bijlage 5 MER Omgevingsvisie Etten-Leur totaal incl samenvatting en bijlagen dd 1 nov 2021

Geur • Etten-Leur houdt vast aan de eerder geformuleerde doelstelling dat het aantal inwoners dat geurhinder ervaart minder is dan 5%. • Voor industriële bedrijven blijven de normen uit de Beleidsregel industriële geur NoordBrabant 2018 gelden. • Etten-Leur hanteert in beginsel de volgende geurnormen voor veehouderijen met een geuremissiefactor: o geurgevoelige objecten in de bebouwde kom: 2 OU/m3; o geurgevoelige objecten in het buitengebied: 5 OU/m3 (in overweging). • Afwijking binnen de wettelijke normen blijft mits gemotiveerd mogelijk. • Bij nieuwvestiging is inzicht in de geurcontour verplicht. Bij de aanwezigheid van geurgevoelige objecten binnen de contour kan de vergunning niet of alleen onder voorwaarden verleend worden. Bij nieuwe initiatieven binnen geurcontouren van bestaande bedrijven gaat de gemeente eerst na of medewerking mogelijk is met behulp van maatregelen waarmee de geurhinder kan worden gereduceerd. Ziektekiemen Bij het ontwikkelen van plannen voor nieuwbouw wordt vroegtijdig rekening gehouden met de risico’s van de emissies voor de gezondheid van fijnstof, ammoniak en de verspreiding van zoönose Licht • Ter bescherming van natuurgebieden en verstoring van het gedrag van aanwezige dieren vermijdt de gemeente lichthinder in en rondom deze gebieden.

• Voor kassengebieden en andere bedrijfsactiviteiten hanteert Etten-Leur vooralsnog de landelijke richtlijnen. • De regels voor sportparken blijven gelden. • Voor de verlichting van de openbare ruimte zoekt de gemeente naar richtlijnen en oplossingen die goed voor mens en milieu zijn. Daarbij rekening houdend met sociale veiligheid en verkeersveiligheid. Trillingen Bij het ontwikkelen van nieuwbouwplannen wordt in een vroegtijdig stadium van de planvorming rekening gehouden met trillinghinder die veroorzaakt wordt door weg- en railverkeer, industriële machines en bouwactiviteiten (zoals heien). Straling In 2022 beschikt Etten-Leur over richtlijnen voor het plaatsen van zendmasten

Blad 38

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 1 november 2021, definitief Gemeente Etten-Leur

Externe veiligheid • In het belang van een gezonde, maar ook veilige leefomgeving houdt de gemeente bij initiatieven in de nabijheid van risicobronnen in een vroegtijdig stadium rekening met het veiligheidsrisico. • In afwachting van de vaststelling van aandachtsgebieden voor externe veiligheid blijft het beleid uit de ‘Nota Externe Veiligheid’(2008) van toepassing. In 2021 heeft Etten-Leur voor alle risicobronnen aandachtsgebieden vastgesteld. • Samen met de West-Brabantse spoorweggemeenten volgt Etten-Leur de ontwikkelingen van het vervoer van gevaarlijke stoffen over het spoor (Basisnet spoor). Huishoudelijk afval Etten-Leur volgt de landelijke doelstelling inzameling huishoudelijk afval. Bouwstoffen en grondstromen Etten-Leur volgt het landelijke beleid voor bouwstoffen/grondstromen Energie Op het gebied van energie kent de omgevingsvisie concreet de volgende doelstellingen: • Etten-Leur levert haar bijdrage aan de regionale doelstelling voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit in 2030. Uitgaande van de huidige windmolens en de bouw van de zonneparken langs de A58 en op de voormalige stortplaats Bollendonk, moet in 2030 een capaciteit van 43 Gigawattuur (GWh) aan ‘grootschalig zon op dak’ zijn gerealiseerd. • De hoeveelheid hernieuwbare energie opgewekt door zonnepanelen bij particuliere woningen heeft in 2030 een capaciteit van 28 Gigawattuur (GWh).

• In 2021 beschikt Etten-Leur over een ‘Transitievisie Warmte’. De regionale ambitie om via isolatie 15 % minder warmte te gebruiken wordt daarin overgenomen. Duurzame mobiliteit In 2022 beschikt Etten-Leur over een nader uitgewerkt pakket van maatregelen in het kader van de bevordering van duurzame mobiliteit.

Blad 39

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 1 november 2021, definitief Gemeente Etten-Leur

4

De referentiesituatie: de huidige en toekomstige staat van de leefomgeving

4.1

Definitie referentiesituatie Om de effecten van de nieuwe beleidskeuzes in de Omgevingsvisie Etten-Leur te kunnen bepalen, is het vereist om de referentiesituatie (vergelijkingsbasis) vast te leggen. De referentiesituatie is de situatie zoals die zich voordoet zonder het (nieuwe) beleid en de (nieuwe) activiteiten die onderdeel zijn van de omgevingsvisie. De referentiesituatie is niet de huidige staat van de leefomgeving, maar de toekomstige staat van leefomgeving zonder de uitvoering van de omgevingsvisie. Dit omdat de leefomgeving ook zonder de Omgevingsvisie op basis van al lopende trends en ontwikkelingen en op basis van het huidige beleid ook al verandert. In dit MER is een vergelijking gemaakt tussen de effecten van al lopende ontwikkelingen en de effecten van nieuw beleid en nieuwe ontwikkelingen zoals voorzien in de Omgevingsvisie. De referentiesituatie bestaat uit: • De huidige staat van leefomgeving (ook wel huidige situatie genoemd): de feitelijke bestaande situatie van Etten-Leur. • De toekomstige staat van leefomgeving: de autonome ontwikkeling van Etten-Leur als gevolg van trends en ontwikkelingen (in en om het plangebied) en als gevolg doorzetten van het huidige beleid.

Referentiesituatie = huidige situatie + autonome ontwikkeling Referentiesituatie: toekomstige situatie zonder omgevingsvisie Huidige situatie:

bestaande / feitelijke situatie

Autonome ontwikkelingen: ontwikkelingen anders dan de Omgevingsvisie

In de losse bijlage Staat van leefomgeving (Antea Group, 2021) is uitgebreider ingegaan op de huidige en toekomstige staat van de leefomgeving. Daarbij is voor alle relevante aspecten een beeld gegeven van de huidige situatie, en wordt inzicht gegeven in (potentiële) knel- en aandachtspunten. Alle aspecten van de fysieke leefomgeving krijgen hierbij een plek. Er wordt tevens een relatie gelegd met de thema’s die vanwege de wetgeving (Omgevingswet, Wet milieubeheer) moeten worden beschouwd, zoals biodiversiteit en de kwaliteit van lucht, bodem en grondwater. De referentiesituatie is in beeld gebracht op basis van feitelijke gegevens die in openbaar toegankelijke bronnen te vinden zijn. Om de referentiesituatie in dit MER in beeld te brengen, zijn geen metingen/berekeningen van de huidige situatie uitgevoerd, behalve voor verkeer. Verkeer is berekend met een verkeersmodel. De huidige en toekomstige staat van de leefomgeving is beoordeeld. Hiervoor is het volgende beoordelingskader gebruikt.

Blad 40

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 1 november 2021, definitief Gemeente Etten-Leur

Beoordeling ++ +

Huidige staat Goede staat, geen knelpunten Redelijke staat, gering aantal knelpunten

0

Neutrale staat

-

Matige staat, redelijk aantal knelpunten

--

Negatieve staat, veel knelpunten

Autonome ontwikkeling ten opzichte van huidige staat Sterk positieve ontwikkeling / oplossen knelpunten Positieve ontwikkeling / oplossen deel knelpunten Neutraal, geen ontwikkeling, geen oplossing knelpunten Negatieve ontwikkeling / enkele nieuwe of verergering bestaande knelpunten Zeer negatieve ontwikkeling / nieuwe of ernstige verergering bestaande knelpunten

Als referentiejaar wordt uitgegaan van het jaar 2030. Dat is de (primaire) planperiode voor de omgevingsvisie en tevens een gebruikelijke periode om vooruit te kunnen kijken in onderzoeken, bijvoorbeeld in het verkeersonderzoek. De situatie zoals die zich voordoet in 2030, zonder de (nieuwe) ontwikkelingen waarin de omgevingsvisie voorziet, is daarom de referentiesituatie. Voor de effecten op Natura 2000-gebieden mag niet worden uitgegaan van het referentiejaar 2030. Conform de eisen van de Wet natuurbescherming en jurisprudentie is de referentiesituatie voor Natura 2000 de huidige situatie, oftewel de feitelijk bestaande situatie in 2020. Onderstaand is eerst algemeen, dan per deelgebied en vervolgens per aspect van de fysieke leefomgeving een kenschets van de leefomgeving gegeven. Hierin wordt kort en globaal ingegaan op de waarden, de ontwikkelingen, knelpunten en kansen. Voor achtergrondinformatie wordt verwezen naar de losse bijlage Staat van leefomgeving en de Omgevingsvisie.

4.2

Staat van leefomgeving

4.2.1

Staat van Etten-Leur algemeen Etten en Leur Etten-Leur is een middelgrootte gemeente in het westelijk deel van Noord-Brabant. Naburige gemeenten zijn Breda (oostzijde), Moerdijk (noordzijde), Halderberge (noordwestzijde), Rucphen (zuidwestzijde) en Zundert (zuidoostzijde). Etten-Leur ontleent zijn naam aan de twee plaatsen van waaruit de gemeente is ontstaan: Etten en Leur. Van oorsprong zijn zowel Etten als Leur betekenisvol in de land- en tuinbouw en daarbij ook in de handel en nijverheid. Tot halverwege de twintigste eeuw zijn Etten en Leur relatief welvarende agrarische dorpen. Met het in gang zetten van de industriële ontwikkeling in de periode 1950-1960, ontstaat er een omschakeling in het type werkgelegenheid: van overwegend agrarisch naar een meer industrieel georiënteerd karakter. Deze groei van de werkgelegenheid gaat gepaard met uitbreiding van de kern. Er ontstaan in een relatief kort tijdsbestek nieuwe wijken aan de randen van Etten en Leur en ook het voorzieningenpakket breidt steeds meer uit. Etten-Leur is ca 56 km2 groot, waarvan 99% land en ca 1 % water. Centraal in de gemeente ligt het centrum met omliggende woongebieden. In oost-westelijke richting wordt de gemeente doorsneden door de snelweg A58 en de spoorlijn Breda-Roosendaal. Door de aanwezige infrastructuur van wegen, water én een spoorlijn sterke relaties in oostelijke en westelijke richting.

Het verstedelijkt gebied van Etten-Leur heeft zich aan de oost-west lopende infrastructuur verder ontwikkeld. Gegroepeerd rondom de kernen Etten en Leur is de woonbebouwing gerealiseerd. Bedrijven zijn vooral gesitueerd aan de westzijde van Etten-Leur op het bedrijventerrein Vosdonk

Blad 41

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 1 november 2021, definitief Gemeente Etten-Leur

en deels ten noorden op het bedrijventerrein Zwartenberg aan de rivier de Mark en op Attelaken, ten noorden van het spoor. Kantoren bevinden zich hoofdzakelijk op Trivium en de Oostpoort. Het overgrote deel van het grondgebied van de gemeente bestaat uit buitengebied: agrarische gronden met natuur- gebieden . Er is sprake van een noordzuid gerichte landschappelijke geleding van lager gelegen nattere kleigebieden in het noorden, naar hoger gelegen drogere zandgronden in het zuiden. De mensen De bevolkingssamenstelling verandert Etten-Leur heeft zo’n 43.900 inwoners in ca. 19.000 huishoudens (1-8-2020). Daarvan woont het grootste deel (ca 82%) in de woongebieden on het centrum. In het centrum zelf woont ca 12% van de bevolking van Etten-Leur, 5% woont in het buitengebied en ca 1% op of direct nabij de werklocaties. Het aantal inwoners is tussen 2000 en 2020 met ca. 6.900 personen toegenomen van ca 37.000 in 2000 tot ca. 43.900 in 2020 (ca. 18,5% groei, gemiddeld ca 1 % per jaar). De stijging was in de periode 2000-2010 (+ 4.500 / + 12%) sterker dan in de periode 2010-2020 (+2.400 / + 6%). Van de bevolking is momenteel ca 17% tussen de 0-15 jaar, 11% tussen de 15 en 25 jaar, 23 % tussen 25 en 45 jaar, 28% tussen de 45 en 65 jaar en 21 % ouder dan 65 jaar.

Bevolkingsgroei Etten-Leur Bevolking naar leeftijdsgroep (bron: www.allecijfers.nl, gebaseerd op CBS-cijfers)

In 2020 had ca 80,5 van de bevolking een autochtone achtergrond, ca 19,5% een migratieachtergrond (ca, 9,5% westers, ca 10% niet westers). In 2013 was dit respectievelijk 83, 9 en 8%.

Migratieachtergrond Etten-Leur (bron:, gebaseerd op CBS-cijfers)

Blad 42

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 1 november 2021, definitief Gemeente Etten-Leur

Volgens de bevolkingsprognose Brabant neemt het inwonertal tot 2030 toe tot ongeveer 45.800 inwoners (een groei van ca 1.900 inwoners / +4,5% ten opzichte van 2020).. De komende tien jaar neemt de groep ouderen verder toe, het aantal jongeren neemt verder af en het aantal inwoners met een andere culturele achtergrond groeit. De veranderende samenstelling is van invloed op het aantal huishoudens. Steeds meer huishoudens bestaan uit een of twee personen. Het percentage alleenstaanden bedraagt nu circa 30%. Steeds meer ouderen staan alleen. De groeiende groep ouderen vraagt steeds meer zorg.

Bevolkingspiramides Etten-Leur 1990 en 2013 (bron: CBS, geen recentere cijfers beschikbaar)

Kennen, ontmoeten, helpen, leren en meedoen Volgens de Stand van Etten-Leur (gemeente Etten-Leur, 2019) is Etten-Leur een sociale gemeente waar mensen elkaar kennen, ontmoeten en helpen. De inwoners vinden het dorpse karakter en brede aanbod aan voorzieningen in Etten-Leur aantrekkelijk. Het kleinschalige, het sociale aspect van het dorpse, waardoor men elkaar kent, men zich veilig voelt en zorg heeft voor elkaar. Gezelligheid en onderlinge saamhorigheid is daarbij van belang. Etten-Leur is een aantrekkelijke woonplaats met winkels, horeca, scholen, wijkvoorzieningen, sport, cultuur en werk om de hoek. De Etten-Leurse wijken bestaan uit een mix aan type woningen. In de nabijheid zijn voorzieningen aanwezig waarbij jong en oud, autochtoon en allochtoon elkaar kunnen ontmoeten. De ontmoeting begint op straat, bij een speelplek of op het schoolplein: • Etten-Leur kent acht brede scholen: zij zijn niet alleen basisvoorzieningen voor leren en ontwikkeling, maar binnen de wijk ook een punt van ontmoeting; • enkele wijken hebben een eigen wijkgebouw of specifieke voorzieningen voor ontmoeting. Een breed aanbod aan sport- en culturele voorzieningen vervult daarin eveneens een rol.

Blad 43

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 1 november 2021, definitief Gemeente Etten-Leur

De deelname van inwoners aan de arbeidsmarkt is hoger dan in vergelijkbare gemeenten. Een goede samenwerking tussen ondernemers en onderwijs blijft nodig om ook in de toekomst vraag en aanbod goed op elkaar af te stemmen. De voortgezet onderwijsvoorzieningen bestaan uit: • twee middelbare scholen met een regionale uitstraling; • enkele vakopleidingen. Etten-Leur kent een goed pakket eerstelijns gezondheidsvoorzieningen: • voldoende huisartsen; • twee poliklinieken; • verpleeghuizen; • specifieke woonvoorzieningen en dagbesteding voor inwoners met een beperking. Deze voorzieningen liggen verspreid over de gemeente. Het grootste deel van de zorg vindt thuis plaats. De toename van de groep ouderen leidt tot een stijging van de totale zorgvraag. Woningaanbod Begin 2020 bestond de woningvoorraad uit circa 19.600 woningen (63 % koop, 27 % sociale huur en 10 % vrije huur). De kwaliteit van de woningen en woonomgeving is goed. Er is een ruim aanbod aan grondgebonden woningen (81 %). De meeste bestaande woningen zijn nog prima. Huishoudens zijn voor een nieuwe woning hoofdzakelijk aangewezen op de bestaande woningvoorraad. De kwaliteit van de woningen en woonomgeving is goed en er is een ruim aanbod aan grondgebonden woningen. Wel wordt verwacht dat binnen nu en 10 jaar een deel van de woningvoorraad in de oudere woonwijken minder aan de dan geldende woonwensen voldoet.

Volgens prognoses neemt het aantal huishoudens toe als gevolg van: • een daling van het aantal personen per huishouden; • de instroom nieuwe bewoners vanuit de Randstad; • (arbeids)migranten; • een groeiende markt voor andere woonvormen zoals wonen met zorgvoorzieningen.

Woningkenmerken Etten-Leur (bron: www.allecijfers.nl, gebaseerd op CBS-cijfers)

Blad 44

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 1 november 2021, definitief Gemeente Etten-Leur

Het huidig aanbod aan woningen is te beperkt om de vraag op te vangen: • tot 2030 bouwt Etten-Leur nog circa 200 nieuwe woningen per jaar voor jong en oud, koop en huur; Aansluitend op bestaand stedelijk gebied van Etten-Leur is een nieuwe locatie nodig voor de overige woningen. De economie Onderdeel van regionaal netwerk West-Brabant Etten-Leur maakt onderdeel uit van regionaal netwerk West-Brabant. De regio West-Brabant profiteert economisch van de ligging tussen de zeehavens Rotterdam en Antwerpen. De centrumstad Breda neemt daarin een steeds belangrijkere rol in. Samen met omringende gemeenten vormt de centrumstad een economisch netwerk. Binnen het netwerk profiteert EttenLeur van de ligging langs de A58, de nabijheid van Breda en de A16. Zij kan aan het netwerk een waardevolle bijdrage leveren. Het succes van het netwerk is afhankelijk van samenwerking en afstemming. Regionale werkgelegenheidsfunctie Etten-Leur heeft een regionale werkgelegenheidsfunctie. De industrie en handel zorgen voor de meeste banen. De bedrijven zijn vooral gevestigd op de werklocaties Vosdonk, Attelaken en Zwartenberg (zie verder bij kopje werklocaties). Kantoren zijn vooral gevestigd in OostpoortTrivium. Het gaat vooral om midden- en kleinbedrijven, er zijn weinig grote bedrijven. De werklocaties kennen de kenmerken van een kleinschalig functioneel werkmilieu.

De diversiteit aan sectoren biedt naar de toekomstkansen, maar kent ook risico’s. In de regio West-Brabant hebben vier sectoren de meeste potentie: agrofood, maakindustrie; logistiek en kennisdiensten. In EttenLeur zijn de vier sectoren aanwezig maar geen enkele sector overheerst. Op den duur voldoen de huidige werklocaties niet meer aan de daaraan gestelde eisen.

4.2.2

Staat van het centrumgebied Kenschets en waarden Centrumgebied: plek voor ontmoeting Het centrumgebied van Etten-Leur is een belangrijke plek van ontmoeting. Winkels, horeca, maatschappelijke voorzieningen, toerisme en recreatie komen in dit gebied bijeen. Deze voorzieningen zijn vooral op de begane grond gevestigd. Op de verdieping zijn woningen. Daarmee heeft het centrum ook een woonfunctie. Meerdere trends zijn van invloed op de functie van het centrum. Bijvoorbeeld online winkelen, concurrentie vanuit de grote steden en veranderende wensen van het winkelend publiek. Opgave is ervoor te zorgen dat het centrum een aantrekkelijke plek voor ontmoeting blijft. Niet alleen voor de eigen inwoners, maar ook voor inwoners van buurgemeenten, toeristen, ondernemers en andere in het centrum gevestigde partijen. Een compleet aanbod aan winkels vormt nu nog het hart van het centrum. Eigen inwoners doen hier frequent en gericht aankopen. Zij waarderen het sterke aanbod aan dagelijkse producten. Aan de randen vind je het stadskantoor, een plein met horeca, een bioscoop, cultureel centrum en het zwembad. De historische linten Markt, Bisschopsmolenstraat en Oude Bredaseweg zijn uitlopers van het centrumgebied. Van oudsher hadden deze straten een gecombineerde woon-, winkel- en verblijfsfunctie. Deze functie tref je nog steeds aan in het noordelijk deel van de Bisschopsmolenstraat.

Juist hier vind je de lokale winkelier. De winkelfunctie aan de Markt en de Oude Bredaseweg is sterk afgenomen. Het accent ligt steeds meer op wonen en rondom de Moeierboom op (avond) horeca en toerisme. De Vincent van Goghkerk als toeristische trekker en jaarlijkse grotere en kleinere evenementen zorgen voor

Blad 45

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 1 november 2021, definitief Gemeente Etten-Leur

levendigheid en diversiteit. Samen met het Oderkerkpark, diverse ontmoetingscentra en het station op loopafstand maakt dat het centrumgebied bovenal een plek voor ontmoeting. Een plek waar inwoners van Etten-Leur maar ook inwoners van buurgemeenten regelmatig gebruik van maken. Van winkelen naar beleving Het gedrag van de consument verandert. Hij maakt gebruik van internet of kiest voor de grote stad. Deze trend leidt tot afname van het aanbod in mode en niet dagelijkse winkels zoals een boekwinkel. Lokale ondernemers merken dit aan het aantal bezoekers en hun verblijfsduur. Beide lopen terug. Een goed bereikbaar centrum Een centrum als centrale ontmoetingsplan vraagt om een goede bereikbaarheid en een aantrekkelijke, schone en veilige (semi)openbare ruimte zonder beperkingen voor de bezoekers. Dat heeft Etten-Leur: Voor elke bezoeker, te voet, te fiets, met het openbaar vervoer of met de auto is het centrum goed bereikbaar. Uniek is de ondergrondse parkeergarage (1000 parkeerplaatsen). Een leefbaar centrum Behalve een ontmoetingsfunctie heeft het centrumgebied van Etten-Leur een woonfunctie. In de toekomst zal de woonfunctie toenemen. De leefbaarheid is over het algemeen goed, maar staat onder de druk.

4.2.1

Staat van de woongebieden Historisch en groen stedelijk karakter De historische linten in de kernen Etten en Leur vormden de basis voor de stedelijke groei. De kenmerken van de historie vind je in verschillende wijken terug in de infrastructuur, beplanting en ondergrond en bebouwing. In de structuur van de wijken is de tijdgeest herkenbaar. De wijken in Etten-Leur hebben een groen stedelijk karakter: • Veel eengezinswoningen met relatief veel groen in de openbare ruimte; • de gemiddelde hoeveelheid groen is met gemiddeld 88 m2 hoger dan de landelijke richtlijn (75 m2) • zowel historische linten, als landschapselementen, laanbeplanting en kleinere en grotere (groene) open plekken in de nabijheid van woningen. Bestaande woningvoorraad: behoud, versterken en verduurzamen Etten-Leur kent een compleet en gedifferentieerd woningaanbod voor alle inwoners. Het grootste deel van het woningaanbod bestaat uit grondgebonden eengezinswoningen. Wijk- en buurtwinkelcentra: plek voor ontmoeting In Etten-Leur zijn de volgende wijk- en buurtwinkelcentra: • winkelvoorziening in het centrum; • het wijkwinkelcentrum in Etten-Leur Noord; • het buurtwinkelcentrum aan de Kerkwerve en • solitaire supermarkten aan de Trompetlaan en Schoonhout. Deze centra vormen een plek voor ontmoeting. De trend is echter inkrimping van het winkelaanbod en het onttrekken van panden aan de winkelbestemming.

Blad 46

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 1 november 2021, definitief Gemeente Etten-Leur

Onderwijs, spel, sport en andere maatschappelijke voorzieningen Binnen de wijken zijn naast de wijk- en buurtwinkelcentra op loopafstand van woningen goed bereikbare voorzieningen gelegen. Ze zijn verspreid gelegen over de wijken. De voorzieningen variëren van basisonderwijs, kinderopvang en kleinere en grotere speel- en sportvoorzieningen: • het basisonderwijs is ondergebracht in brede scholen, een combinatie van onderwijs, kinderopvang en wijkcentra. Niet in alle wijken is er sprake van de combinatie. In dat geval zijn wijkactiviteiten elders ondergebracht. • speelplekken zijn te onderscheiden in: o speelplekken in de buurt, voor de jongsten; o meer algemene speelplekken zoals multicourts en een skatebaan voor heel EttenLeur. • er zijn diverse sportvoorzieningen in onze gemeente: drie sportparken, twee tennisparken, diverse sportscholen en een zwembad. • in diverse wijken zijn wijkparken. Zij zijn een plek voor ontmoeting, beweging voor jong en oud en wijkactiviteiten. Het Oderkerkpark en Brabantpark hebben een functie voor heel Etten-Leur. Zij bieden ook ruimte aan evenementen. • een cultureel centrum complementeert het aanbod aan voorzieningen. Er is voldoende ruimte voor het verenigingsleven en recreatie. Het aanbod is soms voor regionaal gebruik. Zorgvriendelijke wijken Goede wijkcentra en voorzieningen vormen één van de pijlers van een zorgvriendelijke wijk.

De afgelopen periode heeft Etten-Leur geïnvesteerd in het realiseren van woonservicezones: • bundeling van beschut en beschermd wonen, zorg en maatschappelijke voorzieningen; • elk woonservicegebied heeft een wijkservicepunt van waaruit 24 uurs zorgverlening is gegarandeerd. De woonomgeving is veilig en toegankelijk. Daarnaast nemen inwoners met een beperking steeds meer deel aan de samenleving. Zij komen in de wijk wonen met de nodige vormen van (professionele) ondersteuning. Plekken voor ontmoeting zoals de wijkcentra zijn essentieel, maar dat niet alleen. Ook de inrichting van de openbare ruimte en openbare gebouwen stelt inwoners in staat stellen om mee te (blijven) doen (obstakel- en drempelvrij). Gezonde wijken met een goede omgevingskwaliteit De leefomgeving in de wijken is over het algemeen goed, maar staat wel onder druk.

Blad 47

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 1 november 2021, definitief Gemeente Etten-Leur

4.2.2

Staat van de werkgebieden Etten-Leur: vier werklocaties met een eigen karakter Etten-Leur profiteert van de ligging langs de A58, de nabijheid van Breda en de A16 en heeft een regionale werkgelegenheidsfunctie (660,3 banen per 1.000 inwoners). De meeste banen liggen in de industrie en handel. De bedrijven zijn vooral gevestigd op de werklocaties Vosdonk, Attelaken en Zwartenberg. Het gaat vooral om midden- en kleinbedrijven, er zijn weinig grote bedrijven Deze bedrijventerreinen kantorenpark Oostpoort-Trivium zijn goed voor een kleine 10.000 arbeidsplaatsen en hebben daarmee een belangrijke regionale werkgelegenheidsfunctie. De bedrijventerreinen zijn daarmee een belangrijke economische kracht van Etten-Leur.

Trends en ontwikkelingen De ontwikkelingen ten aanzien van werken en werklocaties volgende de landelijke trends. Er is nog steeds naar kavels: Er is nog steeds een trend dat bedrijven liever kiezen voor een nieuwe locatie dan voor transformatie van een bestaande. Dit leidt tot leegstand op bestaande bedrijventerreinen en kantorenlocaties. Bedrijven en kantoren moeten aan steeds meer eisen voldoen, bijvoorbeeld om de hinder op de omgeving te beperken. Daardoor en daarnaast werken bedrijven en kantoren steeds meer aan innovatieve concepten en technieken en vragen ze daarvoor flexibiliteit van locaties en regels. Bedrijvenlocaties moeten een bijdrage gaan leveren aan duurzame en hernieuwbare energie en hergebruik van grondstoffen. In de regio West-Brabant hebben vier sectoren de meeste potentie. Het gaat om agrofood, maakindustrie, logistiek en kennisdiensten. In Etten-Leur zijn deze sectoren allen aanwezig maar geen enkele sector overheerst. Binnen alle sectoren is kennis en innovatie nodig om te komen tot een duurzame en circulaire economie (hergebruik van grondstoffen). Economisch gezien is het tekort aan ruimte op geschikte locaties een knelpunt. Het gaat dan met name om een gebrek aan geschikte locaties voor bedrijven in de logistieke sector. Bepaalde werksectoren hebben daarnaast moeite om geschikte arbeidskrachten te vinden.

In de huidige situatie geven bepaalde werklocaties nog hinder op de omgeving. Tot slot is de bereikbaarheid een aandachtspunt, met name het steeds drukker worden van de snelweg als belangrijkste aan- en afvoerroute. Nieuwe werklocatie Op regionaal niveau zijn afspraken gemaakt over hergebruik van bestaande bedrijventerreinen en de noodzaak voornieuwe terreinen. Aan Etten-Leur is hiervoor 10 ha toegedeeld.

Blad 48

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 1 november 2021, definitief Gemeente Etten-Leur

Staat van het buitengebied Buitengebied: verwevenheid van functies Het buitengebied beslaat het grootste deel van het grondgebied van Etten-Leur. Het buitengebied kent een sterke verwevenheid van functies, namelijk land- en tuinbouw, veeteelt, wonen, natuur, landschap, waterbeheer, recreatie en toerisme. In toenemende mate vragen ook energieopwekking en klimaatadaptatie om een plek in het buitengebied. Agrarische sector in beweging Etten-Leur maakt deel uit van de agrarische topregio West-Brabant op het gebied van plantaardige producten, zaadveredeling en verwerking van landbouwproducten tot voedsel en andere goederen. De meeste gronden in het buitengebied zijn in gebruik voor agrarische doelen. Toch is maar 3,7% van de beroepsbevolking in de agrarische sector werkzaam. Naar verwachting neemt dit percentage de komende jaren zelfs nog verder af. Anderzijds heeft de sector een nauwe band met de meeste agrofood industrieën en met dienstverlening. Deze band is van belang voor het voortbestaan van deze bedrijven.

Bron: Monitor agrarische leegstand, provincie Noord-Brabant

4.2.3

De afgelopen jaren is het aantal bedrijven in Etten-Leur in de primaire agrarische sector afgenomen: • het aandeel veeteeltbedrijven (graasdieren) neemt af; • de tuinbouwsector groeit; • akkerbouw en glastuinbouw blijven redelijk stabiel.

Blad 49

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 1 november 2021, definitief Gemeente Etten-Leur

Bij de actieve agrarische bedrijven zien we de volgende trends: • toename in omvang (overname van gronden en rechten van stoppende bedrijven); • nieuwe verschijningsvormen en intensivering, bijvoorbeeld grotere gebouwen en installaties, teeltondersteunende voorzieningen, teelt op water, monocultuur en minder weidegang; • meer onderlinge samenwerking, zowel vanuit het individuele bedrijf naar de markt als aanvullend op de bedrijfsvoering van elkaar. De agrarische sector staat onder druk. Meer aandacht voor dierenwelzijn, voedselkwaliteit en de gevolgen voor bodem, lucht, water en gezondheid dwingen de sector om over de toekomst na te denken. De verwachting is dat enerzijds bij de huidige agrarische bedrijven schaalvergroting en/of intensivering zal blijven plaatsvinden, maar dat tegelijkertijd bedrijven zich gaan ontwikkelen naar vormen van landbouw die zich beter verhouden tot de mens, de omgeving en het milieu. Meer aandacht voor de leefomgeving en een omslag naar een circulaire economie zullen tot veranderingen leiden. Dit geeft de kans om een betere balans te zoeken met de leefomgeving met minder belasting voor deze omgeving en de gezondheid. De vraagstukken vergrijzing en leegstand vragen ook in het buitengebied van Etten-Leur om een passend en duurzaam antwoord. Trend is dat een deel van de bestaande bedrijven al toegroeit naar een circulaire landbouw.

Of zelfs naar natuurvriendelijke landbouw. Een vitaal buitengebied is niet alleen voor de agrarische sector van belang, maar ook voor de omgeving. Het buitengebied vervult ook een rol in de waterhuishouding, natuur, recreatie, schone energievoorziening en andere vormen van ondernemen. De cultuurlandschappelijke identiteit en verscheidenheid behouden en versterken Het buitengebied van Etten-Leur heeft een eigen karakteristieke opbouw met diverse landschappelijke en cultuurhistorische waarden (zie paragraaf 4.2.4 en 4.2.6). Deze waarden staan onder druk van ruimtelijke ontwikkelingen en ruimtevragen in het buitengebied. Behoud en versterking van landschappelijke waarden is daarom een aandachtspunt. Ecologische structuur en biodiversiteit behouden en versterken Het buitengebied van Etten-Leur kent diverse beschermde natuurgebieden en beschermde planten diersoorten (zie paragraaf 4.2.5). Deze waarden staan onder druk. Door menselijk ingrijpen als gevolg van industriële ontwikkeling, de verstedelijking en intensivering van de landbouw is deze structuur, het ecosysteem, verstoord. Klimaatverandering versterkt de verstoring. Behoud en versterking van ecologische waarden is daarom een aandachtspunt. Ruimte voor water, aandacht voor verdroging Etten-Leur kent een op de noordelijk gelegen Mark gerichte waterstructuur (zie paragraaf 4.2.8).

In de toekomst is door de klimaatverandering meer ruimte voor de opvang van water nodig: als opvang tijdens piekbuien en overstromingen en als buffer voor periodes van droogte. Daarnaast is verbetering van de waterkwaliteit een aandachtspunt. Daarnaast is lang aanhoudende droogte en verdroging een toenemend probleem in het buitengebied, zowel voor de agrarische sector als de natuur. Wonen blijft een belangrijke functie in het buitengebied In het buitengebied van Etten-Leur bevinden zich veel burgerwoningen, meestal voormalige agrarische bedrijfswoningen. Die woonfunctie blijft belangrijk in het buitengebied, naast bijvoorbeeld de agrarische activiteiten en functies als natuur, landschap en recreatie. Het buitengebied kent ook een vorm van tijdelijk wonen voor seizoenarbeiders.

Blad 50

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 1 november 2021, definitief Gemeente Etten-Leur

Behoud en versterken van extensieve recreatie en kleinschalige voorzieningen Het buitengebied heeft ook een belangrijke functie voor extensieve vormen van recreatie zoals wandelen, fietsen, paardrijden en varen. Voor wandelen en fietsen is een netwerk van routes beschikbaar en zijn er ondersteunende voorzieningen. Maar ook hardlopers, wielrenners en mountainbikers maken gebruik van het buitengebied en delen dit netwerk. Ruimte voor opwekking van duurzame energie In het buitengebied staan al drie windparken die bijdragen aan de opwekking van duurzame energie in Etten-Leur (zie paragraaf 4.2.16).

4.2.4

Staat van landschap en groen Huidige situatie Het landschap is een belangrijke drager van de ruimtelijke structuur van Etten-Leur. Door de natuur en de mens gevormd kent Etten-Leur een landschappelijke driedeling: • Het lager gelegen, grotendeels open, deels natuurlijk, deels agrarisch (melkvee) klei- en veenlandschap in het noordelijk buitengebied; In de loop van de tijd van karakter veranderd door turfwinning, inpoldering, ruilverkaveling en natuurontwikkeling. • Centraal de van oudsher bebouwde woon- en werkgebieden op de hoger gelegen overgangszone en de dekzandgronden; In de loop van de tijd steeds verder bebouwd, verdicht en geïntensiveerd, maar met een in het algemeen groen stedelijk karakter. • Een hoger gelegen, half gesloten, deels natuurlijk, deels agrarisch dekzandlandschap in het zuidelijk buitengebied. In de loop van de tijd veranderd door ontginning, schaalvergroting en natuur- en recreatieve ontwikkeling. Kenmerkend zijn het verschil en de overgang tussen enerzijds het noordelijke lager gelegen, vlakke gebied met klei en veenafzettingen en anderzijds het zuidelijke, hoger gelegen glooiende dekzandgebied. Dwars daar doorheen lopen beekdalen (in noord-zuid richting) en hoge zandruggen (donken). Ook landschapselementen behorend bij de diverse landschapstypen die Etten-Leur kent, zijn belangrijk voor de karakteristiek en daarmee herkenbaarheid van het landschap.

Door menselijk ingrijpen is met name het karakteristieke kleinschalige verschil qua reliëf en landschapselementen ter plaatse van het overwegend lagere, noordelijke gebied en het hogere, zuidelijke gebied afgenomen. De mens heeft met de snelweg en het spoor het landschap in oostwest richting doorsneden. Elementen van het oorspronkelijke landschap zijn ook nog goed herkenbaar in het stedelijk gebied. Deze elementen, onder andere langs wegen, maken integraal onderdeel uit van de zogenoemde Hoofdgroenstructuur. Tot de Hoofdgroenstructuur horen ook de stads- en wijkparken. Een ander onderdeel van de Hoofdgroenstructuur vormt het randzonegroen tussen stedelijk en landelijk gebied. De Hoofdgroenstructuur, vijvers en waterlopen, bomen en hagen langs straten en kleine groenelementen en speelplekken vormen het groene karakter van de woongebieden van EttenLeur. De gemiddelde hoeveelheid groen en water in het stedelijk gebied per woning bedraagt thans ongeveer 88 m². In het algemeen wordt de huidige staat van het landschap en groen neutraal tot redelijk beoordeeld voor het centrum en de werkgebieden, redelijk in het buitengebied en goed in de woongebieden.

Blad 51

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 1 november 2021, definitief Gemeente Etten-Leur

Ontwikkeling op basis van trends en vigerend beleid Landschap en groen staan onder druk van ruimtelijke ontwikkelingen: verlies van groen in de stedelijke omgeving door verdichting en inbreiding, verlies van reliëf en landschapselementen in het buitengebied door schaalvergroting. Aan de andere kant is er steeds meer aandacht voor de waarde van en het belang van behoud en versterking van landschappelijke waarden en groen. Ook in combinatie met andere belangen als natuur en biodiversiteit, cultuurhistorie, water/klimaatadaptatie en recreatie. Het huidig gemeentelijk beleid is dan ook al gericht op bescherming en waar mogelijk versterking van de kenmerken van het landschap en vergroting van het oppervlak groen, zowel in de stedelijke omgeving als het buitengebied (daar ook ingegeven voor het provinciaal beleid: zorgvuldig ruimtegebruik en kwaliteitsverbetering landschap). Daar staat tegenover dat met name in het buitengebied nog mogelijkheden tot ontwikkeling bestaan die kunnen leiden tot verlies van waarden. Voor de werkgebieden bestaat nog geen specifiek beleid om landschap/groen te versterken. De toekomstige ontwikkeling van het landschap wordt in het centrum- en de woongebieden per saldo neutraal tot positief beoordeeld, in de werkgebieden neutraal en in het buitengebied neutraal tot enigszins negatief.

Tabel 4.1 Samenvattende beoordeling huidige staat en ontwikkeling op basis van trends en vigerend beleid aspect landschap en groen Landschap en groen

Huidige staat

Centrum

0/+ Neutrale tot Redelijke staat, gering aantal knelpunten ++ Goede staat

Woongebieden

Werkgebieden

Buitengebied

0/+ Neutrale tot Redelijke staat, gering aantal knelpunten + Redelijke staat, enkele knelpunten

Ontwikkeling o.b.v. trends, vigerend beleid + Positieve ontwikkeling

Knel- en aandachtspunten

Verlies groen

0/+ Neutrale tot positieve ontwikkeling 0 Neutraal

0/- Neutrale tot negatieve ontwikkeling

Blad 52

Verlies oorspronkelijk reliëf en landschapselementen Verdere aantasting openheid

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 1 november 2021, definitief Gemeente Etten-Leur

4.2.5

Staat van natuur Huidige situatie Buitengebied Etten-Leur ligt niet in of direct nabij Natura2000-gebied. Dichtstbijzijnde Natura2000-gebieden zijn het Ulvenhoutse Bos (7,5 naar het oosten), Biesbosch/Hollands Diep (7,5 km naar het noorden), Brabantse Wal (18 km naar het westen) en een aantal Vlaamse gebieden (10 km naar het zuiden). Etten-Leur heeft daarmee maar vanuit één aspect mogelijk invloed op Natura2000-gebieden: stikstof (zie ook de Passende beoordeling (Antea Group, 2021), die als losse bijlage is bijgevoegd). In het noordelijk en zuidelijk buitengebied ligt een aantal natuurgebieden die onderdeel uitmaken van het Natuurnetwerk Brabant (NNB): in het noorden de natte natuurparels “Strijpen/De Berk” en “Kelsdonk/Zwermlaken”, in het zuiden de natte natuurparel “De Pannenhoef”. Verder ligt in het buitengebied een groot aantal kleinere natuurgebiedjes die onderdeel uitmaken van het NNB, zoals natte gebiedjes, wielen en waterlopen in het noorden en vaarten, struwelen, bosjes en houtwallen in het zuiden en liggen er ecologische verbindingszones om natuurgebieden met elkaar te verbinden, o.a. langs de Vossenbergsevaart. Daarmee heeft het buitengebied van Etten-Leur een redelijk oppervlak beschermd natuurgebied. Het NNB en de ecologische verbindingszones zijn echter nog niet volledig gerealiseerd.

Ook staat de kwaliteit van de beschermde natuurgebieden onder druk door effecten vanuit de omgeving: verdroging, vermesting/verzuring, verstoring. In, maar ook buiten de beschermde natuurgebieden en ecologische verbindingszones komen diverse beschermde plant- en diersoorten voor. In de natuurgebieden vooral de soorten die gebonden zijn aan de specifieke kenmerken van de natuurgebieden, zoals bijvoorbeeld de hydrologie in de natte natuurparels. Buiten de natuurgebieden komen vooral soorten voor die gebonden zijn aan het agrarisch landschap. Een gemeentedekkend beeld van voorkomende soorten ontbreekt. Een aantal beschermde soorten staat onder druk, met name door verkleining en versnippering van leefgebieden, verdroging, verzuring en vermesting en verstoring. Stedelijk gebied Ook in het stedelijk gebied van Etten-Leur komen diverse beschermde plant- en diersoorten voor, zoals bijvoorbeeld vleermuizen, huismussen en gierzwaluwen. Het grote aandeel groen in EttenLeur bevordert de soortenrijkdom in de stad. In het stedelijk gebied van Etten-Leur liggen diverse gebieden met een hoge natuurwaarde. Dit zijn De Oude Leemput, het Oderkerkpark, het Koninginnebos en een voormalige botanische tuin. Ook laanbeplantingen langs de ontsluitingswegen dragen bij aan de soortenrijkdom.

Maar ook in de stad staan plant- en diersoorten onder druk, door het verdwijnen of renoveren van groen en (oude) bebouwing. In het kader van het zogenaamde “Soortenmanagementprogramma” zijn de stedelijke gebouwbewonende diersoorten (zoals vleermuizen en huismus) in kaart gebracht en zijn beheermaatregelen benoemd om de soortenrijkdom in de stad te behouden en te versterken. De huidige staat van de natuur in Etten-Leur wordt neutraal tot redelijk beoordeeld, die in de woongebieden goed. Als gevolg van de verstedelijking, industrialisatie, bevolkingsgroei, mobiliteit en (intensieve) landbouw en staan natuurwaarden en de biodiversiteit onder druk. De klimaatverandering versterkt deze verstoring.

Blad 53

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 1 november 2021, definitief Gemeente Etten-Leur

Ontwikkeling op basis van trends en vigerend beleid Buitengebied Door de toenemende ontwikkeling van het buitengebied blijven beschermde plant- en diersoorten onder druk staan. Dit volgt de landelijke trend. Er komt weliswaar steeds meer aandacht voor behoud en versterking van natuurwaarden, er wordt verder gewerkt aan de realisatie van het NNB (bijvoorbeeld Noordrand Midden) en ecologische verbindingszones en binnen het NNB heeft de bescherming een positief effect. Maar buiten het NNB laat het beleid nog ontwikkelingen toe met negatieve effecten op natuur en is de bescherming van natuurwaarden nog niet dekkend. De toekomstige ontwikkeling van natuurwaarden in het buitengebied wordt daarmee neutraal tot negatief beoordeeld. Stedelijk gebied Door de toenemende ontwikkeling en verdichting blijven ook in het stedelijk gebied beschermde soorten onder druk staan. Dit volgt de landelijke trend. Ook in het stedelijk gebied komt er wel meer aandacht voor behoud en versterking van natuurwaarden, door natuurbehoudend of zelfs natuurinclusief te ontwikkelingen. In de stedelijke omgeving is met het Soortenmanagementplan een eerste stap gezet richting verbetering van de natuurlijke kwaliteiten. De toekomstige ontwikkeling van natuurwaarden in de stedelijke omgeving wordt daarmee neutraal tot positief beoordeeld.

Tabel 4.2 Samenvattende beoordeling huidige staat en ontwikkeling op basis van trends en vigerend beleid aspect natuur Natuur

Huidige staat

Centrum

0/+ Neutrale tot Redelijke staat, gering aantal knelpunten ++ Goede staat

Woongebieden

Werkgebieden

Buitengebied

0/+ Neutrale tot Redelijke staat, gering aantal knelpunten 0/+ Neutraal tot Redelijke staat, enkele knelpunten

Ontwikkeling o.b.v. trends, vigerend beleid + Positieve ontwikkeling

Knel- en aandachtspunten

Verder verlies natuurwaarden Geen dekkend beeld soorten

0/+ Neutrale tot positieve ontwikkeling 0 Neutraal

0/- Neutrale tot negatieve ontwikkeling

Blad 54

Verder verlies natuurwaarden Geen dekkend beeld soorten

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 1 november 2021, definitief Gemeente Etten-Leur

4.2.6

Staat van cultuurhistorie en archeologie Huidige situatie Etten-Leur kent diverse cultuurhistorische waarden en een paar archeologische monumenten, met name in het centrum, in de woongebieden en het buitengebied. De belangrijkste cultuurhistorische en archeologische waarden zijn beschermd door Rijks-, provinciaal en gemeentelijk erfgoedbeleid. Niet beschermde waarden, zoals bijvoorbeeld zandwegen, verkavelingsstructuren staan onder druk bij ruimtelijke ontwikkelingen. De huidige staat van cultuurhistorie en archeologie wordt positief beoordeeld voor het centrum, de woongebieden en buitengebied. De werkgebieden worden neutraal beoordeeld, vanwege het ontbreken van bijzondere cultuurhistorische en/of archeologie waarden. Ontwikkeling op basis van trends en vigerend beleid Het beschermingsregime vanuit het Rijks-, provinciaal en gemeentelijk beleid borgt dat de belangrijkste cultuurhistorische en archeologische waarden beschermd zijn. Het archeologisch beleid borgt ook het behoud en/of onderzoek bij bodemverstoring bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. De toekomstige ontwikkeling wordt neutraal beoordeeld: bestendiging van de huidige goede staat. Tabel 4.3 Samenvattende beoordeling huidige staat en ontwikkeling op basis van trends en vigerend beleid aspect cultuurhistorie en archeologie Cultuurhistorie en archeologie

Huidige staat

Centrum

++ Goede staat, geen knelpunten ++ Goede staat, geen knelpunten 0 Neutrale staat ++ Goede staat, geen knelpunten

Woongebieden Werkgebieden Buitengebied

4.2.7

Ontwikkeling o.b.v. trends, vigerend beleid 0 Neutraal

Knel- en aandachtspunten

0 Neutraal 0 Neutraal 0 Neutraal

Staat van bodem Huidige situatie De bodemopbouw volgt de landschappelijke opbouw: venige en kleiige gronden in het noordelijk buitengebied, voedselarme podzol- en voedselrijke opgebrachte eerdzandgronden in het centrum en de woongebieden en een afwisseling van zandgronden met lokaal venige gronden in het zuidelijk buitengebied. De bodemkwaliteit in Etten-Leur is nog niet volledig en gemeentebreed in beeld. De bodemkwaliteit volgt in het algemeen die van het landgebruik: in het buitengebied wordt de bodemkwaliteit bepaald door het van oudsher agrarische karakter van het gebied: van oudsher bemest en bewerkt met gewasbebeschermingsmiddelen. In de werkgebieden is lokaal sprake van bodemverontreiniging door vroegere bodemverontreinigende activiteiten. Op de meeste locaties voldoet de bodemkwaliteit aan de eisen die de functie erop stelt. De bodemkwaliteit heeft daarmee voor het centrumgebied, de woongebieden en het buitengebied een neutrale tot redelijke staat met weinig knelpunten, voor de werkgebieden een matige staat met een redelijk aantal knelpunten. Bodemwaarden staan onder druk. Verontreiniging, verdroging, vermesting, verarming, verdichting en verzilting vormen in combinatie met een toenemend gebruik een bedreiging voor de bodemkwaliteit.

Blad 55

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 1 november 2021, definitief Gemeente Etten-Leur

Ontwikkeling op basis van trends en vigerend beleid Het vigerende beleid is erop gericht dat de bodem de kwaliteit moet hebben die de functie erop vraagt / toelaat. Bodemverontreinigingen worden gesaneerd wanneer de (beoogde) functie erop dat vraagt. Tegelijk is voorkomen van (nieuwe) bodemverontreinigingen een voorwaarde voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. De bodemkwaliteit verbetert hierdoor. Een landelijk aandachtspunt voor de bodem in het buitengebied is uitputting. Door het intensieve agrarische gebruik verdwijnen voedingstoffen uit de bodem en worden deze onvoldoende aangevuld. Met name zandgronden zijn van nature voedselarm en hebben een kwetsbare bovengrond. De kwaliteit van de bovengrond kan snel veranderen door de toename van mineralen door vermesting of zure neerslag en zandgronden zijn kwetsbaar voor verdroging. De bufferwerking van de zandgronden is afgenomen door toename van de verstedelijking en de landbouw. In tegenstelling tot de zandgronden zijn de klei- en veengronden minder kwetsbaar voor de genoemde processen. De toekomstige ontwikkeling van de bodem op basis van trends en vigerend beleid wordt dan ook neutraal tot positief beoordeeld voor het centrumgebied en de woon- en werkgebieden en neutraal tot enigszins negatief voor het buitengebied.

Tabel 4.4 Samenvattende beoordeling huidige staat en ontwikkeling op basis van trends en vigerend beleid aspect bodem Bodem

Huidige staat

Centrum

0/+ Neutrale tot Redelijke staat, gering aantal knelpunten 0/+ Neutrale tot Redelijke staat, gering aantal knelpunten -Matige staat, redelijk aantal knelpunten 0/+ Neutrale tot Redelijke staat, gering aantal knelpunten

Woongebieden

Werkgebieden

Buitengebied

Ontwikkeling o.b.v. trends, vigerend beleid + Neutraal tot positieve ontwikkeling

Knel- en aandachtspunten

+ Neutraal tot positieve ontwikkeling 0 Neutraal

Sanering bestaande verontreinigingen

0/- Neutraal tot enigszins negatieve ontwikkeling

Voorkomen verdere verzuring en uitputting

Blad 56

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 1 november 2021, definitief Gemeente Etten-Leur

4.2.8

Staat van water en klimaat Huidige situatie Etten-Leur loopt van de zuidelijker gelegen zandgronden op 10-12 m + NAP af naar de noordelijker gelegen kleigronden op 0-2m +NAP. Het oppervlaktewatersysteem volgt dit hoogteverschil en bestaat globaal beschouwd uit een stelsel van noord-zuid gelegen beken, zoals de Vossenbergsevaart, Brandse Vaart en Laakse Vaart, die in noordelijke richting uiteindelijk afwateren op de Mark. Op de beken sluit een slotenstelsel aan, dat in het noordelijker lager en dus nattere kleigebied fijnmaziger is dan op de hoger en droger gelegen zuidelijke zandgronden. Het grondwatersysteem in de gemeente kent drie soorten gebieden: • infiltratiegebieden op de centrale en zuidelijke zandgronden: waar het water goed in kan dringen en het grondwater op natuurlijke wijze aangevuld wordt; • kwelgebieden op de overgang van zand naar klei of de beekdalen: waar het water omhoog komt; • intermediaire gebieden ertussenin. Klimaatverandering leidt tot meer hittegolven, vaker extreme neerslag en overstromingsgevaar, en meer perioden van droogte. De maatschappelijke gevolgen en gevolgen voor de leefomgeving zijn groot voor zowel de gezondheid, de leefbaarheid, de natuur en de biodiversiteit, het comfort in woningen, gebouwen en openbare ruimte, de arbeidsproductiviteit, maar ook voor de voedselproductie. Ook de economische schade kan aanzienlijk zijn.

Daarnaast staan de drinkwatervoorziening en waterkwaliteit onder druk, enerzijds door de klimaatverandering (met name verdroging), anderzijds door het intensieve landgebruik (met name in het buitengebied). In het centrumgebied is er sprake van hoge mate van verdichting en verharding. Er is (nog) relatief weinig ruimte voor water. En hoewel het centrum van Etten-Leur relatief groen is is een groot deel versteend (met name in het winkelhart) en bestaat daarmee het risico op hittestress. De woongebieden in Etten-Leur zijn groen en bieden ruimte aan water. Lokaal zijn woongebieden meer verdicht en verhard en bestaat kans op wateroverlast en hittestress. De afgelopen twintig jaar is fors geïnvesteerd in de kwaliteit van het rioolstelsel, het afkoppelen van hemelwater van de riolering en de aanleg van bergbezinkbassins en retentievijvers. Werkgebieden zijn traditioneel nog veel verhard en weinig groen, wat risico op wateroverlast en hittestress met zich meebrengt. In het buitengebied is er uiteraard veel ruimte voor water, met name in en rond de beekdalen, en groen. Aandachtspunten in het buitengebied zijn met name het voorkomen van wateroverlast (in en rond de beekdalen en in het lager gelegen nattere buitengebied in het noorden) en het landgebruik in relatie tot de waterkwaliteit.

De huidige staat van water en klimaat in de woongebieden en het buitengebied is neutraal tot redelijk, met een gering aantal knelpunten. In het centrum en de werkgebieden is door de verharding de huidige staat matig en bestaan er knelpunten.

Blad 57

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 1 november 2021, definitief Gemeente Etten-Leur

Ontwikkeling op basis van trends en vigerend beleid Autonome ruimtelijke ontwikkelingen leiden tot meer verharding en verstening. Daar staat tegenover dat het waterbelang in wet- en regelgeving en waterbeleid geborgd is: een toename van verharding moet worden gecompenseerd door retentie. Ook de provinciale beleidsregel kwaliteitsverbetering landschap wordt vaak vormgegeven in de vorm van groen met ruimte voor water. De hoeveelheid verharding in stedelijke gebieden in combinatie met extreme regenval leidt tot toenemende kans op wateroverlast. In langere periodes van hitte gaat het koel houden van woningen, verzorgingstehuizen en openbare ruimte een probleem worden. Vooral onder ouderen en chronisch zieken kan dit tot extra sterfgevallen leiden. Er komt steeds meer aandacht voor de gevolgen van klimaatverandering. De gemeente Etten-Leur heeft regionaal in een stresstest haar gevoeligheid voor klimaatverandering onderzocht. Dit heeft nog niet geleid tot beleid. Met name in het centrum worden daarom in de nabije toekomst negatieve effecten van klimaatverandering verwacht: wateroverlast en hittestress. In de woongebieden leidt het groenbeleid al wel tot maatregelen om de gevolgen van de klimaatverandering te voorkomen dan wel te beperken al is een trend dat particuliere tuinen steeds meer worden verhard.

Voor de werklocaties is er nog geen specifiek beleid en wordt autonoom een status quo verwacht. In het buitengebied zijn er twee ontwikkelingen: enerzijds toename van effecten op het watersysteem door nog mogelijke ruimtelijke ontwikkelingen, anderzijds vanuit beleid meer ruimte voor water en groen. De toekomstige ontwikkeling op basis van trends en vigerend beleid wordt in het centrum negatief beoordeeld: toename van verharding/verdichting/verstening en (nog) onvoldoende beleid om de negatieve effecten te beperken. In de woongebieden is er naar verwachting wel een positieve balans tussen negatieve ontwikkelingen en positieve maatregelen. Tabel 4.5 Samenvattende beoordeling huidige staat en ontwikkeling op basis van trends en vigerend beleid aspect water en klimaat Water en klimaat

Huidige staat

Centrum

-Matige staat, redelijk aantal knelpunten + Redelijke staat, gering aantal knelpunten -Matige staat, redelijk aantal knelpunten 0/+ Neutrale tot Redelijke staat, gering aantal knelpunten

Woongebieden

Werkgebieden

Buitengebied

Ontwikkeling o.b.v. trends, vigerend beleid - Negatieve ontwikkeling 0/+ neutraal tot positieve ontwikkeling 0 Neutraal

0 Neutraal

Blad 58

Knel -en Aandachtspunten

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 1 november 2021, definitief Gemeente Etten-Leur

4.2.9

Staat van verkeer en mobiliteit Huidige situatie Etten-Leur is goed bereikbaar met rechtstreekse aansluitingen op de snelweg, een functionerend wegennet, een fietsnetwerk, voldoende parkeermogelijkheden in het centrum en een dekkend openbaar vervoernetwerk (trein, bus). Verkeersonderzoek (Goudappel Coffeng, 2020) laat zien dat de stedelijke wegenstructuur in principe geschikt is voor afwikkeling van de aantallen verkeersbewegingen die erop rijden. Dat wil niet zeggen dat lokaal geen stagnatie of overlast ervaren kan worden. Een aantal rotondes, kruispunten (met name Schoonhout-Parklaan, Hoevenseweg-Vossendaal) en spoorwegovergangen (Schoonhout-Plantijnlaan en Lichttorenhoofd-Lage Vaartkant) is in de spitsperioden te krap voor de hoeveelheid verkeer. Ook op een aantal wegen: Hoevenseweg / Concordialaan, Statenlaan, Rode Poort, Lage Vaartkant, Lichttorenhoofdis de verkeersdruk hoog. Bij de oversteken over het spoor is sprake van opstopping, filevorming en vertraging als de spoorbomen dicht zijn. In het buitengebied is menging van verschillende verkeersstromen op vaak smalle wegen een aandachtspunt, zeker op wegen waar vrachtverkeer van en naar bedrijven van dezelfde wegen gebruikt maakt als fietsers naar school of vrijetijdsvoorzieningen.

De huidige verkeerssituatie in Etten-Leur is neutraal tot redelijk met een gering aantal knelpunten, op lokaal niveau en vooral in de spitsperioden. Ontwikkeling op basis van trends en vigerend beleid Het autogebruik in Nederland neemt nog steeds toe. Daarnaast leiden autonome ruimtelijke ontwikkelingen tot meer verkeersbewegingen. Daarmee neemt de druk op het wegennet toe. Met name voor de aandachtswegen en kruispunten/rotondes in de huidige situatie leidt een verdere toename van verkeer tot vergroting van het knelpunt. Een verwachte toename van treinverkeer leidt meer opstoppingen en vertraging rond de spoorwegovergangen. Daarnaast is de onder druk staande doorstroming op de snelweg een bron van zorg. Tegelijk is er sprake van een langzame, maar gestage gedragsverandering ten aanzien van de vervoerswijzekeuze. Een deel van de mensen neemt bewust minder de auto: om praktische overwegingen (niet in de file willen staan, geen parkeerruimte), om gezondheidsredenen (meer willen bewegen) of idealistische redenen (bij willen dragen aan verduurzaming). Deze gedragsverandering verloopt langzaam en is nog moeilijk in cijfers te duiden. In de grote steden gaat het sneller dan elders in Nederland, waar de auto vervoerskeuze nr 1 blijft. In het buitengebied wordt verkeersveiligheid een groter aandachtspunt.

Er is steeds meer sprake van menging van functies in het buitengebied en daarmee van menging van verschillende verkeersstromen. Daarnaast worden de landbouwvoertuigen groter, langer en breder en vragen daarmee mee ruimte. De toekomstige ontwikkeling op basis van trends en vigerend beleid wordt neutraal tot negatief beoordeeld: het aantal autoverkeersbewegingen zal toenemen, een gedragsverandering richting duurzame mobiliteit is ingezet, maar nog niet (goed) zichtbaar.

Blad 59

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 1 november 2021, definitief Gemeente Etten-Leur

Tabel 4.6 Samenvattende beoordeling huidige staat en ontwikkeling op basis van trends en vigerend beleid aspect verkeer en mobiliteit Verkeer en mobiliteit

Huidige staat

Centrum

0/+ Neutrale tot Redelijke staat, gering aantal knelpunten + Redelijke staat, gering aantal knelpunten + Redelijke staat, gering aantal knelpunten 0/+ Neutrale tot Redelijke staat, gering aantal knelpunten

Woongebieden

Werkgebieden

Buitengebied

4.2.10

Ontwikkeling o.b.v. trends, vigerend beleid 0/- Neutraal tot enigszins negatieve ontwikkeling

Knel- en aandachtspunten

- Negatieve ontwikkeling

Lage Vaartkant, Lichttorenhoofd, Hoevenseweg, Concordialaan

Rode Poort

- Negatieve ontwikkeling 0/- Neutraal tot enigszins negatieve ontwikkeling

Toenemend vracht- en landbouw verkeer in relatie tot langzaam verkeer

Staat van geluid Huidige situatie Het geluidklimaat in Etten-Leur is zoals verwacht mag worden in een stad met een omvang als Etten-Leur gelegen aan een snelweg en een spoorlijn. De belangrijkste geluidbronnen in Etten-Leur zijn de snelweg A58 aan de zuidzijde van het centrum en de woongebieden, het spoor door de woongebieden en de twee geluidgezoneerde (maar niet volledig geluidbenutte) bedrijventerreinen Vosdonk (aan de westzijde van Etten-Leur) en Zwartenberg (aan de noordzijde). Lokaal belangrijke geluidbronnen zijn de hoofdontsluitingswegen, de windturbines in het noordelijk buitengebied en lokale bedrijven. De scheiding van woon- en werkgebieden en de toepassing van milieuzonering met richtafstanden tot geluidgevoelige functies heeft ervoor gezorgd dat er geen grote geluidknelpunten in Etten-Leur bestaan. Geluid is wel een veel voorkomende bron van ergernis onder inwoners. Overlast van verkeer en in het bijzonder brommers en scooters vormt ook in Etten-Leur de belangrijkste bron van ervaren hinder. Op de tweede plek staat overlast van buren. De hinder van trein, industrie, horeca of evenementen noemen inwoners minder. Jaarlijks wordt een aantal geluidsklachten over de bedrijven op Vosdonk ontvangen, vooral van bewoners die wonen binnen de geluidszone van het industrieterrein Vosdonk.

De aanwezigheid van een milieucategorie 5 op Vosdonk is een gegeven maar is gelet op de milieugevolgen voor de omgeving onwenselijk, het industrieterrein is een regionaal bedrijventerrein voor bedrijven tot en met milieucategorie 4, bedrijven met de zware milieucategorie van 5 zijn vanwege de milieugevolgen bestemd voor bovenregionale bedrijventerreinen. Lokaal wordt geluidoverlast ervaren door bewoners, met name langs de hoofdontsluitingswegen. Langs de snelweg en het spoor zijn nog geluidoverbelaste woningen opgenomen in het saneringsplan waarvoor nog maatregelen moeten worden genomen. Aandachtspunt is dat de lokale geluidbelasting niet actueel in beeld is (de gemeentelijke geluidkaart dateert van 2013). Het huidige geluidklimaat in Etten-Leur is over het algemeen neutraal tot redelijk met een gering aantal knelpunten. Alleen in de werkgebieden is sprake van een hogere geluidbelasting en daarmee een matige staat.

Blad 60

Plan-MER Omgevingsvisie Etten-Leur projectnummer 0254419.101 1 november 2021, definitief Gemeente Etten-Leur

Ontwikkeling op basis van trends en vigerend beleid Autonoom neemt de geluidbelasting toe door ruimtelijke ontwikkelingen: wegverkeer van en naar nieuwe woningen en bedrijven, industrielawaai van nieuwe bedrijven, spoorweglawaai door toename aantal treinbewegingen. Door de bouw van nieuwe woningen komen er ook nieuwe bewoners in de geluidbelasting van bestaande geluidbronnen te wonen. Hierbij wordt wel getoetst aan wettelijke normen en een aanvaardbaar woon- en leefklimaat als voorwaarde gesteld. Daar staat tegenover dat geluidbronnen ((elektrische) auto’s, industriële installaties steeds stiller worden. Wet is er een toename zichtbaar van geluidsklachten over klimaatinstallaties, waarvan het aantal in de toekomst toe gaat nemen.De toekomstige ontwikkeling op basis van trends en vigerend beleid wordt daarom per saldo neutraal tot negatief beoordeeld.. Tabel 4.7 Samenvattende beoordeling huidige staat en ontwikkeling op basis van trends en vigerend beleid aspect geluid Geluid