Bijlage 2 - HHM rapportage 'Aanpassingen Wmo en Jeugdzorg Etten-Leur'
Tekst van het document
Aanpassingen Wmo en Jeugdzorg Etten-Leur
Colofon Opdrachtgever
Gemeente Etten-Leur Auteurs
Nico Dam Lilian van Oosterhout Kenmerk
LO/25/1065/sdelz Publicatiedatum
25 juni 2025 © Bureau HHM
LO/25/1065/sdelz
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 2
Inhoud Samenvatting ........................................................................................................ 4 Inleiding.................................................................................................................. 5 1.
Gehanteerde aanpak ................................................................................ 6
1.1
Aanpak ........................................................................................................ 6
1.2
Context........................................................................................................ 7
2.
Bevindingen................................................................................................ 9
2.1
Documentanalyse ...................................................................................... 9
2.2
Data-analyse............................................................................................. 10
2.3
Dialoogfase ............................................................................................... 13
3.
Conclusies ................................................................................................. 17
3.1
Belangrijkste uitkomsten ........................................................................ 17
3.2
Onze conclusies tbv mogelijke maatregelen ........................................ 18
4.
Mogelijke maatregelen ........................................................................... 19
4.1
Beschouwing ............................................................................................ 19
4.2
Mogelijke maatregelen ........................................................................... 20
4.3
De voorgestelde maatregelen................................................................ 22
4.4
Toelichting maatregelen ......................................................................... 25
Bijlage 1.
Toelichting zorgsoorten in de Top 7 ......................................... 32
Bijlage 2.
Respondenten in de dialoogfase .............................................. 33
Bijlage 3.
Ter illustratie: Sturingsmodel Opgavegericht Samenwerken 34
Bijlage 4.
Onderbouwing financiële effecten ........................................... 35
LO/25/1065/sdelz
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 3
Samenvatting In opdracht van de gemeente Etten-Leur heeft bureau HHM een onderzoek uitgevoerd naar mogelijke maatregelen bij de Wmo en de Jeugdzorg. Doel daarvan was te kunnen adviseren over mogelijke maatregelen die kunnen bijdragen aan beheersing van de uitgaven in beide wettelijke kaders. Het onderzoek bestond uit meerdere onderdelen: •
Een analyse van beleidsdocumenten uit de afgelopen periode. Daaruit komt het beeld naar voren dat Etten-Leur sterk is in het bedenken en uitwerken van creatieve oplossingen en verbeteringen. Maar ook dat de gemeente de ambities lang niet altijd concretiseert en evalueert. Met name op het punt van monitoring en op basis daarvan bijsturen (de ‘achterkant’ van de beleidscyclus) , is veel ruimte voor verbetering.
•
Een data-analyse op de gegevens over het zorggebruik in de periode 2021-2024. Daarmee is een top10 van categorieën geïdentificeerd waarin Etten-Leur het meest geld uitgeeft, meer dan 80% van alle uitgaven aan maatschappelijke ondersteuning en jeugdzorg. In die jaren zijn de uitgaven aan deze vormen van zorg met 32% gestegen, waarvan een flink deel (namelijk ca. 18%) kan worden verklaard door inflatie (lonen en kosten). De stijging van uitgaven was het grootst bij de Huishoudelijke Ondersteuning (+51%). Bij de jeugdzorg wordt een flink deel van de kostenstijging veroorzaakt door lokaal moeilijk te beïnvloeden vormen van ondersteuning van jeugdigen. In vergelijking met andere gemeenten doet Etten-Leur het eigenlijk prima; het aantal kinderen in de jeugdzorg en de daarmee gemoeid gaande uitgaven is relatief laag te noemen. In die vergelijking valt ook op dat er in EttenLeur veel inwoners gebruik maken van Huishoudelijke Ondersteuning. LO/25/1065/sdelz
•
In een dialoogfase zijn interviews gehouden met lokale maatschappelijke partners van de gemeente, aanbieders van zorg en welzijn, Wmo-consulenten en jeugdzorgprofessionals, gevolgd door enkele gezamenlijke reflectiebijeenkomsten. De belangrijkste conclusies zijn dat er in Etten-Leur eigenlijk weinig ‘laaghangend fruit’ is te plukken. Er zijn veel aandachtspunten voor verbetering van de werkafspraken en de uitvoering genoemd; maar geen concrete maatregelen die leiden tot minder uitgaven aan Wmo en Jeugdzorg.
Op basis van het onderzoek hebben we geconcludeerd dat de uitvoering van Wmo en Jeugdwet in Etten-Leur goed verloopt. Maar dat er, gelet op de behoefte aan betere beheersing van uitgaven en met de komende vergrijzing voor ogen, wel degelijk maatregelen mogelijk en gewenst zijn. In totaal zijn 25 mogelijke maatregelen beschreven. Een aantal van deze maatregelen zijn ook benoemd in het participatietraject van de gemeenteraad. De maatregelen zijn opgesteld vanuit het perspectief om te komen tot een efficiënt antwoord op hulpvragen van inwoners (minder ondersteuning; beter uitvoeren; anders organiseren). Ook is onderscheid gemaakt naar maatregelen die direct uitvoerbaar zijn, die binnen de gemeente kunnen worden uitgewerkt en maatregelen waarvoor de regionale afstemming noodzakelijk is. Enkele concrete maatregelen, met name gericht op de Huishoudelijke ondersteuning, zijn doorgerekend in mogelijke financiële effecten. Andere maatregelen hebben betrekking op de werkwijze binnen de gemeente (vooral betere monitoring en bijsturing). Tot slot bevelen we Etten-Leur aan om in de regio (Wmo: De6 / Jeugdzorg: WBW) het gesprek aan te gaan over de wijze waarop de huidige inkoopmodellen passen bij de noodzakelijke sturing op de toekomstige opgaven en beheersing van uitgaven in relatie tot de problematiek van inwoners en de financiële kaders.
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 4
Inleiding Net als alle gemeenten bereidt ook de gemeente Etten-Leur zich voor op mogelijke aanpassingen in het lokale sociale domein. De gemeente wil de uitgaven in het sociaal domein beter beheersen, met garanties voor de zorgplicht richting de kwetsbare inwoners die afhankelijk zijn van zorg en ondersteuning vanuit de Wmo en de Jeugdwet. Dit hangt samen met de stijgende uitgaven aan zorg en welzijn en krimpende middelen. In opdracht van de gemeente heeft bureau HHM een onderzoek uitgevoerd om zicht te krijgen op de ontwikkelingen in de afgelopen jaren binnen de maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de jeugdzorg, als onderdelen van het sociaal domein in Etten-Leur. Doel van het onderzoek is te komen tot een aantal mogelijke maatregelen, waarmee de gemeente Etten-Leur in de komende periode meer grip kan krijgen op de uitgaven aan Wmo en Jeugdwet. In deze rapportage beschrijven we de gevolgde aanpak en de bevindingen uit het onderzoek op hoofdlijnen. Ook geven we een onderbouwd voorstel voor mogelijk te nemen maatregelen.
LO/25/1065/sdelz
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 5
1. Gehanteerde aanpak In dit hoofdstuk bespreken we de gehanteerde aanpak en enkele relevante ontwikkelingen die zich tijdens de onderzoeksperiode hebben voorgedaan.
1.1 Aanpak Het onderzoek is bestond uit de volgende onderdelen: • Analyse van beleidsdocumenten uit de afgelopen jaren, om een beeld te krijgen van eerder genomen maatregelen in het sociaal domein en de opbrengsten daarvan. Hiermee hebben we een beeld gekregen van de beleidsopvattingen rond het sociaal domein in Etten-Leur. • Data-analyse, met name over het zorggebruik (Jeugdzorg en Maatschappelijke Ondersteuning) in de afgelopen vier jaar (20212024). Op basis daarvan is een ‘foto’ gemaakt van de feitelijke situatie in Etten-Leur, waarbij we de gemeente hebben vergeleken met andere gemeenten. • Dialoog met maatschappelijke partners van Etten-Leur, om te leren welke kansen betrokken aanbieders van zorg en welzijn binnen de gemeente zien voor verdere verbeteringen in het sociaal domein in Etten-Leur. Dit betrof nadrukkelijk geen evaluatie van het sociaal domein in de gemeente, maar een gesprek over mogelijke ruimte tot verbeteringen van efficiëntie en effectiviteit in het sociaal domein. • Tussentijdse afstemming met verschillende geledingen binnen de gemeente. Dit betrof (vertegenwoordigers van) consulenten Wmo en Jeugdzorg (de ‘jeugdzorg-professionals), het Managementteam van de gemeente en op twee momenten is met het College van Burgemeester en Wethouders gesproken over de voortgang en de bevindingen.
Het onderzoek is in de periode januari – april 2025 uitgevoerd in nauwe afstemming met een lokale projectgroep. Deze bestond uit ambtelijke vertegenwoordigers van beleid en uitvoering in de wettelijk domeinen van de Jeugdwet en de Wmo en financiën en control.
LO/25/1065/sdelz
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 6
1.2 Context Tijdens het onderzoek vonden diverse landelijke en lokale ontwikkelingen plaats. De meest relevante ontwikkelingen: • Tijdens de looptijd van het onderzoek werd in ‘politiek Den Haag’ de voorjaarsnota 2025 gepubliceerd. Daaruit is gebleken dat gemeenten minder door bezuinigingen (‘ravijnjaar’) worden getroffen dan lang werd verwacht. Met name voor de jeugdzorg worden aanvullende middelen beschikbaar gesteld, ter compensatie van tekorten over 2023 en 2024. Het is echter van belang te erkennen dat deze aanvullende middelen geen algehele oplossing bieden en dat er vanaf 2028 opnieuw onduidelijkheid ontstaat. In 2027 wordt opnieuw onderzoek gedaan door de deskundigencommissie die afgelopen periode de financiële effecten van de Hervormingsagenda Jeugd heeft verkend1. Hoewel hierdoor mogelijk de actualiteit van eventuele maatregelen een andere urgentie krijgt, zijn wij van mening dat deze financiële aanpassing niet zou moeten leiden tot afzien van de discussie over maatregelen; de noodzaak tot het vergroten van efficiëntie en effectiviteit ten behoeve van kwetsbare inwoners blijft immers bestaan. • Parallel aan ons onderzoek heeft het Centrum voor Beleidsadviserend Onderzoek (Cebeon) een onderzoek gedaan naar de financiële huishouding van de gemeente in relatie tot de ontvangen Rijksuitkeringen. Met de onderzoekers van Cebeon heeft afstemming plaatsgevonden.
Uit de rapportage van Cebeon blijkt dat de gemeente Etten-Leur in 2024 minder aan het sociaal domein uitgeeft dan het daarvoor vanuit het gemeentefonds heeft ontvangen. Met name op de jeugdzorg is het verschil tussen de realisatie 2024 en de referentie
gemeentefonds positief. Zie voor de samenvatting van het onderzoek van Cebeon de volgende pagina. •
De gemeenteraad van Etten-Leur heeft in de onderzoeksperiode een eigenstandig participatietraject uitgevoerd. Er is in gesprek met maatschappelijke partners gekeken naar kansen voor vernieuwingen en verbeteringen. Vanuit de door ons uitgevoerde data-analyse is aan dat traject een bijdrage geleverd, met name tijdens de bijeenkomst op 24 maart van de gemeenteraad met maatschappelijke partners. De uitkomsten van dat traject, in de vorm van de uitwerkingen van de ‘flap-over’ die op 24 maart zijn beschreven, hebben we gebruikt als aanvullende input in hoofdstuk 4 over de mogelijke maatregelen.
•
Tijdens de onderzoeksperiode hebben we in contact met de projectgroep kennis kunnen nemen van een aantal lopende projecten, zowel lokaal als regionaal, die eveneens zijn gericht op betere beheersing van gebruik van voorzieningen en daarmee uitgaven in het sociaal domein. Een aantal van die projecten2 raakt aan de maatregelen die we in deze rapportage voorstellen. Hoewel we vermoedelijk op dit punt niet helemaal compleet en actueel zijn, zoeken we in de voor te stellen maatregelen naar aanvulling en aanscherping op deze reeds ingezette ontwikkelingen.
•
Het onderzoek is in de eerste maanden van 2025 uitgevoerd tegen de achtergronden van de genoemde ontwikkelingen. De data-analyse die een belangrijke input heeft gevormd in dit onderzoek, heeft betrekking op de jaren 2021-2024. Gebeurtenissen die vanaf 1-1-2025 in de data zijn beland, zijn derhalve niet in de analyses meegenomen; mogelijk hebben die wel doorgewerkt in de verschillende gesprekken.
1
Zie de rapportage Groeipijn van januari 2025.
2
Bijvoorbeeld de aanpak gericht op ‘normaliseren’, een experiment om bepaalde ondersteuning meer ‘collectief’ te maken en aanscherping in de toekenning van HO. LO/25/1065/sdelz
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 7
Figuur 1: Conclusie Cebeon (overgenomen uit het rapport)
LO/25/1065/sdelz
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 8
2. Bevindingen In dit hoofdstuk geven we een samenvattend beeld van de belangrijkste bevindingen uit de documentanalyse, data-analyse, dialoogfase en gesprekken met de organisaties. Er zijn uitgebreidere deelrapportages geschreven van zowel de documentstudie (met kenmerk LO/25/1063/sdelz van 21 februari 2025) als van de data-
2.1 Documentanalyse We zijn gestart met een documentanalyse om inzichten te krijgen in bestaande beleidsstukken, contracten en rapportages, etc. Deze documenten heeft de projectgroep ons aangereikt. Hierbij hebben we gekeken vanuit PDCA-cyclus, zoals in figuur 2 weergegeven, om te kunnen achterhalen welke uitgangspunten belangrijk zijn (geweest) en op welke wijze de gemeente Etten-Leur in de afgelopen jaren heeft gestuurd op realisatie van beleid.
analyse (met kenmerk LO/25/1064/sdelz van 6 juni 2025). Figuur 2: PDCA-cyclus voor documentanalyse Beheersen
Ontwikkelen
Maatregelen / opgaven Beleid
Formatie Cultuur
Bijsturen
Uitvoering
Contractmanagement
Attitude
Toegang Monitoring
Aantallen
Euro’s
KPI’s
We hebben de aangeleverde documenten bekeken vanuit vier verschillende invalshoeken:
LO/25/1065/sdelz
1.
Ambities/doelstellingen, visie;
2.
Uitvoering, plannen en ingezette acties;
3.
Monitoring en sturing, evaluatie en dataverzameling;
4.
Contractmanagement, KPI’s.
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 9
Hiermee kregen we inzicht in gemaakte keuzes, achtergrond daarbij en
kunnen daarom een structureel onderdeel worden van het beleidsproces,
effecten daarvan. Het heeft geholpen om te zien hoe de financiering, het
om strakker te kunnen sturen op beoogde resultaten.
contractmanagement en de toegang nu zijn ingericht. Samenvattend: De kern van ons beeld is dat de beleidsuitgangspunten, de (regionale) visie
Etten-Leur is sterk in het bedenken van verbeteringen; maar lijkt niet altijd
en de (strategische) doelen op het sociaal domein zeer herkenbaar zijn. De
planmatig aan te sturen op het effectief invoeren daarvan. Met name de
gemeente wil de beweging naar de ‘voorkant’ maken en zoveel mogelijk
‘achterkant’ van de beleidscyclus (monitoring en bijsturing) behoeft verbetering.
aansluiten op de leefwereld van inwoners. De ambitie daarbij is om minder professionele ondersteuning (zorg) nodig te hebben doordat meer inwoners met hun sociale netwerk eigen oplossingen kunnen creëren. Dat is een logische denklijn in veel Nederlandse gemeenten. Het is ons opgevallen dat er in Etten-Leur veel is ingezet op verschillende activiteiten; zowel gericht op verbetering van de dienstverlening aan inwoners, als op het realiseren van besparingen in de uitgaven. Tegelijk valt op dat er weinig zichtbaar wordt geëvalueerd en dat nauwelijks met ‘harde data’ wordt onderzocht in hoeverre de gestelde doelen in de praktijk zijn gerealiseerd3. Over het algemeen zien we dat de PDCA-cyclus op basis van gelezen bronnen in de dagelijkse praktijk niet altijd herkenbaar ‘rond’ is. Het is op basis van de aangeleverde documenten lastig om te reconstrueren welke concrete aanpassingen in de uitvoering van welzijn, ondersteuning en (jeugd)zorg in Etten-Leur zijn doorgevoerd. En nog minder of die aan-
2.2 Data-analyse Het doel van de data-analyse was om een ‘foto’ te maken van het huidige gebruik van voorzieningen binnen het sociaal domein in Etten-Leur. Daartoe hebben we van de gemeente databestanden ontvangen over de uitgaven aan de verschillende toegekende categorieën van maatwerk (de niet vrij toegankelijke vormen van jeugdzorg en Wmo-ondersteuning). Daaruit hebben we 24.000 records kunnen analyseren. Daarbij is in afstemming met de gemeente de dataset opgeschoond om de ontwikkelingen van het zorggebruik te kunnen analyseren. Uiteindelijk is de analyse over de periode 2021-2024 uitgevoerd, waarbij we vanwege de grote hoeveelheid van producten en varianten vooral naar hoofdcategorieën hebben gekeken. In de rapportage van de data-analyse hebben we ingezoomd op de tien ondersteuningsvarianten waarin in die periode in Etten-Leur het meeste geld is uitgegeven.
passingen zijn geëvalueerd/gemonitord en wat deze hebben opgeleverd ten opzichte van de verwachtingen daarover. Daarmee is bij veel projecten
Ten behoeve van het participatietraject van de gemeenteraad is een
en/of aanpassingen niet duidelijk of deze daadwerkelijk hebben
samenvattend beeld van de data-analyse gemaakt. We hebben voor de
bijgedragen aan de gestelde doelen. Er zijn enkele voorbeelden waarbij de
overzichtelijkheid daarbij de zeven belangrijkste kostensoorten in Etten-
evaluatie wordt uitgevoerd, zoals bij regiovisies binnen de jeugdzorg en het
Leur in de periode 2021-2024 is uitgewerkt. Zie figuur 3 op de volgende
project steunouders. Gerichte monitoring en bijsturing op basis daarvan
pagina. In de verdere data-analyse is sprake van een top10.
3
Hierin is Etten-Leur overigens niet uniek; dit beeld herkennen we ook vanuit andere gemeenten. LO/25/1065/sdelz
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 10
Figuur 3: Samenvatting data-analyse van de zeven ‘duurste’ zorgsoorten (beeld van de ‘praatplaat’ tbv het participatietraject van de Gemeenteraad)
(De zorgsoorten ‘Huishoudelijke Ondersteuning’, ‘Begeleiding Thuis’ en ‘Begeleiding Groep’ worden vanuit de Wmo bekostigd; de ‘Zorgprofielen’ en ‘Hoogcomplex’ zijn varianten van zorg die vanuit de Jeugdwet worden bekostigd). Voor een verdere toelichting zie bijlage 1.
Top 10 zorgcategorieën
toegewezen vormen van zorg zijn drie Wmo-categorieën (samen
Zoals hiervoor aangegeven was de data-analyse met name gericht op de
verantwoordelijk voor 85% van de uitgaven aan de Wmo) en zeven
tien ‘duurste’ ondersteuningsvarianten. Uit de analyse is gebleken dat deze
Jeugdzorg-categorieën (die bij elkaar 73% van de kosten in de jeugdzorg
categorieën verantwoordelijk zijn voor 80% van alle uitgaven (de feitelijk
verklaren). In de periode van 2021 naar 2024 zijn de uitgaven aan deze
gedeclareerde zorg en ondersteuning). Binnen deze tien meest
top10 gestegen met 32%.
LO/25/1065/sdelz
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 11
Die stijging van uitgaven binnen de top10 is in de jeugdzorg met 35%
Vergelijking met andere gemeenten
sterker dan bij de Wmo (die komt netto uit op 17%, maar dat is inclusief
Bij de data-analyse hebben we de cijfers van Etten-Leur vergeleken met
een flinke daling op de dagbesteding). Overigens kan een flink deel
een aantal andere gemeenten. Daarbij hebben we gekeken naar
(namelijk ca. 18%) van de toename van alle uitgaven tussen 2021 en 2024
gemeenten die voor wat betreft de samenstelling van de bevolking
worden verklaard vanuit de stijging van lonen en kosten (inflatie). Indien de
(uitgewerkt naar verwachte zorgkosten) met Etten-Leur vergelijkbaar zijn.
onderliggende tarieven in Etten-Leur regulier zijn geïndexeerd, betekent dit
Een paar opvallende uitkomsten in Etten-Leur zijn als aandachtspunten
dat de stijging vooral wordt veroorzaakt doordat meer inwoners van de
meegenomen in het verdere onderzoek:
betreffende zorgsoorten gebruik zijn gaan maken. Daarnaast wordt een
•
Het aantal cliënten Huishoudelijke Ondersteuning is in Etten-Leur
belangrijk deel van de kostenstijging in de jeugdzorg binnen de top10
hoger, terwijl de uitgaven per cliënt laag zijn ten opzichte van de
(namelijk ca. 40%) veroorzaakt door de (lokaal beperkt beïnvloedbare)
andere gemeenten. Het aandeel jongere cliënten HO (de categorie 30-
landelijke ingekochte arrangementen .
75 jaar) is in Etten-Leur 42% van het totale aantal, dit is hoger dan
4
elders5. Trends binnen de Wmo en de Jeugdzorg
•
Het aantal cliënten en de kosten per cliënt voor de Wmo-begeleiding
Uit de data-analyse blijkt dat bij de Wmo-voorzieningen regelmatig de inzet
zijn in Etten-Leur meer dan gemiddeld; zowel binnen de regio als in
van zorgproducten wordt herhaald. Met name varianten van Huis-
vergelijking met de referenties elders.
houdelijke Ondersteuning, maar ook van individuele begeleiding
•
Dat geldt ook voor het aantal cliënten met Wmo-dagbesteding, maar
(‘Begeleiding Thuis’), van dagbesteding (‘Begeleiding Groep’) en varianten
daar is een positieve ontwikkeling duidelijk zichtbaar (duidelijk dalende
van vervoersvoorzieningen worden na de aanvankelijke indicatieperiode
trend).
nogmaals ingezet. Bij de jeugdzorg komt dat minder vaak voor, maar ook
•
Naar verhouding en in vergelijking met andere gemeenten, kent Etten-
bij bepaalde lichte gedragsproblemen en bij zorgprofielen 5 en 8 komt het
Leur relatief minder gebruikers van jeugdhulp, waarbij binnen de regio
regelmatig voor dat de indicatie wordt herhaald. Ook zien we zowel bij de
WBW slechts één gemeente het ‘beter’ doet.
maatschappelijke ondersteuning als bij de jeugdzorg dat bij cliënten
•
Vanwege de systematiek met de zorgprofielen in de regionale jeugd-
stapeling van producten voorkomt (meer vormen van zorg die gelijktijdig
zorg, zijn de kosten per cliënt niet goed vergelijkbaar met elders. De
aan dezelfde cliënt is toegekend). Met name bij de jeugdzorg kan dat
conclusie van de onderzoekers van Cebeon (zie pagina 7) geeft wat dat
leiden tot gecombineerde (‘dure’) trajecten, waarbij met name varianten
betreft mogelijk een scherper beeld.
van het zorgprofiel 5 gestapeld en achtereenvolgens worden toegekend.
4
Dit betreft bijvoorbeeld niet vrij toegankelijke zorg die met op basis van een gerechtelijke uitspraak wordt toegewezen.
5
Een verklaring voor deze uitkomst is dat er jarenlang een GGZ-kliniek binnen de gemeente is geweest. Na het sluiten daarvan zijn veel cliënten in Etten-Leur blijven wonen. LO/25/1065/sdelz
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 12
Tot slot hebben we gekeken naar de toekomstige samenstelling van de
basis van een inschatting van het innovatieve vermogen (dit betrof een
bevolking in Etten-Leur. Daarbij valt met name de verwachte vergrijzing op.
inschatting vanuit de gemeente). In deze gesprekken hebben we gezocht
Het aandeel ouderen in de bevolking gaat de komende jaren flink
naar de aangrijpingspunten voor mogelijke maatregelen voor verbeteringen
toenemen, terwijl het aandeel van jongeren afneemt. Dit heeft naar alle
in Etten-Leur. De aanbieders hebben gereflecteerd op basis van de
waarschijnlijkheid als gevolg dat de aanspraak op de Wmo, met name HO,
ervaringen van de betrokkenen in Etten-Leur en in andere gemeenten. Ook
dagbesteding en hulpmiddelen, gaat toenemen.
hebben we gevraagd naar inzichten en opvattingen van de betrokkenen als het gaat om mogelijke toekomstige veranderingen in Etten-Leur. Alle
Samenvattend:
genoemde maatregelen, mogelijke verbeteringen voor Etten-Leur, zijn
Uit de data-analyse blijkt dat in Etten-Leur veel inwoners een vorm van
samengebracht in een ‘longlist’. Deze longlist hebben we aangevuld met
Huishoudelijke Ondersteuning krijgen. Het aantal inwoners met een Wmo-
mogelijke maatregelen die elders in het land zijn ingevoerd of worden
voorziening is meer dan gemiddeld. Ten opzichte van elders doet Etten-Leur het
overwogen. Deze mogelijke maatregelen van elders zijn verzameld op basis
goed als het gaat om het aantal kinderen/jeugdigen met een indicatie voor
van onze eigen ervaringen elders en op basis van deskresearch.
jeugdhulp. Stapeling en herhaling van geïndiceerde vormen van zorg en ondersteuning leiden in een aantal gevallen tot intensieve en kostbare trajecten
Naast de vertegenwoordigers van de aanbieders, hebben we ook gesproken
binnen zowel de jeugd als de Wmo. Daarbij gaan de demografische
met enkele toegangsprofessionals. Dit betrof enkele ‘jeugdzorgprofessionals’
ontwikkelingen leiden tot een toename in de vraag naar Wmo-ondersteuning.
van de organisatie ‘Spring’ (Centrum Jeugd & Gezin). Deze zijn zowel verantwoordelijk voor het bieden van (enkelvoudige, eenvoudige) ondersteuning
2.3 Dialoogfase Deze stap in het onderzoek bestond uit twee onderdelen. Eerst hebben we met een aantal aanbieders, jeugdzorgprofessionals en Wmo-consulenten een interview gehouden. De opgehaalde informatie is verwerkt in een overzicht van mogelijke maatregelen, onderscheiden naar Wmo en Jeugdwet. Vervolgens hebben we die uitkomsten tijdens twee reflectiesessies met vertegenwoordigers van aanbieders geprioriteerd en verder geconcretiseerd. Zie bijlage 2 voor een overzicht van de respondenten in deze stap.
aan gezinnen met kinderen met problemen, als voor de toegang tot de ‘zorgprofielen’ verzorgen indien de eigen geboden oplossingen niet toereikend zijn. Ook deze professionals hebben enkele mogelijke maatregelen aangedragen, vooral in de hoek van betere ketensamenwerking en de ontwikkeling tot ‘stevige lokale teams’. In een ander gesprek spraken we met enkele Wmo-consulenten, zowel van team ‘fysiek’ als van team ‘mentaal’. Daarbij viel vooral op dat de splitsing in de twee teams geen gevolgen heeft gehad voor de toegang tot Huishoudelijke Ondersteuning; dat wordt vanuit beide teams verzorgd. In het
Interviews
gesprek is gebleken dat het mogelijk is dat beide teams voor de toegang tot
De aanbieders zijn geselecteerd op basis van het aandeel zorgkosten in
HO op dat moment nog vanuit verschillende kaders werken. De Wmo-
Etten-Leur (we kozen voor de aanbieders met de hoogste zorgkosten) en op
consulenten hebben mogelijke maatregelen aangereikt die vooral liggen op
LO/25/1065/sdelz
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 13
het gebied van de interne werkwijze, (kwaliteits)controle en regievoering
De belangrijkste punten uit de bijeenkomst met de aanbieders van
(casusregie, procesregie).
Huishoudelijke Ondersteuning: •
Out-of-the-box denken: Denk buiten de gebaande paden, bijvoorbeeld
Reflectiesessies
door het inzetten van een vaatwasser of een robotstofzuiger6. Ook kan
Na deze interviews zijn de opbrengsten gedeeld in twee reflectiesessies,
gedacht worden aan andere inzet, bijvoorbeeld het vergoeden van
één voor de partijen die jeugdzorg leveren en één voor de aanbieders van
reiskosten waardoor familie wel bij de inwoner kan komen schoon-
Wmo-ondersteuning. Tijdens die bijeenkomsten hebben we alle genoemde
maken.
mogelijke maatregelen van de longlist gerubriceerd naar categorieën:
•
Vraag achter de vraag? Onderzoek wat de werkelijke behoefte is achter
•
Gericht op eigen kracht en de rol van het voorliggend veld
•
Samenwerking versterken
•
Overgangen verbeteren
•
Monitoren en sturen
aanpassen van plannen of herindicatie door af te stappen van
•
Uitvoering optimaliseren
standaardfrequenties.
•
Huishoudelijke ondersteuning
•
Inspiratie uit lopende projecten & prille ideeën
een hulpvraag, bijvoorbeeld eenzaamheid, en kijk wat echt nodig en helpend is. Wie kan daar iets in betekenen? •
Geen standaard-indicatie: Vermijd onnodige tijdbesteding aan het
De belangrijkste punten uit de bijeenkomst met de aanbieders van Wmo-begeleiding:
De aanwezigen hebben tijdens de bijeenkomsten gereflecteerd op de
•
mogelijke maatregelen en deze aangevuld en verdiept. Vervolgens zijn de mogelijk maatregelen geprioriteerd op impact en haalbaarheid. Een
Vertrouwen: Het opbouwen van vertrouwen tussen aanbieders en Wmo-consulenten door elkaars kennis te gebruiken.
•
Data-gedreven werken: Het creëren van een gezamenlijke verant-
belangrijke conclusie vanuit de aanbieders in de verschillende sessies is dat
woordelijkheid voor data-gedreven werken tussen de gemeente en
zij geen directe mogelijkheden zien om op korte termijn tot besparingen te
aanbieders. Waarbij gebruik wordt gemaakt van de wijkmonitoring
komen (er is geen ‘laaghangend fruit’). In Etten-Leur is een en ander goed
zodat duidelijk kan worden wie, waar, welke vraag heeft.
georganiseerd, zeker in vergelijking met andere gemeenten. Verder is in
•
Kennis delen: Organiseer bijeenkomsten waarin aanbieders en het
algemene zin aangegeven dat het reduceren van administratieve lasten
voorliggend veld elkaar kunnen leren kennen. Daarbij is het van belang
aandacht behoeft, net als het verder integreren van ondersteuning vanuit
dat aanbieders en het voorliggend veld hun diensten en expertise
beide wettelijke kaders (Wmo, Jeugdwet).
kunnen presenteren, zodat bij iedereen bekend is waar welke expertise is en welke werkwijze bij welke partij is.
6
Opvallend: het huidige contract biedt alle ruimte voor toepassing van deze voorbeelden. Het is frappant dat die ruimte blijkbaar niet wordt benut! LO/25/1065/sdelz
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 14
De belangrijkste punten uit de reflectiesessie met de aanbieder van
Naast deze punten hebben de aanbieders aangegeven dat verbetering in
Jeugdzorg:
proces- en casusregie mogelijk (gewenst) is. Daarbij is het van belang dat
•
•
Eenduidige werkwijze: Het continueren van een eenduidige werkwijze
de gehele ‘film’ van de cliënt in zicht blijft. Iemand moet verantwoordelijk
door de jeugdzorgprofessional (JZP) is cruciaal. Er wordt gepleit voor
zijn en overzicht hebben over alles wat binnen één gezin plaatsvindt. De
duidelijke rolafspraken over de afbakening tussen de aanbieder en
Aanpak ter Voorkoming van Escalatie, waarin scherpe roldefinities en
de JZP.
procesafspraken worden gemaakt, geldt hierbij als mogelijk voorbeeld.
Proefindicatie: Het invoeren van een proefindicatie die na drie
De ‘de-escalatiekaart’ die in Etten-Leur wordt gebruikt, is overigens ook
maanden wordt bijgesteld, kan helpen om de effectiviteit van de zorg
gebaseerd op de AVE-aanpak.
te vergroten . 7
• •
Wijkmonitor: Het gebruik van een wijkmonitor om data-gedreven inzet
Ter afsluiting van deze dialoogfase is een derde reflectiesessie gehouden
op wijk-specifieke vragen te faciliteren.
met vertegenwoordigers van de gemeente. Tijdens deze bijeenkomst
Samenwerking: De samenwerking tussen de aanbieders en de JZP kan
zijn de opbrengsten van beide bijeenkomsten met de aanbieders gedeeld
verbeterd worden, waarbij het hebben van een vaste contactpersoon
en besproken. Daarbij hebben we doorgepraat over de maatregelen die de
vanuit de ZJP met de aanbieder essentieel is. Daarnaast is het
aanbieders als meest impactvol beoordeelden en aangevuld met wat de
belangrijk om elkaar te kennen en elkaars expertise te begrijpen, zodat
deelnemers zelf als hoogste prioriteit aangaven. De uitkomsten daarvan
duidelijk is waar de verantwoordelijkheden liggen. Dit zorg voor een
verwerken we hierna in onze conclusies.
verbetering van het onderling vertrouwen. Bespiegeling van de onderzoekers
Bij zowel de reflectiesessie met de jeugd en Wmo- aanbieders is
Opvallend in de bespreking van de opvattingen van aanbieders is dat
aangegeven dat het versterken van de samenwerking tussen aanbieders
vanuit de gemeente bij enkele aanbevelingen van aanbieders is aan-
en de gemeente van groot belang is. Daarbij is door de aanbieders
gegeven dat het genoemde vandaag al mogelijk is. Blijkbaar is de ruimte
aangegeven dat de samenwerking binnen de gemeente ook verbeterd kan
voor verbetering/vernieuwing die in de vigerende contracten is
worden waardoor er meer afstemming plaatsvindt tussen Jeugd en Wmo
opgenomen, niet afdoende bekend bij de gecontracteerde aanbieders. Dit
en eventuele gevolgen voor inwoners van de overgang naar het andere
vraagt wellicht om betere uitleg en dialoog naar aanleiding van de
wettelijke kader te verminderen. In beide reflectiebijeenkomsten kwam
beschreven suggesties!
ook aan de orde dat vertrouwen opgebouwd moet worden om een betere uitkomst voor de cliënten te krijgen.
7
Ook de ‘proefindicatie’ is reeds onderdeel van de huidige werkwijze, die weliswaar sporadisch (te weinig?) wordt toegepast. LO/25/1065/sdelz
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 15
Samenvattend: Uit de dialoogfase kwam een aantal opties naar voren voor het verbeteren van de inrichting van de zorg en ondersteuning in Etten-Leur en de regio, zowel vanuit de Wmo als vanuit de Jeugdwet. Er zijn geen concrete, snel invoerbare maatregelen naar voren gekomen die snel kunnen leiden tot afname van uitgaven aan zorg en ondersteuning.
LO/25/1065/sdelz
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 16
3. Conclusies In dit hoofdstuk beschrijven we ons samenvattend beeld van de praktijk in Etten-Leur, zoals dat is ontstaan op basis van de stappen die in de vorige paragraaf zijn beschreven. We vertalen dit naar mogelijkheden voor maatregelen die we in het volgende hoofdstuk beschrijven.
3.1 Belangrijkste uitkomsten Tijdens reflectiesessies en bijeenkomsten met aanbieders en gemeentelijke vertegenwoordigers zijn belangrijke aandachtspunten geïdentificeerd. Daarbij kwam naar voren dat het sociaal domein in veel opzichten naar behoren functioneert, zoals blijkt uit de relatief goede resultaten op het gebied van jeugdzorg (zie de rapportage van Cebeon) en de dalende trend in Wmo-dagbesteding. Daarbij zijn ook al stappen gezet richting normaliseren om de vraag af te buigen. Deze stappen vormen een solide basis voor verdere optimalisatie en samenwerking. De volgende uitkomsten zijn ons opgevallen: •
De gemeente Etten-Leur is sterk in het opstellen van creatief beleid; maar het monitoren en bijstellen daarvan op basis van feitelijke uitkomsten en resultaten kan beter en scherper worden opgepakt.
•
Etten-Leur kent in verhouding tot andere gemeenten gemiddeld meer cliënten voor de Huishoudelijke Ondersteuning en naar verhouding ook relatief veel jongere cliënten. De HO is de grootste categorie (meeste cliënten, hoogste uitgaven en sterkste stijging).
•
In Etten-Leur zijn meer cliënten met individuele Wmo-begeleiding dan elders in het land en in vergelijkbare gemeenten.
•
Dat geldt ook voor het aantal cliënten met Wmo-dagbesteding, maar daar is een positieve ontwikkeling duidelijk zichtbaar (duidelijk dalende trend).
•
Het gebruik van de jeugdzorgprofielen is in Etten-Leur in termen van aantallen en kosten beter dan in de rest van de regio (één gemeente doet het nog beter). Hiermee doet Etten-Leur het relatief goed op de jeugdzorg (hetgeen door Cebeon ook al werd geconstateerd).
•
De kostenstijging in de jeugdzorg wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door de (lokaal beperkt beïnvloedbare) landelijke ingekochte arrangementen.
LO/25/1065/sdelz
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 17
•
Aanbieders zien weinig directe kansen voor besparingen in de uitgaven
4.
Huidige data-verzameling is vooral financieel gedreven; dit maakt dat
aan zorg en ondersteuning. Wel zijn er verschillende mogelijkheden
de gemeente feitelijk inhoudelijk gezien ‘in de mist’ stuurt. Er is vrijwel
voor verbeteringen in de uitvoering van de huidige contracten en de
geen inhoudelijke analyse of inzicht in maatschappelijke vraagstukken
samenwerking tussen aanbieders onderling en met de gemeente.
en feitelijke problematiek van inwoners. 5.
De gemeente werkt vanuit de regionale contracten in de kern
Wij zien dan ook dat er maar weinig concrete mogelijkheden zijn voor de
resultaatgericht. Er worden vooraf regionaal vastgestelde pakketten en
gemeente om bij te sturen op de uitgaven in het sociaal domein. Die
arrangementen (HO en Wmo Begeleiding binnen De6-verband;
mogelijkheden zijn er overigens wel voor de Huishoudelijke Ondersteuning
jeugdzorg binnen de regio WBW) toegekend, waardoor er niet kan
(waar ook de noodzaak tot het nemen van maatregelen groot is).
worden gestuurd op de per individuele inwoner noodzakelijke omvang
We zien echter ook dat het in Etten-Leur op veel onderwerpen ontbreekt aan
en de inhoud van de zorg/ondersteuning. We denken dat dit een
gerichte monitoring en informatieverzameling ten behoeve van monitoring.
belemmering vormt voor het uitwerken van innovatieve alternatieve
Dit lijkt mede samen te hangen met het ontbreken van concrete, getals-
oplossingen voor hulpvragen van inwoners.
matige doelstellingen en een leergierige houding (wat verwachten we
6.
Binnen de huidige inkoopmodellen zijn de pakketten/arrangementen
precies van onze ideeën in de praktijk, zijn deze echt zo goed als we denken
gedefinieerd met een vaste ‘p’ en een vaste ‘q’. Dit levert weliswaar
en leveren ze daadwerkelijk op wat we ervan verwachten?).
vrijheid in de bedrijfsvoering op voor de aanbieders, maar verhindert daadwerkelijke sturing op beide aspecten (p en q). Maatregelen om op
3.2 Onze conclusies tbv mogelijke maatregelen Op grond van de analyses en de verschillende gesprekken, trekken we de volgende conclusies als het gaat om de mogelijke maatregelen: 1. Mede gelet op de toekomstige vergrijzing zijn stevige maatregelen nodig voor een betere beheersing van uitgaven aan Huishoudelijke Ondersteuning. 2. Er lijkt weinig ‘laaghangend fruit’. Een aantal mogelijke maatregelen met effecten op langere termijn vraagt om een bredere en vaak regionale invalshoek. 3. Binnen de gemeente dient monitoring en (bij)sturing veel meer aandacht te krijgen; het accent op de voorkant van de beleidscyclus is te eenzijdig. Het ontbreekt nu aan scherpe doelen en aan gerichte beleidsevaluatieve dataverzameling.
LO/25/1065/sdelz
de inhoud van de vastgestelde pakketten bij te sturen zijn niet of nauwelijks mogelijk. 7.
De ‘resultaatbekostiging’ binnen het huidige inkoopmodel is dat slechts in naam; het komt vrijwel niet voor dat betaling achterwege blijft vanwege ontbrekende resultaten bij de inwoner. Het verlengen van de indicatie komt regelmatig voor.
Samenvattend: Hiermee is onze belangrijkste conclusie dat de gemeente niet zozeer effecten te verwachten heeft van concrete maatregelen in de uitvoering. Wij denken dat de gemeente vooral moet focussen op de interne organisatie en de wijze waarop in het sociaal wordt gemonitord en gestuurd op de uitvoering.
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 18
4. Mogelijke maatregelen
4.1
In dit hoofdstuk beschrijven we mogelijke maatregelen die in
domein, om de uitgaven daaraan in de komende jaren beter te kunnen
Etten-Leur kunnen bijdragen aan betere sturing op en beheersing van het gemeentelijk sociaal domein. De maatregelen komen voort uit het gevoerde onderzoek, aangevuld met onze ervaringen elders in het land. Daarom beginnen we met een korte beschouwing op wat we in Etten-Leur hebben aangetroffen. Daarnaast leggen we een verbinding met de uitkomsten van het participatietraject van de Gemeenteraad.
Beschouwing
Op zoek naar efficiënte afwikkeling van hulpvragen inwoners
De gemeente Etten-Leur overweegt gerichte aanpassingen in het sociaal beheersen. Uit dit onderzoek gericht op Wmo en Jeugdzorg, komt naar voren dat de meeste uitgaven vooral worden gedaan aan een beperkt aantal vormen van hulp (zorg, ondersteuning). Daarom was de zoektocht naar mogelijke maatregelen vooral op deze categorieën gericht. Met als uitgangspunt daarbij de gedachte dat ‘de juiste zorg, op de juiste plaats, op het juiste moment’ altijd de meest efficiënte werkwijze is. Eventuele maatregelen dienen vanuit dat perspectief bij te dragen aan het vergroten van de efficiëntie. Omdat de doelstelling van dit onderzoek vooral gericht was op het ontwikkelen van betere sturing en beheersing (‘herontwerp’), zijn puur financiële maatregelen (zoals verlagen van tarieven, vergroten van bijbetalingen, ophogen van drempels, etc.) geen onderdeel van de afwegingen geweest. Om te komen tot maatregelen die de efficiëntie in de kostbare zorg en ondersteuning kunnen vergroten, is steeds de vraag aan de orde of de uitvoering minder, beter of anders kan worden georganiseerd. •
Minder: waar zit ruimte om bij minder inwoners professionele inzet als noodzakelijk te oordelen en waar zit de ruimte om met gemiddeld minder professionele inzet (minimaal) gelijke resultaten bij inwoners te realiseren?
•
Beter: welke mogelijkheden zijn er om de huidige uitvoering van de zorg en ondersteuning efficiënter te organiseren?
•
Anders: welke alternatieve oplossingen zijn denkbaar voor de hulpvragen waaraan nu in Etten-Leur relatief veel geld wordt uitgeven in de vorm van maatwerk?
LO/25/1065/sdelz
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 19
Etten-Leur heeft met dit onderzoek de vraag gesteld hoe het in de
maatregel verder te gaan dan de feitelijke situatie zoals door de gemeente
toekomst de ontwikkelingen in het sociaal domein beter kan beheersen.
aangegeven. Hiermee vormen enkele maatregelen een aanvulling op de
Tegelijk is het voor wat betreft de uitgaven aan de gecontracteerde
actuele situatie, gericht op vanuit de uitkomsten van het onderzoek
maatwerk-ondersteuning mede afhankelijk van keuzes in de regio
beoogde strakkere sturing op uitkomsten die bijdragen aan beheersing
waarbinnen de contracten met aanbieders zijn aangegaan. Daarom maken
binnen het sociaal domein.
we bij de verschillende maatregelen tevens onderscheid naar de drie volgende niveaus:
Aansluiting op uitkomsten van participatietraject van Gemeenteraad
1.
Direct: effectieve maatregelen die direct in te voeren zijn (laaghangend
In twee bijlagen bij het raadsbesluit van 31 maart 2025 zijn de opbrengsten
fruit); dit betreft maatregelen die op financiële effecten kunnen
van de bijeenkomst op 24 maart uitgewerkt. Tijdens die bijeenkomst heeft
worden doorgerekend.
de gemeenteraad gesproken met vertegenwoordigers van aanbieders van
Lokaal: maatregelen die door Etten-Leur zelfstandig zijn te organiseren;
welzijn, Wmo-ondersteuning en Jeugdzorg. De uitwerkingen van die avond
dit betreft vooral de samenhang tussen voorveld, toegang en
bevatten suggesties voor verbeteringen en mogelijke maatregelen gericht
maatwerk.
op ontwikkeling en beheersing. Een aantal van die uitwerkingen raken aan
Regionaal: maatregelen voor de langere termijn, waarbij regionale
de maatregelen die we hier voorstellen. Daar waar dat het geval is geven
afstemming (De6 en WBW) noodzakelijk is; deze hebben vooral
we dat hierna aan. Veel van de overige uitwerkingen hebben betrekking op
betrekking op het inkoopmodel en de inrichting van het zorglandschap
beleidsuitgangspunten en aspecten van de visie op zorg en ondersteuning.
2.
3.
Daarom kunnen niet alle uitwerkingen van 24 maart naar concrete In de uitwerking van de mogelijke maatregelen in de volgende paragraaf
maatregelen worden vertaald.
hanteren we tabellen waarin beide indelingen zijn gecombineerd. Aansluiting op reeds ingezette ontwikkelingen
In gesprekken met de leden van de projectgroep over de mogelijke
4.2 Mogelijke maatregelen Hierna schetsen we eerst enkele algemene overwegingen. In de volgende paragraaf schetsen we de concrete maatregelen.
maatregelen is aangegeven dat een aantal van de genoemde voorstellen reeds in gang zijn gezet. Enkele maatregelen zouden al volledig
1. Vrijwel geen laaghangend fruit
geïmplementeerd zijn en daarom is het opnemen daarvan overbodig in
De kern van onze aanbevelingen is dat er weinig korte-termijn maatregelen
deze rapportage. De onderzoekers hebben echter gemeend dat, als de
aan het licht gekomen zijn waarmee snel besparingen zijn te realiseren. De
effecten van de in gang gezette ontwikkelingen niet aantoonbaar zijn, die
uitzondering hierop wordt gevormd door de noodzaak om de forse toe-
maatregelen hierna toch op te nemen. Hierbij maken we de aantekening
name rond Huishoudelijke Ondersteuning terug te dringen. Mogelijk zijn
dat wij onze analyse vooral op de jaren 2021-2024 hebben gericht; we
hier en daar wel (symbolische?) maatregelen denkbaar, zoals schrappen
beschikken niet over recentere data. We beogen om in het voorstel tot de
van therapie na het overlijden van een familielid of het instellen van de
LO/25/1065/sdelz
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 20
eigen bijdrage voor een scootmobiel8. Maar die leveren, zo die al
Het onderzoek dat tot de jeugdzorgprofielen heeft geleid is inmiddels
uitvoerbaar zijn, aan de ene kant geen substantiële bijdragen aan het
meer dan 10 jaar oud. Het is de vraag of de uitkomsten daarvan vandaag
geheel (want kennen weinig volume) en raken aan de andere kant wel
nog altijd geldig zijn. De vraag in de jeugdzorg is immers inmiddels flink
direct de betreffende inwoners en daarmee mogelijk de publieke opinie.
gegroeid en de context flink gewijzigd. Wij zien in het bijvoorbeeld van de mogelijke aanpassingen in profiel 5 (zie de betreffende maatregel hierna)
2. Evaluatie huidige inkoopmodellen?
en dat inmiddels vormen van beschikbaarheidsfinanciering mogelijk zijn,
Het is belangrijk dat Etten-Leur voor de langere termijn kritisch kijkt naar
aanwijzingen dat de wens tot herbeoordeling al voelbaar is.
de inrichting van het zorglandschap en naar mogelijkheden om daar, vanuit de eigen gemeentelijke organisatie, veel beter, sneller en directer op
Met een herbeoordeling kan volgens de vraag worden beantwoorden of de
te kunnen sturen. Gelet op de huidige inkoopmodellen dient een dergelijke
huidige modellen nog altijd passend zijn voor de sturing op de opgaven in
evaluatie in regionaal verband plaats te vinden.
de komende jaren. Wij zien elders in het land dat de keuze voor strakkere sturing op producten (inspanningsvariant) of een opgavegerichte
Wij denken dat dit ook vraagt om een herbeoordeling van het regionale
samenwerking en partnerschap (taakgerichte variant) beter lijken te
inkoopmodel, zowel voor de Wmo-ondersteuning als voor de profielen in
passen.
de Jeugdzorg. In beide gevallen is de inhoud van de zorg en ondersteuning gebaseerd op inhoudelijke doelen/resultaten, waaraan op basis van
3.
onderzoek van een aantal jaar geleden, professionele inzet is toegevoegd
Bij een regionale herbeoordeling van de inkoopmodellen past tevens een
(kwaliteit en omvang). Wij denken dat een herbeoordeling aan de orde is.
heroverweging op de rolverdeling tussen de verschillende partijen (zie
Enerzijds omdat de Centrale Raad van Beroep in enkele vonnissen heeft
onderstaand schema10).
9
Heroverweging rolverdeling van de verschillende ketenpartners
uitgesproken dat resultaatgericht beschikken niet in het belang van de inwoners is, omdat dit geen rechtszekerheid biedt over de ontvangen ondersteuning. Anderzijds omdat het een reële vraag is of de huidige
Beeld van het huidige sociaal domein
arrangement en bijbehorende tarieven nog altijd de meest efficiënte verhoudingen weergeven tussen de kwaliteit en omvang van ondersteuning, passend bij bepaalde hulpvragen en doelstellingen.
8
Beide genoemde voorbeelden zijn in de afgelopen periode geopperd.
9
Zie bijvoorbeeld de notitie hierover op de website van Stimulansz.
10
De jeugdzorgprofessional combineert de rol van toegang met die van professionele inzet. LO/25/1065/sdelz
‘Toegang’
• Professionele inzet; maatwerk (lokaal en regionaal zorglandschap) • Waar nodig; collectieve voorzieningen (alg. maatsch. werk; jeugdprofessionals) • Mensen zorgen voor elkaar; alg. voorz. (welzijn, opvoedondersteuning) • Mensen zorgen voor zichzelf; sociale basis (preventie, leefbare wijken)
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 21
Wij denken dat de opgaven voor de komende jaren (krimpende financiën,
Het gaat Etten-Leur zeker helpen wanneer uitkomsten van keuzes, gevolgen
krappe arbeidsmarkt, vergrijzende bevolking, complexer wordende
van besluiten, uitwerking van ambities in de praktijk in beeld worden
samenleving) vooral vragen om (domeinoverstijgende) samenwerking en
gebracht. Dat is een voorwaarde voor goede sturing op inhoud en daarmee
nieuwe afspraken over rollen en taken. Het is de vraag in hoeverre de knip
op beheersing van uitgaven. Op basis van dit onderzoek lijkt dit deel van de
tussen voorveld en maatwerk, met de rol van ‘toegang’ daartussen,
PDCA-cirkel nu onvoldoende ingevuld binnen Etten-Leur.
bijdraagt aan het oplossen daarvan. Op welke wijze kan de expertise van professionals in de top van de piramide bijdragen aan resultaten aan de
In bijlage 3 is, ter illustratie van de verschillende aspecten van een
basis? Met welke incentives (prikkels) komen de verschillende
gemeentelijke sturing, een schets opgenomen van een sturingsmodel dat
maatschappelijke partners tot betere onderlinge samenwerking? Wie is het
aansluit op een opgavegerichte werkwijze. Hierbij gaat het met name om de
beste in staat om schaarste aan mensen (professionals) en middelen te
samenhang tussen die verschillende aspecten van sturing.
verdelen onder de inwoners die daar een beroep doen? Hoe kan worden toegewerkt naar het aantoonbaar realiseren van zorgvuldig gekozen maatschappelijke resultaten? 4.
Betere monitoring en (bij)sturing vanuit ambities en doelen
Een belangrijke voorwaarde voor Etten-Leur, die losstaat van de uitkomsten van de hiervoor aangehaalde heroverweging, is dat de gemeente beter kan ‘beheersen’ door strakker te sturen. Dit begint met het concretiseren van beleidsdoelen naar KPI’s of andersoortige SMART11 geformuleerde resultaten. Daarbij hoort ook monitoring op basis van (tijdelijke) gerichte dataverzameling, zodat de ambities en concrete doelen kunnen worden geëvalueerd (uiteraard dient hierbij te worden gewaakt voor de administratieve lasten!). Uitkomsten van monitoring kunnen dan leiden tot bijsturing: bijstellen, aanpassen, stoppen, doorgaan en dan onderdeel maken van de staande praktijk (vertalen naar de bestaande inkoop- en
4.3 De voorgestelde maatregelen In drie tabellen op de volgende pagina’s schetsen we de belangrijkste maatregelen, uitgewerkt naar de twee type indelingen die hiervoor zijn beschreven. De genummerde maatregelen werken we daarna concreet uit. Het gaat om de groepen van maatregelen: A) Maatregelen gericht op de Wmo; B) Maatregelen gericht op de jeugdzorg; C) Maatregelen die sociaal domein breed uitwerken. De maatregelen die in lijn lijken te zijn met de uitwerkingen die zijn gemaakt op basis van de bijeenkomst van 24 maart van de Gemeenteraad, zijn in de tabel gemarkeerd met een * achter het nummer van de betreffende maatregel.
bekostigingsmodellen).
11
SMART staat voor Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realiseerbaar, Tijdgebonden. Dit zijn concrete aspecten op basis waarvan gerichte monitoring mogelijk wordt. LO/25/1065/sdelz
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 22
A) Wmo
Minder
Beter
Anders
Direct
1*. Aandeel ‘HO Light’ in het totaal verder vergroten
7. Strakkere inkadering toegang HO door de
(standaard bij nieuwe cliënten uitgaan van een
verschillende consulenten; zeker weten dat de
frequentie van eens per twee weken).
verschillende consulenten op gelijke wijze de
2*. Stoppen met het toekennen van ‘HO met
hulpvragen beoordelen.
wasverzorging’; er is immers een alternatief in de
8. Aanscherpen van eigen richtlijnen voor de
vorm van het ‘waspunt’.
toekenning van ‘begeleiding thuis’ en ‘begeleiding groep’, bijvoorbeeld aan de hand van het normenkader voor begeleiding.
Lokaal
3*. Maximaal inzetten op ‘reablement’ om de vraag
9. Rol en positie Wmo-consulenten heroverwegen;
10*. Welzijnspartijen opdracht geven alternatieven
naar structurele HO te verminderen, benut de
onderzoeken of deze zelf lichte ondersteuning
uit te werken voor doelen en doelgroepen die nu
uitkomsten van het onderzoek hiernaar dat in de
kunnen geven (vergelijk jeugdzorgprofessionals) om
onder ‘begeleiding thuis’ vallen. Daarmee de
regio wordt uitgevoerd.
daarmee de druk op maatwerk te verlagen.
ontwikkeling bij ‘begeleiding groep’ voor de
4*. Onderzoek voor welke resultaten en welke
individuele variant herhalen.
doelgroepen de individuele ‘begeleiding thuis’ collectief kan worden uitgevoerd en/of digitaal is aan te bieden. 5. Evalueer de looptijd van beschikkingen aan de hand van de VNG handreiking ‘passend beschikken’.
Regionaal 6. Onderzoek voor welke doelen en welke doelgroepen en bij welke aanbieders de beoogde resultaten binnen de termijn worden gerealiseerd. De met een * aangeduide maatregelen komen voor in de uitwerkingen van de participatiebijeenkomst die door de Gemeenteraad werd gehouden op 24 maart.
LO/25/1065/sdelz
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 23
B) Jeugd
Minder
Beter
Anders
4. Het werken met een vaste jeugdzorgprofessional
Direct
per gezin duidelijker uitdragen en onderdeel maken van de dialoog met aanbieders (in het licht van de casusregie en als aanspreekpunt voor aanbieders).
Lokaal
1*. Verder onderzoeken op welke wijze en in welke
5*. Uitkomsten van zowel de regionale als de eigen
6*. Afstemming zoeken met onderwijs en jeugdzorg
omvang de individuele behandeling en begeleiding
lokale aanpak ‘normaliseren’ concreet maken en
faciliteren; inzetten op stutten van docenten in
collectief kan worden georganiseerd (vergelijk
planmatig invoeren (KPI, SMART, monitoring).
plaats van een leerling uit de klas halen voor
huidige experiment met zorgprofiel 5) en die
individuele aandacht. Dit vraagt domein-
uitkomsten verankeren in de (bekostiging van de)
overstijgende samenwerking in het belang van de
profielen
betreffende kinderen en het bredere maat-
2. Aanscherpen van de toepassing van het protocol
schappelijke perspectief.
‘gebruikelijke zorg’ in de afwegingen (is als onderdeel
7. Alternatieven uitwerken voor de ernstige
van de bijstelling van beleidsregels in gang gebracht;
enkelvoudige dyslexie binnen onderwijs.
toezien op toepassing en monitoren van verwachte effecten)
Regionaal 3*. Uitwerken van een normenkader voor de toegang tot niet vrij-toegankelijke ondersteuning.
8*. Uitwerken preventie van hoogcomplex en landelijke arrangementen; uithuisplaatsingen voorkomen en hybride verblijf organiseren. 9. Onderzoek of de huidige zorgprofielen mbt inhoud, resultaten en inzet (budget) nog altijd efficiënt en effectief zijn (herijken van de onderleggers bij het huidige inkoopmodel)
De met een * aangeduide maatregelen komen voor in de uitwerkingen van de participatiebijeenkomst die door de Gemeenteraad werd gehouden op 24 maart.
LO/25/1065/sdelz
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 24
C) Breed
Minder
Beter
Anders
1. Scherp contractmanagement: krijg per
2. Concretiseren/aanscherpen van afspraken over
5*. Wijkgericht werken, opgaven vanuit inwoners en
gecontracteerde aanbieder inzicht in de
casusregie en procesregie. Met name de procesregie
oplossingen per wijk/gebied bij elkaar brengen en
performance (cliëntgroepen, zorgvarianten, mate
is van belang bij multiproblematiek, waarbij
monitoren, mede op basis van data die binnen de
waarin resultaten worden gerealiseerd, etc.). Dit is
stapeling van inzet kan voorkomen en waarbij risico’s gemeente over wijken en inwoners bekend is.
van belang voor de verwijzing door toegang en voor
op escalatie zich kunnen voordoen.
6*. Ontwikkelen van een visie op de ‘brede sociale
informatie aan inwoners.
3.Inzetten op ‘Stevige Lokale Teams 0-100’, waar
basis’, waarbij leefbaarheid, veerkracht en sociale
Wmo-consulenten en jeugdzorgprofessionals in
samenhang kunnen bijdrage aan preventie van
kunnen opgaan. Gebruik daarbij de methodiek van
problematiek en versterken van zelfredzaamheid en
het ‘verkennend gesprek’, die aansluit op ‘positieve
samenkracht van inwoners. Daarbij kan de expertise
Direct Lokaal
gezondheid’ en het versterken van eigen oplossingen van professionals van aanbieders gericht worden door inwoners (collegevoorstel is inmiddels in
benut tbv kennis in het voorveld (dus niet voor
voorbereiding).
individuele inwoners!).
4. Uitwerken van gerichte monitoring voor evaluatie van beleid en ingezette maatregelen (op basis van SMART geformuleerde KPI’s). 7. Inkoopmodellen evalueren en heroverwegen;
Regionaal
toewerken naar meer sturingsmogelijkheden. De met een * aangeduide maatregelen komen voor in de uitwerkingen van de participatiebijeenkomst die door de Gemeenteraad werd gehouden op 24 maart.
4.4 Toelichting maatregelen Hierna geven we voor elk van de genoemde maatregelen een korte, verduidelijkende toelichting. Daarbij tekenen we aan dat sommige maatregelen onderling samenhangen en elkaar kunnen versterken. Ook weten we dat Etten-Leur, soms in regionaal verband, met een aantal
LO/25/1065/sdelz
maatregelen al aan de gang is. Daarbij zoeken we naar een aanvullende aanscherping op de uitwerking van de betreffende maatregelen. Daar waar dat kan zeggen we iets over de verwachte opbrengsten van de maatregelen. Niet overal is direct een financiële opbrengst te verwachten. In bijlage 4 zijn de onderliggende berekeningen nader uitgewerkt.
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 25
A) Wmo maatregelen
varianten met ‘wasverzorging’ zou in 2024 een voordeel hebben
1.
opgeleverd tussen € 132.872 (bij 80% terugdringen) en €166.089 (bij
Aandeel HO Light vergroten Uit de data-analyse blijkt dat in de periode 2021-2024 ca. 9% van alle HO-indicaties betrekking heeft op een ‘Light’-variant. De maatregel
volledige stopzetten van de wasverzorging) 3.
kan zijn dat bij nieuwe cliënten tenminste voor de eerste zes maanden
Dit betreft het versterken van het zelfoplossend vermogen van
een Light-variant geïndiceerd krijgen (basisfrequentie eens per twee
inwoners en hun netwerk op het schoonhouden van het huis; zo
weken). Indien na die zes maanden blijkt dat dit onvoldoende is
mogelijk met gebruik van het persoonlijke netwerk. Dit kan met inzet
(mede ter beoordeling door de aanbieder die ter plekke komt), kan
van ergotherapeutische en fysiotherapeutische kennis. Indien dit
een andere variant worden overwogen. Eerste indicaties HO Light
standaard gebeurt bij alle nieuwe aanvragen voor HO, is uit ervaringen
kunnen leiden tot een flinke daling van uitgaven aan HO , variërend
elders bekend dat hiermee bij ca. 20% van de inwoners de structurele
van €82.500 (bij 80%) tot €103.125 (bij 100% van de nieuwe cliënten).
inzet van professionele overname is te voorkomen (uit te stellen). Wij
Toepassing van deze maatregel leidt er uiteindelijk toe dat bij meer
schatten in dat het te verwachten effect van reablement op basis van
cliënten dan de genoemde 9% ook structureel HO-Light wordt ingezet.
de cijfers 2024 uitkomt tussen € 105.000 (bij succes in 10% van de
Het effect daarvan komt tussen de €206.250 (indien het totale
nieuwe aanvragen) tot €210.000 (op basis van succes bij 20% van de
aandeel 25% bedraagt) en €528.000 (bij een aandeel van 50%).
nieuwe aanvragen). Wellicht kan het onderzoek dat elders in de regio
Geen HO-wasverzorging meer toekennen
is opgestart deze uitkomsten aanscherpen of nuanceren.
12
2.
12
Reablement inzetten
Sinds enige tijd heeft Etten-Leur met het ‘waspunt’ een alternatief voor
Combinatie voorgaande maatregelen bij HO
de wasverzorging als onderdeel van de Huishoudelijke Ondersteuning.
De toepassing van reablement verlaagt het aantal cliënten dat structureel
Uit de data-analyse blijkt dat in de periode 2021-2024 bij ca. 10% van
HO nodig heeft. Daarmee is de derde maatregel van invloed op de
alle cliënten (dit betreft in de genoemde periode 579 inwoners) nog
uitkomsten van de eerste twee. Gecombineerde toepassing van de eerste
altijd HO met wasverzorging wordt toegekend. Daarmee is er feitelijk
drie maatregelen leidt op de cijfers van 2024 tot een totaal effect in een
sprake van een dubbele voorziening in Etten-Leur. De maatregel is het
bandbreedte tussen minimaal €498.047 en maximaal €881.598.
schrappen van de mogelijkheid tot wasverzorging als onderdeel van de
4.
Onderzoek ‘collectieve’ en/of digitale inzet bij Begeleiding Thuis
HO. Mogelijk dient op basis van casuïstiek wel te worden beoordeeld in
Begeleiding Thuis is vanuit de oorsprong (gehandicaptenzorg onder de
hoeverre het waspunt voor alle gevallen een passend alternatief is. Op
voormalige AWBZ) een individuele vorm van ondersteuning bij de
basis van een dergelijke analyse kan worden beoordeeld welke variant
inwoner thuis. Vanuit de gedachte dat onder de Wmo wordt gewerkt
de goedkoopst-adequate oplossing biedt voor gevallen waarin het
aan zelfredzaamheid en participatie en gegeven de resultaatgerichte
waspunt geen passende oplossing is. Het geheel schrappen van de
(doelstellingengerichte) werkwijze in Etten-Leur, is het de vraag of dit
De financiële effecten zijn doorgerekend op de cijfers van 2024. Zie bijlage 4 voor een uitwerking en onderbouwing van de genoemde bedragen.
LO/25/1065/sdelz
Aanpassingen Wmo/Jeugdzorg Etten-Leur | © bureau HHM 2025 | 26
niet anders is te organiseren. Zo kan worden verkend in hoeverre
6.
Inkadering toegang HO
overeenkomende doelen bij inwoners met vergelijkbare hulpvragen