Gemeente Etten-Leur, def. accountantsverslag 2024
Tekst van het document
Accountantsverslag Gemeente Etten-Leur Boekjaar 2024
Aanbiedingsbrief Aan de gemeenteraad van de gemeente Etten-Leur Postbus 10100 4870 GA Etten-Leur Onderwerp: Accountantsverslag 2024
Geachte leden van de gemeenteraad,
In overeenstemming met de opdracht tot de controle van de jaarrekening 2024 van gemeente Etten-Leur, zoals overeengekomen in onze opdrachtbevestiging d.d. 18 juni 2024, bieden wij u hierbij het accountantsverslag aan. Het accountantsverslag bevat de bevindingen en conclusies naar aanleiding van onze werkzaamheden. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met een afvaardiging van het college en de ambtelijke organisatie.
Wij zijn voornemens u te machtigen om onze goedkeurende controleverklaring op te nemen in uw jaarrekening 2024.
Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zijn graag bereid de inhoud van deze rapportage nader toe te lichten.
Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) N.V.
drs. B. (Barry) Smeenk RA Extern accountant
pagina | 2
Inhoud 1. Bestuurlijke samenvatting 2. Opdracht, scope en uitkomsten 3. Financiële positie 4. Belangrijkste bevindingen 5. Raadsaandachtspunten 6. Actuele ontwikkelingen 7. Bijlagen
pagina | 3
1
Bestuurlijke samenvatting
pagina | 4
Management samenvatting Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringswaarden
pagina | 5
Management samenvatting Bestuurlijke samenvatting Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2024 een goedkeurende verklaring te verstrekken voor de getrouwheid van de jaarrekening.
Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet in materiële zin aan de laatste actuele voorschriften. Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2024. Het college heeft er voor gekozen de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening en de toelichting hierop in de paragraaf bedrijfsvoering onderdeel te laten zijn van het jaarverslag, ondanks dat dit conform de BBV in formele zin nog niet verplicht is. Op deze wijze heeft de gemeente Etten-Leur invulling gegeven aan de aanbeveling van het Rijk om de verantwoording op te nemen. Op deze wijze wordt ook invulling gegeven aan de lokale afspraken tussen het college en de gemeenteraad, zoals opgenomen in de aangepaste verordeningen. Uit onze controle met betrekking tot ons getrouwheidsoordeel blijkt een aantal controleverschillen/tekstuele aanpassingen. Deze zijn gecorrigeerd in de definitieve versie van de jaarrekening. Wij constateren dat de jaarrekening van de gemeente Etten-Leur een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2024 als van de activa en passiva per 31 december 2024 in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en gemeenten.
Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2024 in overeenstemming zijn met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2024 van de gemeente Etten-Leur voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.
Wij hebben geen ongecorrigeerde controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd.
pagina | 6
Management samenvatting Bestuurlijke samenvatting Het boekjaar 2024 sluit met een financieel resultaat van € 6,8 miljoen (voordelig). De totale vermogenspositie van de gemeente Etten-Leur bedraagt € 63,4 miljoen (2023: € 55,4 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 30% (2023: 29%). De vermogenspositie is toereikend te noemen. Het college concludeert in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing dat de weerstandscapaciteit voldoende is om onverwachte tegenvallers op te vangen. Wij onderschrijven dit standpunt. Gelijk aan voorgaand jaar heeft het college de rechtmatigheidsverantwoording opgenomen in de jaarrekening. Met betrekking tot de rechtmatigheidsverantwoording concludeert het college dat de omvang van de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen € 8.259.000 bedraagt. Dit bedrag is hoger dan de door de raad vastgestelde verantwoordingsgrens van € 1.644.000. Het college concludeert dat van de onrechtmatigheden ter hoogte van € 8,3 miljoen, € 7,0 miljoen acceptabel is, wat betekent dat deze begrotingsonrechtmatigheden passen binnen de afspraken tussen de raad en het college. Zoals het college heeft toegelicht in de jaarrekening op pagina 180 heeft de commissie BBV de wet- en regelgeving ten aanzien van de overschrijdingen van de lasten verduidelijkt ten opzichte van voorgaand jaar.
Daarbij is verduidelijkt dat het niet is toegestaan om de begrotingsoverschrijdingen, die acceptabel zijn volgens uw verordening, niet mee te wegen in het oordeel van het college. Op basis van de verduidelijkte regelgeving concludeert het college dat de conclusie bij de jaarrekening 2023 had moeten zijn dat dat de gerapporteerde begrotingsoverschrijdingen ter hoogte van € 2.000.000 tezamen met de andere onrechtmatigheden ter hoogte van € 941.000 niet rechtmatig tot stand zijn gekomen. Het college had moeten concluderen dat de onrechtmatigheden de met de raad afgesproken verantwoordingsgrens van € 1.493.000 overschreed. Deze situatie benadrukken wij in onze controleverklaring, in lijn met de nadere instructies vanuit onze beroepsorganisatie, door middel van “een paragraaf ter benadrukking van bepaalde aangelegenheden toelichting inzake fouten in rechtmatigheidsverantwoording 2023”. Wij hebben vastgesteld dat de rechtmatigheidsverantwoording getrouw is opgenomen. Wij adviseren u kennis te nemen van de toelichting die het college opgenomen heeft in de paragraaf bedrijfsvoering en de rechtmatigheidsverantwoording. We hebben vanuit onze zijde ervaren dat het controleproces behoudens de controle op het grondbedrijf goed is verlopen, waarbij op een prettige en constructieve wijze met de ambtelijke organisatie is samengewerkt.
We zien verbeterpunten in de oplevering bij het grondbedrijf. Ten aanzien van het grondbedrijf bent u zeer afhankelijk van de kennis van enkele functionarissen. De controle op dit aspect heeft langer geduurd dan gepland. In lijn met voorgaand jaar nemen we deze in de evaluatie met de organisatie van beide kanten mee.
pagina | 7
2
Opdracht, scope en uitkomsten
pagina | 8
2. Opdracht, scope en uitkomsten Reikwijdte van de controle Grondslag
Bedrag
1% lasten inclusief toevoegingen reserves
€ 1.645.000
Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief toevoegingen reserves
€ 4.935.000
Rapporteringstolerantie
€ 82.250
De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: • Het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen). • De jaarrekening.
Goedkeuringstolerantie fouten
• Bijlagen. 5% van de goedkeuringstolerantie
Met de opdrachtbevestiging van 18 juni 2024 heeft u ons opdracht gegeven
De toleranties voor de rechtmatigheidsverantwoording, zoals vastgelegd in
tot het controleren van de jaarrekening 2024. De reikwijdte van onze controle
uw financiële verordening, wijken beperkt af van de toleranties voor de
staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop
controle op de getrouwheid. Dit leidt ertoe dat de door het college opgestelde
van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van
rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld op basis van de volgende
onze controle. Voor een nadere toelichting verwijzen wij tevens naar het door
toleranties:
ons uitgebrachte controleplan 2024 welke wij op 12 september 2024 aan de audit committee hebben toegelicht.
Overzicht toleranties
Grondslag
Bedrag
Verantwoordingsgrens onrechtmatigheden
1% lasten inclusief toevoegingen reserves
€ 1.644.000
Rapporteringstolerantie
10% van de verantwoordingsgrens
€ 164.000
De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 1.645.000. Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad op 14 oktober 2024 vastgestelde controleprotocol over boekjaar 2024.
pagina | 9
2. Opdracht, scope en uitkomsten Kernpunten en significante risico’s in de controle
Interne beheersing
Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder
Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij de interne beheersing
andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle:
inclusief de IT-omgeving, voor zover van belang voor de
• Schattingsposten en veronderstellingen van het management;
jaarrekeningcontrole, beoordeeld. Naar aanleiding van onze werkzaamheden
• Waardering van de grondexploitaties;
hebben wij een managementletter geschreven. Deze managementletter
• Marktconformiteit van de grond aan- en verkopen;
hebben wij op 4 december 2024 uitgebracht en op 16 december 2024
• De rechtmatigheidsverantwoording (en de daarbij horende
besproken met het audit committee.
verantwoordelijkheden voor u); • Onterechte betalingen waardoor de lasten ten onrechte zijn verantwoord;
Onze werkzaamheden zijn niet gericht op het geven van een oordeel over de
• Doorbreking van AO/IB (administratieve organisatie/interne beheersing)
interne beheersing van de organisatie als geheel. De rapportage bevat
door het management.
daardoor niet alle onvolkomenheden in de interne beheersing, die bij een eventueel uitgebreid en hierop specifiek gericht onderzoek naar voren
Uitkomsten
zouden kunnen komen.
Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2024 een goedkeurende verklaring te verstrekken voor de getrouwheid van de jaarrekening. De geconstateerde controleverschillen zijn gecorrigeerd in de definitieve versie van de jaarrekening.
pagina | 10
2. Opdracht, scope en uitkomsten Geautomatiseerde gegevensverwerking Op grond van artikel 393 lid 4, Titel 9 Boek 2 BW (Burgerlijk Wetboek)
Functie functieniveau.
Budget uren
Realisatie uren
SiSa
Prestatie -levering
Partner / externe accountant
52
69
4
2
rapporteren wij onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag. Wij
Manager
117
130
-
4
Overige teamleden
646
781
48
48
Totaal
815
980
52
54
merken op dat de jaarrekeningcontrole niet specifiek gericht is op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking.
Wij zijn van mening dat voldoende maatregelen zijn getroffen om de
Op hoofdlijnen constateren we dat we meer uren hebben besteed dan
betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde
gepland. De aanvullende werkzaamheden hebben grotendeels betrekking op
gegevensverwerking en informatievoorziening te waarborgen. In onze
het feit dat we meerdere versies van de jaarrekening hebben moeten
managementletter hebben wij een aantal attentiepunten ten aanzien van de
beoordelen, de aanlevering van prestatieleveringen, tijdige beschikbaarheid
IT-omgeving opgenomen.
van toereikende toelichting op de onderliggende calculaties en onderbouwingen bij de grondexploitaties en dat we aanvullende
Inzet controleteam
ondersteuning hebben geleverd op de SiSa-bijlagen. Met betrekking tot de
In de tabel rechts geven wij inzicht in de geplande en gerealiseerde
meeruren ter hoogte van 165 uur, heeft respectievelijk 52 uur en 54 uur
urenbesteding van het controleteam. De uren zijn uitgesplitst naar
betrekking op de SiSa-controle (incl. correcties) en de prestatieleveringen.
pagina | 11
2. Opdracht, scope en uitkomsten Verloop van de opdracht
verantwoordingsgrens ter hoogte van € 1.493.000 overschreden. Deze
We hebben vanuit onze zijde ervaren dat het controleproces soepel is
situatie benadrukken wij in onze controleverklaring, in lijn met de nadere
gelopen, waarbij op een prettige en constructieve wijze met de ambtelijke
instructies vanuit onze beroepsorganisatie, door middel van een “paragraaf
organisatie is samengewerkt. We zien nog wel verbeterpunten (zie vorige
ter benadrukking van bepaalde aangelegenheden toelichting inzake fouten in
pagina) in de oplevering. In lijn met voorgaand jaar nemen we deze in de
rechtmatigheidsverantwoording 2023”.
evaluatie met de organisatie van beide kanten mee. In hoofdstuk 4 lichten we de situatie nader toe. Ons oordeel is niet aangepast
Controleverklaring
als gevolg van deze aangelegenheid.
Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2024 een goedkeurende controleverklaring te verstrekken voor de getrouwheid van de jaarrekening.
Frauderisico’s en continuïteit Onze controleverklaring over boekjaar 2024 bevat, gelijk aan voorgaand jaar,
Overige aangelegenheden
een verplichte paragraaf over onze werkzaamheden met betrekking tot
Zoals het college heeft toegelicht op pagina 180 van de jaarrekening heeft de
fraude en een met betrekking tot continuïteit.
commissie BBV de wet- en regelgeving ten aanzien van de overschrijdingen van de lasten verduidelijkt ten opzichte van voorgaand jaar. Daarbij is
Frauderisico’s
verduidelijkt dat het niet is toegestaan om de begrotingsoverschrijdingen die
Zoals ook in ons controleplan opgenomen, bevindt het college dan wel het
acceptabel zijn volgens uw verordening niet mee te wegen in het oordeel van
management zich in een unieke positie om fraude te plegen, omdat het in
het college. Op basis van de verduidelijkte regelgeving concludeert het
staat is de administratieve vastleggingen te manipuleren en frauduleuze
college dat de conclusie bij de jaarrekening 2023 had moeten zijn dat dat de
financiële overzichten op te stellen door interne beheersingsmaatregelen te
gerapporteerde onrechtmatigheden € 2.941.000 bedroegen en dat deze de
pagina | 12
2. Opdracht, scope en uitkomsten doorbreken, die anderszins effectief lijken te werken. Een incentive van het
• Doornemen van notulen van vergaderingen van het college en de raad.
college of management zou hierbij kunnen zijn om op die wijze een betere financiële situatie of prestatie te presenteren. Onze beroepsregels schrijven
Aanvullend hebben we zoals ook in ons audit plan opgenomen een tweetal
voor dat de accountant dit risico in zijn controle onderkent.
frauderisico’s geïdentificeerd.
Om dit frauderisico te ondervangen hebben wij de volgende werkzaamheden
Enerzijds hebben we de marktconformiteit van de grondaankopen binnen
verricht:
onze controle als frauderisico aangemerkt, daar er sprake is van omvangrijke
• Analyseren en beoordelen van op basis van risicocriteria geselecteerde
transacties met een hogere mate van subjectiviteit. Om dit frauderisico te
journaalposten en hierop specifieke controlewerkzaamheden verricht om de
ondervangen hebben wij de totstandkoming van de prijs beoordeeld en
nauwkeurigheid van de geselecteerde journaalposten te controleren;
vastgesteld dat binnen de afgesproken kaders met de raad is gehandeld.
• Analyse van aanpassingen die tijdens het opstellen van de jaarrekening zijn gemaakt; • Beoordelen van belangrijke schattingen en de schattingsprocessen van het
Anderzijds hebben we als frauderisico geïdentificeerd het risico dat er onterechte (handmatige) betalingen zijn verantwoord, doordat onjuiste
college of management zoals de waardering van de grondexploitaties,
mutaties doorgevoerd worden in crediteurenstamgegevens. Om vast te stellen
vaste activa en vorderingen en het toereikend zijn van voorzieningen.
dat dit risico zich niet heeft voorgedaan, hebben we onder andere data-
Hierbij hebben we in het bijzonder aandacht gehad voor het inherente risico
analyse uitgevoerd op de uitgaande betalingen en de mutaties van de
van vooringenomenheid van het college bij deze posten;
crediteurenstamgegevens. Uit onze controle zijn geen bijzonderheden naar
• Beoordelen van significante transacties buiten het kader van de normale
voren gekomen.
bedrijfsuitoefening om;
pagina | 13
2. Opdracht, scope en uitkomsten Naleving wet- en regelgeving en overige
Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is
Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger
om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen. Onze beroepsregels zijn in
kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het
de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder
hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid
aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid.
van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de
Gemeente Etten-Leur beschikt over beschreven procedures ten aanzien van
controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of
de samenwerking met derden en een intern inkoop- en aanbestedingsbeleid
vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van
aangevuld met trainingen voor de juiste mindset van de medewerkers.
belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen.
Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren:
Corruptie en omkopingsrisico’s
• Gemeente Etten-Leur heeft zelf werkzaamheden uitgevoerd om te
Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie
controleren dat de aanbestedingen conform de geldende Europese
vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel
aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed. Wij
transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over
hebben steekproefsgewijs een deel van deze werkzaamheden
marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent
gecontroleerd.
zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed,
• Door middel van een steekproef vaststellen of voor inkopen welke in
constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als
rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door
aandachtspunt in onze controle meegenomen.
de tegenpartij.
pagina | 14
2. Opdracht, scope en uitkomsten • Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en –verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd. • Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt.
Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen.
Continuïteit Als onderdeel van de vereisten voor de nieuwe controleverklaring hebben wij ook de continuïteitsveronderstelling getoetst. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Etten-Leur tot 2025 een sluitende meerjarenbegroting heeft (rekening houdend met circulaires) en vernomen dat op basis van de recente kadernota 2026 de verwachting is dat ook de jaren 2026 en 2027 een sluitende begroting laten zien. Op dit moment geven de financiële kengetallen inclusief het weerstandsrisico geen reden tot twijfel of de gemeente haar activiteiten in continuïteit kan voortzetten.
pagina | 15
3
Financiële positie
pagina | 16
3. Financiële positie Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente
Analyse van het resultaat
Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per
Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien.
31 december 2024 volgens de jaarrekening € 63,4 miljoen.
Het gerealiseerde resultaat bedraagt afgerond € 6,7 miljoen positief. In de
Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)
gewijzigde begroting was rekening gehouden met een resultaat van € 3,2 miljoen positief.
70.000 60.000
In het samenvattend financieel beeld wordt in hoofdlijnen een toelichting op de 50.000
afwijkingen gegeven. In de toelichting op de programma’s wordt een verder
40.000
gedetailleerde verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de
30.000
begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van
20.000
baten en lasten in de jaarrekening 2024 wordt overzichtelijk aangegeven welke
10.000
baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken. Het jaarrekeningresultaat is
0 2021 Algemene reserve
2022 Bestemmingsreserve
2023
2024
€ 3,5 miljoen voordeliger dan begroot.
Gerealiseerd resultaat
Van de totale reserves ter hoogte van € 63,4 miljoen is € 21,8 miljoen
De belangrijkste afwijkingen zien toe op:
opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze algemene reserve is
•
Hogere baten algemene uitkering met € 1,7 miljoen;
ten opzichte van voorgaand jaar gestegen met € 2,4 miljoen. Per saldo is
•
Lagere lasten duurzaamheidsprojecten met € 0,5 miljoen;
gedurende 2024 € 0,7 miljoen gedoteerd aan de reserves. Het gerealiseerde
•
Lagere lasten sociaal domein met € 0,7 miljoen;
resultaat in 2024 bedraagt € 6,7 miljoen.
•
Hogere baten SPUK’s en specifieke vergoedingen met € 1,1 miljoen;
•
Hogere lasten voorziening APPA met € 1,1 miljoen.
pagina | 17
3. Financiële positie Vervolg Analyse van het resultaat
wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie.
Een groot deel van bovenstaande oorzaken kon niet in een eerder stadium
De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in
voorzien worden (en is incidenteel van aard), enkele afwijkingen (bijvoorbeeld bij
(de ontwikkeling van) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke
SPUK’s) ons inziens mogelijk gedeeltelijk wel. We adviseren u, in lijn met de
benchmark.
aanbevelingen van de commissie BBV, om aandacht te blijven hebben voor het tijdig signaleren van voordelen dan wel onderschrijdingen. Doorlopend is het
Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de
advies de afwijkingen nader te analyseren waarom deze pas bij het opstellen van landelijke ontwikkelingen weergegeven (“B= begroot”): de jaarrekening inzichtelijk waren, zodat voordelen eerder richting de raad gemeld
Gemeente Etten-Leur
kunnen worden.
Landelijk
Provincie Noord-Brabant
Kengetal
2024
2023
2024 (B)
2023
2024 (B)
2023
Netto schuldquote
49
53
56,5
37,6
55,1
32,6
Netto schuldquote gecorrigeerd
49
53
51,4
32,3
52,9
29,5
onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het
Solvabiliteit
30
29
35,2
39,1
36,4
41,1
jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen
Grondexploitaties
10
10
7,4
5,6
7,8
8,5
materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar
Belastingcapaciteit
79
82
100,8
99,7
94,6
95,4
worden bezien.
Structurele exploitatieruimte
4
2
2,0
3,3
1,7
3,0
Weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een
Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt
pagina | 18
3. Financiële positie Vervolg Weerstandsvermogen en financiële kengetallen
- Belastingcapaciteit: de lastendruk in de gemeente Etten-Leur ten opzichte
Wij hebben de volgende opmerkingen op de financiële kengetallen.
van het landelijk gemiddelde bedraagt 79%.
- Het kengetal schuldquote is verder verbeterd.
- Op basis van het kengetal “structurele exploitatieruimte” blijkt dat er beperkte structurele begrotingsruimte is om tekorten of extra lasten binnen de huidige
- De solvabiliteit stijgt licht ten opzichte van 2023 en bedraagt 30% in 2024.
begroting op te vangen, al is dit kengetal wel verbeterd naar 4.
De VNG hanteert een signaalwaarde als de solvabiliteit onder de 20% komt. Aan de bovenkant oordeelt het VNG dat een solvabiliteit boven de 50% als
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
zeer goed aan te merken is. De gemeente Etten-Leur kent derhalve op dit
In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag
moment een toereikende vermogenspositie. Al blijft het raadzaam de
is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente.
solvabiliteit te monitoren.
Er wordt vanaf 2023 door de gemeente geen weerstandsratio meer toegelicht omdat het college van mening is dat niet alle risico’s financieel vertaald
- Het kengetal grondexploitatie geeft weer hoe de waarde van de in exploitatie
kunnen worden. De gemeente baseert zich – om tegenvallers op te kunnen
genomen gronden zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Deze komt
vangen – op het gemiddelde van 6,5% van de totale lasten en € 175 per
uit op 10 (evenals voorgaand jaar) en kent nog een laag niveau omdat op dit
inwoner (zie pagina’s 90 en 91 van de jaarrekening).
moment de aankopen voor de nieuwe wijk Haansberg nog onder de materiële vaste activa gepresenteerd staan (grondexploitaties nog niet vastgesteld).
pagina | 19
4
Belangrijkste bevindingen
pagina | 20
4. Belangrijkste bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording
decentrale overheden (BADO) bevatten voor 2024 nog niet de verplichting
Inleiding
tot het opnemen van de rechtmatigheidsverantwoording. De gemeente heeft
Met het goedkeuren van een aanpassing van de Gemeentewet door de
er evenwel voor gekozen de rechtmatigheidsverantwoording in de
Eerste Kamer op 27 september 2022 is de verplichting voor de accountant
jaarrekening en de toelichting hierop in de paragraaf bedrijfsvoering
om een oordeel te geven over rechtmatigheid uit de wet gehaald. Sinds
onderdeel te laten zijn van het jaarverslag. Dat is ook zo vastgelegd in de
voorgaand jaar wordt een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen in de
gemeentelijke financiële verordening 2024 (ex artikel 212 Gemeentewet)
jaarrekening. In deze rechtmatigheidsverantwoording legt het college zelf
d.d. 14 oktober 2024. Op deze wijze heeft de gemeente invulling gegeven
verantwoording af over rechtmatigheid. Dit doet het college door zelf een
aan de aanbeveling van het Rijk om de verantwoording op te nemen, zoals
oordeel te geven of de totstandkoming van de lasten, de baten en de
de wetgever had beoogd. Bovendien wordt zo invulling gegeven aan de
balansmutaties in overeenstemming is met de door de gemeenteraad
lokale afspraken tussen het college en de gemeenteraad, zoals opgenomen
vastgestelde kaders. Deze kaders liggen vast in de begroting en
in de aangepaste verordeningen. Tevens kunnen de toezichthouder en het
de gemeentelijke verordeningen alsook in bepalingen in de relevante wet- en
Rijk gebruik maken van de opgenomen verantwoording.
regelgeving. Alle rechtmatigheidsafwijkingen (individueel en/of cumulatief) boven de door De gedelegeerde regelgeving die relevant is voor het opstellen van de
u als raad vastgestelde verantwoordingsgrens (€ 1.644.000) worden in de
jaarrekening en voor de uitvoering van de accountantscontrole en
rechtmatigheidsverantwoording benoemd. Ons getrouwheidsoordeel over het
oordeelsvorming in de controleverklaring is in april 2025 bekrachtigd voor
getrouwe beeld van de grootte en samenstelling van zowel de baten, lasten
boekjaren 2025 en verder. Het Besluit begroting en verantwoording
als van de activa en passiva ziet ook toe op de getrouwheid van de
provincies en gemeenten (BBV) en het Besluit accountantscontrole
rechtmatigheidsverantwoording en daarmee op de juistheid en volledigheid
pagina | 21
4. Belangrijkste bevindingen van de in de rechtmatigheidsverantwoording vermelde
Op grond van de Kadernota rechtmatigheid wordt over de criteria die direct
rechtmatigheidsfouten.
van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening niet gerapporteerd in de rechtmatigheidsverantwoording. In de
Bij het verantwoorden over de baten, lasten en balansmutaties in de
rechtmatigheidsverantwoording komen dus alleen de drie
jaarrekening zijn negen rechtmatigheidscriteria van toepassing. Zes criteria
rechtmatigheidscriteria tot uitdrukking die aanvullend zijn op de criteria die
(kunnen) direct van invloed zijn op de posten in de balans en de staat van
ook gelden voor getrouwheid, te weten: het begrotingscriterium, het
baten en lasten (zien toe op getrouwheidsaspecten inzake grootte en de
voorwaardencriterium en misbruik en oneigenlijk gebruik.
samenstelling van zowel de baten en de lasten als van de activa en passiva) en drie criteria zien uitsluitend toe op specifieke rechtmatigheidsaspecten
Begrotingscriterium
van de baten, lasten en balansmutaties en raken niet de grootte en
De rechtmatigheidsverantwoording bevat belangrijke informatie voor het
samenstelling. Het college is verantwoordelijk voor alle negen criteria; in de
(politieke) verantwoordingsdebat van de gemeenteraad met het college.
jaarrekening van het college worden deze afgedekt langs de volgende lijnen:
U stelt als raad met het vaststellen van de begroting de budgettaire kaders voor de uitgaven, investeringen en reservemutaties vast. Met het vaststellen van de geactualiseerde financiële verordening heeft u vastgelegd op welke wijze binnen uw gemeente om moet worden gegaan met begrotingsoverschrijdingen en welke begrotingsonrechtmatigheden als acceptabel worden beschouwd (dus wel onrechtmatig, maar acceptabel).
pagina | 22
4. Belangrijkste bevindingen In de Kadernota rechtmatigheid beveelt de commissie BBV daarnaast aan
het college met de raad heeft vastgelegd in de financiële verordening.
dat het college de afwijkingen op het begrotingscriterium nader toelicht in de
De overschrijdingen op de kredieten bedroegen € 71.000, dit zijn
paragraaf bedrijfsvoering in het jaarverslag. Er is sprake van een
overschrijdingen op individuele kredieten.
begrotingsonrechtmatigheid als het college bij de realisatie van doelen en het realiseren van activiteiten de door de gemeenteraad vastgestelde
Voorwaardencriterium
budgetten voor wat betreft de lasten of investeringsbudgetten overschrijdt
Het voorwaardencriterium ziet toe op voorwaarden die gelden voor de
(1), toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves doorvoert die niet door
uitvoering van de financiële beheershandelingen. Deze voorwaarden komen
de gemeenteraad zijn vastgesteld (2) en als bij onderschrijdingen van lasten
voort uit externe en interne regelgeving en hebben betrekking op aspecten
of investeringsbudgetten en/of lagere of hogere baten dan begroot de
zoals: doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen,
begroting niet tijdig met begrotingswijzigingen is aangepast (3).
normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur voor zover deze relevant zijn voor de financiële rechtmatigheid. In het door u
Wij hebben vastgesteld dat er lastenoverschrijdingen ten opzichte van de
vastgestelde normenkader is een inventarisatie van de van toepassing zijnde
geautoriseerde begroting zijn voor een bedrag van € 6.738.000.
wet- en regelgeving opgenomen. Het niet in acht nemen van de geldende
Deze bestaan voor € 1088.000 uit programma-overschrijdingen en voor
voorwaarden bij financiële beheershandelingen leidt tot een
€ 5.875.000 uit (nog) ongeautoriseerde reservemutaties. Zoals het college
onrechtmatigheid die het college moet toelichten in de
heeft toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering op pagina 109 van de
rechtmatigheidsverantwoording als de verantwoordingsgrens (op basis van
jaarstukken zijn de overschrijdingen weliswaar onrechtmatig, maar wel
individuele en/of cumulatieve onrechtmatigheden) wordt overschreden.
acceptabel. Acceptabel houdt in dat deze passen binnen de spelregels, die
pagina | 23
4. Belangrijkste bevindingen Een belangrijk onderdeel van het voorwaardencriterium is de naleving van
Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, het kasgeldlimiet en de
de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Europese aanbestedingswetgeving
naleving schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente zich aan de
is complexe materie en het blijkt in de praktijk moeilijk volledig te beheersen.
wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de
De gemeente heeft dit ook onderkend en heeft derhalve een spendanalyse
paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening. Een toelichting in de
uitgevoerd. De totaal geconstateerde onrechtmatigheid voortvloeiend uit de
paragraaf bedrijfsvoering is dus hiervoor niet noodzakelijk.
spendanalyse bedroeg € 1.225.000 (totaal 17 ‘dossiers’, waarvan 10 nieuw in 2024). Wij hebben vastgesteld dat deze conclusie terecht is getrokken.
Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium (M&O) Het college is verantwoordelijk voor het inrichten van effectieve maatregelen
Er zijn tot slot ook voorwaarden waar geen mogelijk financieel gevolg aan is
ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsregels om
verbonden. Dan is er sprake van een formele rechtmatigheidsfout. Deze
overheidssubsidies en bijdragen te ontvangen dan wel een te laag bedrag
situatie doet zich ook voor bij het niet naleven van de Kasgeldlimiet en
aan heffingen aan de overheid te betalen. Deze maatregelen hangen veelal
Renterisiconorm van de Wet financiering decentrale overheden (Wet fido).
samen met de interne beheersing ter borging van het voorwaardencriterium.
Maar ook bij bijvoorbeeld het niet naleven van de termijnen van de
Het college zal in juni de Nota misbruik en oneigenlijk gebruik vaststellen.
subsidieverordening. Volgens een stellige uitspraak van de Commissie-BBV
Het college heeft een uitspraak gedaan in hoeverre het M&O-beleid feitelijk
betreffen deze afwijkingen van het voorwaardencriterium formele
wordt nageleefd en of de getroffen maatregelen effectief werken. Hieruit zijn
rechtmatigheidsfouten die in de paragraaf bedrijfsvoering worden
geen zaken naar voren gekomen die gerapporteerd moeten worden.
gerapporteerd.
pagina | 24
4. Belangrijkste bevindingen Totaal conclusie rechtmatigheid
basis van door de raad vastgestelde afspraken.
In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van de door het college geconstateerde rechtmatigheidsfouten. We hebben vastgesteld dat dit
Toelichting foutherstel 2023
overzicht een getrouw beeld geeft.
Zoals ook al in onze managementletter welke wij in november aan u hebben Onrechtmatig
Acceptabel
1.088
1.088
71
71
Ongeautoriseerde reservemutaties
7.034
7.034
Bevindingen ten aanzien van het voorwaardencriterium
1.225
-
Totaal
8.259
7.034
(x € 1.000) Overschrijdingen lasten programma’s Overschrijdingen kredieten
toegelicht, aangegeven, is de regelgeving omtrent de rechtmatigheidsverantwoording ten opzichte van 2023 nader verduidelijkt. Op basis van deze verduidelijking wijst de commissie BBV erop dat begrotingsoverschrijdingen altijd onrechtmatig zijn, ook al waren deze op basis van de afspraken tussen college en raad acceptabel.
Net als vele andere gemeenten heeft de gemeente Etten-Leur deze overschrijdingen wel toegelicht in de jaarrekening 2023, maar niet meegenomen als onrechtmatigheid. De commissie BBV heeft een nadere
Het college stelt terecht vast dat de omvang van de in deze jaarrekening
instructie gegeven dat indien sprake is van een materiële fout in een
verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties die niet rechtmatig
rechtmatigheidsverantwoording in een reeds vastgestelde jaarrekening de
tot stand zijn gekomen € 8.259.000 bedraagt. Dit is hoger dan de daarvoor
gemeenteraad geïnformeerd dient te worden over de onjuistheden in deze
gestelde grens van € 1.645.000. Van de niet rechtmatig tot stand gekomen
rechtmatigheidsverantwoording. Het college heeft deze situatie in lijn met de
verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties is volgens het
instructie toegelicht op pagina 183 van de jaarrekening.
college een bedrag van € 7.034.000 terecht aangemerkt als acceptabel op
pagina | 25
4. Belangrijkste bevindingen Grondexploitaties
opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden
De waardering van de grondexploitaties is gebaseerd op diverse schattingen
uitgevoerd. Wij achten de waardering en de toelichting op de
en aannames en vormt daarom een significant risico in onze controleaanpak.
schattingsonzekerheden aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen
De complexiteit in de projectontwikkeling omvat de volgende risico’s:
redelijk.
• De vraag naar (betaalbare) woningen is fors hoger dan het aanbod. • Stijgende energie- en grondstofprijzen.
Waardering inclusief specifieke projectrisico’s
• Krapte op de arbeidsmarkt.
Ten opzichte van 31 december 2023 is de boekwaarde van de post
• Stikstofproblematiek.
grondexploitatie gewijzigd van € 17,2 miljoen naar € 18,8 miljoen.
• Verduurzamingsopgave.
De wijziging van de boekwaarde gedurende 2024 is als volgt samen te
• Stijgende rente.
vatten:
• Macro-economische factoren zijn minder stabiel. (x € 1.000)
De hogere onzekerheid en volatiliteit in de gehanteerde aannames kan doorwerken in het verwachte eindresultaat en de waardering van uw
2024
2023
Boekwaarde per 1 januari
17.183
19.343
Investeringen
2.787
2.331
Grondverkopen
-1.888
-4.877
674
386
18.756
17.183
grondexploitaties. Deze hogere mate van onzekerheid maakt het belangrijker om een adequate toelichting op te nemen in de jaarrekening. In de jaarrekening is deze schattingsonzekerheid aanvullend toegelicht inclusief
Tussentijdse winstneming / afgesloten projecten
een benaderd scenario.
Boekwaarde per 31 december
pagina | 26
4. Belangrijkste bevindingen De parameters voor de grondexploitaties
Wij achten de waardering en de toelichting op de schattingsonzekerheden
De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk
(pagina 156) aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk.
van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn
Kostenstijging
opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en
De gehanteerde parameter voor de kostenstijging ligt in lijn met de landelijke
uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door uw gemeente
prijsindexcijfers. De gemeente Etten-Leur heeft voor het prijspeil 2024
gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst.
rekening gehouden met een inflatie van 4,5% en houdt voor de komende jaren op basis van marktinformatie ook rekening met een inflatie aflopend
Parameters
2024
2023
Schatting 2024
Schatting 2023
Rente
1,59%
1,04%
Disconteringsvoet
2.0%
2,0%
4,5%, aflopend naar 2% in 2028
4%, aflopend naar 2% in 2027
0%
0%
Kostenstijging
van 4,5% tot 2% in 2028. We achten dit een realistisch uitgangspunt.
Opbrengstenstijging Gezien de hoogte van de marktprijzen per balansdatum houdt de gemeente Etten-Leur op basis van marktinformatie voor de komende 2 jaar geen rekening met een verhoging van de grondprijs in haar grondexploitaties. We
Opbrengstenstijging
achten dit een conservatief uitgangspunt kijkend naar de verwachte opbrengstenstijging vanuit externe marktdocumentatie zoals Metafoor
Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in
Outlook (6%).
opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd.
pagina | 27
4. Belangrijkste bevindingen Ontwikkelingen Haansberg 2-5
lasten mogen ook op de immateriële vaste activa bijgeboekt worden. Deze
De boekwaarde van de complexen Haansberg 2-5 (per ultimo boekjaar
bedragen zijn in de definitieve jaarrekening als immateriële vaste activa
€ 30 miljoen, beginbalans van € 21,1 miljoen) is in de jaarrekening 2024
gepresenteerd.
opgenomen onder de materiële vaste activa. Deze complexen voldoen nog niet aan de definitie grondexploitatie, zoals de wetgever deze stelt. Deze stelt
Tot slot merken we op dat eventuele kosten bouwrijpmaken en andere
immers dat de raad naast het goedkeuren van het betreffende complex een
directe kosten apart van de warme gronden onder materiële vaste activa met
exploitatiebegroting heeft moeten goedkeuren en de grondexploitaties
een maatschappelijk nut dienen te worden verantwoord. Deze kosten en de
conform een formeel besluit dient te openen (er zijn al wel kredieten
geactiveerde kosten onder de immateriële vaste activa kunnen bij het
aangevraagd).
vaststellen van een grondexploitatie tezamen met de strategische gronden ingebracht worden.
Ook constateren wij dat op deze strategische gronden voorbereidingskosten en rente zijn bijgeschreven. Dit is bij deze zogenaamde “warme” gronden, gerubriceerd onder de materiële vaste activa, niet toegestaan. De eventuele voorbereidingskosten mogen als immateriële vaste activa worden geactiveerd. Voor 2024 bedroegen de voorbereidingskosten € 1.003.000, tevens concluderen we dat uit voorgaande jaren € 458.000 aan kosten zijn gemaakt. Ten aanzien van de bijgeboekte rente (ter hoogte van € 211.000) heeft de organisatie afstemming gehad met de commissie BBV en deze
pagina | 28
4. Belangrijkste bevindingen Sociaal Domein De gemeente Etten-Leur voert diverse regelingen uit in het sociaal domein
Werkdeel (WSW)
waarbij enkele taken zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben
We hebben vastgesteld dat de bijdrage aan WVS conform afspraak is
wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie
verantwoord.
deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Jeugdwet Onderdeel
Uitvoerder
Bepaling last boekjaar
Uitkeringen (Participatiewet)
Werkplein
Werkelijke lasten
Werkdeel (WSW)
WVS
Vaste bijdrage op basis van de begroting
Jeugdwet
Zelf
Werkelijke lasten
WMO
Zelf
Werkelijke lasten
Sociale verzekeringsbank
Afrekening op basis van werkelijke lasten
In de regio West-Brabant West is besloten om gezamenlijk over te gaan op resultaatgerichte contracten met de zorgaanbieders. Afgesproken is om vanaf 2016 af te rekenen op basis van de behaalde resultaten. Voor de prestatietrajecten betekent dit dat 50% van de kosten van het traject vooraf worden gefactureerd. Ongeacht het resultaat zijn dit lasten voor de gemeente Etten-Leur. De tweede 50% van het traject wordt door de gemeente Etten-Leur betaald en verantwoord als last wanneer het
PGB’s
resultaat bereikt is.
Uitkeringen (Participatiewet)
Evenals voorgaand jaar is door de regio beoordeeld of voldoende
De verantwoording van het Werkplein Hart van West-Brabant inclusief een
betrouwbare informatie beschikbaar is om een nauwkeurige inschatting van
goedkeurende verklaring van de accountant hebben wij ontvangen en
de toerekening van deze lasten aan specifieke boekjaren te kunnen maken.
aangesloten met de financiële administratie. Er zijn hieruit geen bijzonderheden gebleken.
pagina | 29
4. Belangrijkste bevindingen Sociaal Domein (vervolg)
voldoende mate zelf controles op de juistheid van de facturatie van de
Uit de gegevens van Etten-Leur en de regiogemeenten blijkt dat per
zorgaanbieders en de prestatielevering uitvoert. Uit onze controle volgen
arrangement de spreiding tussen de doorlooptijden in combinatie met het
geen materiële fouten of onzekerheden.
aantal trajecten nog te omvangrijk is en tussen de gemeenten te veel verschillen om een betrouwbare inschatting te maken.
PGB’s De belangrijkste onzekerheid zit op de Sociale Verzekeringsbank (hierna:
Conform de verslaggevingsstandaarden is deze verplichting van
SVB). De SVB heeft zelf over 2024 geen goedkeurende verklaring bij de
€ 5,3 miljoen (2023: € 4,5 miljoen) toegelicht onder de niet uit de balans
verantwoording PGB-stromen Jeugdwet en WMO ontvangen. Hierdoor is
blijkende rechten en verplichtingen. Wij merken hierbij op dat deze
vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de nauwkeurigheid en
verplichting (grotendeels) naar alle waarschijnlijkheid in 2025 ten laste van
rechtmatigheid van de persoonsgebonden budgetten. De impact van de
de exploitatie zal komen, afhankelijk van de afronding van de
geconstateerde fouten/onzekerheden vanuit de SVB op basis van de
resultaatgerichte contracten. Wij kunnen ons vinden in deze wijze van
zogenaamde projectiebrief voor gemeente Etten-Leur zijn zeer beperkt.
verantwoorden, maar merken wel op dat de gemeente (mogelijk in combinatie met de regio en de zorgaanbieders) moet blijven onderzoeken op
Daarnaast blijft het de verantwoordelijkheid van de gemeente zelf om de
welke wijze wel tot een betrouwbare toerekening aan boekjaren gekomen
prestatielevering ten aanzien van de PGB-bestedingen vast te stellen.
kan worden. Hiertoe loopt al een project om dit inzichtelijker te krijgen.
Derhalve heeft de gemeente Etten-Leur aanvullend onderzocht of de kosten nauwkeurig en rechtmatig verantwoord zijn. Uit onze beoordeling van dit
WMO
onderzoek concluderen we dat de kosten PGB getrouw en rechtmatig
De gemeente Etten-Leur voert de Wet Maatschappelijke Ondersteuning
verantwoord zijn in de jaarrekening 2024.
(WMO) zelfstandig uit. We hebben vastgesteld dat de gemeente in
pagina | 30
4. Belangrijkste bevindingen Schattingsposten in de jaarrekening Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen en licht deze toe in de jaarrekening. Wij hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2024 beoordeeld en gecontroleerd. De belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreffen: Schatting
Beoordeling Beoordeling Onze zienswijze m.b.t. significante kwalitatieve aspecten en de (mogelijk) kwantitatieve 2024 2023 omvang
Waardering van materiële vaste activa
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de materiële vaste activa een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw materiële vaste activa.
De waardering van de langlopende vorderingen
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de langlopende vorderingen een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw langlopende vorderingen.
De waardering van grondexploitaties
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de grondexploitaties een voorzichtig beeld geven van de waardering van uw grondexploitaties. Dit heeft met name te maken met de door de gemeente ingeschatte opbrengststijgingen. Voor een uiteenzetting hiervan verwijzen wij naar hoofdstuk 4 onderdeel “grondexploitaties” van dit accountantsverslag.
De waardering van debiteuren en vorderingen
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de vorderingen een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw vorderingen.
De waardering van de voorzieningen
Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de voorzieningen een evenwichtig beeld geven van de toereikendheid van de voorzieningen.
pagina | 31
4. Belangrijkste bevindingen Juiste afgrenzing kosten
rechtmatigheidscontrole, gezien het feit dat de materialiteit bepaald wordt op
In het kader van onze jaarrekeningcontrole voeren wij een voortgezette
het totaal van de lasten.
controle uit waarbij wij vaststellen of er in de administratie van boekjaar 2025 geen facturen zijn opgenomen welke betrekking hebben op 2024. Gezien de
Onderhoudsvoorzieningen
bevindingen vorig jaar heeft de organisatie aanvullende acties ondernomen
Gedurende boekjaar 2024 hebben wij met u besproken, onder andere via
om een betere afgrenzing te kunnen borgen en heeft dit voor 2024 niet
onze managementletter, dat de onderhoudsvoorziening toeziend op
geleid tot correcties. Dit proces is voor dit jaar verbeterd.
Verhardingen aan de maximale termijn zit om opnieuw vastgesteld te worden. In plaats van een nieuw dan wel herzien beheerplan vast te stellen
Verwerking aankoop strategische gronden
is er uitstel uitgevraagd aan en akkoord bevonden door de Raad op 28
Wij constateren dat de aankoop van de strategische gronden (€ 14,5 miljoen)
november 2024.
in eerste instantie als last in de jaarrekening waren verwerkt en dat er samenhangend ten aanzien van de overboeking naar de balans een bate is
Wij benadrukken dat er in boekjaar 2025 een nieuw dan wel herzien
geboekt.
beheerplan vastgesteld dient te worden door middel van goedkeuring vanuit de raad om te kunnen voldoen aan de gestelde eisen vanuit de BBV.
Een dergelijke boekhoudkundige verwerking is bij investeringen niet
De cijfermatige verwerking hiervan dient correct in de jaarrekening 2025
toegestaan en leidt tot een onterechte ophoging van baten en lasten.
opgenomen te worden.
Wij vragen uw aandacht voor degelijke boekingen, daar deze impact hebben
Daarnaast hebben wij evenals voorgaande jaren vastgesteld dat kosten
op de diepgang van onze controle en de gemeentelijke
structureel achterlopen op de begroting zoals opgesteld in het beheerplan.
pagina | 32
4. Belangrijkste bevindingen We constateren op basis van het beheerplan dat de jaarlijkse
geconstateerd dat voor boekjaar 2024 er beperkte verbeteringen zijn
onderhoudslasten structureel hoger zijn dan de jaarlijkse dotatie, al blijft de
opgetreden ondanks dat het nieuwe financiële pakket betere vastleggingen
onttrekking wel achter op de begrote onttrekking.
af zou moeten dwingen. Wij begrijpen wel van Team Control dat uit de toetsingen 2025 er wel verbetering zichtbaar is.
Dit laatste constateren we al enkele jaren. We adviseren u dan ook bij de herijking van het beheerplan rekening te houden met een realistische
Wij constateren dat dit ook voornamelijk in “cultuur & gedrag” (discipline
aanwending van de voorziening.
vastlegging en documentatie) is gelegen. Wij vragen hier nadrukkelijk uw aandacht voor. Voor onze bevindingen hierover in meer detail en de door de
Herrubricering reserve kwaliteitsverbetering
organisatie in 2024 gezette stappen verwijzen wij u naar hoofdstuk 5
De voormalige reserve kwaliteitsverbetering is in lijn met de BBV
(raadsaandachtspunten).
verslaggevingsregels overgeboekt naar de voorzieningen (per jaareinde 2024 bedraagt deze € 578.000). Deze correctie was reeds door de organisatie zelf geconstateerd en voor de start van de controle met ons afgestemd. Wij kunnen instemmen met het standpunt van het college dat deze middelen het karakter van een voorziening hebben.
Prestatieleveringen Naast hetgeen wij aan u hebben gerapporteerd in onze management letter 2024 hebben wij ten aanzien van de vastlegging van prestatieleveringen
pagina | 33
4. Belangrijkste bevindingen Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties
Verbonden partijen
zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus
Tijdens onze controle besteden wij specifieke aandacht aan de transacties
niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de
met verbonden partijen van gemeente Etten-Leur. In het kader van onze
accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de
controle hebben wij vastgesteld dat:
jaarrekening, waaronder de staat van baten en lasten met toelichting en de
• De (significante transacties met) verbonden partijen toereikend zijn
balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2024 is opgenomen.
toegelicht in de jaarrekening en paragraaf verbonden partijen. • Geen sprake is van indicaties voor ongeautoriseerde significante
Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op
transacties met verbonden partijen, welke indicaties geven voor fraude. • Geen sprake is van indicaties dat de van toepassing zijnde wet- en regelgeving niet is nageleefd.
grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze
Op de volgende pagina zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het
controlewerkzaamheden bij de jaarrekening.
jaarverslag opgenomen.
Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiële afwijkingen gesignaleerd.
pagina | 34
4. Belangrijkste bevindingen Element jaarverslag
Onze waarneming Uw jaarverslag bevat in materiële zin de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Daarnaast
Vereisten BBV
zouden de cijfers 2024 van uw verbonden partijen opgenomen dienen te worden, deze zijn echter nog niet in alle gevallen beschikbaar.
Verenigbaar Overeenstemming
Paragrafen
Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag overeenstemt met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden. Alle verplichte paragrafen, inclusief de voorgeschreven paragraaf Openbaarheid, zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau.
Informatiewaarde
De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen.
Incidentele baten en lasten
De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de eisen vanuit het BBV.
Fraude
Fraude en de frauderisicoanalyse is een steeds belangrijker thema. We adviseren u in de paragraaf bedrijfsvoering te rapporteren over de actualisatie van uw frauderisicoanalyse.
pagina | 35
4. Belangrijkste bevindingen SiSa Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke
De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere
uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen
verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande
accountantscontrole 2024. De hierbij geconstateerde fouten en
elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een
onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen
voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten
te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per
aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage.
specifieke uitkering wordt overschreden: • € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is.
In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel
• 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk
opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar
aan € 1.000.000 is.
het CBS.
• € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is.
Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden.
pagina | 36
4. Belangrijkste bevindingen WNT verantwoording Als onderdeel van onze controle hebben wij de naleving van de Wet
Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2024 niet strijdig zijn met
normering topinkomens (WNT) gecontroleerd. Op basis van deze wet zijn de
de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van
bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en
de WNT.
de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en
Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het
de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen
nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere
zijn in loondienst en er hebben zich gedurende 2024 geen wijzigingen
organisaties c.q. nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen)
voorgedaan.
overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant. De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen
Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en
en zo nodig handhavend optreden.
eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt.
pagina | 37
5
Raadsaandachts punten
pagina | 38
5. Raadsaandachtspunten Aandachtspunt prestatielevering
Daarnaast hebben we geconstateerd dat in sommige (beperkte) gevallen er
De vraag van u was: “nader te onderzoeken wat de status is in 2024 met
geen functiescheiding is ingesteld, waardoor prestatieverklaarder en
betrekking tot de vastlegging van de prestatieleveringen en hierover
budgethouder in één hand kunnen zitten. Wij hebben het college en
rapporteren in onze managementletter en accountantsverslag. Tevens komt
management geadviseerd strikte naleving van dit proces onder de aandacht
de accountant met concrete verbetervoorstellen”.
te blijven brengen en opvolging hiervan te toetsen (vastlegging prestatielevering, hoe vastgesteld en gedocumenteerd). Binnen het
Antwoord: evenals afgelopen jaren hebben wij specifiek aandacht
financiële pakket is de toetsing van de prestatielevering en het opnemen van
geschonken aan de vastlegging van de prestatieleveringen. Ten aanzien van
een toelichting afgedwongen door ERPx waarbij de mogelijkheid is
de vastlegging van prestatieleveringen constateren wij namelijk – evenals uw
gecreëerd deze met onderliggende documentatie gemakkelijk (als bijlage)
eigen verbijzonderde interne controlefunctie (VIC) – dat er voor het boekjaar
vast te leggen.
2024 beperkte verbeteringen zijn gerealiseerd ondanks dat het financiële pakket betere vastleggingen af zou moeten dwingen en de invoering van de
Wij constateren dat deze bevinding vanuit team Control en team Financiën
rechtmatigheidsverantwoording in 2023. Er wordt door budgethouders in
adequaat wordt opgepakt, maar dat het opvolgen van de aanbeveling een
ERPx niet altijd gedocumenteerd op basis van welke onderliggende
verantwoordelijkheid is van de lijnorganisatie. Team Control en team
brondocumentatie is vastgesteld dat de gefactureerde prestatie akkoord is.
Financiën hebben de opgestelde interne richtlijnen en procesafspraken
Hierdoor is achteraf niet altijd (eenvoudig) vast te stellen of de gefactureerde
nogmaals bij alle budgethouders onder de aandacht gebracht en voeren op
prestaties terecht zijn goedgekeurd en betaald. Het aantonen van
specifieke afdelingen extra controles uit. We begrijpen van team Control dat
prestatielevering is in sommige gevallen achteraf dan nog lastig.
uit de eerste toetsingen 2025 er wel degelijk al verbetering in de vastlegging waarneembaar is.
pagina | 39
5. Raadsaandachtspunten Vervolg Aandachtspunt prestatielevering De volgende acties zijn door team Control en team Financiën geïnitieerd:
Uit onze eigen controles is ook in 2024 op onderliggende brondocumentatie
Per kwartaal wordt een steekproef uitgevoerd op de vastlegging van de
gebleken dat naleving van adequate vastlegging is achtergebleven.
prestatieakkoord verklaringen en worden de resultaten hiervan
Wij hebben middels aanvullende gegevensgerichte detailcontroles vast
geanalyseerd en teruggekoppeld naar de betreffende afdelingen en
kunnen stellen dat het voldoende aannemelijk is dat de prestaties geleverd
functionarissen;
zijn.
Er is nadere toelichting / training gegeven aan de 20-25 collega’s die het vaakst te maken hebben met de vastlegging van de prestatielevering; Team Control voert specifieke analyses uit om te signaleren welke functionarissen geen/beperkte bijlagen/onderbouwingen opnemen. Bij bevindingen onderneemt team Control acties, zoals het aanspreken van de betreffende verantwoordelijke.
In het verlengde adviseren wij u om binnen ERPx in alle gevallen de functiescheiding te borgen. Ondanks de kans dat dit bij implementatie geheel kon worden ingeregeld is in een aantal gevallen anders gekozen. Wij achten dit niet wenselijk. Wij begrijpen dat in 2025 aanvullende acties vanuit team Control in gang zijn gezet.
pagina | 40
5. Raadsaandachtspunten Aandachtspunt planschades ingecalculeerd binnen de grondexploitaties De vraag van u was “nader te onderzoeken hoe planschades (welke worden
Wij toetsen deze prognoses per jaareinde waarbij we de inschatting van de
ingecalculeerd binnen de grondexploitaties) door de gemeente worden
(materiële) planschades per grondexploitatie verifiëren. De afgelopen jaren
ingeschat, geadministreerd en verwerkt binnen de financiële administratie.
zijn er geen bevindingen geweest. Er zijn in 2024 geen planschades
Hierbij specifiek aandacht te geven aan de in 2024 verwerkte planschades
uitgekeerd.
en voor komende jaren ingeschatte (mogelijke) planschades”.
Antwoord: de planeconoom van gemeente Etten-Leur schat op basis van een toetsbaar objectieve onderbouwing, veelal gebaseerd op historische cijfers, de omvang van mogelijke planschades in per grondexploitatie en neemt deze op bij vaststelling van het bestemmingsplan. Vijf jaar na vaststelling bestemmingsplan kunnen planschades nog mogelijk geclaimd worden, de planschades worden dan ook binnen de opgemaakte begrotingen/prognoses per grondexploitatie in de calculaties meegenomen en vormen zo onderdeel van de geadministreerde (tussentijdse) resultaatinschattingen.
pagina | 41
6
Actuele ontwikkelingen
pagina | 42
6. Actuele ontwikkelingen Aanpassing BADO en BBV
grondslag voor de goedkeuringstolerantie van lasten inclusief toevoegingen
Op 16 april jl. is de aanpassing van Besluit begroting en verantwoording (BBV)
aan de reserves naar lasten exclusief toevoegingen aan de reserves. De lat
en het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) gepubliceerd
komt daarmee voor uw organisatie dus hoger te liggen.
in de Staatscourant. Daarmee komt er een einde aan de imperfecte wet- en regelgeving, die ontstond met het aanpassen van de Gemeentewet. Met die
Voor de rechtmatigheidsverantwoording geldt dat deze met ingang van 2025
aanpassing werd geen rechtmatigheidsoordeel meer van de accountant
maximaal 2% van de lasten exclusief toevoegingen aan de reserves mag
gevraagd. Ter vervanging zou in de jaarrekening van de decentrale overheden
bedragen, waar dat in 2023 en 2024 nog maximaal 3% van de lasten inclusief