CConstaterende datEtten-Leur
Koppel je AI →
Document · PDF

Etten-Leur - Begroting 2027 def

Raad besluit 9 november 2026, gemeente Etten-LeurBij agendapunt: . Begroting 2027 inclusief college uitvoeringsplan 2026-203054.386 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 7

We draaien hiermee de mutatie uit jaarrekening 2025 terug (zie programma 1). 21. Mutatie boekwaarde grondbedrijf | De wijzigingen binnen het grondbedrijf verrekenen we met de boekwaarde van de grondexploitaties. 22. Reserve Realisatie omgevingsvisie | Op basis van de actuele prognose voegen we de begrote winstnemingen toe aan de reserve Realisatie Omgevingsvisie. 23. Reserve Grondexploitatierisico's | Op basis van de prognose van de benodigde risicoreserve vindt de komende jaren een overboeking plaats van de reserve Grondexploitatierisico's naar de reserve Realisatie Omgevingsvisie. 24. Reserve Realisatie omgevingsvisie | Op basis van de prognose van de benodigde risicoreserve vindt de komende jaren een overboeking plaats van de reserve Grondexploitatierisico's naar de reserve Realisatie Omgevingsvisie. 25. Overig | Eén of meerdere afwijkingen, kleiner dan € 50.000. 60 | Begroting 2027- concept 4. Economie en werk in Etten-Leur Samen met ondernemers, inwoners en andere partners werken we aan een gezonde economie met volop kansen voor iedereen. We stimuleren het toegroeien naar een volledig circulaire economie in 2050 en geven daarin als gemeente zelf het goede voorbeeld. Werken biedt de mogelijkheid om in ons levensonderhoud te voorzien en is een belangrijke basis om mee te doen in onze samenleving.

Een goed ondernemersklimaat met aantrekkelijke werkgelegenheid, ook voor mensen met een beperking en een afstand tot de arbeidsmarkt, is daarom van groot belang. We werken aan een toekomstbestendige arbeidsmarkt, de verbinding van onderwijs met ondernemers, het aantrekken van arbeidsintensieve bedrijven die van toegevoegde waarde zijn, een goed vestigingsklimaat en aantrekkelijke vitale bedrijventerreinen. Voor het goed benutten van arbeidspotentieel blijven we inzetten op een goede aansluiting tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt. 61Begroting 2027- concept 4.1 Zo veel mogelijk mensen aan het werk Wat wil de gemeenteraad bereiken? Iedereen kan meedoen en zo veel mogelijk mensen gaan aan het werk. Ook vrijwilligerswerk is werk; het doel is dan om daar waar mogelijk in te stromen op de arbeidsmarkt. Als dat laatste niet lukt, dan is het belangrijk dat mensen een zinvolle dagbesteding hebben. Maatschappelijk effect • Zo veel mogelijk Etten-Leurenaren hebben betaald werk. • Ook Etten-Leurenaren, die niet kunnen werken, doen mee door vrijwilligerswerk te doen of een zinvolle dagbesteding te hebben. Wat zijn de doelen? 1. Het terugdringen van het aantal Etten-Leurenaren, dat niet werkt. 2. Inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt begeleiden naar werk of dagbesteding. 3. Het voorkomen van armoedeval 1 .

Ambitie en metingen De actuele cijfers staan hier: www.waarstaatjegemeente.nl/economie www.waarstaatjegemeente.nl/Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) Let op: wijzig bovenaan de pagina de gemeentenaam 'Aa en Hunze' in 'Etten-Leur'. Wat is onze ambitie en wat hebben we gemeten? Minder dan 30,9 personen per 1.000 inwoners met bijstandsuitkering (18 jaar en ouder). (waarstaatjegemeente cijfer 2024 is 28 personen per 1.000 inwoners - cijfer 2025 is 22 personen per 1.000 inwoners - bron CBS). Minimaal 72,4 % beroepsbevolking is werkzaam ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking (netto arbeidsparticipatie). (waarstaatjegemeente cijfer 2024 is 74,5 personen per 1.000 inwoners, waarstaatjegemeente cijfer 2025 is 74,4 personen per 1.000 inwoners - bron CBS). 1 Armoedeval is de situatie waarin iemand vanuit de bijstand gaat werken en er daardoor financieel op achteruit gaat. 62 Begroting 2027- concept Wat is de stand van zaken in 2026? Wat gaat goed? Uitwerken visie Werken aan Onderwijs en Human Capital agenda De Human Capital Agenda en de regionale arbeidsmarktagenda zijn opgesteld. Het onderwijs en het lokale bedrijfsleven pakken de uitvoering van deze agenda samen op.

Wat heeft aandacht nodig? Uitwerken visie Werken aan Onderwijs en Human Capital agenda - Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2026: Naam project Omschrijving planning: Uitwerken visie Werken aan Onderwijs en Human Capital agenda. Goede samenwerking stimuleren tussen gemeente, (voortgezet) onderwijs en bedrijfsleven om schoolverlaters zoveel mogelijk rechtstreeks door te laten stromen naar de arbeidsmarkt. 2026 63Begroting 2027- concept 4.2 Het versterken van de economie Wat wil de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad zet in op een sterke lokale economie die voorbereid is op de kansen en uitdagingen van de toekomst. Maatschappelijk effect • Een sterke lokale economie die voorbereid is op de toekomst. Wat zijn de doelen? 1. Goed ondernemersklimaat. 2. Ruimte voor gevestigde bedrijven om uit te breiden. 3. Binnen de mogelijkheden bij inkoop voorrang geven aan Etten-Leurse bedrijven. 4. Tegengaan van leegstand en revitaliseren van bestaande bedrijventerreinen. Ambitie en metingen De actuele cijfers staan hier: www.waarstaatjegemeente.nl/economie Let op: wijzig bovenaan de pagina de gemeentenaam 'Aa en Hunze' in 'Etten-Leur'. Wat is onze ambitie en wat hebben we gemeten? Minimaal 1.153 vestigingen van bedrijven per 10.000 inwoners.

(waarstaatjegemeente derde kwartaal 2025 1.260 per 10.000 inwoners - per 1 juli 2026 1.283 per 10.000 inwoners - bron handelsregister KVK) Stijging op ranking MKB-vriendelijkste gemeente. (ranking 2020: plaats 57 - deze ranglijst bestaat niet meer) Wat is de stand van zaken in 2026? Wat gaat goed? Economie: Revitalisering bedrijventerreinen door actief grondbeleid De opdracht voor revitalisering van bedrijventerreinen namen we op in het rapport toekomstbestendig Vosdonk. Economie: Accountmanagement Het accountmanagement is op fysiek en digitaal niveau op orde. Economie: Versterken lokaal ondernemerschap We zijn meer zichtbaar door fysieke bijeenkomsten, website en sociale media. Het bij elkaar brengen van partijen voor bijvoorbeeld samenwerking gaat daardoor beter. Economie: Ontwikkeling van duurzame en toekomstbestendige bedrijventerreinen / Grote Oogst De opdracht voor revitalisering van bedrijventerreinen namen we op in het rapport toekomstbestendig Vosdonk. 64 Begroting 2027- concept Wat heeft aandacht nodig? Economie: Revitalisering bedrijventerreinen door actief grondbeleid - Economie: Accountmanagement - Economie: Versterken lokaal ondernemerschap De organisatiegraad van bedrijven goed in beeld brengen. Niet alleen de netwerken maar ook samenwerkingen. Economie: Ontwikkeling van duurzame en toekomstbestendige bedrijventerreinen / Grote Oogst We moeten de planning verder uitwerken.

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2026: Naam project Omschrijving planning: Economie: Revitalisering bedrijventerreinen door actief grondbeleid Daar waar nodig zetten we actief grondbeleid, betere benutting van gronden en panden (label C) in om de revitalisering te bespoedigen. We maken daarbij bij voorkeur gebruik van een nog op te richten revitaliseringsfonds. We onderzoeken de investeringsbereidheid bij ondernemers om sneller stappen te zetten om duurzaam en toekomstbestendig te ondernemen. 2027 Economie: Accountmanagement We zetten accountmanagement in om verbindingen te realiseren en te weten wat er speelt. We helpen bedrijven en starters te laten groeien en beter in te spelen op economische kansen voor Etten-Leur. 2026 Economie: Versterken lokaal ondernemerschap We initiëren doorlopend projecten. Ook zetten we actief in op het versterken van lokaal ondernemerschap. Dat doen we onder andere bij het winkelcentrum. Daarnaast zullen we de organisatiegraad bij lokale ondernemers stimuleren. 2027 Economie: Ontwikkeling van duurzame en toekomstbestendige bedrijventerreinen Zie ook: Duurzaamheid: Grote Oogst We zetten doorlopend en actief in op de ontwikkeling van duurzame en toekomstbestendige bedrijventerreinen. De acties komen voort uit de adviesrapportage die we eind 2025 verwachten.

2026 65Begroting 2027- concept 4.3 Toerisme en recreatie Wat wil de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad gaat voor een groei naar een duurzame vrijetijdseconomie. Meer evenementen in het bijzonder voor de jongeren onder de 18 en het beter benutten van onze parken. Maatschappelijk effect • Een duurzame vrijetijdseconomie. • Etten-Leur is aantrekkelijk voor vrijetijdsbesteding door inwoners en bezoekers. • Culturele voorzieningen zijn voor iedereen toegankelijk in aanbod en gebruik. Wat zijn de doelen? 1. Een duurzaam en aantrekkelijk vestigingsklimaat voor toerisme, recreatie en vrije tijd. 2. Er zijn voldoende culturele voorzieningen en activiteiten. 3. Het wegnemen van onnodige regels voor ondernemers in toerisme en recreatie. 4. Het aantrekkelijker maken van de Markt door onder andere een autovrije of autoluwe markt. 5. Het stimuleren en/of faciliteren van evenementen voor jongeren onder de 18 jaar. 6. Levendige parken waar inwoners en bezoekers graag gebruik van maken. 7. We vermarkten Etten-Leur beter. Ambitie en metingen • Aantal toeristen met overnachting. Het aantal overnachtingen was in 2025 ruim 63.000. Wat is de stand van zaken in 2026? Wat gaat goed? Vrije tijd: Versterking vrijetijdseconomie Het uitvoeringsprogramma vrijetijdseconomie voerden we voor het merendeel al uit. Hieruit ontstonden een ruiterroutenetwerk, marketingcampagnes en objectbewegwijzering.

We blijven aanhaken bij het uitvoeringsplan centrumvisie. Wat heeft aandacht nodig? Vrije tijd: Versterking vrijetijdseconomie - Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2026: Naam project Omschrijving planning: Vrije tijd: Versterking vrijetijdseconomie Realiseren van een duurzaam en aantrekkelijk vestigingsklimaat voor toerisme, recreatie en vrije tijd. Hiervoor stelden we in 2022 een uitvoeringsprogramma toerisme op wat we ook in 2026 uitvoeren in samenhang met het uitvoeringsplan Centrumvisie. Het bevat de projecten Oderkerkpark, Van Gogh Nationaal Park en doorontwikkeling van Cultuurhuis De Nobelaer. 2026 66 Begroting 2027- concept 4.4 Een levendig centrum Wat wil de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad zet in op het versterken van de regiofunctie van Etten-Leur door voorwaarden te scheppen voor levendige en aantrekkelijke winkelcentra. Maatschappelijk effect • Winkelgebieden zijn levendig, aantrekkelijk en leefbaar. • Versterken van de regiofunctie van Etten-Leur. Wat zijn de doelen? 1. Bijdragen aan en investeren in het aantrekkelijk maken en/of houden van winkelgebieden voor winkeliers, bezoekers en bewoners. 2. Stimuleren en ondersteunen van activiteiten in winkelgebieden. Ambitie en metingen De actuele cijfers staan hier: www.waarstaatjegemeente.nl/economie Let op: wijzig bovenaan de pagina de gemeentenaam 'Aa en Hunze' in 'Etten-Leur'.

Wat is onze ambitie en wat hebben we gemeten? 31,8 gestarte en 15,8 gestopte MKB-vestigingen per 10.000 inwoners. Waarstaatjegemeente cijfer 4e kwartaal 2025 is 27,7 gestarte en 25,5 gestopte MKB-vestigingen, Waarstaatjegemeente cijfer 2e kwartaal 2025 is 21,6 gestarte en 19,8 gestopte MKB-vestigingen - bron handelsregister KVK. Wat is de stand van zaken in 2026? Wat gaat goed? Economie: Herontwikkeling Winkelcentrum In februari 2026 stelde de gemeenteraad de ruimtelijke kaders vast. In juni 2026 sloot de gemeente een anterieure overeenkomst met Unifore, de eigenaar van het winkelcentrum. Wat heeft aandacht nodig? Economie: Herontwikkeling Winkelcentrum De ontwikkelaar werkt het plan nu verder uit naar een voorlopig ontwerp. Het voorlopig ontwerp wordt aan de omgeving en gemeenteraad gepresenteerd. Aandachtspunten zijn het iets terugplaatsen van de opbouw aan de Hof van den Houte, schaduwwerking, privacy, verkeersveiligheid aan de Bogaard en Voorvang en renovatie en vernieuwing in het winkelcentrum. Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2026: 67Begroting 2027- concept Naam project Omschrijving planning: Economie: Herontwikkeling Winkelcentrum We werken actief mee aan de herontwikkeling van het winkelcentrum. Van 2025 tot en met 2027 voeren we de uitvoeringsagenda van de centrumvisie uit. De vernieuwing van het winkelcentrum duurt tot en met 2029.

We kijken ook wat het centrum nodig heeft om levendig en toekomstbestendig te blijven. Denk hierbij aan vergroening, vierkante meters voor detailhandel, woningbouw, maatschappelijke activiteiten, autoluwe Markt en versterking lokaal ondernemerschap. 2029 68 Begroting 2027- concept 4.5 Agrarische sector Wat wil de gemeenteraad bereiken? Het behouden van een vitaal, leefbaar en aantrekkelijk buitengebied met ruimte voor economische activiteiten. Maatschappelijk effect • Vitaal, leefbaar en aantrekkelijk buitengebied. • Verduurzamen van het buitengebied. Wat zijn de doelen? 1. In het buitengebied is ruimte voor economische activiteiten en herbestemming van vrijkomende agrarische bebouwing. 2. Toeristisch-recreatief gebruik van het buitengebied stimuleren. Ambitie en metingen De actuele cijfers staan hier: www.waarstaatjegemeente.nl/duurzame-leefomgeving Let op: wijzig bovenaan de pagina de gemeentenaam 'Aa en Hunze' in 'Etten-Leur'. Wat is de stand van zaken in 2026? Wat gaat goed? geen bijzonderheden Wat heeft aandacht nodig? geen bijzonderheden Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2026: Naam project Omschrijving planning: - - - 69Begroting 2027- concept Financiële ontwikkelingen We verantwoorden onze financiële cijfers op hoofdlijnen. Dat betekent dat we afwijkingen alleen toelichten wanneer ze € 50.000 of hoger zijn.

De post “overig” gaat telkens over één of meerdere afwijkingen die kleiner zijn dan € 50.000. Posten die politiek relevant zijn lichten we wel toe. Bij de toelichting op het financiële resultaat nemen we voordelen op als een positief bedrag en nadelen als een negatief bedrag. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. (bedragen x € 1.000) 2026 2027 2028 2029 2030 Actualisatie begroting 2026-2030 1. Rijksbijdrage BUIG 398 0 0 0 0 2. Participatie - uitkeringen -943 0 0 0 0 3. Participatie - re-integratie -147 0 0 0 0 4. Participatie - minimabeleid 67 0 0 0 0 5. Organisatiekosten Werkplein 172 0 0 0 0 6. Overig -35 0 0 0 0 Totaal wijzigingen -488 0 0 0 0 Toelichting tekst Onderwerp Toelichting 1. Rijksbijdrage BUIG Rijksbudget Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen Gemeenten (BUIG). Het definitieve rijksbudget BUIG voor de uitkeringslasten is verhoogd voor de hogere indexering van de uitkeringsnormen. 2. Participatie - uitkeringen De uitkeringslasten vallen hoger uit dan geraamd in de oorspronkelijke Werkpleinbegroting die al begin 2025 is opgesteld. Ongeveer de helft van de hogere lasten is toe te rekenen aan een hogere indexatie van de uitkeringsnormen dan waar rekening mee was gehouden. Daarnaast is ook het aantal bijstandsgerechtigden meer toegenomen dan op grond van toenmalige prognoses van het CPB werd verwacht.

Eerder heeft het Rijk het BUIG-budget voor de uitkeringslasten hiervoor al verhoogd. Deze verhoging was reeds verwerkt in onze begroting. Het Rijk heeft het budget nu nog verder opgehoogd. 3. Participatie - re-integratie Van het Rijk hebben we extra middelen ontvangen voor de uitvoering van beschut werk. Deze middelen betalen we door aan het Werkplein. Daarnaast vallen de uitgaven aan maatwerktrajecten hoger uit. 4. Participatie - minimabeleid Lagere lasten doordat minder inwoners deel hebben genomen aan de collectieve ziektekostenverzekering. 5. Organisatiekosten Werkplein Het Werkplein maakte minder kosten dan verwacht. Het hield rekening met een hogere stijging van de lonen dan uiteindelijk is afgesproken in de Cao 2026. Daarnaast zijn verschillende vacatures nog niet of later ingevuld. 6. Overig Eén of meerdere afwijkingen, kleiner dan € 50.000. 70 Begroting 2027- concept 5. Duurzaam denken en doen in Etten-Leur Duurzaam denken en doen gaat om het vinden van evenwicht tussen ecologische, economische en sociale belangen: we kijken naar de huidige behoeften die mensen hebben en hoe die in de toekomst ontwikkeld kunnen worden zonder dat de mensen, het milieu of de economie in gevaar komen. Het is dus een zeer breed begrip en raakt in veel opzichten ons leven en onze omgeving. Duurzaamheid is meer dan alleen energie duurzaam opwekken.

Het gaat ook om klimaat, behoud van natuur, voorkomen en hergebruiken van afval, biodiversiteit en circulaire economie. Samen hebben we de opgave onze leefomgeving goed door te geven aan volgende generaties. Samen met inwoners, regiogemeenten en partners als woningcorporaties, waterschap, energieleveranciers, netbeheerders, landbouw- en natuurorganisaties en ontwikkelaars werken we aan duurzame oplossingen. Ontwikkelingen Onderzoeken stroomnet en energietransitie Vanwege het volle stroomnet en de energietransitie is een aantal onderzoeken gestart. Ook richtten we een werkgroep op. Zo willen we beter inzicht, grip krijgen en sturing geven aan de situatie en de verschillende projecten in Etten-Leur. We hebben te horen gekregen dat er op dit moment geen capaciteit op het elektriciteitsnet zit. Er is meer onderzoek nodig om de ontwikkelingen door te kunnen laten gaan. Dat komt omdat het dan anders dan op gebruikelijke manier moet. We hebben nu geen raming van de kosten, maar in het algemeen gaat het om complexe onderzoeken die snel veel geld kosten. Toenemend belang Ecoloog In Etten-Leur hebben we geen ecoloog in eigen dienst. We huren daarvoor externen in, terwijl de werkzaamheden wel structureel zijn. De werkzaamheden bestaan onder andere uit het soortenmanagementplan (dier en natuur) en adviezen voor (grootschalige) bouwplannen en de warmte- en energietransitie.

Omdat het werk structureel is onderzoeken we of we deze functie in 2027 structureel moeten invullen. Dat spaart kosten en tijd voor het regelen van de inhuur uit en zorgt voor continuïteit. Definitief ontwerp Gemeentewerf In 2027 maken we, na de behandeling in de raad, het ontwerp voor gemeentewerf definitief. De kosten daarvoor bedragen € 350.000. Vanuit het voorbereidingskrediet is dan naar verwachting nog € 100.000 tot € 125.000 over. Er is dan aanvullend nog € 200.000 tot € 250.000 nodig. Invasieve soorten Op dit moment krijgen we regelmatig meldingen over invasieve soorten in de openbare ruimte. 71Begroting 2027- concept Invasieve soorten zijn planten, dieren of andere organismen die van nature niet in Nederland voorkomen. Het verwijderen van deze soorten heeft nu nog geen prioriteit. We verwachten echter dat dit in de toekomst een wettelijke verplichting wordt. Wanneer dit gebeurt, brengt dit extra werkzaamheden en kosten met zich mee. 72 Begroting 2027- concept 5.1 Duurzaam wonen Wat wil de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad wil minimaal 3.000 woningen verduurzamen. Maatschappelijk effect • Woningen en wijken verduurzamen. Wat zijn de doelen? 1. Minimaal 3.000 woningen verduurzamen. 2. Integrale benadering van de aanpak bij voorbereiding en uitvoering. 3. Energiebesparing stimuleren en realiseren. 4. Vervangen van aantal zonnepanelen bij particulieren.

Doel 2030 (95.000) - 2022 (61.440). Ambitie en metingen De actuele cijfers staan hier: www.waarstaatjegemeente.nl/duurzame-leefomgeving www.waarstaatjegemeente.nl/energietransitie Let op: wijzig bovenaan de pagina de gemeentenaam 'Aa en Hunze' in 'Etten-Leur'. Wat is onze ambitie en wat hebben we gemeten? We stimuleren de verduurzaming van minimaal 3.000 woningen. Dat doen we met een pakket aan maatregelen. Steeds meer inwoners en bedrijven installeren zonnepanelen. Daarover rapporteren we bij de jaarrekening. Met Alwel werken we aan het versneld verduurzamen van huurwoningen. Steeds meer woningen hebben daarom zonnepanelen. Ook werkt Alwel planmatig aan het verduurzamen van woningen. De klussendienst, die kleine isolatiemaatregelen uitvoert bij een grotere groep inwoners, herstarten we in 2026. Alle informatie over het gebruik van bovenstaande initiatieven staat onder 'Wat is de stand van zaken in 2026?'. 73Begroting 2027- concept Wat is de stand van zaken in 2026? Wat gaat goed? Energie: Isoleren van woningen De subsidies worden goed aangevraagd. Recent is een wijziging doorgevoerd waardoor een energieadvies géén vereiste meer is voor het aanvragen van de reguliere isolatiesubsidie, aangezien inwoners het advies in veel gevallen alleen aanvroegen om subsidie aan te kunnen vragen.

Voor de aanvullende subsidies voor woningen met een D, E, F of G-energielabel blijft het energie-advies nodig. Energie: Regionaal Plan Energiesysteem We organiseerden goede doorlopende samenwerking in de regio. Energie: Klussendienst voor bestrijden van energiearmoede De samenwerking met DuurSaam Etten-Leur is net gestart in deze activiteiten. Op basis van het ingediende plan hebben we vertrouwen in een goede uitvoering. Energie: Gelijktijdig verduurzamen van huur- en koopwoningen Subsidie wordt nog steeds aangevraagd, al is het zeer beperkt. Dat heeft zeer waarschijnlijk te maken met het stopzetten van de salderingsregeling. Witgoedregeling voor bestrijden van energiearmoede Actie is volledig afgerond. Energie: Warmteprogramma Het warmteprogramma heeft wat vertraging gehad ten opzichte van de eerste planning, al is dit altijd in goed overleg geweest. We gaan het warmteprogramma alsnog eind 2026 of begin 2027 vaststellen. Het concept is binnenkort gereed en kunnen we beoordelen. De samenwerking met de externe partij DeWarmteTransitieMakers (DWTM) is prettig, dit gaat ook goed met de andere gemeenten Halderberge en Rucphen. Wat heeft aandacht nodig? Energie: Isoleren van woningen Met name inwoners die zelfstandig aan de slag willen kunnen maken gebruik van de subsidies.

De komende jaren zullen we met name veel focus moeten leggen op woningeigenaren die geen kennis hebben van isolatie of subsidiemogelijkheden. In de meeste gevallen betreft het ouderen, huishoudens die kampen met energiearmoede, of huishoudens die de Nederlandse taal niet vaardig zijn. Energie: Regionaal Plan Energiesysteem - Energie: Klussendienst voor bestrijden van energiearmoede 29-9-2026: DuurSaam Etten-Leur heeft nog wel tijd nodig om voldoende vrijwilligers te vinden om de klussendienst uit te voeren. Tijdens de bestuurlijke overleggen, maar zo vaak als nodig, moeten we overleggen over de voortgang en de beschikbaarheid van vrijwilligers om hier uitvoering aan te geven. Belangrijk is om tijdig bij te sturen. Tot op heden zijn nog geen vrijwilligers gevonden, en gaan we bij het volgende overleg bespreken hoe we hierin als gemeente kunnen ondersteunen. Energie: Gelijktijdig verduurzamen van huur- en koopwoningen - Witgoedregeling voor bestrijden van energiearmoede Actie is volledig afgerond. Energie: Warmteprogramma Het warmteprogramma ontsluiten via het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) heeft aandacht nodig. Dit wordt het eerste programma dat hierin wordt gepubliceerd, en met name het juist coderen vraagt om de juiste kennis en aandacht.

Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2026: 74 Begroting 2027- concept Naam project Omschrijving planning: Energie: Isoleren van woningen We focussen ons op het isoleren van oudere woningen. Die worden dan op termijn geschikt om zonder aardgas te verwarmen. Specifiek richten we ons op het isoleren van woningen met energielabel D, E, F of G. Dat stimuleren we met een subsidie, gefinancierd vanuit het Nationaal Isolatie Programma. 2026 Energie: Regionaal Plan Energiesysteem Klimaatdoelstellingen voor 2030 en vervolgens 2050 halen. In juni 2025 is een nieuw plan vastgesteld wat 'Regionaal Plan Energiesysteem - West Brabant Energie in Balans' (RPE-WBEB) heet. Omdat er congestie is op het elektriciteitsnet richt de aanpak zich op het energiesysteem van de toekomst. Dat betekent inzetten op energiehubs, verzwaring en uitbreiding van het elektriciteitsnet en op alternatieven voor elektriciteit. 2029 Energie: Klussendienst voor bestrijden van energiearmoede Huishoudens die te maken hebben met energiearmoede worden door een klussendienst benaderd en voorzien van kleine energiebesparende maatregelen en praktische tips om de energierekening structureel te verlagen. 2027 Energie: Gelijktijdig verduurzamen van huur- en koopwoningen We werken samen met Alwel en enkele aannemers aan het gelijktijdig verduurzamen van huur- en koopwoningen.

Dit gaat vooral om woningen in dezelfde wijk of hetzelfde blok. Daardoor kunnen woningeigenaren en huurders op dezelfde wijze verduurzamen. 2027 Witgoedregeling voor bestrijden van energiearmoede We bieden inwoners uit de doelgroep de mogelijkheid om een oud witgoed apparaat om te ruilen voor een energiezuinige variant. 2026 Energie: Warmteprogramma We willen de Transitievisie Warmte vervangen met het Warmteprogramma. Dit leggen we uiterlijk eind 2026 voor aan college van burgemeester en wethouders. Het Warmteprogramma is verplicht vanuit de Omgevingswet. Erin staat hoe we de komende 10 jaar onze wijken verduurzamen. Ook geven we, waar mogelijk, aan of wijken op enig moment van het aardgas worden afgesloten en welk alternatief daarvoor in de plaats komt. We betrekken de gemeenteraad, inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere belanghebbenden bij het maken en het uitvoeren. 2026 75Begroting 2027- concept 5.2 Duurzame woon- en leefomgeving Wat wil de gemeenteraad bereiken? Een duurzame woon- en leefomgeving creëren en een duurzame gemeente zijn. Maatschappelijk effect • Duurzame woon- en leefomgeving creëren. • Duurzame gemeente zijn. Wat zijn de doelen? 1. Hittestress, wateroverlast en droogte voorkomen. 2. We beheren de gemeentelijke riool- en watervoorziening doelmatig en duurzaam om het (afval)watersysteem toekomstbestendig te maken. 3.

Gebruik van fiets en openbaar vervoer stimuleren. 4. De gemeente geeft zelf het goede voorbeeld in duurzaamheid. 5. De gemeentelijke panden zijn duurzaam. Ambitie en metingen De actuele cijfers staan hier: www.waarstaatjegemeente.nl/duurzame-leefomgeving www.waarstaatjegemeente.nl/energietransitie Let op: wijzig bovenaan de pagina de gemeentenaam 'Aa en Hunze' in 'Etten-Leur'. Het duurzaamheidslabel van de gemeentelijke panden. Wat is onze ambitie en wat hebben we gemeten? Oppervlakte van groen is minimaal 44,5%. (waarstaatjegemeente cijfer 2021 is 44,5% - bron Klimaateffectatlas). Oppervlakte van bomen is minimaal 20%. (waarstaatjegemeente cijfer 2021 is 20% - bron Klimaateffectatlas). Wat is de stand van zaken in 2026? Wat gaat goed? Duurzaamheid: Klimaatadaptatie beleid en uitvoering Het uitvoeringsprogramma loopt. Wat heeft aandacht nodig? Duurzaamheid: Klimaatadaptatie beleid en uitvoering - 76 Begroting 2027- concept Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2026: Naam project Omschrijving planning: Duurzaamheid: Klimaatadaptatie beleid en uitvoering. Klimaatbestendig inrichten van het stedelijk en landelijk gebied met koppeling aan vergroten biodiversiteit en het vergroten van de hoeveelheid groen in de leefomgeving. We maken daarvoor een nieuw uitvoeringsprogramma 2026-2030.

2030 77Begroting 2027- concept 5.3 Duurzaam produceren Wat wil de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad wil voorwaarden scheppen zodat bedrijven hun productieprocessen circulair in kunnen richten. Als gemeente geven we zelf het goede voorbeeld. Maatschappelijk effect • Mogelijk maken dat bedrijven hun productieprocessen circulair kunnen inrichten. • Verbindingen tussen bedrijfsleven onderling en onderwijs leggen. • De gemeente werkt duurzaam (beleid, huisvesting, wagenpark, inkoop). Wat zijn de doelen? 1. De gemeente stimuleert en faciliteert bedrijven en onderwijs in Etten-Leur die innovatieve oplossingen bieden. 2. De gemeente koopt duurzaam in. Ambitie en metingen De actuele cijfers staan hier: • www.waarstaatjegemeente.nl/duurzame-leefomgeving • www.waarstaatjegemeente.nl/energietransitie Let op: wijzig bovenaan de pagina de gemeentenaam 'Aa en Hunze' in 'Etten-Leur'. Wat is de stand van zaken in 2026? Wat gaat goed? Gebouwen: Gemeentewerf - nieuwbouw We pasten de inzichten en aanpak aan na de behandeling in de gemeenteraad. Ook startte een nieuwe projectleider. We stemmen daarom de uitgangspunten en planning opnieuw af, zowel intern als met het onderzoeksbureau. De nieuwe planning maakten we in augustus 2026.

Doel van de planning is besluitvorming over het voorlopig ontwerp voor de gemeentewerf uiterlijk aan het einde van het tweede kwartaal van 2027 (dit project hangt samen met het project Circulair Ambachtscentrum). Voor het Circulair Ambachtscentrum leveren we dan de businesscase op. Dit wordt tegelijkertijd opgepakt. Duurzaamheid: Circulaire Economie In 2025 stelde de raad het beleid vast. Begin 2026 stelde het college het uitvoeringsprogramma vast. Daarmee staat een stevige basis om met het thema aan de slag te gaan. We werken samen met collega's aan de diverse projecten. Daarnaast werken we aan monitoring om de voortgang te bewaken. Tenslotte werken we ook in de regio en met belanghebbenden samen voor kennis, ervaring en afstemming. Duurzaamheid: Circulair Ambachtscentrum We pasten de inzichten en aanpak aan na de behandeling in de gemeenteraad. Ook startte een nieuwe projectleider. We stemmen daarom de uitgangspunten en planning opnieuw af, zowel intern als met het onderzoeksbureau. De nieuwe planning maakten we in augustus 2026. Doel van de planning is besluitvorming over het voorlopig ontwerp voor de gemeentewerf uiterlijk aan het einde van het tweede kwartaal van 2027 (dit project hangt samen met het project gemeentewerf). Voor het Circulair Ambachtscentrum leveren we dan de businesscase op. Dit wordt tegelijkertijd opgepakt.

78 Begroting 2027- concept Wat heeft aandacht nodig? Gebouwen: Gemeentewerf - nieuwbouw - Duurzaamheid: Circulaire Economie Nieuwe dingen proberen (pilots) en daarbij accepteren dat zaken tegen kunnen vallen. In transities is het lastig om af te stappen van wat men gewend is. Duurzaamheid: Circulair Ambachtscentrum - Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2026: Naam project Omschrijving planning: Gebouwen: Gemeentewerf - nieuwbouw Het maken van een voorlopig ontwerp, waarop later een Circulair Ambachtscentrum aangesloten kan worden. Er ontstaat dan één gebouw. 2027 Duurzaamheid: Circulaire Economie Aanpak en aanjagen van circulaire economie om de landelijke doelstelling volledig circulaire economie in 2050 en 50% in 2030 te realiseren. 2026 Duurzaamheid: Circulair Ambachtscentrum We onderzoeken de mogelijkheden om te komen tot een circulair ambachtscentrum. 2026 79Begroting 2027- concept 5.4 Duurzame bedrijven- en industrieterreinen Wat wil de gemeenteraad bereiken? De gemeenteraad wil bedrijventerreinen revitaliseren, herstructureren en vervolgens duurzaam inrichten om zo zuinig mogelijk met de beschikbare ruimte om te gaan. Maatschappelijk effect • Vitale en toekomstbestendige bedrijventerreinen met zuinig ruimtegebruik. • Bedrijven(-terreinen) betrekken bij energieopwekking. Wat zijn de doelen? 1.

De structuur van bedrijventerreinen voldoet aan de behoefte van daar gevestigde ondernemers. 2. De inrichting van bedrijventerreinen voldoet aan de duurzaamheidseisen. 3. De beschikbare ruimte wordt zuinig gebruikt. 4. Het bedrijventerrein draagt bij aan de verduurzaming van Etten-Leur. Ambitie en metingen De actuele cijfers staan hier: • www.waarstaatjegemeente.nl/duurzame-leefomgeving • www.waarstaatjegemeente.nl/energietransitie Let op: wijzig bovenaan de pagina de gemeentenaam 'Aa en Hunze' in 'Etten-Leur'. Wat is de stand van zaken in 2026? Wat gaat goed? Duurzaamheid: Grote Oogst / Ontwikkeling van duurzame en toekomstbestendige bedrijventerreinen Klimaatadaptatie: Wandelroute en parkje Vosdonk zijn in voorbereiding. Energie: programma loopt. Circulaire economie: Het thema Circulaire economie begint te leven. In 2025 en 2026 boden we een Circulair op Maat traject aan, waarbij bedrijven met individuele circulaire vraagstukken zijn ondersteund. In 2026 liep ook een circulariteitstraject, waardoor bedrijven samen pilots zijn gestart met het samen inzamelen van kunststof en hout en dit beter (meer hoogwaardig) verwerken. Wat heeft aandacht nodig? Duurzaamheid: Grote Oogst / Ontwikkeling van duurzame en toekomstbestendige bedrijventerreinen Klimaatadaptatie: Aanvraag omgevingsscan NL Greenlabel. Energie: Het stroomnet raakt steeds voller.

Daardoor kunnen bedrijven soms niet uitbreiden of hun bedrijfsvoering verduurzamen. Ook wordt het lastiger om nieuwe aansluitingen te krijgen voor nieuwbouw. Deze ontwikkelingen remmen de groei en maken het belangrijk om samen met partners te blijven zoeken naar oplossingen. We merken dat garanties over het gereedkomen van aansluitingen en levering van stroom lastiger worden. Circulaire economie: In de komende periode is het belangrijk om bewustwording van bedrijven verder vergroten waardoor er meer initiatieven worden opgezet en het bereik wordt vergroot. Acties uit het college uitvoeringsprogramma voor 2026: 80 Begroting 2027- concept Naam project Omschrijving planning: Duurzaamheid: Grote Oogst Zie ook: Economie: Ontwikkeling van duurzame en toekomstbestendige bedrijventerreinen Samen met bedrijven, provincie, VNO-NCW op industrieterrein Vosdonk zorgen voor een duurzame energievoorziening en verdere verduurzaming op andere milieuthema's zoals circulariteit en klimaat. Het programma Grote Oogst - Vosdonk eindigt eind december 2026. 2026 81Begroting 2027- concept Financiële ontwikkelingen We verantwoorden onze financiële cijfers op hoofdlijnen. Dat betekent dat we afwijkingen alleen toelichten wanneer ze € 50.000 of hoger zijn. De post “overig” gaat telkens over één of meerdere afwijkingen die kleiner zijn dan € 50.000. Posten die politiek relevant zijn lichten we wel toe.

Bij de toelichting op het financiële resultaat nemen we voordelen op als een positief bedrag en nadelen als een negatief bedrag. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. (bedragen x € 1.000) | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Actualisatie begroting 2026-2030 1. Nabetaling Nazorg gesloten stortplaatsen | -700 | 0 | 0 | 0 | 0 2. Grondverkoop | 160 | 0 | 0 | 0 | 0 3. Openbaar groen | -97 | 0 | 0 | 0 | 0 4. WVS onderhoud openbaar groen | 0 | -273 | -273 | -273 | -273 5. Areaaluitbreiding onderhoud groen | 0 | -95 | -95 | -95 | -95 6. Vrijval budget maaiwerkzaamheden | 0 | 130 | 135 | 139 | 144 7. Maaien in eigen beheer | 0 | -130 | -135 | -139 | -144 8. Evenementenbudget algemeen | 0 | -100 | 0 | 0 | 0 9. Missie en visie op Erfgoed | 0 | 0 | 0 | -80 | 0 10. Motie regentonnen | -20 | 0 | 0 | 0 | 0 11. Afval | -138 | -85 | -85 | -85 | -85 12. Kwijtscheldingen afval | 0 | 183 | 183 | 183 | 183 13. Inzet voorziening afval | 138 | 62 | 462 | 462 | 462 14. Afvalstoffenheffing | 0 | -231 | -259 | -286 | -243 15. Subsidies duurzaamheid | -1.235 | 1.235 | 0 | 0 | 0 16. Reserve Nog uit te voeren werkzaamheden | 1.235 | -1.235 | 0 | 0 | 0 17. CDOKE | 169 | 0 | 0 | 0 | 0 18. Overig | 156 | 133 | 128 | 104 | 99 Totaal wijzigingen | -332 | -406 | 61 | -70 | 48 82 | Begroting 2027- concept Toelichting tekst Onderwerp Toelichting 1.

Nabetaling Nazorg gesloten stortplaatsen We betalen de naheffing Nazorg Gesloten Stortplaats Zevenbergen in één keer. 2. Grondverkoop We verkochten een perceel grond. 3. Openbaar groen Er zijn extra kosten door het stilleggen van de maaiwerkzaamheden, noodzakelijke juridische ondersteuning en aanvullende onderhoudswerkzaamheden voor het groen. De kosten voor bomenbeheer nemen sterk toe door klimaatverandering, veiligheidsmaatregelen en personeelsgebrek. Daarnaast leiden kap, herplantverplichtingen en de aanplant van ongeveer 250 nieuwe bomen in 2026 tot extra uitgaven. 4. WVS onderhoud openbaar groen Er zijn hogere kosten voor groenonderhoud door een hogere contractindexering dan begroot, een hogere onderhoudsfrequentie volgens het Groenplan, areaaluitbreidingen (Juvenaat, Kloostervelden en de Streek fase 4) en stijgende arbeidskosten door de afname van gesubsidieerd personeel. Hoewel we onderzoeken of we het onderhoud anders kunnen organiseren, blijft de inzet van een sociale uitvoerder zoals de WVS belangrijk vanwege de maatschappelijke meerwaarde en wettelijke aanbestedingsverplichtingen. We verwachten dat de kosten verder zullen stijgen. 5. Areaaluitbreiding onderhoud groen Zoals in de besluitvorming bij het Groenplan is afgesproken komen de volgende locaties bij het groenonderhoud: Plan Podium, Veldbloemenhof en het Fri-Jado terrein. 6.

Vrijval budget maaiwerkzaamheden Doordat we het intensief maaien vanaf 2027 in eigen beheer uitvoeren, valt het budget hiervoor vrij. 7. Maaien in eigen beheer Voor het uitvoeren van het maaien in eigen beheer zijn twee formatieplaatsen nodig. De kosten worden gedekt door het budget voor uitbesteding maaien, wat nu vrijvalt. 8. Evenementenbudget algemeen We nemen een evenementenbudget op voor algemene evenementen. Het overschot nemen we jaarlijks mee en vullen het budget weer aan tot € 100.000. 9. Missie en visie op Erfgoed Een extern bureau stelt een visie op erfgoed op. Als deze visie is opgesteld volgt er een voorstel met daarin ook de financiële gevolgen om de visie uit te voeren. 10. Motie regentonnen We stellen budget beschikbaar om de motie van de gemeenteraad uit te voeren. 11. Afval De kosten voor het verwerken van afval stegen door hogere verwerkingstarieven en meer bijplaatsingen. 12. Kwijtscheldingen afval Er wordt minder gebruik gemaakt van de kwijtscheldingsregeling bij afval. 13. Inzet voorziening afval Het saldo van de hogere kosten verrekenen we met de voorziening afval. Meerjarig verrekenen we de hogere kosten met de afvalstoffenheffing. 14. Afvalstoffenheffing Het saldo van de hogere kosten verrekenen we met de te ontvangen afvalstoffenheffing. 15.

Subsidies duurzaamheid De uitkering Capaciteit decentrale overheden klimaat en energiebeleid (CDOKE) die we ontvangen voor het uitvoeren van klimaat- en energiebeleid nemen we via de reserve Nog uit te voeren werkzaamheden mee naar 2027. 16. Reserve Nog uit te voeren werkzaamheden De uitkering Capaciteit decentrale overheden klimaat en energiebeleid (CDOKE) die we ontvangen voor het uitvoeren van klimaat- en energiebeleid nemen we via de reserve Nog uit te voeren werkzaamheden mee naar 2027. 17. CDOKE We nemen de uitkering Capaciteit Decentrale Overheden Klimaat- en Energiebeleid op ter dekking van de hiervoor gemaakte kosten. Een deel van de opbrengst is al in de begroting opgenomen. Dit bedrag wordt verrekend in programma 1. 18. Overig Eén of meerdere afwijkingen, kleiner dan € 50.000. 83Begroting 2027- concept Begroting 2027 1. Bestuur en dienstverlening Het programma Bestuur en dienstverlening gaat over een betrouwbare, duidelijke en nabije gemeente, met menselijke maat, goede dienstverlening en heldere communicatie. Veiligheid, participatie, wijkgericht werken, weerbaarheid en bestuurlijk-ambtelijk samenspel staan centraal, met oog voor betaalbaarheid en uitvoerbaarheid.

1.1 Veilige en weerbare samenleving Wat willen we bereiken? We vergroten de fysieke en sociale veiligheid, pakken ondermijning en overlast gericht aan en versterken de weerbaarheid van inwoners, bedrijven en gemeentelijke organisatie. Wat gaan we daarvoor doen? 1. Actualiseren veiligheidsprogramma 2. Aanpak straatintimidatie en geweld tegen vrouwen 3. Invoering van themagerichte controles door BOA's 4. Regulering fatbikes 5. Lokale implementatie 'Veilige Jaarwisseling' 6. Uitvoeren programma weerbaarheid 7. Datagedreven aanpak Ondermijning en Veilige Bedrijventerreinen 1.2 Betrokken inwoners en duidelijke communicatie Wat willen we bereiken? We betrekken inwoners en partners tijdig en betekenisvol en communiceren persoonlijk, duidelijk en toegankelijk. Wat gaan we daarvoor doen? 1. Doorontwikkelen routeplanner participatie en communicatie 2. Meer inzet op heldere taal 84 Begroting 2027- concept 1.3 Gebiedsgericht en wijkgericht werken Wat willen we bereiken? We verbinden sociale en fysieke opgaven in wijken en werken met inwoners en partners aan gebiedsplannen en wijkagenda’s. Wat gaan we daarvoor doen? 1. Toekomstbestendig wijkgericht werken 2. Ontwikkelen platform initiatieven en initiatievenmakelaar 1.4 Digitale, veilige en datagedreven dienstverlening Wat willen we bereiken? We bieden betrouwbare en toekomstbestendige dienstverlening en benutten data en AI veilig en verantwoord.

Wat gaan we daarvoor doen? 1. Implementeren Cyberbeveiligingswet 2. Implementeren Europese AI Act 3. Implementeren Data Governance Act (DGA) Indicatoren Veilige en weerbare samenleving • Misdrijven per 1.000 inwoners • Veilig Thuis meldingen (ex-)partnergeweld • Sociale onveiligheid • Aantal van de 41 VNG-punten van het programma Weerbaarheid gerealiseerd • Aantal meldingen, handhavingsacties, aanpak afvaldumpingen, inzet bij evenementen Bronnen: Waarstaatjegemeente (Openbare Orde en Veiligheid, Burgerpeiling) Eigen projectregistraties Betrokken inwoners en duidelijke communicatie • Tevredenheid over het betrekken van inwoners • Waardering samenwerking gemeente-inwoners • Luisteren naar inwoners • Waardering communicatie en voorlichting 85Begroting 2027- concept • Beoordeling gebruik heldere taal Bronnen: Waarstaatjegemeente (Burgerpeiling en Klantbeleving) Gebiedsgericht en wijkgericht werken • Waardering buurt als leefomgeving • Inzet-bereidheid door inwoners voor leefbaarheid buurt • Tevredenheid welzijnsvoorzieningen Bron: Waarstaatjegemeente (Burgerpeiling) Digitale, veilige en datagedreven dienstverlening • Waardering digitale dienstverlening Bron: Waarstaatjegemeente (Klantbeleving) 86 Begroting 2027- concept Risico's De belangrijkste risico's binnen dit programma zijn: Vertrouwen in de overheid In de samenleving hebben we te maken met diverse ontwikkelingen zoals verspreiding

van desinformatie, een verminderde gevoeligheid voor feiten, toenemende polarisatie. Ook is er de verwachting nauw betrokken te worden bij planvorming en rekening te houden met ieders inbreng en belang. Hierdoor kan het risico ontstaan dat samenwerking en besluitvorming wordt bemoeilijkt. Dit kan leiden tot maatschappelijk onrust, een kleiner draagvlak en het vertrouwen in en het imago van de overheid schaden. Ondermijning Bij ondermijning gaat het om vermenging van de onder- en bovenwereld. Het risico is dat we signalen onvoldoende oppakken, hiermee ondermijning van de samenleving en in het bijzonder de bedrijventerreinen onvoldoende aanpakken. Inwoners voelen zich mogelijk niet veilig, ondernemingen willen zich hier niet vestigen en het leefklimaat gaat achteruit. Een tweede risico op het gebied van ondermijning is dat de onderwereld onze eigen organisatie binnendringt, bijvoorbeeld door het invullen van vacatures. Hierbij kan de (informatie)veiligheid in het geding komen. Ook het risico op fraude en corruptie neemt hiermee toe. Weerbaarheid Vanwege externe omstandigheden zoals geopolitieke spanningen maar ook uitval van nutsvoorzieningen zijn er risico’s op ontwrichting van de samenleving. Ook lopen we het risico dat onze eigen organisatie tijdelijk niet functioneert door bijvoorbeeld een cyberaanval of langdurige stroomuitval.

Handhaving Onze inwoners verwachten handhaving op allerlei terreinen zoals bijvoorbeeld afval, veilig wonen en overlast van fatbikes. Het risico van te weinig zichtbare handhaving is dat inwoners vinden dat we te weinig handhaven en mogelijk zelfs overgaan tot eigen maatregelen om de overlast tegen te gaan en hiermee de openbare orde en veiligheid in het geding komt. Wat kost het? We nemen voordelen op als een positief bedrag en nadelen als een negatief bedrag. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. 87Begroting 2027- concept 1. Bestuur en dienstverlening | Werkelijk | Raming | Raming | Meerjarenraming (bedragen x € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | -24.056 | -26.947 | -34.417 | -39.300 | -42.186 | -45.642 Baten | 120.710 | 122.911 | 128.896 | 128.704 | 131.035 | 136.486 Totaal saldo van baten en lasten programma | 96.654 | 95.964 | 94.479 | 89.404 | 88.848 | 90.844 Mutaties eigen vermogen: Toevoeging reserves | -3.452 | -3.405 | - | - | - | - Onttrekking reserves | 4.613 | 1.109 | - | - | - | - Resultaat programma | 97.815 | 93.668 | 94.479 | 89.404 | 88.848 | 90.844 Incidenteel Incidentele lasten | -1.892 | -193 | -210 | -75 | - | - Incidentele baten | 1.208 | 1.609 | - | - | - | - Resultaat structureel programma | 98.499 | 92.252 | 94.689 | 89.479 | 88.848 | 90.844 Dit programma is opgebouwd uit de volgende

onderdelen (taakvelden). Welke activiteiten voeren we uit in programma 1? De activiteiten in programma 1 kosten in 2027 € 34,4 miljoen. Hieronder lichten we toe welke activiteiten we in dit programma uitvoeren. U ziet ook wat die activiteiten ons kosten. 88 | Begroting 2027- concept Totaal | Begroting | Raming | Raming | Raming (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Algemene kosten | -37 | 3.166 | 6.061 | 8.580 Bestuur | 3.611 | 3.691 | 3.777 | 3.935 Burgerzaken | 2.819 | 2.826 | 2.891 | 2.956 Dienstverlening aan derden | 1.231 | 1.277 | 1.317 | 1.357 Handhaving | 1.293 | 1.339 | 1.378 | 1.416 Organisatiekosten | 16.790 | 18.165 | 17.740 | 18.189 OZB en overige belastingen | 789 | 822 | 859 | 897 Post onvoorzien | 150 | 150 | 150 | 150 Stadskantoor | 1.832 | 1.818 | 1.807 | 1.796 Veiligheid | 4.286 | 4.366 | 4.500 | 4.634 Wijkgebouwen en verenigingen | 1.653 | 1.680 | 1.707 | 1.731 Totaal | 34.417 | 39.300 | 42.186 | 45.642 Verbonden partijen Aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma leveren de volgende verbonden partijen een bijdrage: • Gemeenschappelijke Regeling Regio West-Brabant (RWB); • Gemeenschappelijke Regeling Belastingsamenwerking West-Brabant (BWB); • Gemeenschappelijke Regeling ICT West-Brabant-West; • N.V.

Bank Nederlandse Gemeenten (BNG); • Stichting Inkoopbureau West-Brabant; • Benego (Belgisch Nederlands Grens Overleg); • Gemeenschappelijke Regeling Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant; • Gemeenschappelijke regeling Regio De Baronie. Toelichting tekst (op website anders weergegeven) Onderdeel | Toelichting In de begroting nemen we diverse posten zoals indexeringen op die we tijdelijk verzamelen op dit programma. Gedurende het jaar verdelen we deze budgetten naar de programma's waar dit Algemene kosten | budget nodig is. Dit zijn alle kosten die samen hangen met het bestuur van de gemeente zoals kosten voor de Bestuur | gemeenteraad, de griffie, het college en kosten voor de accountant. Alle kosten die samenhangen met de officiële zaken rondom persoonsgegevens, zoals de registratie van geboortes, huwelijken en overlijdens, de uitgifte van reisdocumenten (paspoorten Burgerzaken | en identiteitskaarten) en rijbewijzen, en het bijhouden van de Basisregistratie Personen (BRP). We voeren werkzaamheden uit voor de gemeente Zundert, de Regio West-Brabant en Werkplein Dienstverlening aan derden | Hart van West-Brabant. Tegenover deze kosten staat een opbrengst voor deze dienstverlening. Handhaving | Vergunningverlening en de controle op naleving van bouwregelingen.

De kosten voor de ondersteunende en sturende functies die niet direct bij de hoofdtaken van de gemeente horen, zoals ICT, personeelszaken, financiële administratie, facilitaire zaken en algemeen Organisatiekosten | management. We betalen aan de Belastingsamenwerking West-Brabant een bijdrage omdat zij voor de OZB en overige belastingen | gemeente de onroerendezaakbelasting en diverse andere belastingen uitvoeren. We zijn wettelijk verplicht een budget op te nemen voor onvoorziene kosten. Jaarlijks reserveren Post onvoorzien | we hier een bedrag van € 150.000 voor. Alle kosten voor het pand aan het Raadhuisplein. Denk hierbij aan kosten voor elektra, Stadskantoor | schoonmaak maar ook de afschrijvingskosten. Veiligheid | Kosten voor de Veiligheidsregio, sociale veiligheid en de brandweer. De kosten voor huisvesting van maatschappelijke voorzieningen. Ook vallen hier de kosten onder Wijkgebouwen en verenigingen | van wijken zoals preventie, bewonersinitiatieven enzovoorts. Begroting 2027- concept | 89 2. Samen Leven Het programma Samen leven in Etten-Leur richt zich op een sociale gemeente waarin iedereen kan meedoen en zich veilig, gezien en welkom voelt. De nadruk ligt op een sterke sociale basis, gezondheid, welzijn, toegankelijke zorg, preventie, gelijke kansen, jongeren, senioren, armoedebestrijding, vrijwilligers, sport, cultuur en ontmoeting.

2.1 Verenigingen, vrijwilligers en cultuur Wat willen we bereiken? We versterken verenigingen, vrijwilligers en culturele voorzieningen als basis voor een levendige gemeenschap. Wat gaan we daarvoor doen? 1. Herhuisvesting Heemkundekring 2. Onderzoek zomerperiode maatschappelijke accommodaties 3. Stimuleren cultuuractiviteiten en -voorzieningen 4. Updaten subsidieverordening 5. Ondersteunen verenigingen en vrijwilligers 2.2 Gezond en vitaal leven Wat willen we bereiken? We bevorderen gezondheid, mentale veerkracht, bewegen en preventie voor alle inwoners. Wat gaan we daarvoor doen? 1. Plan opstellen voor Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) 2. Uitvoeren beleidsplan spelen en bewegen 3. Uitvoering plan aanpak suïcide preventie 4. Actualiseren Uitvoeringsplan sportvisie 2.3 Bestaanszekerheid en meedoen Wat willen we bereiken? Iedere inwoner kan meedoen en heeft perspectief op financiële zekerheid, ontwikkeling en werk. 90 Begroting 2027- concept Wat gaan we daarvoor doen? 1. Uitvoering uitvoeringsplan schuldhulpverlening 2. Uitvoeren Armoedepact "Op weg naar financiële veerkracht" 3. Opstellen uitvoeringsplan Armoede 4. Voortzetten versterken taal- en digitale vaardigheden (voorheen Laaggeletterheid) 5. Eerste fase Participatiewet in balans 6. Kansen op werk vergroten voor specifieke doelgroepen 7.

Fysieke locatie Werkcentrum West Brabant in Etten-Leur realiseren 2.4 Toegankelijke en betaalbare zorg Wat willen we bereiken? Inwoners krijgen tijdig passende ondersteuning en we houden Wmo en jeugdzorg toekomstbestendig en betaalbaar. Wat gaan we daarvoor doen? 1. Doorontwikkelplan jeugd / preventie 2. Doorontwikkelplan jeugd / verbinding onderwijs-jeugd 3. Doorontwikkelplan jeugd / Normaliseren 4. Transitie gesloten plaatsen jeugdzorg plus 5. Uitvoeren maatregelen HHM onderzoek 6. Ontwikkelen Stevig Lokaal Team 7. Doorontwikkelen samenwerking Wmo van DE6 naar de DE9 2.5 Jongeren, onderwijs en ontwikkeling Wat willen we bereiken? Kinderen en jongeren krijgen kansen om zich te ontwikkelen, mee te doen en hun toekomst in Etten-Leur vorm te geven. 91Begroting 2027- concept Wat gaan we daarvoor doen? 1. Jongerenagenda opstellen 2. Plan opstelen structureel budget evenementen 3. Vernieuwing onderwijsagenda 4. Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) 2.6 Sterke wijken en sociale samenhang Wat willen we bereiken? We versterken sociale netwerken, inclusie en zelf- en samenredzaamheid in buurten en wijken. Wat gaan we daarvoor doen? 1. Voortzetten project Eén tegen eenzaamheid 2. Voortzetten project Dementievriendelijke gemeente 3. Uitvoeren Mantelzorgondersteuning en waardering 4. Voortzetten project 'Samen leven in de wijk' 5.

Doorontwikkelen en uitrollen zorgzame buurten inclusief inzet community building 6. Uitvoeren plan anti-discriminatie Indicatoren Verenigingen, vrijwilligers en cultuur • Deelname aan verenigingsleven • Deelname aan sportverenigingen • Tevredenheid over het aanbod van culturele voorzieningen • Percentage inwoners dat vrijwilligerswerk doet Bron: Waarstaatjegemeente (Burgerpeiling, Sport en Cultuur) Gezond en vitaal leven • Voldoen aan de beweegrichtlijn; • Ervaren eenzaamheid; • Sociaal vangnet 92 Begroting 2027- concept • Mantelzorgers met hoge belasting Bron: Waarstaatjegemeente (Burgerpeiling, Gezondheid en Sport en Cultuur) Bestaanszekerheid en meedoen • Aantal banen • Huishoudens met een laag inkomen • Personen met bijstandsuitkering • Aantal minderjarige kinderen in een huishouden met langdurig laag inkomen Bron: Waarstaatjegemeente (Onderwijs, Werk en inkomen) Toegankelijke en betaalbare zorg • Percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp • Aantal unieke inwoners met een Wmo-voorziening • Kosten Wmo en jeugdhulp • Aantal jongeren dat gebruikmaakt van jeugdzorg plus • Tevredenheid inwoners over contacten met Wmo-loket • Tevredenheid inwoners over contacten met CJG Bron: Waarstaatjegemeente (Jeugd en jeugdhulpverlening), Zorgned, eigen klanttevredenheidsonderzoek Jeugdzorg, eigen gemeentelijke monitor Sociaal domein.

Jongeren, onderwijs en ontwikkeling • Aantal jongeren van 12 tot 23 jaar dat zonder startkwalificatie het onderwijs verlaat • Jongeren met jeugdhulp Bron: Waarstaatjegemeente (Onderwijs, Jeugd en jeugdhulpverlening) Sterke wijken en sociale samenhang • Eenzaamheid 18+ • Mantelzorgers met hoge belasting • Tevredenheid over het aanbod van welzijnsvoorzieningen • Waardering van de inspanning van de gemeente om inwoners te laten meedoen en meetellen Bron: Waarstaatjegemeente (Gezondheid, Burgerpeiling) 93Begroting 2027- concept Risico's De belangrijkste risico's binnen dit programma zijn: Kostenbeheersing jeugdzorg en Wmo De gemeente neemt maatregelen om de kostenontwikkeling binnen de jeugdzorg en Wmo te beheersen. Het effect van deze maatregelen is echter niet volledig vooraf te bepalen. Wanneer de maatregelen onvoldoende resultaat opleveren, kan de financiële druk op het sociaal domein aanhouden en kan dit leiden tot aanvullende afwegingen binnen de begroting. Onzekerheid over rijksmiddelen voor jeugdzorg Voor de bekostiging van de jeugdzorg blijft de gemeente afhankelijk van de ontwikkeling van de rijksbijdrage. Vanaf 2028 is nog onzeker in welke mate het Rijk gemeenten compenseert voor de structurele tekorten.

Indien de rijksmiddelen achterblijven bij de kostenontwikkeling, kan dit leiden tot een tekort binnen het programma en tot de noodzaak om aanvullende dekkings- of beleidskeuzes te maken. Oplopende wachttijden De vraag naar ondersteuning blijft hoog, terwijl de beschikbare capaciteit beperkt is. Hierdoor bestaat het risico dat wachttijden oplopen en dat de tijdige afhandeling van meldingen en aanvragen onder druk komt te staan. Dit kan gevolgen hebben voor de kwaliteit van dienstverlening, het voldoen aan wettelijke termijnen en het vertrouwen van inwoners in de gemeentelijke ondersteuning. Onvoldoende alternatieven voor gesloten jeugdzorg Landelijk wordt toegewerkt naar het beëindigen van plaatsingen in de gesloten jeugdzorg. Hiervoor moeten tijdig passende alternatieven beschikbaar zijn. Wanneer deze alternatieven onvoldoende of niet tijdig tot stand komen, bestaat het risico dat kwetsbare jeugdigen niet tijdig passende hulp ontvangen. Dit kan leiden tot inhoudelijke knelpunten in de zorgcontinuïteit en mogelijk tot extra financiële druk op lokale en regionale voorzieningen. Beperkte aansluiting tussen arbeidsmarkt en doelgroepen Participatiewet De aansluiting tussen de vraag op de arbeidsmarkt en de mogelijkheden van inwoners binnen de Participatiewet staat onder druk.

De doelgroep kent vaker complexe ondersteuningsvragen, terwijl werkgevers in toenemende mate vragen om direct inzetbare medewerkers. Hierdoor kan de uitstroom naar werk achterblijven bij de verwachtingen. Dit kan leiden tot langere trajecten, meer inzet op begeleiding, scholing, jobcoaching en loonkostensubsidie en daarmee tot extra druk op de participatievoorzieningen en uitkeringslasten. Wat kost het? We nemen voordelen op als een positief bedrag en nadelen als een negatief bedrag. We ronden de bedragen af op € 1.000. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan. 94 Begroting 2027- concept 2. Samen Leven | Werkelijk | Raming | Raming | Meerjarenraming (bedragen x € 1.000) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | -64.338 | -68.536 | -95.886 | -95.704 | -93.807 | -93.189 Baten | 10.949 | 11.200 | 21.837 | 22.753 | 22.894 | 21.931 Totaal saldo van baten en lasten programma | -53.389 | -57.336 | -74.049 | -72.951 | -70.913 | -71.257 Mutaties eigen vermogen: Toevoeging reserves | -766 | - | - | - | - | - Onttrekking reserves | 1.479 | 890 | 661 | 495 | 443 | 424 Resultaat programma | -52.675 | -56.446 | -73.388 | -72.456 | -70.470 | -70.834 Incidenteel Incidentele lasten | -1.022 | -599 | -410 | -33 | - | - Incidentele baten | 1.479 | 890 | 662 | 495 | 443 | 424 Resultaat structureel programma | -53.132 | -56.737 | -73.640 | -72.918 | -70.913 | -71.258 Dit programma is

opgebouwd uit de volgende onderdelen (taakvelden). Welke activiteiten voeren we uit in programma 2? De activiteiten in programma 2 kosten in 2027 € 96 miljoen. Hieronder lichten we toe welke activiteiten we in dit programma uitvoeren. U ziet ook wat die activiteiten ons kosten. Inkomensregelingen | Begroting | Raming | Raming | Raming (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Bijzondere bijstand | 2.890 | 2.954 | 3.019 | 3.084 BUIG | 18.993 | 19.579 | 20.095 | 20.541 Inkomensregeling overig | 89 | 62 | 54 | 47 IOAW | 251 | 192 | 130 | 72 Schuldhulpverlening | 581 | 588 | 594 | 601 Maatschappelijke participatie | 337 | 337 | 337 | 337 Totaal | 23.140 | 23.711 | 24.228 | 24.681 Begroting 2027- concept | 95 Jeugd | Begroting | Raming | Raming | Raming (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Jeugdzorg - algemeen | 5.659 | 4.988 | 4.875 | 4.937 Jeugdzorg - gesloten | 386 | 386 | 386 | 386 Jeugdzorg - NVTZ | 15.250 | 15.258 | 15.264 | 15.271 Jeugdzorg - veiligheid | 1.586 | 1.593 | 1.600 | 1.606 Totaal | 22.881 | 22.225 | 22.126 | 22.200 Nobelaer | Begroting | Raming | Raming | Raming (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Nobelaer | 5.014 | 5.001 | 5.122 | 5.247 Totaal | 5.014 | 5.001 | 5.122 | 5.247 Onderwijs | Begroting | Raming | Raming | Raming (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Onderwijs | 8.605 | 8.815 | 8.824 | 8.833 Totaal | 8.605 | 8.815

| 8.824 | 8.833 Participatiewet | Begroting | Raming | Raming | Raming (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Kinderopvang | 280 | 282 | 284 | 287 Re-integratie | 2.318 | 2.283 | 2.345 | 2.410 Wet sociale werkvoorziening | 7.171 | 6.846 | 6.627 | 6.569 Totaal | 9.769 | 9.411 | 9.257 | 9.265 WMO | Begroting | Raming | Raming | Raming (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 WMO - algemeen | 8.205 | 8.208 | 8.451 | 7.326 WMO - begeleiding | 6.641 | 6.641 | 4.120 | 4.025 WMO - deeltaxi | 940 | 940 | 940 | 940 WMO - huishoudelijke hulp | 6.224 | 6.224 | 6.224 | 6.224 WMO - persoonsgebonden budget | 815 | 816 | 818 | 819 WMO - WRV voorzieningen | 1.180 | 1.180 | 1.180 | 1.180 Totaal | 24.005 | 24.010 | 21.733 | 20.514 Overig | Begroting | Raming | Raming | Raming (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Inburgering | 807 | 992 | 993 | 906 Opvang vluchtelingen Oekraïne | 73 | 76 | 79 | 81 Sport en cultuur | 824 | 695 | 677 | 693 Volksgezondheid | 768 | 768 | 768 | 768 Totaal | 2.473 | 2.532 | 2.517 | 2.448 Totaal | 95.886 | 95.704 | 93.807 | 93.189 Verbonden partijen Aan de realisatie van de doelstellingen van dit programma leveren de volgende verbonden partijen een bijdrage: • Gemeenschappelijke Regeling Werkvoorzieningschap West Noord-Brabant (WVS); • Gemeenschappelijke Regeling Intergemeentelijke Sociale Dienst Werkplein Hart van West- Brabant; •

Gemeenschappelijke Regeling Gemeentelijke Gezondheidsdienst West-Brabant (GGD); 96 | Begroting 2027- concept • Gemeenschappelijke Regeling Regionale Ambulancevoorziening Brabant Midden-West-Noord (RAV); • Gemeenschappelijke Regeling voor Geweld in Afhankelijkheidsrelaties (GIA) en Meldpunt Crisiszorg West-Brabant; • Gemeenschappelijke Regeling Schoolverzuim en Voortijdig Schoolverlaten regio West-Brabant; • Gemeenschappelijke Regeling Beschermd Wonen regio Breda. 97Begroting 2027- concept Toelichting tekst (op website anders weergegeven) Onderdeel Toelichting Onderwijs Onder de kosten van onderwijs vallen leerlingenvervoer, huisvesting voortgezet onderwijs en doordecentralisatiegelden. Ook zijn hierin meegenomen de afschrijvings- en rentekosten, salariskosten en overige subsidies. Sport en cultuur De salariskosten van het sport- en cultuurbeleid. Verder vallen hier nog wat overige subsidies onder. Overig Volksgezondheid Onder volksgezondheid valt de gemeentelijke bijdrage aan de GGD. Inburgering De kosten voor inburgering nemen we hier op. Opvang vluchtelingen Oekraïne Dit zijn de kosten voor opvang vluchtelingen Oekraïne. WMO - WRV voorzieningen WRV voorzieningen zijn de kosten voor woningaanpassingen, woonvoorzieningen, rolstoelen en vervoersvoorzieningen (bijvoorbeeld scootmobielen en fietsen). WMO - huishoudelijke hulp De kosten voor huishoudelijke hulp.

WMO - begeleiding De kosten voor begeleiding bestaan uit dagbesteding, ambulante begeleiding, inloopfunctie GGZ en overige maatwerkarrangementen. WMO - algemeen De kosten voor het eerstelijnsloket, de subsidie mantelzorg, kosten voor subsidie maatschappelijk werk en de inhuur WVS. WMO - deeltaxi De kosten voor het gebruik van de deeltaxi. WMO - persoonsgebonden budget Hier worden de kosten voor het persoonsgebonden budget betaald. Hierbij bepalen de inwoners zelf welke zorg zij inkopen. Jeugdzorg - algemeen De post Jeugdzorg algemeen bestaat voornamelijk uit Jeugdprofessionals en gemeentepersoneel. Jeugdzorg - NVTZ Alle niet vrij toegankelijke jeugdzorg. Dit is de verleende zorg na een verwijzing door een jeugdprofessional, huisarts, kinderarts of gecertificeerde instelling. Jeugdzorg - veiligheid Onder veiligheid valt de jeugdreclassering, jeugdbescherming geleverd door gecertificeerde instellingen en crisisopvang waarbij de veiligheid van het kind in het geding is. Jeugdzorg - gesloten Jeugdzorg plus is een vorm van jeugdhulp waarin complexe jeugdzorg wordt geboden in een gesloten 24 uurs instelling. Nobelaer Hieronder valt de subsidie aan de Nobelaer. De overige kosten zijn rente- en afschrijvingskosten en kosten voor de storting voorziening onderhoud.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://ettenleur.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/a4729c5e-0f21-4f28-be18-ccde40f476f1?agendaItemId=589239ae-538c-4f89-be64-64624f1e015d