Concept Milieueffectrapportage omgevingsvisie Etten-Leur.pdf

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 27 oktober 2020, definitief Gemeente Etten-Leur

Herontwikkeling as station – centrum Het is wenselijk het groene karakter van de Anna van Berchemlaan als entree naar de stad en as tussen het station en het centrum te versterken: • passende voorzieningen rondom het station als knooppunt voor openbaar vervoer; • toename van het aantal woningen o.a. door de verplaatsing van het cultureel centrum ‘De Nieuwe Nobelaer’ en herontwikkeling van verouderde (kantoor)panden; • een invulling met gestapelde bebouwing; • meer woonfunctie tussen Wipakker en Lambertusstraat in combinatie met zorg; • ruimte voor groen, waterberging en natuurvriendelijk bouwen; • versterking van de verblijfsfunctie van het Oderkerkpark als blijvende groene plek voor ontmoeting, passende activiteiten en evenementen. Een goed bereikbaar centrum Behoud en verbetering van de goede bereikbaarheid en een aantrekkelijke, schone en veilige (semi)openbare ruimte zonder beperkingen voor de bezoekers. Garanderen van de bereikbaarheid met ruime parkeergelegenheid tegen een redelijk tarief. Stimuleren van de fiets en openbaar vervoer door veilige langzaam verkeerroutes en stallingsvoorzieningen. Verbeteren de verblijfskwaliteit van de openbare ruimte.

Een leefbaar centrum Streven naar een passend woon- en leefklimaat vanuit maatwerk gezien de dynamiek aan functies in het centrum: • meer groen in de openbare ruimte en op privéterreinen om de nadelen van hogere temperaturen bij warmte te beperken; • benutten van kansen voor het plaatsen van zonnepanelen en luchtwarmtepompen bij hoogbouw.

3.3.4

Werklocaties De eisen aan huisvesting en omgeving veranderen. Nieuwe producten en nieuwe werkprocessen zijn van invloed op de aard van het werk. Door hierop tijdig en alert in te spelen, zijn leegstand, verpaupering en criminaliteit te voorkomen. Geleidelijk veranderen gebruik en inrichting van sommige werklocaties daardoor. De energietransitie, de ontwikkeling naar een circulaire economie en klimaatmaatregelen zijn tevens van invloed. Zowel binnen de werklocaties als in de directe omgeving wordt de leefbaarheid steeds belangrijker. Etten-Leur kiest ervoor om samen met ondernemers en grondeigenaren bestaande werklocaties toekomstbestendig te maken. Ruimte bieden voor vernieuwing Bedrijven veranderen, zij ontwikkelen nieuwe activiteiten en boren nieuwe markten aan. Automatisering en digitalisering zetten door. De productie verandert van aanbod- naar vraaggericht. Behalve productvernieuwing is er vernieuwing in de productieprocessen. Om adequaat op deze vernieuwingen in te spelen zijn flexibele gebouwen, gedeelde onderzoeks- en productieruimten, ontmoetingsruimtes en experimenteerplekken nodig. Vernieuwing vraagt dus om een flexibel omgevingsbeleid. Etten-Leur wil ruimte bieden aan ondernemers om hun bedrijfsvoering aan te passen aan ruimtelijke, technische en maatschappelijke ontwikkelingen. Zowel bestaande als nieuwe bedrijven kunnen hiervan gebruik maken.

Uitgangspunt is dat vernieuwing (product en/of productieproces) bijdraagt aan een goede werk- én leefomgeving; niet alleen binnen de werklocatie maar ook daarbuiten.

Blad 21 van 132

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 27 oktober 2020, definitief Gemeente Etten-Leur

Aansluiting zoeken tussen opleidingsniveau en werkgelegenheid Overheid, onderwijsinstellingen in de gemeente en in de regio en ondernemers werken samen aan het juiste aanbod. Op die manier houden we jong talent binnen de regio en vullen we deels de grote uitstroom van oudere werknemers op. Niettemin blijft in sommige sectoren de inzet van arbeidsmigranten nodig. Huisvesting en opgaan in de samenleving van deze groep vragen om een oplossing. Bestaande werklocaties toekomstbestendig maken De veranderende huisvestingseisen en wensen van ondernemers hebben effect op de inrichting van de openbare ruimte. Bedrijven zijn eerder bereid tot vestigen of investeren in bestaand vastgoed als de vestigingsplaats aantrekkelijk is en de kwaliteit en bereikbaarheid goed is. Zij hechten ook steeds meer waarde aan een gezonde passende werkomgeving met ruimte voor ontmoeting en ontspanning voor hun werknemers (het nieuwe werken). Een toekomstbestendige werklocatie beschikt over een optimale infrastructuur voor zowel transport van personen als goederen. Ook het behouden en versterken van de infrastructuur voor de uitwisseling van energie, water, grondstoffen en informatie is van groot belang op een toekomstbestendige werklocatie. Zo’n locatie is tevens energieneutraal, circulair en klimaatbestendig en kent zo min mogelijke overlast voor de omgeving.

Een goede omgevingskwaliteit Etten Leur hecht waarde aan een gezonde en veilige leefomgeving. Een schone bodem, schoon water, schone lucht, het beperken van hinder van geluid, geur, stof, licht, straling en trilling en de bescherming tegen gevaren bij productie en verwerking van gevaarlijke stoffen vormen hiervoor de basis. Hiervoor is een balans tussen het economisch belang en de kwaliteit van de leefomgeving nodig. De bescherming van de omgevingskwaliteit ligt voor een groot deel vast in landelijke en/of provinciale regelgeving. Een voorbeeld zijn de aandachtsgebieden voor de luchtkwaliteit. Op het gebied van geluid, trilling, geur en externe veiligheid heeft de gemeente de ruimte om maatwerk te leveren. Continuering van de scheiding tussen wonen en werken en waar nodig eventuele hinder verder terugdringen. Naar verwachting zullen herstructurering, technologische vernieuwing, energietransitie en circulaire economie in sommige situaties leiden tot een betere omgevingskwaliteit. Op weg naar toekomstbestendige werklocaties Etten-Leur geeft prioriteit aan het toekomstbestendig maken van bestaande werklocaties. Een toekomstbestendig Vosdonk • de werklocatie ‘Vosdonk’ blijft een gemengd bedrijventerrein met een mix aan kleine en grote bedrijven met per bedrijf een eigen gebruiksruimte afhankelijk van de afstand tot de woonwijken en woningen in het landelijk gebied.

Via een flexibel omgevingsbeleid bieden we ruimte aan vernieuwing. • op het terrein zelf is er geen ruimte voor nieuwe woningen of andere gevoelige gebouwen, uitgezonderd de overgang van het oostelijk deel van het bedrijventerrein direct grenzend aan het woongebied; • handhaven huidig beleid voor detailhandel. Versterking van de zone op het zuidelijk deel van het bedrijventerrein met grootschalige detailhandel nabij de afslag met de snelweg is voorstelbaar; • de directe omgeving van de afslag vormt ook een prima locatie voor een centrale parkeervoorziening en knooppunt voor openbaar vervoer met voorzieningen die werknemers kunnen gebruiken om naar de werkplek te komen.

Blad 22 van 132

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 27 oktober 2020, definitief Gemeente Etten-Leur

In de overgangszone tussen spoorlijn en Roosendaalseweg vindt een transformatie plaats: • een terrein van ongeveer 8 ha biedt straks ruimte aan de vestiging van kleine en middelgrote bedrijven. Hiervoor gelden de voorwaarden voor een toekomstbestendig bedrijventerrein; • de ontsluiting van dit gebied vraagt nadere studie. Gedacht wordt aan het recht trekken van de Heistraat bij de Kattestraat; • mogelijkheid een groter zelfstandig kantoor toe mits hiervoor op regionaal niveau ruimte is; • geen ruimte voor distributie- en/of logistieke bedrijven; • elders op het bedrijventerrein bij voorkeur vestiging van nieuwe logistieke bedrijven gekoppeld aan gevestigde bedrijven in de maakindustrie (efficiëntie en minder vervoersbewegingen); • Streven naar verkleining van geluidzone om Vosdonk zodat het transformatiegebied en de ten oosten gelegen woonwijken buiten de zone gaan vallen. Op termijn komt de overgangszone ten zuiden van de Roosendaalseweg voor transformatie in aanmerking. Doen zich elders binnen de werklocatie ‘Vosdonk’ kansen voor dan spelen we daar alert op in.

Een toekomstbestendig Attelaken De woon-werklocatie ‘Attelaken’ ontwikkelt zich steeds meer als een gemengd werkgebied: • naast wonen aan de randen en bedrijven in het middengebied is er ruimte voor de vestiging van maatschappelijke of andere voorzieningen; • de eventuele aanleg van een tunnel onder het spoor in het verlengde van de Ambachtlaan verbetert de bereikbaarheid van de locatie. Een toekomstbestendig Zwartenberg De locatie ‘Zwartenberg’ blijft beschikbaar voor: • vaarwater-gebonden bedrijven in de zwaardere milieucategorieën; • de geluidzone rondom het terrein blijft intact. Een toekomstbestendig Oostpoort-Trivium De locatie Oostpoort-Trivium ontwikkelt zich: • op het gedeelte Oostpoort primair als een kantorenpark waar naast zakelijke dienstverlening ook andere maatschappelijke voorzieningen kunnen worden gevestigd; • op het gedeelte Trivium als ongewijzigd gebied met gemengde functies. De uitbouw tot knooppunt van openbaar vervoer en voorzieningen voor natransport biedt kansen voor het terugdringen van het aantal autoritten door de kern Etten-Leur. Locatieverkenning nieuwe werklocaties Binnen de regio vervult het bedrijventerrein Vosdonk een belangrijke werkgelegenheidsfunctie. De dynamiek op het terrein is groot. Bedrijven stoppen of verhuizen en er ontstaan kansen om voor een andere invulling.

West-Brabant vormt een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor jonge ondernemers of bedrijven buiten de regio. Bestaande panden en bedrijfsterreinen bieden tot nu toe voor hen een oplossing. Voor gevestigde bedrijven die willen uitbreiden, maar geen ruimte hebben op eigen terrein, is dit ook een mogelijkheid. Schaarste stimuleert bedrijven tot innovatie, hergebruik en herontwikkeling. Gemeenten zijn dus zeer terughoudend in de aanleg van nieuw bedrijventerrein. Toch biedt het bestaande aanbod niet voor alle bedrijven een oplossing. Uitbreiding van dit aanbod is nodig. Niet alleen voor nieuwkomers maar soms ook om bestaande bedrijventerreinen om te vormen naar duurzame en aantrekkelijke werklocaties.

Blad 23 van 132

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 27 oktober 2020, definitief Gemeente Etten-Leur

In regionaal verband zijn in het ‘Afsprakenkader evenwicht bedrijventerreinenmarkt West-Brabant 2016-2026’ afspraken vastgelegd over de ontwikkeling van bedrijventerreinen. Er is in WestBrabant sprake van een kwantitatieve en kwalitatieve disbalans in het aanbod van bedrijventerreinen: een overaanbod aan bedrijventerrein voor lokaal gebonden midden- en kleinbedrijven en industrie, en een tekort aan terreinen voor logistiek. Vanwege de (sub)regionale logistieke vraag is in de gemeente Etten-Leur sprake van een ruimtevraag van circa 10 hectare met maximaal milieucategorie 3.2, die niet binnen het bestaand stedelijk gebied kan worden opgevangen. Uitbreiding is mogelijk nodig om in de vraag te kunnen voorzien. Voor de uitbreiding zijn drie locaties aan de noordzijde van het bedrijventerrein Vosdonk in beeld: Middendonk-Oost, Bankenstraat-West en Hoge Haansberg-Zuidwest. Dit vanuit het oogpunt aansluiting te zoeken bij het bestaande bedrijventerrein Vosdonk. Deze gebieden liggen in het zoekgebied verstedelijking. In het MER worden locaties ten zuiden van de rijksweg niet meegenomen. Dat geldt voor locaties in de omgeving van afslag 19 en afslag 18. Deze locaties liggen op afstand van het bestaande bedrijventerrein en leiden tot verdere versnippering van de bedrijventerreinen in Etten-Leur.

Dit is door de gemeente niet gewenst geacht, bundeling van bedrijfsactiviteiten heeft de voorkeur. De nieuwe werklocatie is niet alleen bedoeld voor (grootschalige) logistiek, maar ook verplaatsing van gevestigde bedrijven, om zodoende transformatie en verduurzaming van bestaande bedrijventerreinen mogelijk te maken.

Figuur 3.6: locaties voor locatieverkenning werken

Blad 24 van 132

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 27 oktober 2020, definitief Gemeente Etten-Leur

Middendonk-Oost De locatie ‘Middendonk-Oost’ betreft de gronden tussen het bestaande bedrijventerrein en de weg Midden Donk. Aan de oostzijde van deze weg is een zone van 100 meter aangehouden als buffer tussen de woningen en de agrarische bedrijven aan de westzijde. De agrarische bedrijven aan de oostzijde van de Middendonk beëindigen hun activiteiten. Aan de rand van het bestaande bedrijventerrein is ruimte opgenomen voor waterretentie. Deze retentie is nodig voor de opvang van het hemelwater vanaf het bedrijventerrein bij hevige regenval (omvang ca. 4 ha). Het tussengelegen resterende gebied is beschikbaar voor de aanleg van nieuw bedrijventerrein. De netto oppervlakte bedraagt ca. 9 ha. De ontsluiting vindt plaats vanaf de Hoevenseweg (een rechtstreekse ontsluiting op het Vossendaal via het hoogspanningsstation is niet haalbaar). Bouwen in het gebied is alleen mogelijk als het maaiveld gedeeltelijk wordt opgehoogd.

Figuur 3.7 Middendonk-Oost

Bankenstraat West In het model voor de locatie ‘Bankenstraat-West’ is uitgegaan van de gronden ten noorden van de Hoevenseweg tussen de Laakseweg en de Bankenstraat. Een bosperceel vormt aan de noordzijde gedeeltelijk de noordgrens. De ontsluiting vindt plaats vanaf de Hoevenseweg. Aan de westzijde is rekening gehouden met eventuele bypass voor de Laakse Vaart. De capaciteit van het zuidelijk deel van de vaart is beperkt. Aan beide zijden van deze vaart ontbreekt ruimte voor eventuele verbreding. Om die reden is rekening gehouden met een bypass. Uitgaande van sanering van alle bestaande bebouwing in het gebied kent de locatie een netto oppervlak van circa 7 ha.

Blad 25 van 132

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 27 oktober 2020, definitief Gemeente Etten-Leur

Vanwege de verspreide woonbebouwing aan de randen van het gebied gelden er beperkingen voor de gebruiksruimte voor aangrenzende bedrijven (niet overal zal een activiteit horend tot categorie 3.2 zijn toegestaan). De lage ligging van gronden in dit gebied maakt (gedeeltelijke) ophoging nodig. Hoge Haansberg Zuidwest De locatie ‘Hoge Haansberg-Zuidwest’ ligt eveneens ten noorden van de Hoevenseweg maar dan aan de westzijde van de Bankenstraat. De noordzijde ligt op de ondergrondse watertransportleiding. Aan de oostzijde ligt de grens op de hoofdontsluiting van het potentieel woongebied ‘Hoge Haansberg in het verlengde van de Kattestraat. Langs de Hoevenseweg en Bankenstraat is een zone van ca. 100 meter buiten het bedrijventerrein gehouden. De landschappelijke en bouwkundige kwaliteit van deze zone vormt in tegenstelling tot de locatie ‘Bankenstraat-West’ reden voor behoud. Als potentieel bedrijventerrein resteert netto ca.2.5 ha. De ligging aan de rand van het potentieel woongebied ‘Hoge Haansberg’ legt beperkingen op aan de gebruiksruimte voor aangrenzende bedrijven of aan de omvang van het woongebied.

Figuur 3.8 Bankenstraat West

3.3.5

Figuur 3.9 Hoge Haansberg Zuidwest

Buitengebied Etten-Leur streeft naar een duurzame ontwikkeling van het buitengebied rekening houdend met de sterke verwevenheid van functies, namelijk land- en tuinbouw, veeteelt, wonen, natuur, landschap, waterbeheer, recreatie en toerisme, energieopwekking en klimaatadaptatie. Belangrijk hierbij is geen afwenteling van milieuproblemen en een goede balans tussen natuur en milieu, economie en de mens. Een duurzaam buitengebied: goede balans tussen natuur en milieu, economie en de mens De land- en tuinbouw en veeteelt blijft nog steeds de grootste ruimtegebruiker van het buitengebied en van groot economisch belang. Een vitale land- en tuinbouwsector blijft belangrijk voor een vitaal buitengebied, goede economische dragers moeten aan de basis liggen. Het is belangrijk om de diversiteit van de agrarische structuur te behouden. Een juiste balans tussen het bedrijfsbelang van de individuele ondernemer, de omgeving en het belang van een vitaal en gezond functionerend buitengebied draagt bij aan een duurzame ontwikkeling van het buitengebied. Deze balans is niet altijd in evenwicht. Het gaat om een

Blad 26 van 132

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 27 oktober 2020, definitief Gemeente Etten-Leur

evenwichtige benadering tussen people-profit-planet, de mens, de economie en de leefomgeving. Etten-Leur gaat met de betrokken partners op zoek naar een nieuw evenwicht tussen het beschermen van een veilige, gezonde, natuurrijke en rustige leefomgeving en het optimaal benutten en ontwikkelen van het buitengebied voor verschillende functies. Waar nodig worden functies gescheiden, waar mogelijk wordt ingezet op verweven, rekening houdend met de specifieke kenmerken van de waarden van het landschap. Behoud en versterken van de landschappelijke identiteit en verscheidenheid De basiskwaliteiten van het Etten-Leurse landschap moeten worden beschermen. Etten-Leur continueert bestaand beleid ten aanzien van bescherming en ontwikkeling van landschappelijke, cultuurhistorische en natuurwaarden. Ontwikkelingen zijn alleen aanvaardbaar als zij geen afbreuk doen aan de basiskwaliteiten. Via meerwaardecreatie (regels voor kwaliteitsverbetering landschap en landschappelijke inpassing) dienen de kwaliteiten van het landschap en de natuur te worden versterkt. Actief landschapsbeheer door ondernemers en bewoners (agrarisch en particulier) wordt gestimuleerd. Etten-Leur wil de (landschappelijke) kwaliteit en de relaties met het stedelijk gebied versterken.

Behoud en versterken van ecologische structuur en biodiversiteit De soortenrijkdom van de ecologische structuur (bodem, water, flora en fauna) is de basis voor de functies die deze structuur kan vervullen. Etten-Leur volgt de provinciale doelstelling waarbij de teruggang van de biodiversiteit is omgebogen in een opgaande lijn door: • inzetten op het afronden van het Natuurnetwerk Brabant; • een ecologisch goed en in samenhang functionerend stelsel van beken en natuurgebieden; • natuur- en wateropgaven met andere opgaven combineren, bijvoorbeeld bij bestrijding van wateroverlast, het tegengaan van verdroging en het realiseren van ecologische zones; • buiten natuurgebieden een toename van biodiversiteit willen door onder andere natuurvriendelijke landbouw, agrarisch en particulier landschapsbeheer, bloemrijke bermen en andere vormen van bermbeheer toe te passen. Duurzame (voedselproductie) op basis van een circulaire of natuurinclusieve bedrijfsvoering Etten-Leur wil zoeken naar de balans tussen economisch perspectief van de agrarische sector en de kwaliteit van de leefomgeving. Etten-Leur biedt ruimte aan innovaties die leiden tot een duurzame en rendabele landbouw, rekening houdend met verbetering van de kwaliteit van de bodem en het watersysteem, klimaatadaptie, milieu, dierenwelzijn, gezondheid en behoud en versterking van natuur en landschap.

Etten-Leur geeft ruimte aan innovaties gericht op het terugdringen van emissies van stikstof, ammoniak, fosfaat en overige (broeikasgas)stoffen die ten koste gaan van de leefomgeving en in het bijzonder natuurgebieden. Etten-Leur staat positief tegenover een agrarisch gebruik dat een bijdrage levert aan meer biodiversiteit, aandacht voor specifiek natuurbeheer of meer natuurvriendelijke vormen van landbouw. Daarmee groeien bestaande bedrijven geleidelijk toe naar een circulaire landbouw. Of zelfs naar natuurvriendelijke landbouw. Het is primair aan de ondernemers zelf om daarin een keuze te maken. Voorlopig blijven vanwege ontwikkelingen in de markt en de regelgeving, schaalvergroting en het vergroten van de effectiviteit nog door gaan. Initiatieven tot uitbreiding of omschakeling worden getoetst aan hun bijdrage aan de uitgangspunten voor een duurzame landbouw en inpasbaarheid in de omgeving. Het huidige terughoudende beleid voor intensieve veehouderij en de toets aan de regels voor een zorgvuldige veehouderij dragen hieraan al bij. Als basiswaarden hanteren we de landelijke en provinciale richtlijnen en wetgeving. De vestiging van agrarische bedrijven op nieuwe locaties blijft in principe uitgesloten.

Blad 27 van 132

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 27 oktober 2020, definitief Gemeente Etten-Leur

Tuinbouwsector: bestendigen omvang glastuinbouw, meer ruimte voor teeltondersteunende voorzieningen. Glastuinbouwsector: • geen grootschaligere en projectmatige glastuinbouw in nieuwe gebieden; • doorgroei van de bestaande en de eventuele vestiging van nieuwe glastuinbouwbedrijven in de bestaande aangewezen gebieden; • zo mogelijk clustering en in ieder geval een passende landschappelijke inpassing; • loslaten van de voorwaarde van maximaal 8 ha glas per bedrijf (de maximale totale hoeveelheid potentieel glas wordt niet groter, wel is betere benutting van de aangewezen gebieden mogelijk, bijvoorbeeld ondersteunende gebouwen en installaties/ voorzieningen voor de eigen energieopwekking); • onderzoeken van de mogelijkheden om CO2-emissie en warmte van industriële bedrijven te gebruiken in de glastuinbouwsector. Vollegrondstuinbouw: • De mogelijkheden om teeltondersteunende voorzieningen in te zetten worden verruimd, met name voor de teelt van zacht fruit.

Door de inzet van moderne technieken is hierbij ook milieuwinst te boeken (minder bodembelasting, gerichtere toedeling en hergebruik van waterstromen, vermindering inzet van gewasbeschermingsmiddelen)); • de voorwaarde van landschappelijke inpassing van permanente teeltondersteunende voorzieningen vanwege de impact op het landschap, afgestemd op de aard en impact van de voorziening; • de voorwaarde dat de waterhuishouding wordt beschermd. Duurzaam toekomstperspectief op basis van een verbreding van activiteiten Etten-Leur biedt ruimte voor verbrede landbouw en nevenactiviteiten, mits passend in de omgeving. maatwerk is belangrijk om de kwaliteit van onze leefomgeving te behouden en versterken, kwaliteitsverbetering van het landschap, waaronder ook natuur, is belangrijk. Etten-Leur wil de mogelijkheden verruimen voor hergebruik van vrijkomende agrarische bebouwing en staat open voor initiatieven die leiden tot een meerwaarde voor de directe omgeving en/of het buitengebied in het algemeen of initiatieven die bijdragen aan het versterken van de landschappelijke kwaliteit en/of leiden tot sociale innovatie. Wonen blijft een belangrijke functie in het buitengebied De woonfunctie blijft belangrijk in het buitengebied. Etten-Leur wil de mogelijkheden verkennen voor gemeenschappelijke of andere bijzondere woonvormen, al dan niet met een vorm van zorg.

Nieuwe woonfuncties moeten passen in de omgeving en bijdragen aan een verbetering van de omgevingskwaliteit. Het blijft onder voorwaarden toegestaan om seizoenarbeiders tijdelijk te huisvesten ten behoeve van de agrarische bedrijfsvoering. Behoud en versterken van extensieve recreatie en kleinschalige voorzieningen Etten-Leur wil extensieve vormen van recreatie zoals wandelen, fietsen, paardrijden en varen in het buitengebied behouden en verder versterken. Het in stand houden en uitbreiden van de mogelijkheden is niet alleen van belang voor de vrijetijdsbesteding van de eigen inwoners en hun gezondheid. Het is ook belangrijk voor de bevordering van het toerisme en de recreatie in zijn algemeenheid. Etten-Leur wil ruimte bieden aan nieuwe kleinschalige voorzieningen die de netwerken versterken. Bijvoorbeeld kleinschalige horeca (zoals een theetuin), maïsdoolhof, midgetgolf, een speelboerderij, bed & breakfast, boerderij-appartementen, mits inpasbaar in de omgeving en niet al te zeer verkeer aantrekkend.

Blad 28 van 132

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 27 oktober 2020, definitief Gemeente Etten-Leur

Recreatief (mede)gebruik en kleinschalige voorzieningen moeten passend zijn en mogen geen afbreuk doen aan de waarden van het gebied. Ook een goede afstemming met onder andere het landbouwverkeer en waar nodig een passende infrastructuur vormen aandachtspunten. Grootschalige voorzieningen in vorm van vakantie- en recreatieparken blijven uitgesloten.

3.4

Mobiliteit Mobiliteit als overkoepelende opgave Naast de overkoepelende ambities en de vier deelgebieden is (duurzame) mobiliteit een allesoverkoepelend thema. Etten-Leur kent door de doorsnijding van de bebouwde kom door het spoor specifieke mobiliteitsknelpunten. Daarnaast brengen nieuwe woon- en werklocaties eigen mobiliteitsvraagstukken met zich mee. Het oplossen van mobiliteitsknelpunten overstijgt de afzonderlijke ambities en deelgebieden. De spoorlijn Breda-Roosendaal in de gemeente Etten-Leur betekent enerzijds een doorsnijding van de gemeente, anderzijds zorgt de spoorweg samen met de snelweg voor een goede bereikbaarheid van de gemeente. Etten-Leur kent een wegennet waarin autoverkeer en langzaam verkeer op de stroomwegen zoveel mogelijk gescheiden zijn. Het wegennet is ingericht conform de principes van duurzaam veilig. Het fiets- en wandelpadennetwerk is veilig en samenhangend. De doorstroming op het wegennet is doorgaans goed (zie verder), wel is er in de spits op bepaalde plekken sprake van een langere reistijd. Dit overwegend als gevolg van een toenemend gebruik van het spoor waardoor spoorwegovergangen langer gesloten zijn. Etten-Leur beschikt over een dekkend openbaarvervoernetwerk (trein, streekbussen en buurtbussen). Het voor- en natransport zijn goed.

De instandhouding hiervan of vervanging door gelijkwaardige alternatieven is eveneens voor een goede bereikbaarheid van belang. Samen met burgers en bedrijven wil de gemeente de huidige infrastructuur verder ontwikkelen tot een slim en duurzaam mobiliteitssysteem. Uitgangspunt voor het mobiliteitssysteem is om de veiligheid voor iedere weggebruiker zo hoog mogelijk te maken. Waar nodig worden reistijden beperkt en wordt sluipverkeer voorkomen. Om deze ambities te bereiken en de doorstroming op het wegennet te garanderen is aanpassing van het hoofdwegennet in de gemeente noodzakelijk. Bij aanpassingen aan het wegennet wordt waar nodig en mogelijk rekening gehouden met het verbeteren van de bruikbaarheid van de infrastructuur voor de deelauto, de (elektrische) fiets, het openbaar vervoer of andere mobiliteitsdiensten. Op termijn is een verdergaande afstemming van het fietspadennetwerk op het gebruik van de elektrische fiets en andere voertuigen die gebruik maken van de fietspaden (bijvoorbeeld scootmobielen e.d.) gewenst. Dat geldt ook voor de inrichting van de openbare ruimte op ouderen die langer mobiel zijn. Een verdere ontwikkeling van het fiets- en wandelpadennetwerk zodat alle woongebieden, voorzieningen en werklocaties via dit netwerk ontsloten worden is gewenst.

Opgave De bereikbaarheid van Etten-Leur is op dit moment in hoofdlijnen op orde, zowel met de auto als met de fiets en het openbaar vervoer. De uitdaging is om die goede bereikbaarheid te behouden, met name in relatie tot de woningbouwopgave, de herontwikkeling van bedrijventerreinen en de uitleg van nieuw bedrijventerrein. Belangrijk aandachtspunt is de barrièrewerking van de spoorlijn en, in mindere mate, de rijksweg. Naast het bieden van ruimte aan nieuwe middelen van vervoer (elektrische auto’s en fietsen, mogelijk in de toekomst intelligente transportsystemen of de zelfrijdende auto) moet – in ieder geval op de korte termijn en uitgaande van ongewijzigde

Blad 29 van 132

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 27 oktober 2020, definitief Gemeente Etten-Leur

vervoerswijzekeuze - rekening worden gehouden met een toename van het autobezit en van het aantal verplaatsingskilometers. In combinatie met ontwikkelingen die worden voorzien is een studie naar de bereikbaarheid van (met name) het noordelijk deel van de kern Etten-Leur gewenst. Deze studie wordt verricht parallel aan het opstellen van de omgevingsvisie en vormt input voor de nieuwe visie. De verkeersafwikkeling is één van de relevante aspecten in het MER voor de omgevingsvisie Etten-Leur. In de verkeersstudie wordt een aantal varianten voor verbetering van de verkeersstructuur en –afwikkeling onderzocht, mede gerelateerd aan de varianten voor uitleglocaties woningbouw, de ontwikkeling van nieuw bedrijventerrein en de barrièrewerking van het spoor. De resultaten van de verkeersstudie worden vertaald in een effectenonderzoek in het MER. Daarnaast worden in het MER de effecten van het huidige en toekomstige verkeer op de fysieke leefomgeving (bijvoorbeeld voor geluid en luchtkwaliteit) in beeld gebracht. Algemeen De aanleg van een nieuw woongebied en/of bedrijventerrein leidt tot een toename van het aantal verkeersbewegingen. De vraag is of het bestaande wegennet de toename aan kan. Als een onderdeel van de milieueffectrapportage doen we daarna onderzoek. Daarnaast onderzoeken we varianten voor de ontsluiting van de onderzoeklocaties ‘Hoge Haansberg’ en ‘Lage Vaartkant’.

Doortrekking Aletta Jacobslaan In het plan voor de bouw van de wijk ‘Groot Sander’ is een zone tussen de Thorbeckelaan en Hooiweg/Senaat opengehouden. De zone is gereserveerd voor een eventuele doortrekking van de Aletta Jacobslaan via ‘Hoge Haansberg’ richting de Hoevenseweg ter hoogte van de Kattestraat. De weg vormt in het gebied ‘Hoge Haansberg’ de voorlopige noordgrens van het potentieel woongebied. Zie voor de in acht te nemen geluidbelasting op bestaande woningen de uitgangspunten bij de woningbouwlocaties. Noordelijke rondweg De noordelijke rondweg start ter hoogte van de Kattestraat en eindigt in de bocht van de Rijsdijk iets ten noorden van het Slagveld. Op tekening is globaal het verloop van de weg geschetst. De noordelijke rondweg kruist bestaande wegen zoals Goorstraat, Haansberg en Meeuwisdijk. De situatie ter plekke zal veranderen. Dat geldt ook voor het landschap en de waterhuishouding. Tussen de weg en de randen van de stad ontstaan meerdere restgebieden. Oostelijke rondweg De oostelijke rondweg ligt in het verlengde van de Ambachtlaan. Onder het spoor komt een tunnel. De spoorwegovergang aan het Lichttorenhoofd gaat dicht. Op die plek ontbreekt de ruimte om een tunnel aan te leggen. Het idee is om de nieuwe weg aan te sluiten op de Bredaseweg. Op de weg Lage Vaartkant zit dan geen doorgaand verkeer meer.

In het plan voor de aanleg van een oostelijke rondweg respecteren we waterbergingsfunctie in het gebied.

Blad 30 van 132

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 27 oktober 2020, definitief Gemeente Etten-Leur

Figuur 3.10 Doortrekking Aletta Jacobslaan

Figuur 3.11 Noordelijke Randweg

Figuur 3.11 Oostelijke randweg

Gecombineerd met de varianten voor de woon- werklocaties geeft dit de volgende verkeersvarianten:

Blad 31 van 132

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 27 oktober 2020, definitief Gemeente Etten-Leur

Verkeersstructuur

Huidige wegen Doortrekking Aletta Jacobslaan Noordelijk rondweg Oostelijke rondweg

A Hoge Haansberg 600 woningen + 10 ha extra bedrijventerrein (1)

X X X

B Hoge Haansberg 325 woningen Groene Wig 175 woningen, Lage Vaartkant 100 woningen + 10 ha extra bedrijventerrein (1) X X

C Lage Vaartkant 600 woningen + 10 ha extra bedrijventerrein (1)

D Hoge Haansberg 600 woningen Geen extra bedrijventerrein

X

X

X

X

X (1) De drie locaties voor 10 ha bedrijventerrein ontsluiten op dezelfde wijze

Noordelijke rondweg

Groen Wig

Hoge Haansberg

Hoge Haansberg ZuidWest

Oostelijke rondweg +spoortunnel

Bankenstraat West Doortrekking Aletta Jacobslaan

Middendonk Oost Lage Vaartkant

Overzicht van onderzochte nieuwe woonlocaties (geel), werklocaties (paars) en infrastructuur (rood gestippeld)

Blad 32 van 132

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 27 oktober 2020, definitief Gemeente Etten-Leur

3.5

Milieudoelen In de omgevingsvisie zijn in aanvulling op de gebiedsgerichte ambities en doelen ook ambities en doelen het gebied van het milieu opgenomen. Deze houden verband met de leidende principes en daarmee werken zij door in de omgevingsvisie in het algemeen. Tenzij anders vermeld hebben de doelstellingen betrekking op de periode tot 2030. Opgaven Voor milieu (en duurzaamheid) zijn de vier belangrijkste hoofdopgaven: 1 Klimaat: klimaatadaptatie en energietransitie; 2 Leefbaarheid en gezondheid; 3 Duurzame mobiliteit; 4 Herstel natuurlijk ecologisch evenwicht. Milieubeginselen Artikel 3.3 van de Omgevingswet bepaalt dat overheden vier uit het milieurecht afkomstige beginselen in acht moeten nemen bij het maken van beleid voor en het voorbereiden van ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving: 1. Het voorzorgsbeginsel. 2. Het beginsel van preventief handelen. 3. Het beginsel dat maatregelen bij voorkeur aan de bron genomen worden. 4. Het beginsel dat de vervuiler/verstoorder betaalt. Doelstellingen tot 2030 Voor achtergrondinformatie zie Deelnotitie duurzaamheid en milieu bij de Omgevingsvisie Klimaat • Uiterlijk 2022 heeft Etten-Leur de klimaatopgaven in beeld. De stresstest vormt de basis voor overleg en beleid.

• Bij het opstellen van nieuwe plannen en de uitvoering daarvan houden de gemeente, ontwikkelaars, corporaties, waterschap, maar ook burgers rekening met maatregelen om de gevolgen van de klimaatverandering te verzachten en waar mogelijk te vermijden. • In de periode tot 2030 gaan we samen met inwoners en ondernemers aan de slag om woongebieden en werklocaties beter bestand te maken voor een veranderend klimaat met extremer weer. Natuur/biodiversiteit • In 2023 beschikt de gemeente over een totaaloverzicht van de flora en fauna in de gehele gemeente en een daarop afgestemd samenhangend beleid. • De gemeente beoordeelt in een vroegtijdig stadium bij elk initiatief of elke activiteit de gevolgen voor flora en fauna en hun (beschermde) leefgebieden (natuurtoets). • Etten-Leur stimuleert de aanleg van meer groen in het stedelijk gebied, zowel in de openbare ruimte als op privéterreinen en benadert daarbij actief inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. • De gemeente streeft naar realisatie van het Natuurnetwerk Brabant in uiterlijk 2030, eventueel aangevuld met nieuwe initiatieven. Buiten dit natuurnetwerk In 2030 creëert de gemeente koppelingen tussen verschillende groen- en natuurgebieden om ze uit te laten groeien tot samenhangende systemen die de biodiversiteit vergroten.

Blad 33 van 132

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 27 oktober 2020, definitief Gemeente Etten-Leur

•

•

•

De gemeente zet samen met andere overheden en maatschappelijke partners de maatregelen tot behoud en herstel van natuur en groen voort (zie ook thema’s Bodem, Water en Landschap en groen). De gemeente bouwt samen met ontwikkelaars en particulieren natuurinclusief en beheert op een natuurlijkvriendelijke wijze (alleen bij zwaarwegende redenen kan hiervan worden afgeweken). Via continue voorlichting en onderwijs maakt Etten-Leur inwoners en ondernemers bewust van hun gedrag en de invloed op de natuur.

Bodem • Het beleid blijft erop gericht om bij plannen en het uitvoeren van werken de kansen voor benutting van en de maatregelen voor bescherming van de bodem mee te nemen. • In 2022 beschikt de gemeente over een geactualiseerde bodembeheernota. • Voor de bescherming van aardkundige en archeologische waarden volgen we het rijks- en provinciaal beleid. Luchtkwaliteit • Etten-Leur blijft voldoen aan de wettelijke normen voor luchtkwaliteit en zet in op een stapsgewijze aanpak teneinde in 2030 te voldoen aan de advieswaarden van de Wereld Gezondheidsorganisatie. Maatregelen om minder en schoner vervoer te stimuleren kunnen hieraan een bijdrage leveren. Er is dus een sterke relatie met het mobiliteitsbeleid (zie thema: Duurzame mobiliteit). • In 2023 beschikt Etten-Leur over een wettelijk verplicht programma luchtkwaliteit als gevolg van het genoemde aandachtsgebied. Water • Etten-Leur blijft inzetten op een doelmatig en duurzaam rioolbeheer (betere scheiding van waterstromen, het voorkomen van verontreiniging van bodem, grond- en oppervlaktewater, waterveiligheid, voorkomen van wateroverlast en een milieuvriendelijke berging en verwerking van hemelwater in de openbare ruimte en in de nieuwbouw van woningen en bedrijfspanden. • In 2025 is er op het bedrijventerrein ‘Vosdonk’ een sluitend systeem om wateroverlast te voorkomen.

De gemeente combineert dit met (wettelijke toegelaten) maatregelen om opvang van hemelwater bij nieuwvestiging of uitbreiding af te dwingen. Voor bestaande situaties treden we in overleg met eigenaren. Dit geldt voor alle werklocaties. • Etten-Leur onderzoekt vóór 2023 de mogelijkheid om de rioolheffing ook te baseren op de hoeveelheid regenwater die op een gemeentelijke riolering wordt geloosd. • Vanaf 2021 intensiveert de gemeente de voorlichting aan inwoners en ondernemers over de voordelen van minder verharding. Bij nieuwbouw worden voorwaarden aan de hoeveelheid verharding gesteld. • In 2027 beschikt de gemeente over een aaneengesloten stelsel van ecologische verbindingszones en natuurlijke overloopgebieden langs vaarten. • In overleg met het waterschap en grondeigenaren maakt Etten-Leur afspraken over het vasthouden van regenwater op de zandgronden om verdroging van natuur en landbouwgronden te voorkomen. Landschap en groen • In 2030 zijn de bestaande landschapstypen nog steeds goed herkenbaar en is de hoofdgroenstructuur qua structuur nog volledig intact. • In 2030 bedraagt de gemiddelde hoeveelheid openbaar groen en water voor de gezamenlijke oppervlakte van de woongebieden minstens 80 m² per woning.

Blad 34 van 132

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 27 oktober 2020, definitief Gemeente Etten-Leur

• • •

Bij nieuwe ontwikkelingen in het stedelijk gebied of aan de randen krijgen groen en water in een vroegtijdig stadium een zichtbare plek. In 2030 is de hoeveelheid verharding in bestaand stedelijk gebied is met 10%verminderd door meer groen in openbare ruimten, op bedrijfsterreinen en in privétuinen. De biodiversiteit in de openbare ruimte is toegenomen door meer soortendiversiteit (ecologische inrichting) en voortzetten en geleidelijke uitbreiding van natuurlijk beheer.

Geluid • Bij de aanpak van geluidhinder staat de aanpak bij de bron voorop. Rustige gebieden moeten rustig blijven en het standstillbeginsel is een belangrijke voorwaarde.. • In 2022 heeft Etten-Leur voor alle daarvoor aangewezen wegen basisemissies voor verkeerslawaai vastgesteld en een systeem opgesteld voor periodieke toetsing van de emissies. Om het verkeerslawaai te verminderen ligt het accent voor de komende jaren op het faciliteren van de elektrische auto en andere voertuigen het verlagen van de rijsnelheid, het gebruik van stil asfalt en het stimuleren van het gebruik van de fiets, het openbare vervoer en slimme mobiliteit. • In 2024 zijn er voor de bedrijventerreinen ‘Vosdonk’ en ’Zwartenberg’ geluidproductieplafonds (als opvolgers van de bestaande geluidzones) vastgesteld. Voor het bedrijventerrein ‘Vosdonk’ is de zone voor vestiging van grote lawaaimakers verkleind. Met de gemeente Moerdijk moeten afspraken worden gemaakt over de zone en het beheer van het bedrijventerrein ‘Zwartenberg’. • Bij de aanleg van nieuwe wegen, bouw van nieuwe woningen of aanleg van nieuwe bedrijventerreinen hanteert de gemeente de standaardwaarde. Afwijking van de waarde is alleen mogelijk bij het opvullen van open gaten of herontwikkeling van bestaand stedelijk gebied.

Aangetoond moet worden dat geen geluidbeperkende maatregelen kunnen worden getroffen, de afwijking zo beperkt mogelijk is en de grenswaarde niet wordt overschreden. • Uiterlijk in 2029 zijn de regels voor geluid afkomstig van onder andere horeca en evenementen opgenomen in het omgevingsplan. In de tussentijd zijn landelijke regels van toepassing (de zogenaamde “bruidschatregels”) Geur • Etten-Leur houdt vast aan de eerder geformuleerde doelstelling dat het aantal inwoners dat geurhinder ervaart minder is dan 5%. • Voor industriële bedrijven blijven de normen uit de Beleidsregel industriële geur NoordBrabant 2018 gelden. • Etten-Leur hanteert in beginsel de volgende geurnormen voor veehouderijen met een geuremissiefactor: o geurgevoelige objecten in de bebouwde kom: 2 OU/m3; o geurgevoelige objecten in het buitengebied: 5 OU/m3 (in overweging). • Afwijking binnen de wettelijke normen blijft mits gemotiveerd mogelijk. • Bij nieuwvestiging is inzicht in de geurcontour verplicht. Bij de aanwezigheid van geurgevoelige objecten binnen de contour kan de vergunning niet of alleen onder voorwaarden verleend worden. Bij nieuwe initiatieven binnen geurcontouren van bestaande bedrijven gaat de gemeente eerst na of medewerking mogelijk is met behulp van maatregelen waarmee de geurhinder kan worden gereduceerd.

Ziektekiemen Bij het ontwikkelen van plannen voor nieuwbouw wordt vroegtijdig rekening gehouden met de risico’s van de emissies voor de gezondheid van fijnstof, ammoniak en de verspreiding van zoönose

Blad 35 van 132

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 27 oktober 2020, definitief Gemeente Etten-Leur

Licht • Ter bescherming van natuurgebieden en verstoring van het gedrag van aanwezige dieren vermijdt de gemeente lichthinder in en rondom deze gebieden. • Voor kassengebieden en andere bedrijfsactiviteiten hanteert Etten-Leur vooralsnog de landelijke richtlijnen. • De regels voor sportparken blijven gelden. • Voor de verlichting van de openbare ruimte zoekt de gemeente naar richtlijnen en oplossingen die goed voor mens en milieu zijn. Daarbij rekening houdend met sociale veiligheid en verkeersveiligheid. Trillingen Bij het ontwikkelen van nieuwbouwplannen wordt in een vroegtijdig stadium van de planvorming rekening gehouden met trillinghinder die veroorzaakt wordt door weg- en railverkeer, industriële machines en bouwactiviteiten (zoals heien). Straling In 2022 beschikt Etten-Leur over richtlijnen voor het plaatsen van zendmasten Externe veiligheid • In het belang van een gezonde, maar ook veilige leefomgeving houdt de gemeente bij initiatieven in de nabijheid van risicobronnen in een vroegtijdig stadium rekening met het veiligheidsrisico. • In afwachting van de vaststelling van aandachtsgebieden voor externe veiligheid blijft het beleid uit de ‘Nota Externe Veiligheid’(2008) van toepassing. In 2021 heeft Etten-Leur voor alle risicobronnen aandachtsgebieden vastgesteld.

• Samen met de West-Brabantse spoorweggemeenten volgt Etten-Leur de ontwikkelingen van het vervoer van gevaarlijke stoffen over het spoor (Basisnet spoor). Huishoudelijk afval Etten-Leur volgt de landelijke doelstelling inzameling huishoudelijk afval. Bouwstoffen en grondstromen Etten-Leur volgt het landelijke beleid voor bouwstoffen/grondstromen Energie Op het gebied van energie kent de omgevingsvisie concreet de volgende doelstellingen: • Etten-Leur levert haar bijdrage aan de regionale doelstelling voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit in 2030. Uitgaande van de huidige windmolens en de bouw van de zonneparken langs de A58 en op de voormalige stortplaats Bollendonk, moet in 2030 een capaciteit van 43 Gigawattuur (GWh) aan ‘grootschalig zon op dak’ zijn gerealiseerd. • De hoeveelheid hernieuwbare energie opgewekt door zonnepanelen bij particuliere woningen heeft in 2030 een capaciteit van 28 Gigawattuur (GWh). • In 2021 beschikt Etten-Leur over een ‘Transitievisie Warmte’. De regionale ambitie om via isolatie 15 % minder warmte te gebruiken wordt daarin overgenomen. Duurzame mobiliteit In 2022 beschikt Etten-Leur over een nader uitgewerkt pakket van maatregelen in het kader van de bevordering van duurzame mobiliteit.

Blad 36 van 132

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 27 oktober 2020, definitief Gemeente Etten-Leur

4

De referentiesituatie: de huidige en toekomstige staat van de leefomgeving

4.1

Definitie referentiesituatie Om de effecten van de nieuwe beleidskeuzes in de Omgevingsvisie Etten-Leur te kunnen bepalen, is het vereist om de referentiesituatie (vergelijkingsbasis) vast te leggen. De referentiesituatie is de situatie zoals die zich voordoet zonder het (nieuwe) beleid en de (nieuwe) activiteiten die onderdeel zijn van de omgevingsvisie. De referentiesituatie is niet de huidige staat van de leefomgeving, maar de toekomstige staat van leefomgeving zonder de uitvoering van de omgevingsvisie. Dit omdat de leefomgeving ook zonder de Omgevingsvisie op basis van al lopende trends en ontwikkelingen en op basis van het huidige beleid veranderd en in dit MER onderscheid gemaakt wordt in de effecten van al lopende ontwikkelingen en de effecten van de Omgevingsvisie. De referentiesituatie bestaat uit: • De huidige staat van leefomgeving (ook wel huidige situatie genoemd): de feitelijke bestaande situatie van Etten-Leur. • De toekomstige staat van leefomgeving: de autonome ontwikkeling van Etten-Leur als gevolg van trends en ontwikkelingen (in en om het plangebied) en als gevolg doorzetten van het huidige beleid.

Referentiesituatie = huidige situatie + autonome ontwikkeling Referentiesituatie: toekomstige situatie zonder omgevingsvisie Huidige situatie:

bestaande / feitelijke situatie

Autonome ontwikkelingen: ontwikkelingen anders dan de Omgevingsvisie

In bijlage 5 van dit MER is uitgebreid ingegaan op de huidige en toekomstige staat van de leefomgeving. Daarbij is voor alle relevante aspecten een beeld gegeven van de huidige situatie, en wordt inzicht gegeven in (potentiële) knel- en aandachtspunten. Alle aspecten van de fysieke leefomgeving krijgen hierbij een plek. Er wordt tevens een relatie gelegd met de thema’s die vanwege de wetgeving (Omgevingswet, Wet milieubeheer) moeten worden beschouwd, zoals biodiversiteit en de kwaliteit van lucht, bodem en grondwater. De referentiesituatie is in beeld gebracht op basis van feitelijke gegevens die in openbaar toegankelijke bronnen te vinden zijn. Om de referentiesituatie in dit MER in beeld te brengen, zijn geen metingen/berekeningen van de huidige situatie uitgevoerd, behalve voor verkeer. Verkeer is berekend met een verkeersmodel. De huidige en toekomstige staat van de leefomgeving is beoordeeld. Hiervoor is het volgende beoordelingskader gebruikt.

Blad 37 van 132

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 27 oktober 2020, definitief Gemeente Etten-Leur

Beoordeling

Huidige staat 2020

++

Goede staat, geen knelpunten

+

Redelijke staat, gering aantal knelpunten

0

Neutrale staat

--

Matige staat, redelijk aantal knelpunten Negatieve staat, veel knelpunten

Autonome ontwikkeling 2030, ten opzichte van huidige staat 2020 Sterk positieve ontwikkeling / oplossen knelpunten positieveontwikkeling / oplossen deel knelpunten Neutraal, geen ontwikkeling, geen oplossing knelpunten Negatieve ontwikkeling / enkele nieuwe of verergering bestaande knelpunten Zeer negatieve ontwikkeling / nieuwe of ernstige verergering bestaande knelpunten

Als referentiejaar wordt uitgegaan van het jaar 2030. Dat is de (primaire) planperiode voor de omgevingsvisie en tevens een gebruikelijke periode om vooruit te kunnen kijken in onderzoeken, bijvoorbeeld in het verkeersonderzoek. De situatie zoals die zich voordoet in 2030, zonder de (nieuwe) ontwikkelingen waarin de omgevingsvisie voorziet, is daarom de referentiesituatie. Voor de effecten op Natura 2000-gebieden mag niet worden uitgegaan van het referentiejaar 2030. Conform de eisen van de Wet natuurbescherming en jurisprudentieis de referentiesituatie voor Natura 2000 de huidige situatie, oftewel de feitelijk bestaande situatie in 2020. Onderstaand is eerst algemeen, dan per deelgebied en vervolgens per aspect van de fysieke leefomgeving een kenschets van de leefomgeving gegeven. Hierin wordt kort en globaal ingegaan op de waarden, de ontwikkelingen, knelpunten en kansen. Voor achtergrondinformatie wordt verwezen naar bijlage 5 en de Omgevingsvisie.

4.2

Staat van leefomgeving

4.2.1

Staat van Etten-Leur algemeen Etten en Leur Etten-Leur is een middelgrootte gemeente in het westelijk deel van Noord-Brabant. Naburige gemeenten zijn Breda (oostzijde), Moerdijk (noordzijde), Halderberge (noordwestzijde), Rucphen (zuidwestzijde) en Zundert (zuidoostzijde). Etten-Leur ontleent zijn naam aan de twee plaatsen van waaruit de gemeente is ontstaan: Etten en Leur. Van oorsprong zijn zowel Etten als Leur betekenisvol in de land- en tuinbouw en daarbij ook in de handel en nijverheid. Tot halverwege de twintigste eeuw zijn Etten en Leur relatief welvarende agrarische dorpen. Met het in gang zetten van de industriële ontwikkeling in de periode 1950-1960, ontstaat er een omschakeling in het type werkgelegenheid: van overwegend agrarisch naar een meer industrieel georiënteerd karakter. Deze groei van de werkgelegenheid gaat gepaard met uitbreiding van de kern. Er ontstaan in een relatief kort tijdsbestek nieuwe wijken aan de randen van Etten en Leur en ook het voorzieningenpakket breidt steeds meer uit. Etten-Leur is ca 56 km2 groot, waarvan 99% land en ca 1 % water. Centraal in de gemeente ligt het centrum met omliggende woongebieden. In oost-westelijke richting wordt de gemeente doorsneden door de snelweg A58 en de spoorlijn Breda-Roosendaal. Door de aanwezige infrastructuur van wegen, water én een spoorlijn sterke relaties in oostelijke en westelijke richting.

Het verstedelijkt gebied van Etten-Leur heeft zich aan de oost-west lopende infrastructuur verder

Blad 38 van 132

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 27 oktober 2020, definitief Gemeente Etten-Leur

ontwikkeld. Gegroepeerd rondom de kernen Etten en Leur is de woonbebouwing gerealiseerd. Bedrijven zijn vooral gesitueerd aan de westzijde van Etten-Leur op het bedrijventerrein Vosdonk en deels ten noorden op het bedrijventerrein Zwartenberg aan de rivier de Mark en op Attelaken, ten noorden van het spoor. Kantoren bevinden zich hoofdzakelijk op Trivium en de Oostpoort. Het overgrote deel van het grondgebied van de gemeente bestaat uit buitengebied: agrarische gronden met natuur- gebieden . Er is sprake van een noordzuid gerichte landschappelijke geleding van lager gelegen nattere kleigebieden in het noorden, naar hoger gelegen drogere zandgronden in het zuiden. De mensen De bevolkingssamenstelling verandert Etten-Leur heeft zo’n 43.900 inwoners in ca. 19.000 huishoudens (1-8-2020). Daarvan woont het grootste deel (ca 82%) in de woongebieden on het centrum. In het centrum zelf woont ca 12% van de bevolking van Etten-Leur, 5% woont in het buitengebied en ca 1% op of direct nabij de werklocaties. Het aantal inwoners is tussen 2000 en 2020 met ca. 6.900 personen toegenomen van ca 37.000 in 2000 tot ca. 43.900 in 2020 (ca. 18,5% groei, gemiddeld ca 1 % per jaar). De stijging was in de periode 2000-2010 (+ 4.500 / + 12%) sterker dan in de periode 2010-2020 (+2.400 / + 6%).

Van de bevolking is momenteel ca 17% tussen de 0-15 jaar, 11% tussen de 15 en 25 jaar, 23 % tussen 25 en 45 jaar, 28% tussen de 45 en 65 jaar en 21 % ouder dan 65 jaar.

Bevolkingsgroei Etten-Leur Bevolking naar leeftijdsgroep (bron: www.allecijfers.nl, gebaseerd op CBS-cijfers)

In 2020 had ca 80,5 van de bevolking een autochtone achtergrond, ca 19,5% een migratieachtergrond (ca, 9,5% westers, ca 10% niet westers). In 2013 was dit respectievelijk 83, 9 en 8%.

Migratieachtergrond Etten-Leur (bron:, gebaseerd op CBS-cijfers)

Blad 39 van 132

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 27 oktober 2020, definitief Gemeente Etten-Leur

Volgens de bevolkingsprognose Brabant neemt het inwonertal tot 2030 toe tot ongeveer 45.800 inwoners (een groei van ca 1.900 inwoners / +4,5% ten opzichte van 2020).. De komende tien jaar neemt de groep ouderen verder toe, het aantal jongeren neemt verder af en het aantal inwoners met een andere culturele achtergrond groeit. De veranderende samenstelling is van invloed op het aantal huishoudens. Steeds meer huishoudens bestaan uit een of twee personen. Het percentage alleenstaanden bedraagt nu circa 30%. Steeds meer ouderen staan alleen. De groeiende groep ouderen vraagt steeds meer zorg.

Bevolkingspiramides Etten-Leur 1990 en 2013 (bron: CBS, geen recentere cijfers beschikbaar)

Kennen, ontmoeten, helpen, leren en meedoen Volgens de Stand van Etten-Leur (gemeente Etten-Leur, 2019) is Etten-Leur een sociale gemeente waar mensen elkaar kennen, ontmoeten en helpen. De inwoners vinden het dorpse karakter en brede aanbod aan voorzieningen in Etten-Leur aantrekkelijk. Het kleinschalige, het sociale aspect van het dorpse, waardoor men elkaar kent, men zich veilig voelt en zorg heeft voor elkaar. Gezelligheid en onderlinge saamhorigheid is daarbij van belang. Etten-Leur is een aantrekkelijke woonplaats met winkels, horeca, scholen, wijkvoorzieningen, sport, cultuur en werk om de hoek. De Etten-Leurse wijken bestaan uit een mix aan type woningen. In de nabijheid zijn voorzieningen aanwezig waarbij jong en oud, autochtoon en allochtoon elkaar kunnen ontmoeten. De ontmoeting begint op straat, bij een speelplek of op het schoolplein: • Etten-Leur kent acht brede scholen: zij zijn niet alleen basisvoorzieningen voor leren en ontwikkeling, maar binnen de wijk ook een punt van ontmoeting; • enkele wijken hebben een eigen wijkgebouw of specifieke voorzieningen voor ontmoeting. Een breed aanbod aan sport- en culturele voorzieningen vervult daarin eveneens een rol.

Blad 40 van 132

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 27 oktober 2020, definitief Gemeente Etten-Leur

De deelname van inwoners aan de arbeidsmarkt is hoger dan in vergelijkbare gemeenten. Een goede samenwerking tussen ondernemers en onderwijs blijft nodig om ook in de toekomst vraag en aanbod goed op elkaar af te stemmen. De voortgezet onderwijsvoorzieningen bestaan uit: • twee middelbare scholen met een regionale uitstraling; • enkele vakopleidingen. Etten-Leur kent een goed pakket eerstelijns gezondheidsvoorzieningen: • voldoende huisartsen; • twee poliklinieken; • verpleeghuizen; • specifieke woonvoorzieningen en dagbesteding voor inwoners met een beperking. Deze voorzieningen liggen verspreid over de gemeente. Het grootste deel van de zorg vindt thuis plaats. De toename van de groep ouderen leidt tot een stijging van de totale zorgvraag. Woningaanbod Begin 2020 bestond de woningvoorraad uit circa 19.600 woningen (63 % koop, 27 % sociale huur en 10 % vrije huur). De kwaliteit van de woningen en woonomgeving is goed. Er is een ruim aanbod aan grondgebonden woningen (81 %). De meeste bestaande woningen zijn nog prima. Huishoudens zijn voor een nieuwe woning hoofdzakelijk aangewezen op de bestaande woningvoorraad. De kwaliteit van de woningen en woonomgeving is goed en er is een ruim aanbod aan grondgebonden woningen. Wel wordt verwacht dat binnen nu en 10 jaar een deel van de woningvoorraad in de oudere woonwijken minder aan de dan geldende woonwensen voldoet.

Volgens prognoses neemt het aantal huishoudens toe als gevolg van: • een daling van het aantal personen per huishouden; • de instroom nieuwe bewoners vanuit de Randstad; • (arbeids)migranten; • een groeiende markt voor andere woonvormen zoals wonen met zorgvoorzieningen.

Woningkenmerken Etten-Leur (bron: www.allecijfers.nl, gebaseerd op CBS-cijfers)

Blad 41 van 132

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 27 oktober 2020, definitief Gemeente Etten-Leur

Het huidig aanbod aan woningen is te beperkt om de vraag op te vangen: • tot 2030 bouwt Etten-Leur nog circa 200 nieuwe woningen per jaar voor jong en oud, koop en huur; Aansluitend op bestaand stedelijk gebied van Etten-Leur is een nieuwe locatie nodig voor de overige woningen. De economie Onderdeel van regionaal netwerk West-Brabant Etten-Leur maakt onderdeel uit van regionaal netwerk West-Brabant. De regio West-Brabant profiteert economisch van de ligging tussen de zeehavens Rotterdam en Antwerpen. De centrumstad Breda neemt daarin een steeds belangrijkere rol in. Samen met omringende gemeenten vormt de centrumstad een economisch netwerk. Binnen het netwerk profiteert EttenLeur van de ligging langs de A58, de nabijheid van Breda en de A16. Zij kan aan het netwerk een waardevolle bijdrage leveren. Het succes van het netwerk is afhankelijk van samenwerking en afstemming. Regionale werkgelegenheidsfunctie Etten-Leur heeft een regionale werkgelegenheidsfunctie. De industrie en handel zorgen voor de meeste banen. De bedrijven zijn vooral gevestigd op de werklocaties Vosdonk, Attelaken en Zwartenberg (zie verder bij kopje werklocaties). Kantoren zijn vooral gevestigd in OostpoortTrivium. Het gaat vooral om midden- en kleinbedrijven, er zijn weinig grote bedrijven. De werklocaties kennen de kenmerken van een kleinschalig functioneel werkmilieu.

De diversiteit aan sectoren biedt naar de toekomstkansen, maar kent ook risico’s. In de regio West-Brabant hebben vier sectoren de meeste potentie: agrofood, maakindustrie; logistiek en kennisdiensten. In EttenLeur zijn de vier sectoren aanwezig maar geen enkele sector overheerst. Op den duur voldoen de huidige werklocaties niet meer aan de daaraan gestelde eisen.

4.2.2

Staat van het centrumgebied Kenschets en waarden Centrumgebied: plek voor ontmoeting Het centrumgebied van Etten-Leur is een belangrijke plek van ontmoeting. Winkels, horeca, maatschappelijke voorzieningen, toerisme en recreatie komen in dit gebied bijeen. Deze voorzieningen zijn vooral op de begane grond gevestigd. Op de verdieping zijn woningen. Daarmee heeft het centrum ook een woonfunctie. Meerdere trends zijn van invloed op de functie van het centrum. Bijvoorbeeld online winkelen, concurrentie vanuit de grote steden en veranderende wensen van het winkelend publiek. Opgave is ervoor te zorgen dat het centrum een aantrekkelijke plek voor ontmoeting blijft. Niet alleen voor de eigen inwoners, maar ook voor inwoners van buurgemeenten, toeristen, ondernemers en andere in het centrum gevestigde partijen. Een compleet aanbod aan winkels vormt nu nog het hart van het centrum. Eigen inwoners doen hier frequent en gericht aankopen. Zij waarderen het sterke aanbod aan dagelijkse producten. Aan de randen vind je het stadskantoor, een plein met horeca, een bioscoop, cultureel centrum en het zwembad. De historische linten Markt, Bisschopsmolenstraat en Oude Bredaseweg zijn uitlopers van het centrumgebied. Van oudsher hadden deze straten een gecombineerde woon-, winkel- en verblijfsfunctie. Deze functie tref je nog steeds aan in het noordelijk deel van de Bisschopsmolenstraat.

Juist hier vind je de lokale winkelier. De winkelfunctie aan de Markt en de Oude Bredaseweg is sterk afgenomen. Het accent ligt steeds meer op wonen en rondom de Moeierboom op (avond) horeca en toerisme. De Vincent van Goghkerk als toeristische trekker en jaarlijkse grotere en kleinere evenementen zorgen voor

Blad 42 van 132

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 27 oktober 2020, definitief Gemeente Etten-Leur

levendigheid en diversiteit. Samen met het Oderkerkpark, diverse ontmoetingscentra en het station op loopafstand maakt dat het centrumgebied bovenal een plek voor ontmoeting. Een plek waar inwoners van Etten-Leur maar ook inwoners van buurgemeenten regelmatig gebruik van maken. Van winkelen naar beleving Het gedrag van de consument verandert. Hij maakt gebruik van internet of kiest voor de grote stad. Deze trend leidt tot afname van het aanbod in mode en niet dagelijkse winkels zoals een boekwinkel. Lokale ondernemers merken dit aan het aantal bezoekers en hun verblijfsduur. Beide lopen terug. Een goed bereikbaar centrum Een centrum als centrale ontmoetingsplan vraagt om een goede bereikbaarheid en een aantrekkelijke, schone en veilige (semi)openbare ruimte zonder beperkingen voor de bezoekers. Dat heeft Etten-Leur: Voor elke bezoeker, te voet, te fiets, met het openbaar vervoer of met de auto is het centrum goed bereikbaar. Uniek is de ondergrondse parkeergarage (1000 parkeerplaatsen). Een leefbaar centrum Behalve een ontmoetingsfunctie heeft het centrumgebied van Etten-Leur een woonfunctie. In de toekomst zal de woonfunctie toenemen. De leefbaarheid is over het algemeen goed, maar staat onder de druk.

4.2.1

Staat van de woongebieden Historisch en groen stedelijk karakter De historische linten in de kernen Etten en Leur vormden de basis voor de stedelijke groei. De kenmerken van de historie vind je in verschillende wijken terug in de infrastructuur, beplanting en ondergrond en bebouwing. In de structuur van de wijken is de tijdgeest herkenbaar. De wijken in Etten-Leur hebben een groen stedelijk karakter: • Veel eengezinswoningen met relatief veel groen in de openbare ruimte; • de gemiddelde hoeveelheid groen is met gemiddeld 88 m2 hoger dan de landelijke richtlijn (75 m2) • zowel historische linten, als landschapselementen, laanbeplanting en kleinere en grotere (groene) open plekken in de nabijheid van woningen. Bestaande woningvoorraad: behoud, versterken en verduurzamen Etten-Leur kent een compleet en gedifferentieerd woningaanbod voor alle inwoners. Het grootste deel van het woningaanbod bestaat uit grondgebonden eengezinswoningen. Wijk- en buurtwinkelcentra: plek voor ontmoeting In Etten-Leur zijn de volgende wijk- en buurtwinkelcentra: • winkelvoorziening in het centrum; • het wijkwinkelcentrum in Etten-Leur Noord; • het buurtwinkelcentrum aan de Kerkwerve en • solitaire supermarkten aan de Trompetlaan en Schoonhout. Deze centra vormen een plek voor ontmoeting. De trend is echter inkrimping van het winkelaanbod en het onttrekken van panden aan de winkelbestemming.