te onderhouden. Door de hoge werkdruk is het risico op uitval van personeel groot. Ook maakt het de gemeente als werkgever minder aantrekkelijk. Het personeelsverloop is hierdoor groter en het aantrekken en vasthouden van werknemers is lastiger. We huren nu mensen in om deel van dit tekort aan te pakken. Daaraan besteden we 33.000 euro.

Achterstand in werkzaamheden Daarnaast liepen we een achterstand op in noodzakelijke werkzaamheden zoals het snoeien van bomen. Zo’n achterstand is erg risicovol. Er zijn namelijk steeds extremere weeromstandigheden met als gevolg het omwaaien van bomen en vallen van takken. Op dit moment voldoen we dus niet volledig aan onze wettelijke zorgplicht.

61

Ook personeel nodig voor areaaluitbreiding Naast het op reguliere sterkte brengen van de eigen buitendienst is er ook nog een uitbreiding van 3 FTE nodig om de areaaluitbreidingen op korte termijn op te kunnen vangen. De komende periode komen er namelijk diverse groengebieden bij de gemeente in onderhoud, zoals Kloostervelden, Van Bergenpark en flexwoningen Haansberg. Verder hebben we de afgelopen jaren het groenonderhoud van een aantal locaties moeten uitbesteden omdat we daar zelf geen personeel voor hebben. Om versnippering van het werkgebied te voorkomen willen we deze ook weer in eigen beheer nemen. In de toekomst berekenen we de areaaluitbreidingen jaarlijks met behulp van ons beheersysteem en voeren we deze op bij het opstellen van de begroting.

De inhaalslag is noodzakelijk Dit is de basis van het financieel plan. Daarnaast zijn er aanvullingen. Als deze stap niet gezet wordt en hier geen financiële middelen voor beschikbaar worden gesteld kunnen we de aanvullingen niet uitvoeren. Ook zal een verdere versobering van het openbaar groen noodzakelijk zijn. Denk hierbij aan het niet vervangen van bomen bij noodzakelijke kap, het omvormen van dure plantvakken zoals de vaste plantentuin bij de Nobelaer voor gras en het verstenen van de openbare ruimte. Hiermee doen we ambities uit dit groenplan en doelstellingen vanuit klimaatadaptie teniet.

De inhaalslag Tekort van 2,3 FTE + uitbreiding met 3 FTE voor areaaluitbreiding Bedrag dat al beschikbaar is voor inhuur Totaal

Jaarlijks € 361.000 - € 33.000 € 328.000

Aanvulling 1: De basis op orde Het groeiseizoen wordt steeds langer door klimaatverandering. We willen voorkomen dat er een achterstand in het beheer en onderhoud ontstaat als gevolg daarvan. We moeten daarom extra onderhoud uitvoeren om een stabiel basisonderhoudsniveau te krijgen. Ook de resultaten van de enquête die voorafgaand aan het opstellen van het groenplan is uitgezet geven aan dat het verbeteren van het onderhoudsniveau gewenst is. Berekeningen in het beheersysteem geven aan dat voor het verbeteren van het onderhoud naar een stabiel basisonderhoudsniveau een uitbreiding van de eigen buitendienst met 1,5 FTE noodzakelijk is. Niet alleen de medewerkers van de eigen dienst voeren onderhoudswerkzaamheden uit, maar ook de medewerkers van de WVS en diverse groenaannemers zoals die voor de maaiwerkzaamheden. Om het gehele groenareaal op dezelfde wijze te onderhouden en alles naar een stabiel basisonderhoudsniveau te brengen, is naast een urenuitbreiding dus ook een uitbreiding van het onderhoudsbudget nodig.

62

Verdeling werkzaamheden per aanbieder 2500000 2000000 1500000 1000000

GRASSEN TOTAAL

500000

HAGEN TOTAAL

0

La n ts an

se

at

er s

BOMEN TOTAAL

W

Br

ab

rd De

ch a De p B lta ra ba nt

ds ch

ie ul tic ar en

/P

ge Ei

ap

r

VS W

n

di e

ns

t

BEPLANTINGEN TOTAAL

Stabiel basisniveau is nodig voor duurzaam beheer Op het moment dat het onderhoudsniveau niet verbeterd wordt, blijft de kwaliteit op de eenvoudige en sobere ondergrens. Daarbij kunnen er op termijn schades en achterstallig onderhoud ontstaan. Een voorbeeld hiervan is dat stoepen overgroeien met gras vanuit de openstaande voegen van de verharding. Aanvulling 1: De basis op orde 1,5 FTE uitbreiding eigen buitendienst voor stabiel onderhoudsniveau Uitbreiding uren en onderhoudsbudget voor WVS en andere groenaannemers Extra kosten voor vaker maaien Totaal

Jaarlijks € 90.000 € 239.000 € 39.000 € 368.000

Aanvulling 2: Verbeteringen ter ondersteuning van het groenbeheer Om het beheer en onderhoud aan het openbaar groen efficiënt en doelmatig uit te voeren is goede ondersteuning door software en onderzoek belangrijk. We willen dit op twee onderdelen verbeteren.

Lidmaatschap Norminstituut Bomen Momenteel maken we al gebruik van de kennis en communicatiemiddelen van het Norminstituut Bomen. Dit is een onafhankelijke stichting met als doel het verbeteren van de kwaliteitszorg rond bomen. Hiervoor heeft het norminstituut veel kennis over bomen verzameld en gestandaardiseerde kwaliteitseisen, richtlijnen en normen die van toepassing zijn bij de uitvoering van werkzaamheden in, rond en met bomen in beeld gebracht. Aangezien we de gegevens van deze organisatie al gebruiken, maar als één van de weinige Nederlandse gemeenten nog geen lid zijn, is het belangrijk hier alsnog bij aan te sluiten. Hiermee benadrukken we ook nog eens dat bomen belangrijk zijn en waarborgen we de bescherming van bomen beter. Het lidmaatschap kost jaarlijks € 5.000.

63

Ondersteuning bij het beheersysteem Het beheersysteem voor het openbaar groen biedt talloze mogelijkheden. Momenteel voeren we hier eenvoudige berekeningen mee uit en registreren we de boomveiligheidsinspecties. Het is ook mogelijk om allerlei metingen bij te houden, kaartmateriaal voor bijvoorbeeld aannemers te maken en doelmatiger gegevens te verwerken en bij te houden. We willen leren om het beheersysteem beter in te kunnen zetten en hier voor de uitvoering van de onderhoudswerkzaamheden profijt van te hebben. Daarom is goede instructie en begeleiding belangrijk. De jaarlijkse kosten hiervoor bedragen €6.000,-. Aanvulling 2: Verbeteren ondersteuning groenbeheer Lidmaatschap Norminstituut Bomen Ondersteuning beheersysteem Totaal

Jaarlijks € 5.000 € 6.000 € 11.000

Aanvulling 3: Extra communicatie richting inwoners en ondernemers We willen inwoners en ondernemers graag extra informeren over het belang van voldoende en divers groen. Meer kennis over groen draagt bij aan de waardering en beleving ervan. Hierdoor ontstaat meer begrip voor de wijze waarop wij werkzaamheden uitvoeren. Om dit te realiseren zoeken we voornamelijk de aansluiting bij ‘Vergroen Etten-Leur’. Daarnaast kunnen we bijvoorbeeld voordat een straat wordt aangepakt een ronde maken en uitleggen waarom een boom gekapt wordt of juist behouden blijft. Het beter in beeld brengen van monumentale bomen is hierbij ook één van de speerpunten. De jaarlijkse kosten voor de extra voorlichting en communicatie bedragen € 10.000,-. Aanvulling 3: Extra communicatie Extra voorlichting en communicatie Totaal

Jaarlijks € 10.000 € 10.000

Aanvulling 4: Realiseren specifieke ambities groenplan In deel I van het groenplan omschreven we de ambities die we graag willen bereiken. In deel II van het groenplan hebben we met een uitvoeringsplan aangegeven welke acties en maatregelen er nodig zijn om deze ambities te behalen. Om deze acties te kunnen uitvoeren is een aanvullend budget noodzakelijk.

Groen toevoegen en biodiversiteit vergroten De belangrijkste ambities in het groenplan gaan over het toevoegen van groen en vergroten van de biodiversiteit in de openbare ruimte. Deze ambities sluiten aan bij de doelstellingen in de Visie Klimaatadaptie. Dit doen we door verharding om te vormen naar groen en gras om te vormen naar meer biodiverse beplanting of bloemenmengsels. Deze maatregelen kunnen we gedeeltelijk uitvoeren tijdens het grootschalig onderhoud van de openbare ruimte. Maar ook buiten dit grootschalig onderhoud is het noodzakelijk deze acties uit te voeren om uiteindelijke de ambities en doelstellingen te behalen. Hierbij richten we ons in eerste instantie op de groenarme wijken zoals de oude kernen van Etten en Leur. Voor het toevoegen van meer groen aan de openbare ruimte is een budget nodig van €50.000,-.

64

Hogere aanschaf- en aanlegkosten voor biodiversiteit De biodiversiteit vergroten we door grasvelden om te vormen naar gevarieerde beplanting. En om bij uitval van beplanting ook hier voor een meer gevarieerde beplanting te kiezen. Naast sierheesters en een diversiteit aan bomen, passen we dan ook vaste planten toe. Hierbij kiezen we voor klimaatbestendige soorten met een naar verwachting lange levensduur. Deze soorten zijn vaak ook beter bestand tegen ziektes, plagen en hitte. Vaak zijn deze planten en bomen duurder in aanschaf. Voor vaste planten geldt daarbij dat de aanlegkosten hoger zijn dan bij heesterbeplanting vanwege de intensievere grondbewerking voorafgaand aan de aanplant. De extra kosten bedragen naar verwachting € 50.000 per jaar.

Uitbreiding areaal bloembollen Om de biodiversiteit verder te vergroten breiden we ook ons areaal aan bloembollen uit. Deze zijn in het vroege voorjaar een voedselbron voor onder andere bijen en hommels. Bloembollen hebben een lange levensduur en de onderhoudskosten zijn laag. Voor de aanplant van extra bloembollen is een aanvulling van het budget van €30.000,- nodig. Aanvulling 4: Specifieke ambities groenplan Omvormen verharding naar groen en gras naar beplanting Hogere aanschaf- en aanlegkosten voor biodiversiteit Aanplant van extra bloembollen Totaal

Jaarlijks € 50.000 € 50.000 € 30.000 € 130.000

Afbeelding 3.1: Groen langs en in de omgeving van de Roosendaalseweg – Bron: Gemeente Etten-Leur

65

Aanvulling 5: Eenmalige kosten Het beheersysteem voor het openbaar groen biedt talloze mogelijkheden. Om deze mogelijkheden goed te kunnen benutten en de juiste conclusies uit gegevens te kunnen trekken, is het noodzakelijk dat de basis in dit beheersysteem op orde is. Momenteel zijn de basisgegevens voldoende op orde om eenvoudige berekeningen te kunnen uitvoeren. Om ook metingen te kunnen verrichten op bijvoorbeeld biodiversiteit, kroonbedekkingsgraad of mate van vergroening moeten er meer gegevens in het beheersysteem ingevoerd worden. Denk hierbij aan sortiment en aanplantjaar. We willen deze gegevens aanvullen. Dit kost naar verwachting eenmalig €50.000,-. Aanvulling 5: Eenmalige kosten Aanvullen gegevens in het beheersysteem Totaal

Eenmalig € 50.000 € 50.000

Overzichtstabel financiën Onderwerp

Jaarlijkse kosten

Eenmalige kosten

€ 3.300.000

€0

De inhaalslag

€ 328.000

€0

Aanvulling 1: De basis op orde Aanvulling 2: Verbeteringen ondersteuning groenbeheer Aanvulling 3: Verbeteren communicatie Aanvulling 4: Specifieke ambities groenplan Aanvulling 5: Gegevens beheersysteem aanvullen Totaal De inhaalslag en alle aanvullingen

€ 368.000 € 11.000

€0 €0

€ 10.000

€0

€ 130.000

€0

€0

€ 50.000

€ 4.147.000

€ 50.000

Groenonderhoud huidig niveau zonder extra aanvullingen

66