CConstaterende datEtten-Leur
Koppel je AI →
Document · PDF

Grauwe Polder 178 GoFlo - Bijlage 13 Locatiespecifiek spuitzoneonderzoek

Met de raad in gesprek 30 november 2026, gemeente Etten-LeurBij agendapunt: . Bindend advies hondenpension/-trainingslocatie op Grauwe Polder 178 (1649743)14.347 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Ten tijde van dat beleid gold op grond van | artikel 13 van de Bestrijdingsmiddelenwet 1963 | , het daarop gebaseerde Lozingenbesluit open teelt en veehouderij | en de bijbehorende Regeling testmethoden driftarme doppen Lozingenbesluit open teelt en veehouderij | , een verplichting om driftreductie toe te passen van minimaal 50%. Op grond van | het Besluit activiteiten leefomgeving | dient standaard een 58 ABRvS 25 april 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW3921 59 ARRvS 25 januari 2023, ECLI:NL:RVS:2023:269 60 Rechtbank Midden Nederland 19 maart 2023, | ECLI:NL:RBMNE:2023:1048 61 ARRvS 27 maart 2024, ECLI:NL:RVS:2024:1263 62 ABRvS 11 maart 2026, ECLI:NL:RVS:2026:1410 63 ABRvS 24 juli 2002, ECLI:NL:RVS:2002:AE5754 64 In civielrechtelijke context wordt uitgegaan van een procesbelang bij aanwezigheid binnen 500 meter tot een gewasperceel, zie: Rechtbank Oost Brabant 19 juli 2024, ECLI:NL:RBOBR:2024:3440 Adromi B.V. | Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen | Pagina 26 van 41 Adromi B.V. Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen Pagina 27 van 41 driftreducerende techniek te worden gehanteerd van minimaal 75%, een norm die kortom de helft strenger is geworden65, waardoor bedoelde afstand van 50 meter thans minstens kan worden gehalveerd tot 25 meter.

Hierbij is ook van belang dat bedoelde 50 meter werd gehanteerd in een tijd dat gewasbeschermingsmiddelen waren toegelaten welke nu al geruime tijd vanwege herbeoordelingen onder het regime van het Unierecht zijn uitgefaseerd, terwijl nieuwe middelen met een lagere potentiële schadelijkheid en lagere persistentie hiervoor in de plaats zijn gekomen. Bedoelde afstand van 50 meter is gebaseerd op gewasbehandeling bij boomteelt en in boomgaarden. Bij dergelijke teelten is het risico op drift groter, omdat dan opwaarts en zijwaarts kan worden gespoten en bepaalde behandelingen ook plaatsvinden buiten het volbladseizoen, waardoor bladeren in het gewas zelf geen aanvullende driftreductie bieden (zie verder paragraaf 5.5). In situaties waarin enkel rekening behoeft te worden gehouden met neerwaartse gewasbehandelingen (waar in de feitelijke situatie sprake van is), kan om die reden genoemde afstand nogmaals worden gehalveerd tot 12,5 meter. Alhoewel de Afdeling op dit vlak geen specifieke afstanden noemt, is er steun te vinden in uitspraken dat in situaties waarin enkel rekening moet worden gehouden met neerwaarts spuiten mag worden uitgegaan van een kortere afstand qua mogelijke driftblootstelling66. Daarnaast kan rekening worden gehouden met een reductiefactor die ook wordt gehanteerd in het Bal bij teeltvrije zones (zie ook paragraaf 5.4).

Per slot van rekening is in geen van de uitspraken waarin de Afdeling afscherming als goede ruimtelijke ordening heeft geaccepteerd sprake van een afscherming over 50 meter (d.w.z. afscherming op alle posities waar de afstand tussen gewasperceel en driftgevoelige functie minder dan 50 meter bedraagt). Hieruit blijkt dat de Afdeling de 50 metergrens hanteert als aandachtafstand en niet als normafstand. 5.4. Werking driftreductie Driftreductie wordt bereikt door spuitmachines grotere druppels te laten produceren. Grote druppels vallen immers onder invloed van de zwaartekracht uit de lucht, terwijl kleine druppels (nevel) gedurende langere tijd in de lucht zullen blijven hangen en dus een veel groter risico in zich sluiten om zich te verspreiden door de lucht (en ook eerder zullen overgaan in de gasfase of naar een aerosol). Uiteraard kan niet volledig worden uitgesloten dat gedurende het spuitproces toch enige vorm van verneveling optreedt (turbulentie in de lucht, botsingen druppels met gewas etc.). In vergelijking met relevante afstanden die naar voren komen uit wetenschappelijk onderzoek vormen deze uit de jurisprudentie afgeleide afstanden een in alle opzichten worst case benadering. Immers uit dergelijk onderzoek volgt dat een vergroting van de druppelgrootte als gevolg van een driftreducerende techniek zorgt voor een non-lineaire afname van de immissie van deze deeltjes67.

Op een afstand van 5 meter is deze reductie (bij een windsnelheid van 2 m/s) al groter dan 50%. 65 Zie ook paragraaf 4.1. 66 ARRvS 27 maart 2024, ECLI:NL:RVS:2024:1263 67 Jomantas, T., Kemzūraitė, A., Steponavičius, D. et al. Management measures for the mitigation of spray drift of very fine droplets sprayed by a spraying robot. Sci Rep 15, 27741 (2025). https://doi.org/10.1038/s41598-025- 13493-3 Adromi B.V. Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen Pagina 28 van 41 Blootstelling op grotere afstanden zal enkel nog kunnen plaatsvinden in de vorm van blootstelling aan dampen en aerosolen. Gewasbeschermingsmiddelen worden gekozen op een zo laag mogelijke uitdampbaarheid. Mensen staan vrijwel uitsluitend nog bloot aan deze dampen en aerosolen bij inademing. Relevante doses door opname via de huid of door hand-mond bewegingen zijn uitgesloten. De aanwezige dampen en aerosolen zullen steeds verder verdunnen in de lucht. 5.5. Spuitrichting en -hoogte In artikel 4.723d en 4.723h Bal zijn teeltvrije zones opgenomen langs watergangen welke afhankelijk van de teelt en de gebruikte driftreducerende techniek 50 cm tot 5 meter breed dienen te zijn. De artikelen 4.723f en 4.723g bevatten uitzonderingen hierop, bijvoorbeeld in de vorm van toepassing van gewasbeschermingsmiddelen met een afgeschermde dop.

Hieruit kan worden afgeleid, dat er ook een substantieel lagere hoeveelheid druppeldrift mag worden verwacht van neerwaarts spuiten ten opzichte van op- of zijwaarts spuiten. Daarbij merken wij volledigheidshalve op, dat deze afstandsreductie tot stand is gekomen ten behoeve van het beperken van ecologische schade aan een oppervlaktewaterlichaam met druppels (en derhalve geen betrekking heeft op dampen en aerosolen waar de waterecologie uit de aard der zaak geen directe blootstelling van behoeft te verwachten). Uitgaande van de wettelijke 75% driftreductie kan het bevoegd gezag bij haar besluitvorming overwegen, dat sprake is van een acceptabel risico aan relevante blootstelling aan druppeldrift en damp op een afstand van 12,5 meter uit gewassen die neerwaarts worden gespoten en 25 meter bij op- en zijwaarts spuiten, waarbij extra driftreductie ook betekent dat minder damp- en aerosoldrift zal kunnen ontstaan. 5.6. Druppels en dampen/aerosolen De relevante toepassing van gewasbeschermingsmiddelen vindt plaats door spuiten. Bij het spuiten wordt middel dat is aangelengd met water in druppelvorm op het gewas gebracht. Een deel van de druppels kan uiteenvallen in fijnere druppels die uiteindelijk in de lucht verdampen of overgaan in aerosol. Ook kan middel dat op het gewas terecht is gekomen uitdampen.

In die zin zijn er ook twee soorten drift, te weten druppeldrift en drift als damp/aerosol. De toxicologische risicobeoordeling van blootstelling is om eerst en vooral gericht op blootstelling direct langs een teeltperceel. Immers daar is sprake van de bepalende, maximale blootstelling in de vorm van druppels en van dampen en aerosolen in hogere concentraties (orale blootstelling, dermale blootstelling en inhalatore blootstelling). Blootstelling op locaties waar geen sprake meer kan zijn van druppelblootstellingen is in principe niet relevant op het moment dat is vastgesteld dat een maximale blootstelling (aan zowel druppeldrift als dampdrift) niet leidt tot overschrijding van de blootstellingsnormen. Een vergelijking met blootstelling aan bijvoorbeeld stikstofdioxiden en fijnstof afkomstig van wegverkeer, industrie en veehouderijen gaat maar gedeeltelijk op. Gewasbeschermingsmiddelen breken immers ook relatief snel af onder invloed van zonlicht. Stoffen afkomstig van wegverkeer e.d., en de afbraakproducten daarvan, blijven evenwel langer aanwezig in de lucht en verdwijnen hier alleen uit middels neerslag. Adromi B.V. Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen Pagina 29 van 41 5.6.1.

Druppeldrift Druppeldrift kan via drie routes in het menselijk lichaam terecht komen: - Opname door de huid heen als driftdruppels op de huid terecht komen (afhankelijk van het middel of het door de huid kan komen); - Opname via de mond door hand-mond bewegingen (druppels op de hand c.q. aanraken van aan druppeldrift blootgestelde objecten en vervolgens hand in mond – vooral bij kinderen) - Indirecte opname via blootgestelde objecten (speelgoed o.i.d. blootgesteld aan druppeldrift wordt in de mond gestoken – opnieuw vooral relevant voor kinderen). Los hiervan is er relatief meer druppeldrift (grotere hoeveelheid dan damp- en aerosol) en is in de druppels sprake van een hogere concentratie van werkzame stof(fen). Punt van aandacht is kortom dat druppels op tal van manieren in het lichaam kunnen komen en dat de concentratie relatief hoog is. Positief is dat druppels uit de lucht vallen en dat druppels kunnen worden afgevangen. 5.6.2. Dampen en aerosolen Dampen en aerosolen zijn vermengd in de lucht, waarbij er een vrij uniforme concentratie zal ontstaan die steeds verder verdunt. De hoeveelheid is aanzienlijk lager en bevindt zich veelal zelfs al in/boven het gewasperceel onder de toegelaten blootstellingsconcentratie. Blootstelling kan alleen nog plaatsvinden via inademing (afhankelijk van de vraag of een stof ook via de longen wordt opgenomen of niet).

Uit het RIVM ‘Onderzoek Bestrijdingsmiddelen en Omwonenden’ (OBO onderzoek, Vermeulen, 201968) blijkt dat er naast drift verschillende blootstellingsroutes zijn die bijdragen aan de blootstelling van omwonenden die binnen 250 meter van akkers wonen. Het onderzoek, dat zich beperkt tot neerwaarts spuiten, concludeert dat: 1. In een zone van 250 m rondom de velden waar gewasbeschermingsmiddelen zijn gebruikt kan tot enkele dagen na het spuiten een verhoogde concentratie in de lucht en in het huisstof worden vastgesteld ten opzichte van controlegroep die meer dan 500 m van een landbouwperceel af woonde. De verhoogde concentratie hield ten minste 7 dagen aan. 2. De berekeningen uit het OBO onderzoek toonden aan dat belangrijke routes voor de blootstelling van de omwonenden vanuit hun leefomgeving zijn: • verdamping van bestrijdingsmiddelen vanuit het bollenveld na de bespuiting; en • inname van bestrijdingsmiddelen via huisstof (kruipende kinderen cq. inademing). Blootstelling aan druppels, welke als het toxicologisch bepalende scenario wordt beschouwd, bleek dus niet de belangrijkste blootstellingsroute. Verder is hierbij niet gebleken van een grotere blootstelling dan waarvan bij goedkeuring van gewasbeschermingsmiddelen rekening mee is gehouden. De blootstelling bleek juist aanzienlijk lager te liggen.

Positief is dat dampen en aerosolen in verwaarloosbaar kleine hoeveelheden in de lucht aanwezig zijn en dat alleen blootstelling via inademing plaats kan vinden. Dampen en aerosolen blijven drijven in de 68 RIVM Rapport 2019-0052 Onderzoek Blootstelling Omwonenden (OBO) Bestrijdingsmiddelen en omwonenden Samenvattend rapport over blootstelling en mogelijke gezondheidseffecten Adromi B.V. Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen Pagina 30 van 41 lucht en kunnen niet worden afgeschermd. Wat wel kan is dat een dicht scherm bijdraagt aan turbulentie en een snellere verdunning. Echter op afstanden van 10 meter of meer zal een dichte afscherming naar verwachting niet meer effectief zijn. De concentratie damp/aerosol is dan zo gering dat geen substantiële effecten meer te bereiken zijn, los van aspecten van proportionaliteit. In toxicologisch opzicht blijft blootstelling aan druppeldrift en damp/aerosoldrift relevant omdat hierbij de hoogste concentraties aan de orde zijn. De concentratie damp- en aerosol is al snel verwaarloosbaar klein. Dampen en aerosolen verdunnen steeds meer onder invloed van de wind en breken uiteindelijk af onder invloed van de zon. 5.7. Conclusies Blijkens hoofdstuk 4 is sprake van een systeem van regelgeving waarin een hoog beschermingsniveau is geïncorporeerd als het gaat om blootstelling aan stoffen uit gewasbeschermingsmiddelen.

Volgens deze regelgeving moet het voorzorgbeginsel worden toegepast. Er blijkt niet dat dit systeem onvoldoende bescherming biedt, zodat alleen rekening moet worden gehouden met een gezondheidsrisico dat relatief klein is (zie paragraaf 4.3). Gelet op hoofdstuk 4 is verder duidelijk dat de milieuregelgeving iedereen gelijkelijk beschermt (toepasser/agrariër, omwonende en consument) en dat deze principiële keuze voor menselijke gelijkheid als een gegeven dient te worden beschouwd in de context van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Uit dit hoofdstuk blijkt dat de Afdeling bestuursrechtspraak de mate van bescherming die de milieuregelgeving biedt, niet accepteert en in het kader van planologische besluitvorming aanvullende maatregelen eist, waarbij de voorkeur c.q. verwachting van de Afdeling neerkomt op regelgeving die uitgaat van een bepaalde minimum onderlinge afstand. Verder blijkt dat de Afdeling bestuursrechtspraak een aandachtafstand hanteert van 50 meter en vanuit het voorzorgbeginsel veelal akkoord gaat met afscherming als driftreducerende maatregel. Tot slot is gebleken dat de Afdeling akkoord is gegaan met afscherming over een kortere afstand (bijvoorbeeld alleen de gedeelde perceelgrens met een gewasperceel), zodat de 50 meter niet kan worden geïnterpreteerd als afschermingsafstand of normafstand. 6.

| Maatregelen Indien er in de context van planologische besluitvorming invulling moet worden gegeven aan het voorzorgbeginsel, dan kan in algemene zin worden gedacht aan volgende maatregelen. Bronmaatregelen: Het gaat hierbij om maatregelen die ertoe leiden dat er zo min mogelijk drift ontstaat. Concreet kan in de meeste teelten door gebruikmaking van driftreducerende apparatuur tot 99% driftreductie worden bereikt. Er kan hierbij ook worden gedacht aan een ma | atregel waarbij bepaalde teeltvormen (zoals opgaande teelten) | volledig worden verboden. Overdrachtsmaatregelen: Dit betreft afschermende maatregelen, zoals ook onderwerp is geweest van diverse uitspraken van de Afdeling (zie paragraaf 5.2). Maatregelen bij de ontvanger: | Dit betreft beperkingen aan bijvoorbeeld menselijk verblijf en/of aan het gebruik van gronden waardoor ook extra onderlinge afstand wordt aangehouden. In onderhavige situatie zijn alleen de volgende maatregelen relevant. 6.1. | Overdrachtsmaatregelen -> afscherming Mede gelet op de jurisprudentie welke is aangehaald in paragraaf 5.2, is toepassing van afscherming ook geaccepteerd in het kader van planologische besluitvorming | 69 teneinde uit voorzorg te zorgen voor extra driftreductie.

Een windhaag vervult daarnaast een extra buffer als het gaat om onverhoopte gebeurtenissen zoals stuur | - en bedieningsfouten op de spuitmachine, vergissingen bij het aanlengen van middel en dergelijke. 6.1.1. | Algemeen Er zijn de nodige wetenschappelijke gegevens voorhanden als het gaat om de afschermende werking van een windhaag. Verder is van belang dat een windhaag erkend is als driftreducerende techniek; een windhaag staat als zodanig op de ‘lijst met indeling van spuittechnieken in DriftReducerende | Techniek-klassen’ (DRT-lijst) van de Technische Commissie Techniekbeoordeling (TCT) van 10 november 2025 | 70. Dit geldt voor een windhaag met 90% bladdichtheid. In combinatie met de (wettelijk standaard verplichte) 75% driftreductie van een spuitmachine biedt een haag | aanvullend 75% driftreductie, zodat tot 94% driftreductie mogelijk is. Uit andere | wetenschappelijke studies kan een hoger driftreducerend effect 69 Vergelijk in dit verband ABRvS 28 november 2018, ECLI:NL:RVS:2018:3904, waarin is overwogen dat aannemelijk is dat een driftreducerende voorziening bestaande uit dubbele hagen leidt tot een ruime driftreductie. 70 Zie: https://iplo.nl/publish/pages/151722/6 | -informatieblad-windhaag-20220718.pdf (geraadpleegd op 5 maart 2024) Adromi B.V.

| Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen | Pagina 31 van 41 van een windhaag worden afgeleid71 en hier wordt in het PRI 2015 | 72 ook naar verwezen. Dit betekent dat de 75% driftreductie welke de TCT hanteert, kan worden beschouwd als een | conservatief uitgangspunt. Hierbij dient er aandacht aan te worden gegeven | aan de omstandigheid | dat de TCT zijn beoordeling baseert op een haag welke vrijwel ononderbroken om een teeltperceel heen staat, terwijl het in onderhavige context gaat over afscherming van de kwetsbare functie. 6.1.2. | Configuratie op grens teeltgewas In principe is hierbij van belang te kiezen voor | beplanting die een egale dichtheid biedt. Bij een dergelijke bladerdichtheid zal een luchtstroom maximaal worden afgeremd waarbij eventueel aanwezige drift in druppelvorm zo veel mogelijk in de haag zelf zal achterblijven. Elzenhagen, welke traditioneel rond fruitboomgaarden worden aangeplant, bieden bijvoorbeeld al een dergelijke bladerdichtheid. Een te hoge dichtheid zorgt voor een afname in de filterende werking, doordat er niet voldoende lucht door de haag kan stromen | 73, 74, 75. De dichtheid van een windhaag kan worden gemeten als de optische dichtheid door het bepalen van de optische porositeit: de zichtbaarheid achter/door de haag oftewel de som van de “gaten” in het bladerdek.

Dit kan worden gemeten met behulp van een digitale camera, een witte doek achter de haag en specifieke (analyse)software76. Het aansluitend effect van uitdamping uit de haag en aansluitende respiratoire blootstelling is naar verwachting verwaarloosbaar, mede nu gewasbeschermingsmiddelen worden toegelaten op hun lage uitdampbaarheid. Daarnaast is relevant dat uitdamping voornamelijk kan plaatsvinden op een droge zonnige dag, dus op het moment dat afbraak van de betrokken stoffen onder invloed van de zon ook maximaal is77. De meeste middelen worden daarbij verspoten aan het begin van het groeiseizoen wanneer temperaturen nog lager liggen, niet in het warmere oogstseizoen. 71 Porskamp H.A.J., Michielsen, J.M.G.P., Huismans, J.F.M., | De invloed van een windhaag op emissies bij fruitteeltspuiten, 1999, IMAG-DLO Rapport 94-29, pag. 29 en Wenneker, M., Heijne, B., Van de Zande, J.C., | Effect of natural windbreaks on drift reduction in orchard spraying, | Communications of Applied Biology | Science, Universiteit Gent, 70(2005)4 pag. 961. 72 Plant Research International, | Driftblootstelling van omstanders en omwonenden door boomgaard bespuitingen, maart 2015 73 Felsot, A. S., Unsworth, J. B., Linders, J. B., Roberts, G., Rautman, D., Harris, C., & Carazo, E. (2010). Agrochemical spray drift; assessment and mitigation | —A review.

Journal of Environmental Science and Health Part B, 46(1), 1-23. 74 Mercer, G. N. (2009). Modelling to determine the optimal porosity of shelterbelts for the capture of agricultural spray drift. Environmental modelling & software, 24(11), 1349-1352. 75 Zie echter ABRvS 6 juni 2018, ECLI:NL:RVS:2018:1741 | ov. 16. De overweging dat aannemelijk is dat een volledig dichte muur 99% driftreductie mist feitelijke grondslag, uitgaande van beschikbare relevante en betrouwbare wetenschappelijke en technische kennis. Het risico is reëel dat wind zal versnellen als d | eze over de muur heen blaast, waardoor per saldo meer druppeldrift over de muur zal worden meegevoerd en veel verder verspreid zal worden dan zonder enige afscherming het geval was geweest. 76 Lazzaro, L., Otto, S., & Zanin, G. (2008). Role of hedgerows in intercepting spray drift: Evaluation and modelling of the effects. Agriculture, ecosystems & environment | , 123(4), 317-327. 77 Voor de Nederlandse situatie is relevant dat toegelaten middelen elders in Europa ook zonder gevaar voor de volksgezondheid moeten kunnen worden toegepast, dus ook in landen waar de factor uitdamping structureel hoger zal zijn vanwege een lage luchtvochti | gheid in combinatie met warmer weer (dan in Nederland). Adromi B.V.

| Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen | Pagina 32 van 41 Er kan voor de verdere configuratie van een haag worden uitgegaan van een overhoogte van 1 meter in situaties waarin sprake is van opwaarts of zijwaarts spuiten. In geval sprake is van uitsluitend neerwaarts spuiten kan worden uitgegaan van een overhoogte van 50 centimeter. In situaties dat tevens buiten het volbladseizoen sprake is van teelten dient te worden gekozen voor een niet bladverliezende haag. Al dan niet als tijdelijk alternatief voor een haag kan driftwerend gaas worden toegepast. Dit zogenaamde Suzuki-gaas is erkend als driftreducerende techniek78. 6.1.3. | Configuratie met grotere onderlinge afstand Het effect van dergelijke windhagen wordt in de hiervoor aangehaalde onderzoeken beschouwd wanneer deze direct naast de perceelgrens dan wel (enkele meters) uit het gewas(perceel) zijn geplaatst. In situaties waarbij sprake is van een grotere afstand | 79,80 (meer dan 5 meter bij neerwaarts spuiten en meer dan 10 meter in andere situaties) tot de relevante gewaspercelen, zal de drift vooral bestaan uit aerosolen/dampen, zoals ook blijkt uit onderzoek | 81 82. Immers grote druppels zijn dan al naar de grond gevallen terwijl kleine druppels zullen verdampen in de lucht.

Zoals aangegeven in paragraaf 5.5 gaat het bij aerosolen en dampen | naar verwachting over zeer kleine hoeveelheden, waarbij deze stoffen enkel nog via inademing in het menselijk lichaam terecht kunnen komen. Op grotere afstand zal een (relatief) open windhaag | (bladdichtheid van 90%) | minder effect hebben dan in de beschreven onderzoeken, doordat druppelvormige drift bij toenemende afstand voor een steeds groter deel gedeponeerd zal zijn en drift in de vorm van dampen en aerosolen niet of nauwelijks afneemt en enkel nog zal verdunnen bi | j verdere verspreiding in de buitenlucht. Een windhaag zal op deze afstand echter nog wel een positief effect hebben op de blootstelling aan de gewasbeschermingsmiddelen in de vorm van aerosolen/dampen, mits wordt gekozen voor een andere configuratie: Een zo dicht mogelijke windhaag kan enerzijds | zorgen voor de opstuwing van de lucht en anderzijds voor turbulentie die ontstaat wanneer de lucht afgeremd wordt door de vegetatie. Dit zal eraan bijdragen dat in de lucht aanwezige dampen en aerosolen voor een deel op veel grotere hoogte zal verwaaien en dat de concentratie potentieel schadelijke stoffen daalt door de turbulente menging van de met drift belaste lucht en schone achtergrondlucht | 83. Op leefniveau betekent dit een lagere blootstelling aan de schadelijke stoffen.

78 https://iplo.nl/publish/pages/138135/drt | -lijst-20250213-.pdf 79 M.C. Butler Ellis e.a., Spray drift: An investigation of the relationship between field, wind tunnel measurements and model predictions for determining drift reduction, Aspects of Applied Biology 132, 2016 en 80 H.J. Holterman e.a., Improving environmental risk assessment of pesticides: the need for advanced spray drift models, 1 juli 2025 doi: 10.2903/sp.efsa.2025.EN | -9506 81 Lazzaro, L., Otto, S., & Zanin, G. (2008). Role of hedgerows in intercepting spray drift: Evaluation and modelling of the effects. Agriculture, ecosystems & environment | , 123(4), 317-327. 82 S. Grimbuhler, J-F Viel, Bystander dermal exposure to drift during pesticide application in vineyards: An experimental factorial study, Chemosphere Volume 369, December 2024, 143809 83 Van Blokland, G., Hooghwerff, J., & Tollenaar, C. (2009). | Impact of screens on air quality. Final report of a study on the performance of (sound) screens on the air quality along highways; Invloed schermen op de luchtkwaliteit. Eindrapport onderzoek naar de werking van (geluids) schermen op de luchtkwaliteit langs snelwegen. Weliswaar heeft dit onderzoek betrekking op dampen en aerosolen afkomstig van het wegverkeer, maar qua fysische eigenschappen van deze dampen en aerosolen ve | rgelijkbaar. Adromi B.V.

| Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen | Pagina 33 van 41 Adromi B.V. Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen Pagina 34 van 41 Kortom, gewasbeschermingsmiddelen hebben op deze afstand met name hun mogelijk negatieve gezondheidseffecten via inademing van de dampen en aerosolen. Ondanks dat de windhagen slechts beperkte remming bieden aan dampen en aerosolen, zal een dichte windhaag gemiddeld genomen kunnen zorgen voor een verbeterd leefklimaat. 6.2. Ontvangermaatregelen -> afstand en aanwezigheidsbeperking Door het aanhouden van extra onderlinge afstand tussen gewaspercelen en driftgevoelige functies kan invulling worden gegeven aan het voorzorgbeginsel. Op basis van de in jurisprudentie aangehouden voorzorgafstand kan in algemene zin een kortere veiligheidsafstand worden afgeleid als rekening wordt gehouden met de strenger geworden wetgeving sinds het moment waarop de 50 meter in de rechtspraak als richtsnoer werd ingevoerd en als rekening wordt gehouden met de omstandigheid dat deze 50 meter bedoeld was voor opwaarts en zijwaarts gespoten gewassen (boomgaarden en boomteelt worden hierbij uitdrukkelijk benoemd).

Verwezen wordt naar paragraaf 4.3 en 5.3, waar op basis van uitsluitend de juridische uitgangspunten waarop de 50 meter aandachtzone is gebaseerd (dus zonder gebruikmaking van wetenschappelijke gegevens welke de Afdeling heeft afgekeurd voor gebruik in planologische context), waarin wordt beschreven da kan worden uitgegaan van een veiligheidsafstand van 25 meter voor scenario’s waarin sprake is van teelt in boomgaarden en 12,5 meter in geval van teelten waar uitsluitend sprake zal zijn van neerwaarts spuiten. Het aanhouden van deze afstanden, die mede zijn geëxtrapoleerd uit de jurisprudentie van de Afdeling, kan, in relatie tot de drie meter die de Europese Commissie al als veilig beschouwt, dus als alleszins worst-case worden gehanteerd. Dit is ook worst case indien wordt uitgegaan van afstanden van 3 tot 5 meter welke bij beoordeling van diverse teelt- en spuitscenario’s met het EFSA-model als veilig worden beschouwd. Bedoelde afstand kan worden gecreëerd door binnen een bepaalde afstand op omliggende agrarische percelen geen professionele toepassing van gewasbeschermingsmiddelen meer toe te laten (uitwaartse spuitzone) en/of te kiezen voor een gebruiksbeperking binnen het projectgebied (inwaartse spuitzone).

Een gebruiksbeperking dient neer te komen op een verbod op regulier menselijk verblijf op de betrokken gronden (met bijbehorende voorzieningen zoals speelvoorzieningen, terrassen e.d.), dan wel dat sprake is van een toegekende functie waarbinnen uit de aard der zaak regulier menselijk verblijf niet in relevante mate aan de orde zal zijn. 7. | Locatiespecifieke combinatie van maatregelen 7.1. | Résumé Naar aanleiding van het voornemen om een hondenpension te vestigen aan de Grauwe Polder 178 te Etten-Leur heeft onderzoek plaatsgevonden naar eventuele gezondheidsrisico’s vanwege blootstelling aan drift van gewasbeschermingsmiddelen welke mogen worden gebruikt op de agrarische gronden ten westen en zuidwesten van de locatie. Blijkens dit onderzoek is het niet noodzakelijk om in planologische context extra driftreducerende voorzorgmaatregelen te nemen omdat anders sprake zou zijn van onvoldoende bescherming van de volksgezondheid. Immers: 1) | Het Unierecht biedt een uitputtend en omvattend kader voor de toelating, herbeoordeling en het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in Europa. Niet alleen is het Europese recht op dit vlak voor zover bekend het strengste regelkader voor gewasbeschermingsmiddelen in de wereld, maar ook worden stoffen in gewasbeschermingsmiddelen strenger beoordeeld dan ieder andere stof of diergeneesmiddel dat op de Europese markt wordt toegelaten.

Enkel medicijnen worden nog strenger beoordeeld. 2) | Er zijn geen aanwijzingen dat deze regelgeving in Nederland of in de rest van de Unie tekortschiet. Er blijkt immers niet van nadelige gezondheidseffecten door blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen. Er blijkt van een gezondheidsrisico dat verhoudingsgewijs klein is ten opzichte van de risico’s van andere omgevingsnormen op het vlak bijvoorbeeld lucht en geluid. 3) | Echter omdat er een risico is (gezondheidseffecten kunnen nooit volledig worden uitgesloten), dient reeds op grond van het Unierecht invulling te worden gegeven aan het voorzorgbeginsel84. Dit mag volgens het Unierecht door het aanhouden van een bepaalde onderlinge afstand of door het nemen van technische maatregelen. Nederland heeft deze Europese verplichting geïmplementeerd via een technische (bron)maatregel, namelijk door minimaal 75% driftreductie verplicht te stellen voor spuitapparatuur | 85 (ten opzichte van 0% of 50% driftreductie). Nederland heeft niet gekozen voor een wettelijke overdrachtsmaatregel in de vorm van extra afstand. Het geldende wettelijke stelsel voorziet dus al in bescherming van de volksgezondheid middels een hoge veiligheidsstandaard die enerzijds betekent dat middelen herbeoordeeld worden bij voortschrijdend inzicht en anderzijds uit voorzorg extra driftreductie | moet worden toegepast.

Blijkens een uitspraak van het Europese Hof van Justitie | 86 dient bij de risicobeoordeling van gewasbeschermingsmiddelen een open gezondheidsnorm te worden gehanteerd, zodat voortdurend 84 Sustainable Use Directive 2009/128/EU 85 artikel 4.723c van het Besluit activiteiten leefomgeving 86 HvJ 24 april 2024, ECLI:EU:C:2024:356 | ov. 78 e.v. Adromi B.V. | Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen | Pagina 35 van 41 Adromi B.V. Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen Pagina 36 van 41 nieuwe wetenschappelijke en andere technische inzichten in de beoordeling en herbeoordeling moeten worden betrokken. Proportionaliteit en effectiviteit Via het Unierecht zijn voldoende voorzorgen ingebouwd in het toelatings- en herbeoordelingskader om te voorkomen dat gezondheidsrisico’s zich manifesteren. Worden onverhoopt nieuwe risico’s ontdekt dan verplicht het Unierecht om in te grijpen. Met andere woorden: indien onverhoopt toch zou blijken van nadelige gezondheidseffecten (van een specifiek middel of bepaalde combinaties), dan kan die situatie heel proportioneel met niet-planologische besluitvorming worden geremedieerd door het verbieden van middelen. Het voorzorgbeginsel uit de SUD-richtlijn kan er voor dergelijke situaties aan bijdragen dat gezondheidsrisico’s niet leiden tot daadwerkelijke gezondheidsschade.

De extra driftreductie waar Nederland voor gekozen heeft ter uitvoering van de SUD-richtlijn, vormt in die zin een proportionele niet-planologische invulling van het voorzorgbeginsel welke hiertegen beschermt. Hierbij moet worden aangetekend dat het ontdekken van nieuwe risico’s niet noodzakelijkerwijs betekent dat zich daadwerkelijk gezondheidsschade heeft voorgedaan. Daadwerkelijke gezondheidsschade zou bijvoorbeeld kunnen worden afgeleid uit statistische informatie, zoals het geval is v.w.b. de luchtkwaliteitsnormen en de geluidsnormen. Echter aangezien de statistieken geen aanwijzingen geven voor gezondheidsschade (en historische statistische informatie niet meer wijzigt), moet vooralsnog in termen van risico worden gesproken. Het nemen van een bronmaatregel, namelijk voorkomen dat stoffen in de lucht terecht komen welke een gezondheidsrisico insluiten, is vele malen effectiever dan dat gekozen wordt voor een overdrachtsmaatregel in de vorm van afstand, wat ongetwijfeld ook de reden is dat in Nederland gekozen is voor extra driftreductie in plaats van afstandseisen. Daargelaten de vraag of het hierbij gaat om blootstellingshoeveelheden die relevant kunnen zijn voor de gezondheid, geldt hierbij ook dat het aanhouden van een bepaalde afstand ook weinig effectief is als het gaat om dampen en aerosolen.

Door het toelaten van steeds veiliger middelen en uitfasering van minder veilige middelen en door toepassing van extra driftreductie op de spuitmachine zal daarentegen niet alleen het gezondheidsrisico afnemen, maar ook het risico op verspreiding van druppeldrift kleiner zijn, terwijl de totale hoeveelheid benodigd middel zal afnemen. Verder zal er door extra driftreductie minder damp- en aerosoldrift ontstaan. Grote druppels dampen immers minder snel uit en doordat minder druppeldrift buiten het gewas terecht kan komen, zal eventuele damp- en aerosoldrift ook op grotere afstand tot de omgeving ontstaan. Gelet op het geldende wettelijke stelsel dat verplicht om voortschrijdend inzicht voortdurend te incorporeren in het toelaten en herbeoordelen van middelen is de kans dat onverhoopt toch gezondheidseffecten zouden optreden zo gering mogelijk gemaakt. Mede doordat ook het voorzorgbeginsel is geïntegreerd in de geldende regelgeving is er aanleiding om resterende risico’s op nadelige gezondheidseffecten als acceptabel te beschouwen. Adromi B.V. Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen Pagina 37 van 41 Planologische voorzorg Zoals aangegeven is een planologisch besluit naar ons inzicht niet bedoeld om te compenseren voor niet-naleving van wettelijke voorschriften.

Dit alleen al omdat dan niet duidelijk is in welke mate gecompenseerd zou moeten worden voor niet-naleving (er is altijd nog wel een scenario te bedenken waarin de wet nog ernstiger wordt overtreden en ook door andere partijen etc.). Primair is er naar ons oordeel daarom geen aanleiding om in planologische context een dubbele invulling te geven aan het voorzorgbeginsel door het aanhouden van extra afstand nu Nederland heeft gekozen om via extra driftreductie invulling te geven aan het voorzorgbeginsel en ook bij toepassing van gewasbeschermingsmiddelen voorzorgen dienen te worden getroffen zodat deze niet buiten het doelgewas terecht komen. Gelet op een en ander bestaat er in planologische context hoogstens aanleiding om rekening te houden met voorzorgen die te maken hebben met voorstelbare onbedoelde gebeurtenissen die, ook al zijn deze formeel in strijd met regelgeving, in de praktijk ook niet volledig kunnen worden uitgesloten. Concreet kan hierbij worden gedacht aan menselijke vergissingen bij het aanlengen van gewasbeschermingsmiddelen, waardoor met een te grote hoeveelheid werkzame stof wordt gespoten, dan wel aan stuur- en bedieningsfouten bij het hanteren van de spuitapparatuur, waardoor er toch op buurpercelen gespoten wordt.

Verder kan worden gedacht aan een onverwachte windvlaag waardoor spuitdruppels over een groter gebied verspreid worden dan bij toegelaten windsnelheden het geval kan zijn. Uit jurisprudentie van de Afdeling tot nu toe blijkt niettemin, dat voor nieuwe gebruikers in een gebied rekening moet worden gehouden met een aandachtzone als additioneel planologisch voorzorgbeginsel. In lijn met dit additionele planologische voorzorgbeginsel kan ook in deze situatie worden voorzien in maatregelen waarmee het driftblootstellingsrisico zo klein mogelijk wordt gemaakt/ gehouden. Hierbij dienen de maximale planologische mogelijkheden als uitgangspunt te worden genomen. 7.2. Voorzorgsmaatregelen Er wordt uitgegaan van afscherming op eigen terrein als te treffen voorzorgmaatregel. Er wordt hierbij uitgegaan van afscherming van het gehele eigen terrein. Afscherming van de speelweides is in principe niet nodig, maar dit biedt de optie om speelweides ook voor trainingen in te zetten. Verder wordt hiermee potentiële indirecte blootstelling via hondenharen uitgesloten. Verwezen wordt naar paragraaf 4.5.3. 7.2.1. West en zuidwest In de plannen voor het hondenpension wordt al rekening gehouden met afschermend groen als landschappelijke inpassing, zie afbeelding 2.2. Deze landschappelijke inpassing kan zodanig worden vormgegeven dat deze ook een driftafschermende functie zal vervullen.

Dit geldt dan uit de aard der zaak alleen voor dat deel van de landschappelijke inpassing welke driftwerend moet zijn. Verwezen wordt naar afbeelding 7.2.1 voor een schematisch overzicht van de geadviseerde maatregelen. Hierbij dient te worden uitgegaan van de volgende configuratie. Adromi B.V. Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen Pagina 38 van 41 Hoogte - overhoogte De afschermende haag zal een initiële hoogte moeten hebben van 2 meter. Dit is voldoende voor neerwaartse spuithandelingen op diverse akker- en tuinbouw (feitelijke situatie) alsook alle andere laagblijvende gewassen. Er kan hier worden uitgegaan van een maximale spuithoogte van 1,5 meter (maximale instelhoogte spuitboom). Er wordt voor de afschermende haag 0,5 meter extra aangehouden (overhoogte) om te voorkomen dat eventuele drift over de haag heen zou kunnen waaien. Alleen als op de betrokken gronden een opgaande teelt, zoals een boomgaard, zou worden gerealiseerd, zal de betrokken haag moeten doorgroeien naar een hoogte tot 4 meter (uitgaande van een maximale spuithoogte van 3 meter en 1 meter overhoogte). Zoals beschreven is dat een planologische mogelijkheid waar rekening mee moet worden gehouden.

Door te kiezen voor een adaptieve afscherming zal de afscherming nooit veel hoger zijn dan de geteelde gewassen, wat in principe als positief zou kunnen worden beoordeeld vanuit oogpunt van landschappelijke inpassing. Lengte - overlengte De haag dient in principe circa 3 meter te worden doorgetrokken aan de uiteinden van de met de teeltgronden gedeelde grens om te voorkomen dat drift om de haag heen zou kunnen waaien (overlengte). Dichtheid Er dient te worden gekozen voor een afscherming die 90% bladdichtheid moet bieden, zodat de luchtstroom door de haag heen kan waaien en druppels worden afgevangen. Verwezen wordt naar paragraaf 6.1.2. Bladhoudendheid Uitgaande van meerjarige teelten in de maximale planologische situatie dient verder rekening te worden gehouden met gewasbehandelingen buiten het volbladseizoen, dus op momenten dat het te behandelen gewas zelf weinig interne afschermende werking zal hebben. Het gaat hierbij alleen om enkele behandelingen tegen schimmel, waarbij middelen worden gebruikt die een beperkt humaan risico kennen. Verder geldt dat de factor uitdamping vanwege de lagere temperaturen buiten het volbladseizoen ook lager zal zijn. Om die reden zou kunnen worden gekozen voor afscherming met niet bladverliezende soorten, maar strikt noodzakelijk is dat niet.

Qua soorten vegetatie kan in ieder geval worden gedacht aan (haag)beuk, els, populier, wilg of conifeer87. Tijdelijke maatregelen 87 TCT, Informatieblad windhaag 18 juli 2022, https://iplo.nl/publish/pages/151722/6-informatieblad-windhaag- 20220718.pdf Adromi B.V. Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen Pagina 39 van 41 Het is in principe niet noodzakelijk om tijdelijke maatregelen te nemen. Immers aanplant kan direct na vergunningverlening plaatsvinden, zodat de afscherming de voor de voor de actuele teelten benodigde hoogte bereikt zal hebben bij ingebruikname van het pension. Ook zal er in principe voldoende tijd zijn om de haag door te laten groeien in geval van teeltwisseling naar een opgaande teelt. Hierbij kan in aanmerking worden genomen dat de haag alsdan goed geworteld is en de haag bestaat uit relatief snelgroeiende soorten (dit alles in tegenstelling tot een nieuw aangeplante boomgaard o.i.d.). Mocht een haag toch niet op tijd de benodigde dichtheid en/of hoogte hebben bereikt, dan kan gekozen worden voor tijdelijke afscherming door het plaatsen van een scherm van driftwerend gaas totdat de haag volgroeid is. Verwezen wordt naar paragraaf 6.1.2. Hier kan ook voor worden gekozen op het moment dat de haag door omwaaien of sterfte op enig moment in de toekomst onvoldoende afscherming zou bieden.

Uiteraard kan in voorkomende gevallen dan ook worden gekozen voor een tijdelijke gebruiksbeperking aangezien hier voldoende ruimte voor is op eigen terrein. Afbeelding 7.2.1: schematisch overzicht maatregelen (Bron: PDOK, bewerkt) 7.2.2. Noord, oost en zuidoost - afstanden Voor de gronden ten noorden, oosten en zuidoosten, aan de Grauwe Polder 184 en 188, wordt geen rekening gehouden met relevant agrarisch grondgebruik. Dit vanwege aanwezige wegen met bermen en taluds en de hier aanwezige woningen met bijbehorende huisweides, tuinen en erven. De agrarische gronden bevinden zich aan deze zijden op meer dan 50 meter afstand tot het projectgebied.

Adromi B.V. Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen Pagina 40 van 41 7.3. Conclusie Door de beschreven maatregelen kan de blootstelling aan drift en daarmee het risico op nadelige gezondheidseffecten in de vorm van maximaal 45 dagen gemiste gezonde levenstijd nog kleiner worden gemaakt. Hiermee wordt invulling gegeven aan het additionele planologische voorzorgbeginsel en kan ook invulling worden gegeven aan paragraaf 1.1, waarbij overeenkomstig het bepaalde van de Omgevingswet aandacht is gegeven aan het belang van de bescherming van de gezondheid. Adromi B.V. Notitie locatiespecifiek onderzoek gewasbeschermingsmiddelen Pagina 41 van 41 Optie planregeling Gelet op het voorgaande kan worden gedacht aan een planregeling met de volgende strekking. Artikel <Y.1> Verbod In afwijking van het bepaalde in <…> is het (doen/laten) gebruik(en) van de functie <…> uitsluitend toegestaan als <op zo kort mogelijke afstand tot gronden met een agrarische functie, zoals aangeduid in de rapportage Adromi / ter plaatse van de daartoe strekkende aanduiding> een afscherming is geplaatst, uiterlijk gelijktijdig met aanvang van de (ver)bouwactiviteiten op het perceel. Deze afscherming moet worden aangelegd cq. gebouwd en aansluitend kwalitatief en kwantitatief in stand worden gehouden opdat wordt voldaan aan de voorwaarden in het tweede lid van dit artikel.

Artikel <Y.2> Configuratie De afscherming als bedoeld in het eerste lid dient te voldoen aan de volgende voorwaarden: a. minimaal 90% (+/- 5%) dicht bladoppervlak in de volbladsituatie; b. minimaal 2 meter hoog, maar minstens 0,5 meter hoger dan de hoogste spuithoogte bij neerwaarts gerichte spuithandelingen op het aanliggende agrarische perceel en 1 meter hoger dan de spuithoogte in andere gevallen; c. aanwezigheid van horizontale aaneengeslotenheid (tussen bomen/struiken van het vanggewas); d. aanwezigheid van verticale aaneengeslotenheid met uitzondering van de onderzijde welke tot een hoogte van maximaal 30 cm openingen mag bevatten (vanwege afsterven onderste bladeren door concurrentie met grassen en onkruiden); e. de afscherming dient door te lopen tot minimaal 3 meter uit bedoelde agrarische gronden.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://ettenleur.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/21193169-a8eb-4da6-b479-2fde8c5264c1?agendaItemId=c885f665-8364-4205-a0da-9de033fc7428