Etten-Leur - Begroting 2027 def
Tekst van het document
Locaties In de periode 2026 tot en met 2030 komen de meeste woningen op nieuwe locaties buiten bestaand stedelijk gebied. De gemeenteraad nam hierover in de omgevingsvisie een besluit. Een gedetailleerd overzicht van het woningbouwprogramma per 1 januari 2027 staat woningbouwprogramma 2027-2030. Woningbouw 2027-2030 in m2 verkopen woningbouw in m2 | Prognose gemeentelijke locaties | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | > 2030 | Totaal Schoenmakershoek-Oost | 23.850 | 23.850 Haansberg deelgebied 1 | 33.720 | 33.720 Haansberg deelgebied 2 | - | 23.500 | 23.500 | 33.000 | 82.230 | 162.230 Haansberg deelgebied 3 | 2.000 | 3.600 | 5.600 Haansberg deelgebied 5 | 139.220 | 139.220 Totaal | 59.570 | 27.100 | 23.500 | 33.000 | 221.450 | 364.620 174 | Begroting 2027- concept Woningbouw 2027-2030 oplevering Oplevering in aantallen: Prognose gemeentelijke locaties | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | > 2030 | Totaal Totaal | 153 | 221 | 122 | 271 | 1.660 | 2.427 Prognose locaties derden | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | > 2030 | Totaal Totaal | 363 | 270 | 318 | 203 | 898 | 2.052 Totaal aantal woningen | 516 | 491 | 440 | 474 | 2.558 | 4.479 Oplevering in aantallen: Prognose per categorie | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | > 2030 | Totaal sociale huur grondgebonden | 29 | 18 | 18 | 24 | 210 | 299 sociale huur appartementen | 119 | 203 | 186 | 60 | 540 | 1.108 Totaal sociale huur | 148 | 221 | 204 | 84 | 750 | 1.407
middeldure huur grondgebonden | 10 | 6 | 6 | 8 | 72 | 102 middeldure huur appartementen | 60 | 18 | 40 | 20 | 181 | 319 Totaal middeldure huur | 70 | 24 | 46 | 28 | 253 | 421 dure huur grondgebonden | - | - | - | - | - | - dure huur appartementen | 7 | - | - | - | - | 7 Totaal dure huur | 7 | - | - | - | - | 7 betaalbaar koop laag koopwoningen | 29 | 14 | 14 | 16 | 277 | 350 koopappartementen | 45 | 9 | 28 | 57 | 69 | 208 Totaal betaalbare koop laag | 74 | 23 | 42 | 73 | 346 | 558 betaalbaar koop midden koopwoningen | 38 | 15 | 14 | 16 | 177 | 260 koopappartementen | 8 | 70 | 23 | 56 | 28 | 185 Totaal betaalbare koop midden | 46 | 85 | 37 | 72 | 205 | 445 betaalbaar koop hoog koopwoningen | 41 | 18 | 18 | 16 | 176 | 269 koopappartementen | - | 12 | 5 | 34 | 24 | 75 Totaal betaalbare koop hoog | 41 | 30 | 23 | 50 | 200 | 344 dure koopwoningen | 85 | 50 | 62 | 63 | 579 | 839 dure koop appartementen | 40 | 8 | 86 | 65 | 199 Totaal dure koop | 85 | 90 | 70 | 149 | 644 | 1.038 bouwkavels | 45 | 18 | 18 | 18 | 160 | 259 bouwkavels CPO* | - Totaal bouwkavels | 45 | 18 | 18 | 18 | 160 | 259 Totaal | 516 | 491 | 440 | 474 | 2.558 | 4.479 *CPO: Collectief Particulier Opdrachtgeverschap Begroting 2027- concept | 175 Werken Bedrijventerreinen In de loop van 2023 maakten de gemeenten en provincie nieuwe afspraken over bedrijventerreinen die lopen tot 2030.
Hergebruik heeft de hoogste prioriteit. Programmering In 2025 is de programmering van de strategische regionale bedrijventerreinen op het niveau van heel West-Brabant uitgewerkt. Begin 2025 is het economisch toekomstbeeld West-Brabant vastgesteld. Hierin kenmerkt de regio zich als innovatieve, circulaire en plantbased regio. In het bestuurlijk overleg regionale programmeringsafspraken is gekozen om te programmeren op het economisch groeiscenario laag (in de periode 2025 t/m 2030) en hoog (periode 2031 t/m 2040). Door deze keuze wil de regio meer ruimte voor groei en innovatie kunnen bieden na 2030, een grotere stimulans voor circulaire en plantbased clusters geven en ook meer werkgelegenheid aan zich binden. Ook wordt op deze manier beter ingespeeld op de nog onzekere extra ruimtevraag als gevolg van de geopolitieke situatie. Er wordt verder uitgegaan van een programmering die zich aanpast. Via jaarlijkse monitoring wordt regionaal afgewogen of het gekozen groeiscenario moet worden bijgesteld en indien nodig de fasering van de ontwikkeling van zachte plannen moet worden herzien. Daarnaast zijn regionaal ook kwalitatieve afspraken gemaakt. De afspraken hebben betrekking op zorgvuldig en zuinig ruimtegebruik en bereikbaarheid. Locaties Voor Etten-Leur zijn geen nieuwe bedrijventerreinen opgenomen. Dit betekent dat de huidige werklocaties de omvang bereikt hebben.
Er zal bezien moeten worden hoe de thema’s economie, sociaal, mobiliteit en duurzaamheid een goede rol naast elkaar kunnen hebben. Herstructurering is hierin een belangrijk middel. Voor Vosdonk is een rapport toekomstbestendig Vosdonk 2040 opgesteld en in maart 2026 door de raad vastgesteld. Dit document is het richtinggevend kompas voor de ontwikkeling van Vosdonk richting 2040. Het schetst waar we naartoe willen, maar schrijft niet tot in detail voor hoe alles eruit moet zien. Met andere woorden: het is geen blauwdruk of eindbeeld, maar een dynamische visie die de belangrijkste thema’s bundelt en helpt om in een veranderende omgeving de juiste keuzes te maken. Deze visie biedt houvast bij toekomstige ontwikkelingen en beslissingen, zonder de flexibiliteit te verliezen om in te spelen op nieuwe inzichten, kansen of omstandigheden. In dit overzicht staat de totale voorraad aan bedrijfskavels bij het Grondbedrijf per 1-1-2027. Prognose bedrijventerreinen in m2 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | > 2030 | Totaal percelen Vosdonk-Noord | 7.070 | 19.740 | 26.810 Totaal | 7.070 | 19.740 | 0 | 0 | 0 | 26.810 Wanneer we de voorraad bedrijfskavels afzetten tegen de prognose, dan blijkt dat de bestaande voorraad voor kleinschalige bedrijvigheid tot en met 2028 voldoende is. Grootschalige bedrijven (meer dan een hectare) kunnen we maar zeer beperkt onderbrengen.
Behalve de gemeente Etten-Leur hebben ook anderen een beperkt aantal bedrijfskavels in de verkoop. 176 | Begroting 2027- concept Detailhandel Bij detailhandel ligt het accent op het Winkelhart en wijk- en buurtcentra. Samen met vastgoedeigenaren en ondernemers kijken we naar de positie van het Winkelhart en andere centra. We werken aan concrete maatregelen om de leegstand aan te pakken. Ook bestaat de noodzaak om het totale winkelaanbod terug te brengen. In de Omgevingsvisie staan voorstellen. Kantoren Etten-Leur heeft geen gronden meer beschikbaar voor de bouw van kantoren. In regionaal verband zijn afspraken gemaakt om daar waar mogelijk de hoeveelheid te verminderen. Kostenverhaal en financiële bijdragen De hoofdregel is dat de gemeente bij iedere nieuw aangewezen activiteit haar kosten verhaalt. Daarvoor vraagt de gemeente een financiële vergoeding die bijdraagt aan de investeringsopgave. In uitzonderlijke gevallen kan het college hiervan afwijken. Dit gebeurt als een gebiedsontwikkeling een maatschappelijke meerwaarde heeft voor de gemeente. De initiatiefnemer moet met een deskundige onderbouwing aantonen dat de ontwikkeling financieel niet haalbaar is als er kosten en bijdragen betaald moeten worden. Het college moet tot dezelfde conclusie komen. In zulke gevallen kan het college besluiten om minder of geen kosten te verhalen en een lagere of geen financiële bijdragen te vragen.
Dit is een uitzondering en vereist een goed gemotiveerd besluit van het college. Kostenverhaal Gemeenten zijn verplicht de kosten die ze maken bij bepaalde bouwactiviteiten te verhalen. Deze kosten moeten in verhouding staan tot de activiteiten. Als dat niet zo is, mag het college afwijken van de bijdrage. In de nota grondbeleid staat dat we bij voorkeur de kosten verhalen via een anterieure overeenkomst. In een anterieure overeenkomst maken we afspraken over de kostenverdeling, financiële verantwoordelijkheden, planning, infrastructuurvereisten en milieuvoorschriften. Als het bouwplan minder dan 5 woningen is, berekenen we de kosten op basis van de legesverordening. Financiële bijdragen Etten-Leur heeft ervoor gekozen om een financiële bijdrage te vragen en te verhalen op initiatiefnemers voor de verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving. Dit is geen wettelijke verplichting, maar een gemeentelijke keuze. Bij het opleggen van een financiële bijdrage mag het college gemotiveerd afwijken van de opgelegde bijdrage. De aanvrager moet dan (onafhankelijk) aantonen dat het project anders financieel niet haalbaar is. De gemeente moet dit toetsen en bevestigen. Winstnemingen Etten-Leur past binnen de eigen grondexploitaties de regels van het Besluit begroting en 177Begroting 2027- concept verantwoording provincies en gemeenten (BBV) toe.
Dit zijn de regels over onder andere de (tussentijdse) winstneming, de verliesafdekking, de rente, de disconteringsvoet, de prijsstijgingen en de looptijd. Winst nemen is een belangrijk aspect van het realisatiebeginsel, maar wordt beheerst door het voorzichtigheidsbeginsel. Positieve resultaten worden verwerkt als zij met voldoende zekerheid vaststaan en zijn gerealiseerd. Het voorzichtigheidsbeginsel krijgt concrete invulling met de Percentage of Completion (POC) methode. Belangrijk daarbij is dat de gemeente de (tussentijdse) winstneming niet duurzaam mag inzetten voor het opvangen van structurele lasten in de begroting. 178 Begroting 2027- concept Kwaliteitsverbetering landschap Gemeenten moeten zich bij de ruimtelijke ordening houden aan de provinciale Omgevingsverordening. In de Omgevingsverordening van de provincie Noord-Brabant staan onder andere regels over het versterken van omgevingskwaliteit. Het gaat hier om de regeling ‘Kwaliteitsverbetering landschap’. De gemeente moet de ontvangen bijdragen gebruiken voor de doelen in het buitengebied die in de provinciale Omgevingsverordening staan. De gemeente moet regelmatig aan de provincie rapporteren over hoe de voorziening Kwaliteitsverbetering landschap wordt besteed. Lopende projecten zijn: een eenvoudige parkeerplaats langs de Loosweg en ontsnipperingsmaatregelen.
In de komende jaren komt daar het stedelijk uitloopgebied in Haansberg bij. In 2018 sloten de gemeente en het Waterschap Brabantse Delta een samenwerkingsovereenkomst om de aanleg van 30 kilometer ecologische verbindingszones mogelijk te maken. Deze samenwerkingsovereenkomst loopt nog tot 1 januari 2028, maar wordt mogelijk verlengd om de nog resterende opgave van 13 kilometer te realiseren. We werken samen plannen uit voor de aanleg van enkele ecologische verbindingszones langs de Kibbelvaart. Deze verbindingszones worden naar verwachting eind 2026/begin 2027 aangelegd. Voor de grondverwervingen, de aanleg en het beheer en onderhoud van de ecologische verbindingszones is geld beschikbaar uit de Reserve Kwaliteitsverbetering landschap. Waterschap, provincie en Staatsbosbeheer werken verder samen met de gemeente aan het natuurontwikkelingsproject Noordrand Midden. Voor Etten-Leur gaat het om de drie deelgebieden: Kelsdonk/Zwermlaken, Strijpen/De Berk en Zwartenbergse Polder (Haagse Dijk).
LANDELIJK GEBIED | status | oplevering | exploitant | raming (bedragen x € 1.000) Ecologische verbindingszones | in uitvoering | 2028 | gemeente en waterschap | 100 Ontsnipperingsmaatregelen bij Ecologische in voorbereiding | 2028 | gemeente en waterschap | 10 verbindingszones Stedelijk uitloopgebied Haansberg | in voorbereiding | 2033 | gemeente | 225 Totaal | 335 Begroting 2027- concept | 179 Risico's Aan het uitvoeren van grondbeleid zijn risico’s verbonden. Deze risico’s beheersen we door risicomanagement. Onderdeel hiervan is, naast het voorkomen en beperken van risico`s, ook het vormen van reserves (weerstandscapaciteit) om de nadelen van het eventueel voordoen van risico’s op te kunnen vangen. De financiële bedrijfsvoering van het Grondbedrijf is zo opgezet dat we risico’s opvangen binnen de reserve Exploitatierisico`s zonder dat we een beroep doen op de reguliere bedrijfsvoering van de gemeente. (bedragen x € 1.000) | risicoprofiel | Bruto | Prognose | voorraad 01-01-2027 | benodigd | resultaat | gronden m2 weerstandsvermogen Grondexploitaties | 27.233 | 13.620 | 11.627 | 565.520 We werkten een gedetailleerd overzicht van de grondexploitaties uit. Daarin staat ook een totale berekening van het weerstandsvermogen dat nodig is. Op basis van de berekening van het weerstandsvermogen is de ‘Reserve exploitatie risico’s’ toereikend. Zie paragraaf Weerstandsvermogen.
De opbouw van het prognose resultaat: Prognose resultaat | (bedragen x € 1.000) Schoenmakershoek-Oost | 53 Haansberg deelgebied 1 (Oost) | 3.431 Haansberg deelgebied 2 (Zuid) | 1.041 Haansberg deelgebied 3 (Zuid-West) | - Haansberg deelgebied 5 (Noord) | 6.655 Woningbouwlocaties | 11.180 Vosdonk-Zuid | 447 Vosdonk Noord | - Bedrijventerreinen | 447 Totaal | 11.627 Risico's grondexploitatie 1 januari 2027 weerstandcapaciteit | m2 / (bedragen x € 1.000) | boekwaarde | benodigd Grond € 15 per m2 | 565.520 | € 8.483 | 50% | € 4.240 Boekwaarde grond 25% | € 75.015 | € 18.750 | 50% | € 9.380 Benodigde weerstandscapaciteit | € 13.620 Voorziening exploitatietekorten | € 0 Benodigde weerstandscapaciteit | € 13.620 180 | Begroting 2027- concept Woningbouwlocaties (bedragen x € 1.000) | boekwaarde | m2 Schoenmakershoek-Oost | 5.020 | 23.850 Haansberg deelgebied 1 (Oost) | 8.970 | 33.720 Haansberg deelgebied 2 (Zuid) | 40.060 | 162.230 Haansberg deelgebied 3 (Zuid-west) | 1.880 | 5.600 Haansberg deelgebied 5 (Noord) | 11.030 | 139.220 Woningbouwlocaties | 66.960 | 364.620 Bedrijventerreinen Vosdonk Zuid | -1.235 Vosdonk Noord | 4.800 | 26.810 Bedrijventerreinen | 3.565 | 26.810 Totaal | 70.525 | 391.430 Materiële vaste activa | boekwaarde | m2 Hilsebaan | 70 | 11.925 Haansberg deelgebied 4 (Noord-West) | 4.125 | 98.465 Meeuwisdijk | 295 | 63.700 Totaal | 4.490 | 174.090 Totaal | boekwaarde |
m2 Totaal exploitatiegebieden | 75.015 | 565.520 Begroting 2027- concept | 181 Investeringen Investeringen 2026 Om de gewenste maatschappelijke effecten binnen de programma’s te realiseren zijn investeringen nodig. We geven inzicht in de ontwikkelingen van de investeringen. In 2026 was € 90 miljoen voor investeringen beschikbaar. We verwachten hiervan in 2026 ongeveer € 19 miljoen uit te geven. Aan het einde van 2026 is er nog € 71 miljoen over. investeringen | nog (bedragen x € 1.000) | beschikbaar Tunnel en oostelijke randweg | 36.300 Gemeentelijk Waterplan (GWP) | 12.300 Investeringen openbaar gebied | 8.700 Overige investeringen | 13.700 71.000 Een groot deel van deze investeringen heeft een lange doorlooptijd. We geven dat geld pas in 2027 en later uit. In onze financiële verordening staan de afschrijvingstermijnen voor investeringen. Die termijnen gebruikten we bij het opstellen van het Investeringsplan 2027-2030. Tweede bestuursrapportage 2026 In de tweede bestuursrapportage 2026 stellen we de volgende wijzigingen voor. Investeringen 2026 | Huidig | Verhoging (+) | Nieuw (bedragen x € 1.000) | kredietbedrag | Verlaging (-) | kredietbedrag 1. Vervangen Wifi Access Points (stadskantoor en Hermelijnweg) | - | 70 | 70 2. Cameratoezicht Vogelaarpark | - | 100 | 100 3. Terugbetalen SPUK Startbouwimpuls | - | 287 | 287 4.
Voorbereidingskrediet nieuwbouw gemeentewerf | 225 | 250 | 475 (voorlopig/definitief ontwerp) 5. Mobile devices | 100 | 200 | 300 6. Mobile devices gemeenteraad 2026-2029 | 76 | 20 | 96 7. Extra lokalen school De 4 Heemskinderen | 1.300 | 130 | 1.430 8. Overname Saicaflex terrein vanuit de grondexploitatie Vosdonk | - | 3.950 | 3.950 9. Participatietraject toekomst Saicaflex terrein | - | 160 | 160 Totaal | 5.167 1. Vervangen Wifi Access Points We vervangen de Wifi Access Points omdat de huidige apparatuur niet meer wordt ondersteund. 2. Cameratoezicht Vogelaarpark We plaatsen camera’s in het Vogelaarpark om de veiligheid te vergroten. 182 | Begroting 2027- concept 3. Terugbetalen SPUK Startbouwimpuls De ontvangen uitkering voor de bouwimpuls moeten we terugbetalen aan het Rijk, omdat de afgesproken startdatum niet is gehaald. We hebben bezwaar ingediend tegen dit besluit. 4. Voorbereidingskrediet nieuwbouw gemeentewerf Voor de gemeentewerf is een voorlopig ontwerp gemaakt. Dit ontwerp wordt uitgewerkt tot een definitief ontwerp. 5. Mobile devices We maken een inhaalslag bij de vervanging van laptops. 6. Mobile devices gemeenteraad 2026-2029 Ophoging krediet voor de mobile devices van de gemeenteraad. 7. Extra lokalen school De 4 Heemskinderen Het project kostte meer dan verwacht.
Dit komt door de inzet van externe toezichthouders op de bouw, extra werkzaamheden en hogere architectkosten. 8. Overname Saicaflex terrein vanuit de grondexploitatie Vosdonk De aankoop van het pand aan de Parallelweg 1 nemen we over vanuit de grondexploitatie. Dit is geen aanvullend krediet. Het gaat alleen om een administratieve verwerking. 9. Participatietraject toekomst Saicaflex terrein We vragen krediet aan om het participatietraject en het uitwerken van de businessmodellen uit te voeren. 183Begroting 2027- concept Investeringsplan 2027-2030 Naast de investeringen die vanuit 2026 nog doorlopen (zie investeringen 2026) zijn er ook nieuwe investeringen nodig. Welke dat zijn ziet u hieronder. Programma 1 Bestuur en dienstverlening | Afschr. (bedragen x € 1.000) | termijn | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Aanbouwdelen tractor 2027 | 5 | 80 | - | - | - Mobile devices gemeenteraad | 4 | - | - | - | 100 Uitvoeren Groenplan | 15 | 300 | 300 | 300 | 300 Vervanging hardware werkplek (dockingstations en beeldschermen) | 5 | - | 156 | - | - Vervanging mobile devices | 3 | 100 | 100 | 100 | 100 Vervanging rioolreiniger | 10 | 86 | - | - | - Vervanging wagenpark (diverse wagens). | 8 of 10 jaar | - | 115 | 35 | - Totaal programma 1 | 566 | 671 | 435 | 500 Programma 2 Samen Leven | Afschr.
(bedragen x € 1.000) | termijn | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Maatschappelijke accommodaties | 40 | 1.000 | 1.000 | - | - Totaal programma 2 | 1.000 | 1.000 | - | - Programma 3 Wonen en verplaatsen | Afschr. (bedragen x € 1.000) | termijn | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Ballenvangers Hoge Neer | 20 | 25 | - | - | - Gemeentelijk Waterplan (riolering) | 40 | 1.600 | 1.062 | 1.062 | 1.062 Gemeentelijk Verkeers- en vervoersplan (GVVP) | 25 | - | 437 | - | - Openbare ruimte (wegbeheer) | 40 | 2.895 | 2.895 | 2.895 | 3.609 Speeltoestellen | 20 | 348 | 313 | 247 | 79 Verbetering begraafplaats Zundertseweg | 40 | 150 | - | - | - Vervanging verkeersregelinstallaties | 10 | 140 | 110 | - | - Westpolderplas | 40 | 3.500 | - | - | - Totaal programma 3 | 8.658 | 4.817 | 4.204 | 4.750 Programma 5 Duurzaam denken en doen | Afschr.
(bedragen x € 1.000) | termijn | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Aanschaf van drie maaimachines | 7 | 315 | - | - | - Hekwerk hondenuitlaatterreinen | 10 | 25 | 25 | - | - Uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie | 40 | 340 | 340 | 340 | 340 Uitvoeringsprogramma circulaire economie | 40 | 200 | 200 | 200 | 150 Vervangen ondergrondse containers | 10 | 1.000 | 500 | - | - Totaal programma 5 | 1.880 | 1.065 | 540 | 490 184 | Begroting 2027- concept Toelichtingen Investeringsplan 2027-2030 Investering | Omschrijving / toelichting Aanbouwdelen tractor 2027 | In 2027 vervangen we de aanbouwmachines (maaidek, veegmachine, strooier, sneeuwploeg, enzovoorts). Mobile devices gemeenteraad | De mobile devices voor de raadsleden schaffen we aan bij een nieuwe raadsperiode. Uitvoeren Groenplan | Uitvoering gebiedspaspoorten Etten-Leur-Noord, Hoge Neer, Hooghuis, Centrum Oost en Banakkers. Vervanging hardware werkplek (dockingstations en | In 2028 vervangen we dockingstations en beeldschermen. beeldschermen) Vervanging mobile devices | Om informatie te delen, samen te werken en tijd- en plaatsonafhankelijk te werken zetten we mobiele apparatuur in. Vervanging rioolreiniger | In 2027 vervangen we de rioolreiniger achterop de truck. Vervanging wagenpark (diverse wagens). | We vervangen in de komende jaren een deel van het wagenpark. Het gaat om 3 nieuwe voertuigen.
Maatschappelijke accommodaties | De gebouwen van het jongerencentrum, twee van de scouting en van Jeugdland zijn verouderd. Deze zijn aan vervanging toe. Er is ook een loods nodig waar de sociaal maatschappelijke organisaties spullen op kunnen slaan. Ballenvangers Hoge Neer | Ballenvangers voor de voetbalvelden bij de Hoge Neer zodat deze niet meer op het hondenveld ernaast komen. Gemeentelijk Waterplan (riolering) | Reguliere vervanging en renovatie van het hoofdriool, gemalen en mini-gemalen, conform het Gemeentelijk Waterplan 2024-2028. Gemeentelijk Verkeers- en vervoersplan (GVVP) | Het GVVP is onderdeel van de Omgevingsvisie. In 2028 zijn extra middelen nodig. Westpolderplas | We maken de Westpolderplas minder diep. Ook maken we het zwemgedeelte minder steil. Daardoor wordt zwemmen veiliger. Een bijkomend voordeel is dat de kans op blauwalg afneemt nadat deze maatregelen zijn uitgevoerd. Openbare ruimte (wegbeheer) | De uitgaven in de openbare ruimte brengen we voor 55% ten laste van investeringsplan. Hier schrijven we op af. De andere 45% brengen we ten laste van de voorziening verhardingen. Dit betreft onderhoud. Speeltoestellen | In 2024 stelde de raad het Beleidsplan spelen en bewegen 2024-2030 vast. Uit dit plan en de financiële doorrekening blijkt dat extra budget noodzakelijk is voor het onderhoud en vervanging van de huidige speelvoorzieningen inclusief de nieuwe ambities.
Verbetering begraafplaats Zundertseweg | De uitgaven in de openbare ruimte brengen we voor 55% ten laste van investeringsplan. Hier schrijven we op af. De andere 45% brengen we ten laste van de voorziening verhardingen. Dit betreft onderhoud. Vervanging verkeersregelinstallaties | In het beheer- en investeringsplan is de vervanging van Liesbosweg-Lage Vaartkant in 2027 opgenomen. Aanschaf van drie maaimachines | Voor de uitvoering van maaiwerkzaamheden in eigen beheer zijn drie maaimachines nodig. Hekwerk hondenuitlaatterreinen | Vervanging hekwerk hondenuitlaatterreinen. Uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie | Vanuit beheer zijn er diverse projecten in de openbare ruimte. De kosten voor vergroening en ontharding zijn veelal niet in het beheerplan opgenomen. Met dit krediet worden de projecten op het moment van onderhoud aangepast aan de klimaatverandering. Het vastgoed van de gemeente wordt bij gepland onderhoud afgekoppeld van het hemelwaterriool en vergroend en daarmee aangepast aan de klimaatverandering. Uitvoeringsprogramma circulaire economie | In een circulaire economie gebruiken we grondstoffen efficiënt en steeds opnieuw, waardoor er geen afval meer bestaat. Om dit bij civiele projecten te stimuleren wordt hiervoor een krediet beschikbaar gesteld.
Vervangen ondergrondse containers | Renovatie en vervanging van 172 ondergrondse afvalcontainers en bijbehorende technische voorzieningen ter borging van een veilige, betrouwbare en toekomstbestendige afvalinzameling. Begroting 2027- concept | 185 Openbaarheid Openbaarheid De Wet open overheid (Woo) regelt het recht van inwoners op publieke informatie. Wat willen we bereiken? Het doel van de Woo is meer openheid van de overheid. De gemeente maakt daarom publieke informatie actief openbaar en makkelijk toegankelijk voor inwoners. De gemeente Etten-Leur vindt het belangrijk om open en eerlijk te zijn. Daarom delen we informatie uit documenten en gegevens zoveel mogelijk uit onszelf. We doen dat niet alleen omdat de wet dat van ons vraagt, maar ook omdat we vinden dat inwoners recht hebben op informatie. Door open te zijn over wat we doen, willen we het vertrouwen tussen de gemeente en inwoners versterken. Ook kunnen inwoners zo beter meedenken en meepraten over hun buurt, leefomgeving en het beleid van de gemeente. We zorgen ervoor dat informatie makkelijk te vinden, te begrijpen en te gebruiken is. Zo kan iedereen die dat wil eenvoudig toegang krijgen tot informatie van de gemeente. Wat gaan we daarvoor doen in 2027? De Wet open overheid richt zich op 3 hoofdthema’s: 1. Actief openbaar maken van informatie; 2. Passief openbaar maken van informatie; 3. Informatiebeheer op orde. 1.
Actief openbaar maken van informatie We zorgen er in 2027 voor dat systemen en processen op tijd klaar zijn voor de zogenaamde 'tweede tranche' informatiecategorieën. Formeel is hiervoor door het ministerie nog geen ingangsdatum vastgesteld. Naar verwachting is dat het tweede kwartaal van 2027. Het gaat onder andere om het publiceren van agenda- en vergaderstukken van raad- en collegevergaderingen, jaarplannen, jaarverslagen en klachtprocedures op ons publicatieplatform. 2. Passief openbaar maken van informatie De gemeente maakt informatie uit eigen beweging openbaar. Daarnaast ontvangt de gemeente ook verzoeken om informatie openbaar te maken. Sinds de invoering van de Woo kent de gemeente hiervoor het Woo-verzoek proces. In 2027 optimaliseren we het Woo-verzoekproces. Bijvoorbeeld door heldere afspraken te maken over wie welke rol met bijbehorende verantwoordelijkheden heeft binnen het proces. Dit moet zorgen voor een snellere en betere afhandeling. Dit is nodig omdat het aantal Woo-verzoeken stijgt. 186 Begroting 2027- concept 3. Informatiebeheer op orde Goed informatiebeheer zorgt ervoor dat de gemeente altijd weet waar documenten die onder de Woo vallen zich bevinden. Elk document heeft een vastgestelde bewaartermijn, waarna het wordt geselecteerd voor overdracht aan de archiefbewaarplaats of voor vernietiging.
In 2027 gaan we onze informatiehuishouding verder op orde brengen door in onze interne samenwerkingsomgeving documenten te classificeren en van een bewaartermijn te voorzien. In 2027 wordt de nieuwe Archiefwet van kracht. Waar nodig passen we daar onze systemen en processen op aan. Ook blijven we in 2027 medewerkers trainen en ondersteunen bij het uitvoeren van informatiebeheer en archivering. 187Begroting 2027- concept Subsidies Subsidies Hieronder leest u per programma de gereserveerde bedragen voor subsidieverlening. (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1. Bestuur en dienstverlening | 0 | 0 | 0 | 0 2. Samen Leven | -8.675 | -8.738 | -8.739 | -8.739 3. Wonen en verplaatsen | -354 | -358 | -358 | -358 4. Economie en werken | -348 | -348 | -348 | -348 5. Duurzaam denken en doen | -195 | -95 | -95 | -95 Totaal | -9.572 | -9.539 | -9.540 | -9.540 Begrotingssubsidies Deze subsidies worden verstrekt op basis van de gemeentelijke begroting. Dit is één van de juridische grondslagen voor het verstrekken van een subsidie. De tabel geeft een overzicht van de instellingen, het doel en het (maximale) subsidiebedrag.
Naam | Doel | (bedragen x € 1.000) Nobelaer | Bibliotheek | 4.100 Surplus | Maatschappelijk werk | 2.840 SSNB | Buurtsportcoaches | 261 Radar | Minder discriminatie | 50 Stichting Van Gogh Etten-Leur | Cultureel erfgoed | 65 Stichting Leergeld | Armoedebestrijding | 38 Stichting Streekomroep | Lokale omroep | 35 Stichting Voedselbank | Bestrijden voedselarmoede | 27 Halt | Preventie jeugdcriminaliteit | 19 Slachtofferhulp | Slachtofferhulp | 18 Hartveilig | Reanimatiehulp | 14 Sportgala | Sportviering | 4 Stichting profwielerronde | Wielerevenement | 3 188 | Begroting 2027- concept Financieel In de programma's beschrijven we het beleid dat we willen voeren en de financiële middelen die daarbij horen. Deze begroting bevat ook een financieel deel. In dit onderdeel lichten we dat financiële deel verder toe. Daarbij houden we ons aan de eisen die het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV) stelt. Ook geven we inzicht in de financiële positie (balans) van de gemeente. Aan de hand van de meerjarenraming geven we inzicht in de uitgangspunten en het verloop van het meerjarig begrotingssaldo. 189Begroting 2027- concept Wat zijn de kosten en opbrengsten per programma? Totaal overzicht per programma Dit totaaloverzicht geeft inzicht in de lasten en baten per programma voor de begroting 2027.
Ook het saldo van de algemene dekkingsmiddelen, de post onvoorzien, de mutaties in de reserves en de incidentele lasten en baten nemen we op. We nemen voordelen op als een positief bedrag en nadelen als een negatief bedrag. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. De verschillende onderdelen lichten we toe. Programma | Jaarrekening 2025 | Gewijzigde begroting 2026 | Begroting 2027 (bedragen x € 1.000) | Lasten | Baten | Saldo | Lasten | Baten | Saldo | Lasten | Baten | Saldo 1. Bestuur en dienstverlening | -2.931 | 1.611 | -1.320 | -4.412 | 1.152 | -3.260 | -11.052 | 1.294 | -9.758 2. Samen Leven | -64.338 | 10.949 | -53.389 | -68.536 | 11.200 | -57.336 | -95.886 | 21.837 | -74.049 3. Wonen en verplaatsen | -42.446 | 30.057 | -12.389 | -41.210 | 25.718 | -15.492 | -50.937 | 41.456 | -9.480 4. Economie en werken | -29.646 | 15.708 | -13.938 | -32.358 | 16.113 | -16.244 | -773 | 196 | -577 5.
Duurzaam denken en doen | -13.763 | 9.117 | -4.647 | -16.735 | 8.912 | -7.823 | -16.238 | 7.822 | -8.416 Subtotaal programma's | -153.125 | 67.442 | -85.683 | -163.251 | 63.095 | -100.156 | -174.886 | 72.605 | -102.281 Algemene dekkingsmiddelen: Lokale heffingen | - | 11.127 | 11.127 | - | 11.394 | 11.394 | - | 12.501 | 12.501 Uitkering Gemeentefonds | - | 105.062 | 105.062 | - | 106.984 | 106.984 | - | 111.970 | 111.970 Dividenden | - | 25 | 25 | - | 20 | 20 | - | 17 | 17 Saldo financieringsfunctie | -1.961 | 86 | -1.875 | -2.620 | 31 | -2.590 | -2.708 | 31 | -2.677 Subtotaal algemene | -1.961 | 116.300 | 114.338 | -2.620 | 118.429 | 115.809 | -2.708 | 124.519 | 121.812 dekkingsmiddelen Overhead | -19.146 | 2.880 | -16.266 | -19.764 | 3.442 | -16.322 | -20.508 | 3.175 | -17.333 Vennootschapsbelasting | -18 | - | -18 | - | - | - | - | - | - Post onvoorzien | - | - | - | -150 | - | -150 | -150 | - | -150 Totaal saldo van baten en | -174.249 | 186.622 | 12.372 | -185.786 | 184.967 | -819 | -198.251 | 200.298 | 2.048 lasten Toevoeging en onttrekkingen | -14.580 | 10.220 | -4.360 | -7.284 | 8.241 | 957 | -4.713 | 2.816 | -1.897 reserves Resultaat | -188.829 | 196.841 | 8.012 | -193.070 | 193.208 | 138 | -202.964 | 203.114 | 150 Incidentele lasten en baten | -8.752 | 4.741 | -4.011 | -5.722 | 5.845 | 123 | -6.261 | 4.703 | -1.558 Resultaat structureel | -180.077 | 192.100 | 12.023
| -187.348 | 187.363 | 15 | -196.703 | 198.411 | 1.708 190 | Begroting 2027- concept Lokale heffingen Lokale heffingen bestaan uit de verschillende belastingen die de gemeente Etten-Leur doorrekent aan de inwoners. Het gaat dan om belastingen waar geen specifieke prestatie van de gemeente tegenover staat. Voor de onroerendezaakbelasting gaan we uit van de actuele woningprognoses en een verhoging van 2,1%. Ook de hondenbelasting, precariobelasting en toeristenbelasting verhogen we met 2,1%. Gewijzigde begroting | Begroting (bedragen x € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 Onroerendezaakbelasting | 10.841 | 11.059 | 12.180 Hondenbelasting | 165 | 172 | 177 Precariobelasting | 40 | 51 | 52 Toeristenbelasting | 81 | 112 | 92 Totaal lokale heffingen | 11.127 | 11.394 | 12.501 Uitkering gemeentefonds Alle gemeenten ontvangen geld van het Rijk om hun taken uit te voeren. We noemen dat de uitkering Gemeentefonds. Deze uitkering mogen we overal voor inzetten. De raming voor de uitkering Gemeentefonds baseren we op de septembercirculaire 2026. In de tabel staat welk bedrag we kregen in 2025 en welke bedragen we verwachten in 2026 en 2027. Gewijzigde begroting | Begroting (bedragen x € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 Uitkering gemeentefonds | 105.062 | 106.984 | 111.970 Dividenden De gemeente is aandeelhouder van de Bank Nederlandse Gemeenten. Jaarlijks ontvangt de gemeente een dividend.
Standaard gaan we uit van een dividend van € 17.000. Afhankelijk van de resultaten van de BNG valt dit bedrag hoger of lager uit. Gewijzigde begroting | Begroting (bedragen x € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 Bank Nederlandse Gemeenten | 25 | 20 | 17 Financieringsfunctie Het saldo van de financieringsfunctie is het verschil tussen de te betalen en te ontvangen rente. Begroting 2027- concept | 191 Gewijzigde begroting | Begroting (bedragen x € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 Rentelasten | -1.961 | -2.620 | -2.708 Rentebaten | 86 | 31 | 31 Saldo financieringsfunctie | -1.875 | -2.590 | -2.677 We verwachten dat dit saldo in 2027 € 2.677.000 is (te betalen). Overhead Gemeenten zijn verplicht de overhead centraal in de begroting op te nemen. Overhead is gedefinieerd als: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Op hoofdlijnen zijn dit de volgende kosten: • huisvesting en facilitaire zaken (inclusief beveiliging); • leidinggevenden primair proces; • financiën, toezicht en controle gericht op eigen organisatie; • personeel en organisatie; • inkoop (inclusief aanbesteding en contractmanagement); • interne en externe communicatie; • juridische zaken; • bestuurszaken en bestuursondersteuning (exclusief griffie); • informatievoorziening en automatisering; • documentatie informatievoorziening; • managementondersteuning primair proces.
Inkomsten worden in mindering gebracht op de overhead. Gewijzigde Rekening | begroting | Begroting Opbouw overhead | 2025 | 2026 | 2027 Totale overheadkosten | -19.146 | -19.764 | -20.508 Totale overheadinkomsten (met name dienstverlening RWB, Werkplein en Zundert) | 2.880 | 3.442 | 3.175 Totale overhead | -16.266 | -16.322 | -17.333 Toerekening aan investeringen, Grondexploitaties en voorzieningen | 1.137 | 1.196 | 1.335 Netto saldo overhead | -15.129 | -15.126 | -15.998 De totale overhead is € 17,3 miljoen. Op dit bedrag brengen we € 1,3 miljoen in mindering. Deze kosten rekenen we toe aan investeringen, grondexploitaties en voorzieningen. Aan overhead nemen we in de begroting € 16,0 miljoen op. Toerekening aan tarieven Omdat de overhead nu op één centrale plaats in de begroting is opgenomen moeten we 192 | Begroting 2027- concept de overhead buiten de administratie om (extracomptabel) aan de tarieven toerekenen. Deze toerekening doen we op basis van personeelslasten. Het overhead percentage berekenen we door de overheadkosten te delen door de personeelslasten. Dit percentage is 63%. Dit betekent dat we bij het opstellen van de tarieven voor elke euro aan personeelslast 63 cent overhead op het taakveld bij opnemen.
Vennootschapsbelasting Belastingplichtige activiteiten voor de vennootschapsbelasting zijn: grondbedrijf, verkoop van reststromen uit huishoudelijk afval, parkeergarage en straatparkeren. Het resultaat op straatparkeren is echter wel vrijgesteld. Op basis van voorzichtige uitgangspunten nemen we ook de aanleg van rioolaansluitingen, de aanleg van in- en uitritten en het resultaat op reclame- uitingen in de aangiften vennootschapsbelasting op. Voor het grondbedrijf sloten we een vaststellingsovereenkomst met de Belastingdienst. Hierin maakten we afspraken over de fiscale waardering van de openingsbalans en winstbepaling. Ook voor de verkoop van de reststromen volgen we het standpunt van de Belastingdienst over winstbepaling op. We dienden de aangiften vennootschapsbelasting tot en met 2024 in. Definitieve aanslagen werden opgelegd tot en met 2023. We verwachten dat we over 2024 € 17.000 aan vennootschapsbelasting moeten betalen. Post onvoorzien In de begroting 2027 nemen we voor de post onvoorzien € 150.000 op.
Gewijzigde Rekening | begroting | Begroting (bedragen x € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 Onvoorzien | 0 | -150 | -150 Begroting 2027- concept | 193 Meerjarenraming 2027-2030 De verwachte kosten en opbrengsten voor 2027 tot en met 2030 zien er op basis van de vastgestelde uitgangspunten als volgt uit: (bedragen x € 1.000) | Raming 2027 | Raming 2028 | Raming 2029 | Raming 2030 Programma | Lasten | Baten | Saldo | Lasten | Baten | Saldo | Lasten | Baten | Saldo | Lasten | Baten | Saldo 1. Bestuur en dienstverlening | -34.417 128.896 | 94.479 | -39.300 128.704 | 89.404 | -42.186 131.035 | 88.848 | -45.642 136.486 | 90.844 2. Samen Leven | -95.886 | 21.837 | -74.049 | -95.704 | 22.753 | -72.951 | -93.807 | 22.894 | -70.913 | -93.189 | 21.931 | -71.257 3. Wonen en verplaatsen | -50.937 | 41.456 | -9.480 | -49.400 | 37.301 | -12.099 | -41.694 | 28.953 | -12.742 | -42.129 | 28.741 | -13.388 4. Economie en werken | -773 | 287 | -485 | -794 | 296 | -498 | -714 | 303 | -411 | -732 | 309 | -423 5.
Duurzaam denken en doen | -16.238 | 7.822 | -8.416 | -13.911 | 8.206 | -5.705 -14.284 | 8.361 | -5.923 | -14.348 | 8.405 | -5.943 Totaal saldo van baten en lasten | -198.251 200.298 | 2.048-199.109 | 197.260 | -1.849-192.685 | 191.545 | -1.140-196.041 | 195.872 | -168 Toevoeging en onttrekkingen reserves | -4.713 | 2.816 | -1.897 | -3.190 | 1.782 | -1.408 | -3.263 | 2.029 | -1.234 | -3.600 | 2.810 | -790 Resultaat | -202.964 203.114 | 150-202.299 | 199.042 | -3.258-195.948 | 193.574 | -2.374-199.641 | 198.683 | -958 Incidentele lasten en baten | -6.261 | 4.703 | 1.558 | -2.398 | 1.185 | 1.213 | -1.963 | 906 | 1.057 | -1.500 | 424 | 1.076 Resultaat structureel | -196.703 198.411 | 1.708-199.901 | 197.857 | -2.045-193.985 | 192.668 | -1.317-198.141 | 198.259 | 118 194 | Begroting 2027- concept Hoe ziet de balans er in 2027 uit? Prognose balans We geven inzicht in de financiële positie van de gemeente aan de hand van de geprognosticeerde balans 2027, het EMU-saldo en de reserves en voorzieningen. De financiële positie geeft een beeld hoe financieel gezond de gemeente is. De (vereenvoudigde) balans voor 2027 en de meerjarenraming ziet er op basis van de begroting als volgt uit.
(bedragen x € 1.000) | Prognose | Prognose | Prognose | Prognose | Prognose 1-1-2027 | 31-12-2027 | 31-12-2028 | 31-12-2029 | 31-12-2030 Materiële vaste activa | 172.000 | 189.900 | 194.100 | 201.100 | 207.000 Financiële vaste activa | 2.900 | 2.700 | 2.600 | 2.500 | 2.300 Vlottende activa | 70.500 | 68.700 | 62.500 | 56.500 | 43.000 Overig | pm | pm | pm | pm | pm Totaal activa | 245.400 | 261.300 | 259.200 | 260.100 | 252.300 Vaste passiva (reserves) | 74.800 | 76.700 | 78.100 | 79.400 | 80.200 Voorzieningen | 35.700 | 32.100 | 31.200 | 30.200 | 29.300 Schulden | 134.900 | 152.500 | 149.900 | 150.500 | 142.800 Overig | pm | pm | pm | pm | pm Totaal passiva | 245.400 | 261.300 | 259.200 | 260.100 | 252.300 Activa en passiva Vaste activa Door investeringen in met name de openbare ruimte en riolering neemt de boekwaarde van de vaste activa in 2027 toe. Vlottende activa Dit zijn de grondvoorraden van het Grondbedrijf. Vanaf 2028 neemt de boekwaarde af door grondverkopen van de nieuwe woonwijk Haansberg. Vaste passiva Onder de vaste passiva vallen alle reserves. We verwachten dat de reserves in de komende jaren op hetzelfde niveau blijven. Hierbij houden we geen rekening met een positief of negatief rekeningresultaat. Een overzicht van mutaties in de reserves leest u hier. Voorzieningen De voorzieningen dalen ieder jaar. Dit komt door bestedingen van de onderhoudsvoorzieningen.
Een overzicht van mutaties in de voorzieningen leest u hier. Langlopende en kortlopende schulden Om de investeringen te financieren zetten we eerst de eigen financieringsmiddelen (reserves en voorzieningen) in. Het geld wat we dan tekort komen lenen we. Begroting 2027- concept | 195 Hoeveel we precies moeten lenen is afhankelijk van de “snelheid” waarmee we investeringen en grondexploitaties realiseren. In 2027 verwachten we dat externe financiering (leningen) nodig is. De financieringsstrategie lichten we toe in de paragraaf Financiering. Een overzicht van de opgenomen geldleningen nemen we daar ook op. EMU-Saldo Het EMU-saldo (Economische en Monetaire Unie) is een in Europees verband gehanteerd en gedefinieerd macro-economisch begrip. Het kan worden omschreven als het verschil tussen de inkomsten en uitgaven van de overheid (collectieve sector). Het EMU-saldo van een gemeente kan in de jaren sterk fluctueren. Voorbeelden hiervan zijn investeringsuitgaven in een bepaald jaar (uitgaven) of grondverkopen (inkomsten). Op basis van het Besluit Begroting en Verantwoording nemen we in de begroting een berekening van het EMU-saldo op over het vorige begrotingsjaar, het begrotingsjaar en het jaar volgend op het begrotingsjaar.
Het EMU-saldo van de gemeente Etten-Leur is in de begroting 2027: (bedragen x € 1.000.000) | 2026 | 2027 | 2028 EMU-saldo | -33,0 | 1,4 | -3,9 Zoals uit bovenstaande tabel blijkt verwachten we voor 2027 een positief EMU-saldo. Dit wordt met name veroorzaakt door grondverkopen. 196 | Begroting 2027- concept Reserves en voorzieningen Reserves De uitgangspunten van de financiële positie reserves en voorzieningen uit de Kadernota 2027-2030 gebruiken we voor het opstellen van de begroting 2027. Het verwachte verloop van de reserves voor het begrotingsjaar 2027 is als volgt: 2027 | Toevoeging | Vermindering Stand | ten laste van | ten gunste van | Stand (bedragen x € 1.000) | 1-1-2027 | exploitatie | exploitatie | 31-12-2027 Algemene reserve* | 37.898 | 0 | 0 | 37.898 Bestemmingsreserves (dekking) | 12.740 | 0 | 768 | 11.973 Bestemmingsreserves (overig) | 9.595 | 1.500 | 1.348 | 9.747 Reserves Grondbedrijf | 14.612 | 3.213 | 700 | 17.125 Totaal reserves | 74.845 | 4.713 | 2.816 | 76.743 * Bij de algemene reserve houden we geen rekening met verwachte rekeningresultaten. De belangrijkste mutaties lichten we hier toe. We nemen ook een overzicht per reserve op met de begin- en eindstand 2027 en de begrote toevoegingen en onttrekkingen.
Reserves 2027 Toevoeging | Vermindering | Vermindering ter dekking Stand | ten laste van | ten gunste van | van | Stand (bedragen x € 1.000) | 1-1-2027 | exploitatie | exploitatie | afschrijving | 31-12-2027 Algemene reserve* | 37.898 | 0 | 0 | 0 | 37.898 Totaal algemene reserves | 37.898 | 0 | 0 | 0 | 37.898 Dekkingsreserve kapitaallasten Onderwijs | 8.360 | 0 | 481 | 0 | 7.879 Dekkingsreserve Sportvoorzieningen | 4.380 | 0 | 0 | 286 | 4.094 Totaal bestemmingsreserves (dekking) | 12.740 | 0 | 481 | 286 | 11.973 Reserve Bomenfonds | 54 | 0 | 0 | 0 | 54 Reserve Nog uit te voeren werkzaamheden | 2.541 | 0 | 1.348 | 0 | 1.193 Reserve Infrastructurele oplossingen | 7.000 | 1.500 | 0 | 0 | 8.500 Totaal bestemmingsreserves (overig) | 9.595 | 1.500 | 1.348 | 0 | 9.747 Reserve Grondexploitatierisico's | 13.620 | 0 | 520 | 0 | 13.100 Reserve Realisatie Omgevingsvisie | 779 | 3.213 | 0 | 0 | 3.992 Reserve Cultuur | 213 | 0 | 180 | 0 | 33 Totaal reserves Grondbedrijf | 14.612 | 3.213 | 700 | 0 | 17.125 Totaal reserves Algemene Dienst en Grondbedrijf | 74.845 | 4.713 | 2.529 | 286 | 76.743 Begroting 2027- concept | 197 * Bij de algemene reserve houden we geen rekening met verwachte rekeningresultaten. Toelichting mutatie reserves Bestemmingsreserves (dekkingsreserves) Deze reserves zetten we in als dekking om af te schrijven op activa met economisch nut.
(Onderwijs € 481.000 en sportvoorzieningen € 286.000). Bestemmingsreserves (overig) Toevoeging In 2027 voegen we € 1.500.000 toe aan de reserve Infrastructurele oplossingen. Onttrekking In totaal onttrekken we € 1.348.000 aan de reserve Nog uit te voeren werkzaamheden. Het gaat om de subsidies voor duurzaamheid voor € 1.235.000 en het Volkshuisvestingsprogramma voor € 113.000. Reserves Grondbedrijf Toevoeging In 2027 voegen we € 3.213.000 toe aan de reserve Realisatie Omgevingsvisie. Dit zijn diverse winstnemingen van Vosdonk en Haansberg (€ 2.693.000) en een storting vanuit de reserve Grondexploitatierisico's (€ 520.000). Onttrekking In totaal onttrekken we € 700.000 aan de reserves van het Grondbedrijf: • Reserve Grondexploitatierisico's: de vrijvallende middelen boeken we over naar de reserve Realisatie Omgevingsvisie (€ 520.000); • Reserve Cultuur: dekking kosten voor het realiseren van kunst in de wijk (€ 180.000).
198 Begroting 2027- concept Meerjarenperspectief reserves Het verloop van de reservepositie in de komende jaren ziet u hier: 2028 | Toevoeging | Vermindering Stand | ten laste van | ten gunste van | Stand (bedragen x € 1.000) | 1-1-2028 | exploitatie | exploitatie | 31-12-2028 Algemene reserve* | 37.898 | 0 | 0 | 37.898 Bestemmingsreserves (dekking) | 11.973 | 0 | 748 | 11.224 Bestemmingsreserves (overig) | 9.747 | 1.500 | 0 | 11.247 Reserves Grondbedrijf | 17.125 | 1.690 | 1.033 | 17.782 Totaal reserves | 76.743 | 3.190 | 1.782 | 78.151 2029 | Toevoeging | Vermindering Stand | ten laste van | ten gunste van | Stand (bedragen x € 1.000) | 1-1-2029 | exploitatie | exploitatie | 31-12-2029 Algemene reserve* | 37.898 | 0 | 0 | 37.898 Bestemmingsreserves (dekking) | 11.224 | 0 | 729 | 10.495 Bestemmingsreserves (overig) | 11.247 | 1.500 | 0 | 12.747 Reserves Grondbedrijf | 17.782 | 1.763 | 1.300 | 18.245 Totaal reserves | 78.151 | 3.263 | 2.029 | 79.385 2030 | Toevoeging | Vermindering Stand | ten laste van | ten gunste van | Stand (bedragen x € 1.000) | 1-1-2030 | exploitatie | exploitatie | 31-12-2030 Algemene reserve* | 37.898 | 0 | 0 | 37.898 Bestemmingsreserves (dekking) | 10.495 | 0 | 710 | 9.785 Bestemmingsreserves (overig) | 12.747 | 1.500 | 0 | 14.247 Reserves Grondbedrijf | 18.245 | 2.100 | 2.100 | 18.245 Totaal reserves | 79.385 | 3.600 | 2.810 | 80.175 * Bij de algemene
reserve houden we geen rekening met verwachte rekeningresultaten. Begroting 2027- concept | 199 Voorzieningen Het verwachte verloop van de voorzieningen voor het begrotingsjaar 2027 is als volgt: 2027 | Toevoeging Stand | ten laste van | Aanwending | Stand (bedragen x € 1.000) | 1-1-2027 | exploitatie | of vrijval | 31-12-2027 Onderhoudsvoorzieningen | 24.760 | 4.127 | 6.506 | 22.380 Overige voorzieningen | 10.966 | 456 | 1.693 | 9.729 Voorziening Grondbedrijf | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal voorzieningen | 35.726 | 4.583 | 8.199 | 32.109 De belangrijkste mutaties lichten we hier toe. We nemen ook een overzicht per voorziening op met de begin- en eindstand 2027 en de begrote toevoegingen en onttrekkingen.
Voorzieningen 2027 Toevoeging | Afname | Afname Stand | ten laste van | door | door | Stand (bedragen x € 1.000) | 1-1-2027 | exploitatie | VrijvalAanwending | 31-12-2027 Voorziening Verhardingen | 18.654 | 1.911 | 0 | 5.139 | 15.426 Voorziening Onderhoud Gebouwen | 1.374 | 820 | 0 | 744 | 1.450 Voorziening Onderhoud zwembad | 865 | 101 | 0 | 0 | 965 Voorziening Onderhoud Nobelaer | 1.188 | 238 | 0 | 0 | 1.425 Voorziening Sportaccommodaties | 2.452 | 930 | 0 | 516 | 2.866 Voorziening Inventaris gymlokalen | 207 | 23 | 0 | 40 | 190 Voorziening Veiligheid elektrische installaties | 21 | 105 | 0 | 68 | 58 Totaal onderhoudsvoorzieningen | 24.760 | 4.127 | 0 | 6.506 | 22.380 Voorziening Riolering | 3.450 | 16 | 0 | 825 | 2.641 Voorziening Afval | 2.088 | 30 | 0 | 400 | 1.718 Voorziening Dubieuze debiteuren | 130 | 50 | 0 | 50 | 130 Voorziening Dubieuze debiteuren Werkplein | 436 | 0 | 0 | 0 | 436 Voorziening Pensioen politieke ambtsdragers | 3.158 | 84 | 0 | 83 | 3.159 Voorziening Spaarovereenkomsten personeel | 123 | 0 | 0 | 0 | 123 Voorziening Verlof Individueel Keuzebudget | 1.229 | 50 | 0 | 0 | 1.280 Voorziening Personeel | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Voorziening Regeling Vervroegde Uittreding | 95 | 0 | 0 | 0 | 95 Voorziening Kwaliteitsverbetering landschap | 257 | 226 | 0 | 335 | 148 Totaal overige voorzieningen | 10.966 | 456 | 0 | 1.693 | 9.729 Voorziening exploitatietekorten
Grondbedrijf | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal voorzieningen | 35.726 | 4.583 | 0 | 8.199 | 32.109 200 | Begroting 2027- concept Toelichting mutatie voorzieningen Onderhoudsvoorzieningen Op basis van meerjarenonderhoudsplannen voor gebouwen, sportaccommodaties, inventaris gymlokalen, onderhoud zwembad De Banakker, onderhoud Nobelaer, veiligheid elektrische installaties en de openbare ruimte onttrekken we jaarlijks de werkelijke kosten. We storten een gemiddeld bedrag in de onderhoudsvoorzieningen. Voor 2027 is de storting € 4.127.000 en de onttrekking € 6.506.000. Overige voorzieningen • Aan de voorziening Afval onttrekken we € 400.000 om de stijging van de afvalstoffenheffing te beperken. • Aan de voorziening Riolering onttrekken we € 825.000 voor het gelijk houden van de rioolheffing. • We betalen € 83.000 aan pensioenen uit de voorziening Pensioen politieke ambtsdragers. Om de voorziening op peil te houden voegen we € 84.000 toe. • We voegen € 50.000 toe aan de voorziening dubieuze debiteuren om deze op peil te houden. • We storten € 50.000 in de voorziening verlof individueel keuzebudget. • We betalen € 335.000 aan ecologische verbindingszones uit de voorziening Kwaliteitsverbetering landschap. Vanuit grondexploitaties voegen we € 226.000 toe. Voorziening Grondbedrijf Deze voorziening gebruiken we om het berekende negatieve resultaat op exploitaties of projecten op te vangen.
In 2027 verwachten we geen mutaties. 201Begroting 2027- concept Meerjarenperspectief voorzieningen Het verloop van de voorzieningen in de komende jaren ziet u hier: 2028 | Toevoeging Stand | ten laste van | Aanwending | Stand (bedragen x € 1.000) | 1-1-2028 | exploitatie | of vrijval | 31-12-2028 Onderhoudsvoorzieningen | 22.380 | 4.127 | 5.119 | 21.387 Overige voorzieningen | 9.729 | 388 | 343 | 9.774 Voorziening Grondbedrijf | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal voorzieningen | 32.109 | 4.514 | 5.462 | 31.162 2029 | Toevoeging Stand | ten laste van | Aanwending | Stand (bedragen x € 1.000) | 1-1-2029 | exploitatie | of vrijval | 31-12-2029 Onderhoudsvoorzieningen | 21.387 | 4.127 | 5.085 | 20.429 Overige voorzieningen | 9.774 | 371 | 343 | 9.802 Voorziening Grondbedrijf | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal voorzieningen | 31.162 | 4.497 | 5.428 | 30.232 2030 | Toevoeging Stand | ten laste van | Aanwending | Stand (bedragen x € 1.000) | 1-1-2030 | exploitatie | of vrijval | 31-12-2030 Onderhoudsvoorzieningen | 20.429 | 4.127 | 5.125 | 19.431 Overige voorzieningen | 9.802 | 398 | 343 | 9.857 Voorziening Grondbedrijf | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal voorzieningen | 30.232 | 4.524 | 5.468 | 29.288 202 | Begroting 2027- concept Incidentele baten en lasten Incidentele baten en lasten Bij het opstellen van de begroting stellen we een overzicht van incidentele baten en lasten op.
We doen dit om te beoordelen of er sprake is van materieel evenwicht (structurele lasten worden gedekt door structurele baten). Dit overzicht gebruikt de provincie voor hun beoordeling als toezichthouder. In hoofdlijn zijn alle baten en lasten structureel. Of een bedrag incidenteel is, is afhankelijk waarvoor dit bedrag bedoeld is. Ook moet er sprake zijn van een duidelijke einddatum. We nemen bedragen op groter dan € 50.000. In de meerjarenraming nemen we per programma de volgende incidentele lasten en baten op: bedragen x € 1.000 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Incidentele lasten 1. Bestuur en dienstverlening | -193 | -210 | -75 | - | - 2. Samen Leven | -599 | -410 | -33 | - | - 3. Wonen en verplaatsen | -2.494 | -4.306 | -2.190 | -1.963 | -1.500 4. Economie en werken | -208 | -100 | -100 | - | - 5. Duurzaam denken en doen | -2.228 | -1.235 | - | - | - Totaal incidentele lasten | -5.722 | -6.261 | -2.398 | -1.963 | -1.500 Incidentele baten 1. Bestuur en dienstverlening | 1.609 | - | - | - | - 2. Samen Leven | 890 | 662 | 495 | 443 | 424 3. Wonen en verplaatsen | 989 | 2.806 | 690 | 463 | - 4. Economie en werken | 108 | - | - | - | - 5. Duurzaam denken en doen | 2.249 | 1.235 | - | - | - Totaal incidentele baten | 5.845 | 4.703 | 1.185 | 906 | 424 Saldo incidentele baten en lasten | 123 | -1.558 | -1.213 | -1.057 | -1.076 1.
Bestuur en dienstverlening In deze tabel staan de incidentele posten. Daaronder lichten we deze posten kort toe. Omschrijving | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 (bedragen x € 1.000) | Lasten | Baten | Lasten | Baten | Lasten | Baten | Lasten | Baten 1. Lichtshow jaarwisseling 2027-2028 | -75 2. Innovatieprogramma digitale stad | -75 | -75 3. Digital Twinning | -60 Totaal | -210 | 0 | -75 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 1. Lichtshow jaarwisseling 2027-2028 We richten ons op de jaarwisseling van 2027-2028 om samen met vrijwilligers een lichtshow te Begroting 2027- concept | 203 organiseren. 2. Innovatieprogramma digitale stad We onderzoeken, ontwikkelen en implementeren innovatieve digitale toepassingen. Dit draagt bij aan een efficiënte, toekomstbestendige datagedreven gemeente. 3. Digital Twinning We starten de visie op ontwikkeling en inzet van een Digital Twin (digitale tweeling). Dat is een exacte virtuele kopie van een fysiek object, proces, systeem of zelfs een hele stad. Dit kunnen we gebruiken voor het beter visualiseren, analyseren en onderbouwen van ruimtelijke ontwikkelingen en beleidskeuzes. 2. Samen Leven In deze tabel staan de incidentele posten. Daaronder lichten we deze posten kort toe. Omschrijving | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 (bedragen x € 1.000) | Lasten | Baten Lasten | Baten | Lasten | Baten | Lasten | Baten 1. Onttrekking dekkingsreserve onderwijs | 482 | 462 | 443 | 424 2.
Kunst in de wijk | -180 | -33 2. Reserve Cultuur | 180 | 33 3. Hoogbegaafdheidsklas | -130 4. Evenementen voor jongeren | -100 Totaal | -410 | 662 | -33 | 495 | 0 | 443 | 0 | 424 1. Onttrekking dekkingsreserve Onderwijs In de begroting nemen we een vast bedrag op voor kapitaallasten onderwijs. Wanneer de kosten hoger zijn dan dit opgenomen bedrag zetten we de reserve hiervoor in. 2. Kunst in de wijk Voor de realisatie van kunst in de wijken, gebruiken we de reserve Cultuur. 3. Hoogbegaafdheidsklas Met Integraal Kindcentrum De Vincent starten we een proef om hoogbegaafde leerlingen beter te ondersteunen. Het doel is om ervoor te zorgen dat deze leerlingen binnen hun eigen school het onderwijs en de begeleiding krijgen die zij nodig hebben. Hiervoor is vaak een ander aanbod nodig dan in een reguliere klas. 4. Evenementen voor jongeren We nemen op verzoek van de gemeenteraad een budget op voor het organiseren van 204 | Begroting 2027- concept evenementen voor jongeren in de leeftijd van 12-18 jaar. 3. Wonen en verplaatsen In deze tabel staan de incidentele posten. Daaronder lichten we deze posten kort toe. Omschrijving | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 (bedragen x € 1.000) | Lasten | Baten | Lasten | Baten | Lasten | Baten | Lasten | Baten 1. Saldo baten en lasten grondexploitaties | 2.693 | 690 | 463 | 0 1. Reserves grondexploitaties | -2.693 | -690 | -463 | 0 2.
Reserve Infrastructurele oplossingen | -1.500 | -1.500 | -1.500 | -1.500 3. Volkshuisvestingsprogramma (reserve Nog uit te voeren | 113 werkzaamheden) 3. Volkshuisvestingsprogramma | -113 Totaal | -4.306 | 2.806 | -2.190 | 690 | -1.963 | 463 | -1.500 | 0 1. Saldo baten en lasten grondexploitaties Het resultaat binnen de grondexploitaties verrekenen we met de reserves Grondbedrijf. In de begroting en jaarrekening verwerken we het resultaat van het Grondbedrijf budgetneutraal. 2. Reserve Infrastructurele oplossingen Onder andere voor de toekomstige tunnel reserveren we jaarlijks € 1.500.000. 3. Volkshuisvestingsprogramma We ontvingen in 2025 een rijksbijdrage voor het opstellen van een volkshuisvestingsprogramma en een huisvestingsverordening. Deze werkzaamheden worden pas in 2027 uitgevoerd. We nemen het bedrag via de reserve Nog uit te voeren werkzaamheden mee naar 2027. 4. Economie en werken In deze tabel staan de incidentele posten. Daaronder lichten we deze posten kort toe. Omschrijving | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 (bedragen x € 1.000) | Lasten | Baten | Lasten | Baten | Lasten | Baten | Lasten | Baten 1. Uitvoering centrumvisie | -100 | -100 Totaal | -100 | 0 | -100 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 1. Uitvoering centrumvisie en vrijetijdseconomie De raad stelde in 2024 de Centrumvisie vast. Voor een toekomstbestendig centrum is een werkbudget nodig. 5.
Duurzaam denken en doen In deze tabel staan de incidentele posten. Daaronder lichten we deze posten kort toe. Begroting 2027- concept | 205 Omschrijving | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 (bedragen x € 1.000) | Lasten | Baten | Lasten | Baten | Lasten | Baten | Lasten | Baten 1. Subsidie duurzaamheid (reserve Nog uit te voeren | 1.235 werkzaamheden) 1. Subsidie duurzaamheid | -1.235 Totaal | -1.235 | 1.235 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 1. Subsidie duurzaamheid Voor duurzaamheid zijn subsidies beschikbaar tot 2028. Het bedrag dat we in 2026 nog niet gebruikt hebben nemen we via de reserve Nog uit te voeren werkzaamheden mee naar 2027.
Totaal Samenvatting van alle programma's: Omschrijving | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 (bedragen x € 1.000) | Lasten | Baten | Lasten | Baten | Lasten | Baten | Lasten | Baten Programma 1 Bestuur en dienstverlening | -210 | 0 | -75 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Programma 2 Samen Leven | -410 | 662 | -33 | 495 | 0 | 443 | 0 | 424 Programma 3 Wonen en verplaatsen | -4.306 | 2.806 | -2.190 | 690 | -1.963 | 463 | -1.500 | 0 Programma 4 Economie en werken | -100 | 0 | -100 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Programma 5 Duurzaam denken en doen | -1.235 | 1.235 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal | -6.261 | 4.703 | -2.398 | 1.185 | -1.963 | 906 | -1.500 | 424 206 | Begroting 2027- concept Verwachte structurele toevoegingen en onttrekkingen reserves Een overzicht van de begrote toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves leest u hier. Toevoegingen aan en onttrekkingen uit de reserves zijn in principe incidenteel. Behalve als het gaat om reguliere onttrekkingen aan dekkingsreserves (kapitaallasten). In het overzicht hierna leest u daarom de structurele mutaties in de reserves. Dit is voorgeschreven in artikel 19, onder d. van het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV).
Lasten (stortingen reserves) (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Algemene reserve | - | - | - | - Totaal stortingen reserves | - | - | - | - Baten (onttrekkingen reserves) (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Dekkingsreserve kapitaallasten Sportvoorzieningen | 286 | 286 | 286 | 286 Totaal onttrekkingen reserves | 286 | 286 | 286 | 286 Begroting 2027- concept | 207 Taakvelden Om de vergelijkbaarheid tussen gemeenten mogelijk te maken is een vaste indeling en beschikbaarheid van gegevens noodzakelijk: de taakvelden. Ook geven we aan hoe de taakvelden zijn verdeeld over de programma's. Totaal taakvelden We tonen de verdeling van de taakvelden over de verschillende thema's. Thema 0 is opgebouwd uit onderstaande taakvelden. Welke activiteiten onder deze taakvelden vallen leest u hier. 0.
Bestuur en ondersteuning (bedragen x € 1.000) | Lasten | Baten | Saldo 0.1 Bestuur | -3.343 | 0 | -3.343 0.2 Burgerzaken | -3.009 | 1.129 | -1.879 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden | -26 | 1 | -25 0.4 Overhead | -19.173 | 3.175 | -15.998 0.5 Treasury | 342 | 50 | 392 0.61 Onroerendezaakbelasting woningen | -665 | 7.684 | 7.019 0.62 Onroerendezaakbelasting niet-woningen | -110 | 4.496 | 4.386 0.63 Parkeerbelasting | 0 | 1.123 | 1.123 0.64 Belastingen overig | -14 | 229 | 215 0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds | -106 | 112.076 | 111.970 0.8 Overige baten en lasten | -1.106 | 14 | -1.093 0.9 Vennootschapsbelasting | 0 | 0 | 0 0.10 Mutaties reserves | -4.713 | 2.816 | -1.897 0.11 Resultaat rekening baten en lasten | 0 | 0 | 0 Totaal | -31.924 | 132.793 | 100.870 Thema 1 is opgebouwd uit onderstaande taakvelden. Welke activiteiten onder deze taakvelden vallen leest u hier. 1. Veiligheid (bedragen x € 1.000) | Lasten | Baten | Saldo 1.1 Crisisbeheersing en brandweer | -3.488 | 0 | -3.488 1.2 Openbare orde en veiligheid | -2.092 | 40 | -2.052 Totaal | -5.580 | 40 | -5.540 Thema 2 is opgebouwd uit onderstaande taakvelden. Welke activiteiten onder deze taakvelden vallen leest u hier. 2.
Verkeer, vervoer en waterstaat (bedragen x € 1.000) | Lasten | Baten | Saldo 2.1 Verkeer en vervoer | -7.531 | 993 | -6.538 2.2 Parkeren | -2.181 | 1.662 | -519 2.3 Recreatieve havens | 0 | 0 | 0 2.4 Economische havens en waterwegen | -310 | 167 | -142 2.5 Openbaar vervoer | 0 | 0 | 0 Totaal | -10.021 | 2.822 | -7.200 208 | Begroting 2027- concept Thema 3 is opgebouwd uit onderstaande taakvelden. Welke activiteiten onder deze taakvelden vallen leest u hier. 3. Economie (bedragen x € 1.000) | Lasten | Baten | Saldo 3.1 Economische ontwikkeling | -672 | 16 | -656 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur | 0 | 0 | 0 3.3 Bedrijfsloket en regelingen | -101 | 180 | 79 3.4 Economische promotie | 0 | 92 | 92 Totaal | -773 | 287 | -485 Thema 4 is opgebouwd uit onderstaande taakvelden. Welke activiteiten onder deze taakvelden vallen leest u hier. 4. Onderwijs (bedragen x € 1.000) | Lasten | Baten | Saldo 4.1 Openbaar basisonderwijs | -112 | 0 | -112 4.2 Onderwijs huisvesting | -2.861 | 333 | -2.528 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken | -5.633 | 1.523 | -4.109 Totaal | -8.605 | 1.856 | -6.749 Thema 5 is opgebouwd uit onderstaande taakvelden. Welke activiteiten onder deze taakvelden vallen leest u hier. 5.
Sport, cultuur en recreatie (bedragen x € 1.000) | Lasten | Baten | Saldo 5.1 Sportbeleid en activering | -280 | 1 | -280 5.2 Sportaccommodaties | -4.119 | 1.551 | -2.567 5.3 Cultuurpresentatie, productie en participatie | -5.557 | 973 | -4.584 5.4 Musea | -331 | 26 | -305 5.5 Cultureel erfgoed | -110 | 0 | -110 5.6 Media | -38 | 0 | -38 5.7 Openbaar groen en recreatie | -6.083 | 176 | -5.907 Totaal | -16.520 | 2.727 | -13.792 Thema 6 is opgebouwd uit onderstaande taakvelden. Welke activiteiten onder deze taakvelden vallen leest u hier. Begroting 2027- concept | 209 6. Sociaal domein (bedragen x € 1.000) | Lasten | Baten | Saldo 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie | -8.101 | 1.090 | -7.012 6.2 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen | 0 | 0 | 0 6.21 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Wmo | -1.890 | 0 | -1.890 6.22 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd | -3.570 | 1 | -3.569 6.23 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal | -103 | 0 | -103 6.3 Inkomensregelingen | -23.140 | 16.754 | -6.386 6.4 WSW en beschut werk | -7.171 | 0 | -7.171 6.5 Arbeidsparticipatie | -2.318 | 1 | -2.317 6.60 Hulpmiddelen en diensten (Wmo) | -7.404 | 305 | -7.099 6.712 Begeleiding (Wmo) | -3.905 | 0 | -3.905 6.713 Dagbesteding (Wmo) | -2.052 | 0 | -2.052 6.714 Overige maatwerkarrangementen (Wmo) | -684 | 0 | -684 6.752 Jeugdhulp ambulant regionaal | -7.564 | 1 | -7.564 6.762 Jeugdhulp met verblijf