Woonbehoefteonderzoek e250026806
Tekst van het document
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE 2025-2035 MET EEN DOORKIJK NAAR 2040
in opdracht van regio Noord-Veluwe en gemeente Zeewolde
AUTEURS
FOTOVERANTWOORDING
Emiel Heuff | e.heuff@kaw.nl
Cover: Paul Arps
Pagina 17: Erik de Redelijkheid
Pagina 85: A. Beijeman
Nathalie Semplonius | n.semplonius@kaw.nl
Pagina 3: Zomaarwatzwerven
Pagina 35: René Deprez
Pagina 107: Nanda Sluijsmans
Peter Leliveld | p.leliveld@kaw.nl
Pagina 4 : Ruben Holthuijsen
Pagina 54: Nanda Sluijsmans
Pagina 127: Van Wijnen
Pagina 12: Joost Dikker Hupkes
Pagina 78: Bertknot
Pagina 135: Bertknot
GRONINGEN | ROTTERDAM | EINDHOVEN
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 2
INHOUDSOPGAVE SAMENVATTING EN ADVIEZEN
4
1 INLEIDING
12
2 DE REGIO IN PERSPECTIEF
17
3 DEMOGRAFIE EN DOELGROEPEN
35
4 BESTAANDE VOORRAAD
54
5 VRAAGDRUK OP DE HUUR- EN KOOPMARKT
78
6 UITKOMSTEN VELDWERK
85
7 WOONBEHOEFTE EN WENSPROGRAMMA
107
8 VERGELIJKING MET DE BOUWPLANNEN
127
BIJLAGE
135
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 3
S
SAMENVATTING EN ADVIEZEN
SAMENVATTING EN ADVIEZEN Met de juiste plannen inspelen op groeiende vraag
Verdiepend veldwerk over keuzeprocessen
Er ligt een grote opgave om in de regio Noord-Veluwe en in
Om beter te snappen wat voor keuzes en overwegingen
Zeewolde snel passende en betaalbare huisvesting te
huishoudens maken voordat ze gaan verhuizen, is een
realiseren. De vraag naar huizen is de laatste jaren flink
enquête verstuurd onder huishoudens die onlangs op de
toegenomen, door overdruk uit andere regio’s zoals de
Noord-Veluwe kwamen wonen. We vroegen hen hoe zij
Randstad, door een grotere ‘eigen vraag’ en omdat de
zich oriënteerden, wat voor afwegingen ze maakten, en ook
kwalitatieve vraag naar wonen verandert. Opgeteld leidt
welke wensen ze hebben laten liggen. Juist door te kijken
dat ertoe dat er meer én andersoortige woningen gebouwd
naar feitelijk gedrag van mensen leer je meer over wat
moeten worden.
realistische woonwensen zijn. Je voorkomt daarmee dat mensen droomlijstjes invullen die in de praktijk onhaalbaar
Dit woonbehoefteonderzoek helpt gemeenten en
zijn. Met de uitkomsten van dit veldwerk kunnen we beter
corporaties om een vertaalslag te maken van aantallen naar
inschatten wat voor woningen er nodig zijn. Daarnaast
een programma per kern dat past bij de vraag van
vroegen we woningzoekenden om hun wensen door te
woningzoekenden. Hoe verdeelt de vraag zich over de
geven, zodat we een goed beeld krijgen van onvervulde
regio, wat voor producten zijn er nodig (type, prijs,
behoeften in de regio, bijvoorbeeld van jongeren die nog
doelgroep) en liggen daar voldoende plannen tegenover?
thuis wonen. Hierna volgen de belangrijkste conclusies en adviezen.
SAMENVATTING EN ADVIEZEN
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 5
SAMENVATTING 1. Huishoudensgroei op hoger niveau dan in 2022
2. Overdruk stuwt huizenprijzen flink op
De verwachting is dat de regio Noord-Veluwe tussen 2025
De ‘olievlek’ van prijsstijgingen als gevolg van schaarste in
en 2035 met ongeveer 11.400 huishoudens groeit. Dat is
andere gebieden heeft inmiddels de hele regio bereikt. De
de optelsom van de regionale behoefte (starters,
kaartjes rechts laten dat zien (zie paragraaf 2.2 voor meer
huishoudensvorming door samenwonen of scheiden,
uitleg en context). De effecten daarvan zijn terug te zien in
instroom van buitenaf) en het inlopen van het bestaande
de m²-waarden in de regio. In 2022 zagen we vooral in het
woningtekort. De jaarlijkse groei ligt iets hoger dan waar
zuiden en in iets mindere mate in het noorden van de regio
het woonbehoefteonderzoek uit 2022 van uitging. Dat komt
dat waardes toenamen. In 2024 zagen we juist in de
doordat de krapte op de huizenmarkt is toegenomen, niet
omgeving van Nunspeet de grootste waardestijgingen. Het
alleen in de regio zelf, maar juist ook daarbuiten, waardoor
midden van de regio maakt dus een inhaalslag doordat de
er meer vraag naar wonen is vanuit andere regio’s. De
olievlek nu ook daar voelbaar is. Het mechanisme erachter
verwachte groei is het grootst in Harderwijk (+21%) en
verschilt wel per plek: in het zuiden profiteren Putten en
Hattem (+19%). In de meeste andere gemeenten ligt de
Ermelo vooral van instroom van buitenaf, o.a. uit
groei net boven de 10%. In Zeewolde verwachten we een
Amersfoort en de Randstad, in het noorden profiteert
netto-groei van 1.750 huishoudens tot 2035. Dat is
vooral Hattem van overdruk uit Zwolle, en in het midden is
omgerekend 17%. De prognoses liggen hier wat meer
vooral sprake van doorstroom van huishoudens die in het
uiteen, omdat de groei in Zeewolde nog meer afhangt van
zuiden en noorden van de regio ‘verdrongen’ worden door
instroom van buitenaf. Voor alle gemeenten ligt de piek van
nieuwkomers. In Zeewolde is de markt nog iets minder
de vraag in de eerstkomende jaren. Na 2035 ligt de groei
krap, maar ook daar stuwt de olievlek de huizenprijzen op.
lager, mede doordat de babyboomgeneratie dan kleiner
Instroom komt daar vooral uit de richting van Almere en de
wordt en er dus meer bestaande woningen vrijkomen.
Randstad.
2021
2022
2023
2024
Illustratie: Steeds hogere transactieprijzen als gevolg van overdruk op de woningmarkt. Het startte in de Randstad en trok als een olievlek het land in. Bron: Kadaster (2021-2024).
SAMENVATTING EN ADVIEZEN
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 6
SAMENVATTING 3. Sterkste groei in kernen met voorzieningen
4. Sociale huur: 23 tot 30 jaar meest in de knel
Overal in de regio is behoefte aan extra woningen, maar de
In de hele regio Noord-Veluwe moet de netto-opgave voor
het om 370 tot 420 woningen extra. De doelgroep voor
vraag is per saldo het grootst in goed bereikbare kernen
29% uit sociale huur bestaan. Dat zijn zo’n 3.350 huizen
sociale huur is hier wat kleiner dan op de Noord-Veluwe en
met een breed voorzieningenpakket. De meeste vraag
tot 2035. Niet overal is de vraag naar sociale huur even
bovendien wonen relatief veel huishoudens in Zeewolde
verwachten we in de kern Harderwijk, met een netto-groei
groot. Dat heeft o.a. te maken met bestaande
‘dure scheef’ (qua inkomen hebben ze recht op een sociale
van afgerond 3.600 tot 4.800 woningen tot 2035. Dat komt
inkomensverschillen en met voorkeuren van huurders om in
huurwoning, maar ze wonen in een koophuis). Daar komt
neer op 37% van de regionale vraag. Ook andere grotere
grotere kernen met veel dagelijkse en niet-dagelijkse
bij dat Zeewolde vooral groeit door instroom van buitenaf,
kernen kunnen rekenen op extra huishoudens, steeds in
voorzieningen te wonen. In Harderwijk verwachten we naar
en in het algemeen geldt dat dat vaak kopers zijn.
aantallen die passen bij de grootte van de kern. Bij kleinere
verhouding de meeste vraag naar sociale huur: 33%. In
kernen is toevoeging vaker maatwerk. Dat betekent: op
Putten, waar inkomens hoger liggen, is dat bijvoorbeeld
Over de hele regio zien we dat de woonvraag in de sociale
kleine schaal nieuwbouw, soms onderdeel van vernieuwing
maar 25%. Andere gemeenten liggen daartussenin.
huur zich grotendeels richt op compacte grondgebonden
in de sociale huur, en vaker gericht op de lokale behoefte.
Regiobreed zien we dat 23- tot 30-jarigen het vaakst actief
producten die je voor meerdere doelgroepen kunt inzetten
Meer nieuwbouw voor instroom van buitenaf kan, maar dat
woningzoekend zijn. Bovendien werd die groep de laatste
(‘alleskunners’). In Harderwijk en Zeewolde mag de nadruk
vraagt wel om goed overwogen keuzes (o.a. ten aanzien
jaren steeds groter, met tussen 2023 en 2024 een stijging
wat meer op appartementen met lift liggen.
van het karakter van een dorp, landschappelijke kwaliteit
van ruim 40%. Een deel van hen zocht waarschijnlijk
Grondgebonden nultredenwoningen worden bovendien veel
langs dorpsranden, uitbreidingswens vanuit het dorp zelf),
eigenlijk een koophuis, maar wijkt door de extreme krapte
vaker gezocht dan gevonden: een kwart van de ouderen
altijd in samenspraak met dorpsbewoners en andere
uit naar de sociale huur. Dat beeld wordt bevestigd in onze
die de afgelopen jaren naar een appartement verhuisden,
stakeholders in een dorp.
enquête onder recent verhuisden (zie ook punt 8 en 9).
zocht eigenlijk een alleskunner. Het grootste deel van de ouderen zoekt een woonoppervlak van 65 tot 85 m². Bij
SAMENVATTING EN ADVIEZEN
In Zeewolde is de vraag naar sociale huur iets beperkter,
veel ouderen is een vorm van ontmoeting (gezamenlijke
met een bandbreedte van 21 tot 24%. Omgerekend gaat
ruimte in het complex, hofje) een pré.
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 7
SAMENVATTING 5. Middenhuur: meer vraag door koop-schaarste
6. Uitdaging: betaalbare koop voor starters
7. Instroom vaker koop-georiënteerd
In de hele regio moet 9% van de netto-opgave in het
Veruit het grootste deel van de netto-opgave in de regio
We zien dat instromers van buiten de regio een ander
middenhuursegment gebouwd worden. Omgerekend gaat
moet uit koopwoningen bestaan: ca. 7.000 extra woningen
zoekprofiel hebben dan woningzoekenden die binnen de
het om zo’n 1.000 woningen op de Noord-Veluwe en 115
tot 2035, oftewel 62%. Daarvan moet ruim 40%
regio doorstromen. Instromers oriënteren zich vaker op
tot 200 woningen in Zeewolde. Belangrijk om te beseffen:
betaalbaar zijn, met een koopprijs tot € 355.000. In
koopwoningen, zoeken vaker in het duurdere segment en
de vraag naar middenhuur en het aanbod aan betaalbare
Zeewolde ligt de koopvraag met 68% nog iets hoger.
bovendien is hun zoekgebied breder. De plaats waar ze
koop zijn in de huidige markt vaak communicerende vaten.
Daarvan moet 45% betaalbaar zijn. Dat is nodig om aan de
kwamen wonen was vaak onderdeel van een veel breder
Door schaarste aan betaalbare koop worden huishoudens
eis van het Rijk te voldoen om twee derde van alle
palet aan woonplaatsen met soortgelijke eigenschappen.
momenteel gedwongen om in de middenhuur te huren, als
nieuwbouw in het betaalbare segment toe te voegen. Hier
Over het algemeen geldt: hoe meer je je als regio en
hun inkomen te hoog is of als ze te weinig punten hebben
ligt meteen de grootste uitdaging: met de huidige prijzen is
gemeenten richt op instroom van buitenaf (bijvoorbeeld
opgebouwd voor een sociale huurwoning. Omdat huren in
het bijna niet te doen om betaalbare koop via nieuwbouw
door bij het programmeren de bovenkant van de prognoses
de vrije sector naar verhouding duur is, zie je dat
toe te voegen, tenzij je gaat inleveren op kwaliteit, zoals
op te zoeken), hoe hoger het aandeel koop mag zijn.
woningzoekenden met weinig haast vaak wachten met
grootte of afwerking. Daarom is het verstandig om waar
Opgeteld moet het koopprogramma bestaan uit een mix
verhuizen. Dat werkt remmend op de doorstroming.
dat lukt betaalbare koopproducten te realiseren, maar om
van typologieën: reguliere producten zoals tweekappers of
Sommige huishoudens kiezen bewust voor middenhuur,
daarnaast ook in duurdere segmenten te bouwen, zodat je
kavels, deels ook geschikt voor ouderen, met ook ruimte
zoals oudere stellen die na hun pensioen niet meer willen
via doorstroom producten voor starters en jonge
voor nicheproducten in bijzondere woonmilieus, zoals
kopen. Bedien die groep met kwalitatief goede producten
huishoudens in de bestaande voorraad vrijspeelt. In de
wonen bij een haven of in het bos. In Harderwijk en
op A-locaties. Deze vraag is veel stabieler. Voor andere
bestaande voorraad heb je namelijk gemiddeld iets meer
Zeewolde is ook substantiële vraag naar
groepen geldt: blijf de vraag continu monitoren en zet bij
huis voor je geld dan in de nieuwbouw. Zorg daarnaast
koopappartementen.
voorkeur in op betaalbare koop, omdat dat vaak hun
voor bekendheid van instrumenten voor koop-starters,
eigenlijke behoefte is.
zoals de starterslening of leningen om te verduurzamen.
SAMENVATTING EN ADVIEZEN
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 8
SAMENVATTING 8. Hoe hoger de leeftijd, hoe breder het zoekgebied
9. Vaakst ingeleverd op type en prijs
Hoe woningzoekenden zich oriënteren op een nieuwe
Lang niet elk huishouden vond de woning die hij of zij in
woning verschilt sterk per leeftijdsgroep en per doelgroep.
eerste instantie zocht. We zien dat er het vaakst wordt
We zien dat jongeren en jongvolwassenen die in de regio
ingeleverd op type, prijs of een combinatie daarvan.
een woning zochten zich het vaakst lokaal oriënteerden. Bij
‘Betaalbare’ woningtypes, zoals rijen en appartementen,
hen zijn de plek en nabijheid van vrienden en familie vaak
worden vaker gevonden dan gezocht, terwijl voor duurdere
doorslaggevend in de keuze om ergens te gaan wonen. Dat
woningtypes zoals tweekappers en vrijstaand wonen juist
verandert in oudere leeftijdsgroepen. Zeker bij huishoudens
het omgekeerde geldt. We zien ook een onvervulde vraag
in de leeftijd van 26 tot 64 jaar (vaker werkend en een
naar levensloopgeschikt wonen met kleine tuin. Dat type
gezin) weegt ruimte in en om het huis vaak zwaarder mee
wordt vaak gezocht, maar bestaat weinig, waardoor
dan de precieze plek. We zien wel dat zij die ruime woning
mensen noodgedwongen uitwijken naar een appartement.
vaak zoeken in plaatsen met voldoende werkgelegenheid
Omgekeerd zien we ook dat een deel concessies deed op
(zoals Amersfoort, Zwolle) of in plaatsen die goed
de prijs. Zij vonden soms wel het type dat ze zochten,
bereikbaar zijn (zoals langs de A28 en bij treinstations). De
maar legden daar meer voor neer. Huurders deden het
kaartjes rechts illustreren dat (zie hoofdstuk 6 voor
Illustratie: waar startten 41- tot 64-jarigen hun zoektocht naar een andere woning, en
vaakst een concessie op prijs. Het verschil tussen zoeken
gedetailleerde informatie hierover). Bij 65-plussers
waar zochten ze later nog meer? Bron: enquête onder recent verhuisden op de Noord-
en vinden is het grootst in het segment boven de € 1.150.
verandert het beeld weer: zij kiezen vaak bewust voor een
Veluwe (2025).
Maar 5% van iedereen die wilde huren zocht in dat
gebied waar al familie of vrienden wonen, maar de precieze
segment, terwijl 17% daar slaagde. Er werd soms ook
woonplaats is vaak onderdeel van een breder scala aan
ingeleverd op kenmerken van de woning. Parkeren dicht bij
woonplaatsen, omdat zij doorgaans nog mobiel zijn.
huis viel het vaakst af.
SAMENVATTING EN ADVIEZEN
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 9
SAMENVATTING 10. Doorstroming speelt betaalbaar aanbod vrij
11. Genoeg plannen, soms bijstellen naar type
Ouderen stimuleren om door te stromen helpt indirect om
In alle gemeenten is voldoende plancapaciteit om aan de
meer betaalbaar aanbod voor starters en jongvolwassenen
vraag tot 2035 te voldoen. Zeewolde is de enige
vrij te spelen. We zien dat in de ‘verhuistreintjes’ die we
uitzondering: daar mogen nog wat plannen bij. Het is in
reconstrueerden op basis van het veldwerk onder recent
veel gemeenten nog wel zaak om plannen verder uit te
verhuisden. Huishoudens die een huis van meer dan €
werken naar type of eigendom. Soms is bijstellen van
500.000 kochten, laten in bijna de helft van de gevallen
plannen (bijvoorbeeld van huur naar koop of andersom)
een goedkoper huis achter. Ouderen die verhuisden lieten
ook een oplossing. Per gemeente zien we dat vooral
juist vaak een huis van meer dan € 500.000 achter.
Oldebroek, Putten en Ermelo ruim in de al uitgewerkte
Bouwen voor senioren helpt dus wel degelijk om in de
plannen zitten. Dat is soms een bewuste keuze. Bouw je
bestaande voorraad - via een tussenstap - extra betaalbaar
meer dan de verwachte vraag, dan hoeft dat niet per se
aanbod vrij te spelen. Dat zijn volgens makelaars wel vaak
een probleem te zijn, maar weet wel dat je dan extra
woningen waar lang niet in is geïnvesteerd. Overigens
huishoudens van buiten de regio of uit andere gemeenten
kunnen deze verhuistreintjes snel ontsporen. Instroom van
moet aantrekken. De meeste andere gemeenten zitten ook
buitenaf is vaak koopkrachtiger (door veel overwaarde op
ruim in de plannen, maar daar is vaak nog een
hun verkochte woning), waardoor zij lokale starters vaak
uitwerkingsslag nodig (inkleuring naar types en segmenten
verdringen. Het is dus zaak om na te denken of je met
of omzetten van zacht naar hard). Op regioniveau zien we
instrumentarium de positie van lokale starters en jongeren
dat vooral het aantal appartementen ruim is vergeleken
op de huizenmarkt kunt verbeteren.
met de vraag. Andere typologieën zijn er juist te weinig.
SAMENVATTING EN ADVIEZEN
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 10
ADVIEZEN 1. Houd de vaart in planuitvoering
weinige ruimte die er was voor woningbouw wordt
4. Groei, maar behoud wel je karakter
De regiogemeenten werken er hard aan om voldoende
daarmee mogelijk op slot gezet. Tegelijk blijft de
De vraag naar wonen op de Veluwe is groot en gemeenten
woningen te realiseren. Dat is ook nodig, want het
bouwopgave onverminderd groot. Het belang van
zijn gewillig om daar in ruime mate op in te spelen. Dat is
uitwerken van plannen kost steeds meer tijd. In menig
binnenstedelijk of binnendorps inbreiden wordt daardoor
goed, want daarmee houd je je regio vitaal, maar voorkom
gemeente duurt het tot zo’n drie jaar voordat een woning
steeds groter. Begin nu al met zoeken naar zulke plekken,
wel dat dorpen en kernen hun karakter verliezen door té
er staat, gerekend vanaf de start van een plan. Dat heeft te
zodat je capaciteit achter de hand houdt en planrealisatie
veel nieuwbouw (soms ook in één keer) te realiseren. Voeg
maken met capaciteit bij gemeenten, ontwikkelende
zo min mogelijk vertraging oploopt.
toe naar aard en schaal van een dorp, werk daarbij nauw
partijen en bouwers, maar actueel ook steeds vaker met
samen met o.a. dorpsbelangen en kom samen tot plannen
tekort aan mankracht bij nutsbedrijven. Netcongestie speelt
3. Vergroot betaalbaarheid met actief grondbeleid
daar ook een rol in. Probeer als regio en gemeenten zo veel
Betaalbaar wonen staat steeds meer onder druk. Er is
die een kern ondersteunen, maar geen geweld aandoen.
mogelijk obstakels van tevoren uit de weg te ruimen, zodat
weinig doorstroom, zeker bij groepen die nu in woningen in
5. Verleid ouderen om door te stromen
de tijd om een plan te realiseren zo kort mogelijk blijft en
het starterssegment wonen, omdat betaalbare doorstroom-
Veel ouderen verhuizen pas als het echt móét, vaak
je dus zo snel mogelijk de grote woonvraag kunt bedienen.
producten ontbreken. Ontwikkelaars kiezen toch vaak voor
vanwege gezondheidsredenen. Sommige ouderen sorteren
producten waar de grootste winstmarges op zitten:
daar al op voor als ze nog vitaal zijn. Die groep is relatief
2. Zoek ook naar binnenstedelijke inpassingen
tweekappers, vrijstaand, ruimere producten. Laat als
klein, maar omdat de regio behoorlijk vergrijsd is, gaat het
Ruimte is schaars op de Veluwe. Dat was al zo, omdat veel
gemeente zo vroeg mogelijk weten voor wie grond bedoeld
in absolute zin alsnog om grote aantallen. Zet bij hen in op
kernen tegen Natura 2000-gebieden aan liggen, maar dat
is en wat je maximale programma is, zodat ontwikkelaars
doorstroming, zodat meer bestaand (en vaak
probleem wordt de komende tijd nog groter omdat regels
zich niet rijk rekenen en er dus niet alleen maar niet-
betaalbaarder) aanbod beschikbaar komt voor starters of
rondom stikstof aangescherpt worden. De provincie is van
betaalbare producten gebouwd worden. Dat is de grootste
jonge doorstromers. Met passende producten voor senioren
plan om stikstofarme zones in te stellen in een straal van
bijdrage die je aan betaalbaar wonen kunt leveren.
zorg je ervoor dat de ‘verhuistrein’ op stoom komt.
500 meter rond natuurgebieden. Een groot deel van de
SAMENVATTING EN ADVIEZEN
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 11
1
INLEIDING
1.1 WAAROM DIT WOONBEHOEFTEONDERZOEK? Met de juiste plannen inspelen op groeiende vraag
Scenario’s als houvast bij onzekerheid
in te schatten wat voor woningen er nodig zijn. Daarnaast
Er ligt een grote opgave om in de regio Noord-Veluwe en in
We werken in dit onderzoek met scenario’s en
vroegen we woningzoekenden om hun wensen door te
Zeewolde snel passende en betaalbare huisvesting te
bandbreedtes. Dat helpt gemeenten en corporaties om
geven, zodat we een goed beeld krijgen van onvervulde
realiseren. De vraag naar huizen is de laatste jaren flink
flexibel te zijn en vroegtijdig bij te kunnen sturen als de
behoeften in de regio, bijvoorbeeld van jongeren die nog
toegenomen, door overdruk uit andere regio’s zoals de
markt daarom vraagt. De woningmarkt blijft namelijk
thuis wonen. Zie hoofdstuk 5 voor de uitkomsten hiervan.
Randstad, door een grotere ‘eigen vraag’ en omdat de
omgeven door onzekerheden, zoals de omvang van
kwalitatieve vraag naar wonen verandert. Opgeteld leidt
instroom van (arbeids)migranten, economische stabiliteit
Leeswijzer
dat ertoe dat er meer én andersoortige woningen gebouwd
(juist ook op macroniveau) en de toestroom van
We plaatsen gemeenten hierna eerst in hun bredere
moeten worden. Dit woonbehoefteonderzoek is één van de
‘betaalbaarheidsspeurders’ uit duurdere delen van het land.
regionale context en benoemen belangrijke trends op het
handvatten om daar als gemeenten en corporaties keuzes in te maken.
gebied van wonen. Daarna gaan we in op demografische Meer inzicht in woonvoorkeuren door veldwerk
ontwikkelingen en (de kwaliteit van) bestaande woningen.
Om beter te snappen wat voor keuzes en overwegingen
Vervolgens staan we uitgebreid stil bij de uitkomsten van
Het vorige woonbehoefteonderzoek komt uit 2022. Doordat
huishoudens maken voordat ze gaan verhuizen, is een
het veldwerk. We vertalen alle analyses daarna naar een
de markt snel blijft veranderen en omdat er nieuwe
enquête verstuurd onder huishoudens die onlangs op de
programmaleidraad voor sociale huur, middenhuur en koop,
Woondeal-afspraken met provincie en Rijk zijn gemaakt is
Noord-Veluwe kwamen wonen. We vroegen hen hoe zij
in aantallen en naar type en segment. Die vergelijken we
er behoefte aan een nieuw onderzoek. Net als in 2022
zich oriënteerden, wat voor afwegingen ze maakten, en ook
daarna met de plannen. We sluiten af met het thema
kijken we naar hoe de vraag zich verdeelt over gemeenten
welke wensen ze hebben laten liggen. Juist door te kijken
wonen en zorg. Bij veel thema’s zoomen we in op wijken
en kernen daarbinnen, wat voor producten er nodig zijn
naar feitelijk gedrag van mensen leer je meer over wat
en kernen binnen de gemeenten. Uitkomsten op die
(type, prijs, doelgroep) en of de plannen die er al liggen bij
realistische woonwensen zijn. Je voorkomt daarmee dat
schaalniveaus vatten we samen in een ‘kernenatlas’ dat een
de behoefte passen. We kijken ook naar specifieke thema’s
mensen droomlijstjes invullen die in de praktijk onhaalbaar
losse bijlage is bij dit onderzoek.
zoals duurzaamheid, betaalbaarheid en wonen met zorg.
zijn. De uitkomsten van dit veldwerk helpen ons om beter
1 INLEIDING
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 13
1.2 WERKWIJZE Cijfers, gesprekken en veldwerk gecombineerd
Nauwe samenwerking met de werkgroep
Kernenatlas: meer details per kern of wijk
Bij dit woonbehoefteonderzoek maakten we gebruik van
Op drie momenten hebben we uitkomsten gepresenteerd
Bij dit woningmarktonderzoek hoort een kernenatlas.
bestaande gegevens over o.a. woningen, huishoudens en
aan de werkgroep, met daarin een vertegenwoordiging
Daarin staan per kern of wijk gegevens over o.a.
plannen in de regio. We vulden dat aan met meer
namens gemeenten, corporaties en provincie, om te
demografie, bestaande woningen, kansen voor nieuwbouw
kwalitatieve informatie die we tijdens een gespreksronde
beluisteren of zij zich in de uitkomsten herkennen:
en verduurzaming. Zo worden lokale verschillen tussen
met stakeholders en met een enquête onder inwoners
-
Begin oktober 2024: een eerste overzicht van de
kernen beter zichtbaar. De kernenatlas is een meer
achterhaalden.
kwantitatieve behoefte per gemeente en algemene
gedetailleerde aanvulling op dit rapport, bedoeld om te
-
trends op de woningmarkt;
gebruiken bij het maken van plannen.
Bestaande cijfers zijn afkomstig van o.a. het CBS, registraties van gemeenten en corporaties in de regio,
-
Eind november 2024: eerste uitkomsten op het gebied van demografie, verhuizingen, bestaande voorraad,
gebruikten bovendien de nieuwste Primos-prognoses.
marktpositie van kernen in de regio onderling en een
Eind 2024 verspreidden we een enquête onder recent verhuisden en woningzoekenden, om preciezer te
-
-
woonruimteverdeelsysteem Enserve en de NVM. We
preciezere berekening van de kwantitatieve behoefte; -
Eind januari 2025: een aanscherping van de eerste
onderzoeken wat realistische woonwensen zijn. Bijna
uitkomsten, aangevuld met uitkomsten uit het
3.600 inwoners vulden hem in. De enquête is alleen
veldwerk en de gesprekken, vertaald naar een
verspreid in de Noord-Veluwse gemeenten.
wensprogramma en een match met de plannen.
Om alle cijfers te duiden en de lokale context beter te snappen, voerden we gesprekken met makelaars,
In december 2024 en februari 2025 hebben we bovendien
corporaties en hun huurdersorganisaties. We
portefeuillehouders en directeur-bestuurders van de
bespraken met hen ook thema’s die minder goed in
corporaties bijgepraat over de uitkomsten.
cijfers zijn te vatten.
1 INLEIDING
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 14
1.3 GEBIEDSINDELING Drie soorten kernen De uitkomsten van dit woonbehoefteonderzoek laten we niet alleen zien op regio- of gemeenteniveau zien, maar we zoomen ook in op kernen of clusters van kernen. Rechts
staat welke indeling we daarvoor gebruikten. Dezelfde indeling gebruiken we ook in de kernenatlas. We onderscheiden drie soorten kernen, op basis van hun voorzieningenniveau: -
Bij voorzieningenkernen laten we uitkomsten per kern zien.
-
De woonkernen en het omliggende buitengebied deelden we in vijf clusters in, steeds per gemeente. Uitkomsten laten we ook op dat niveau zien. Soms zoomen we verder in binnen een kern, om opgaven te herkennen.
-
Specifiek voor Harderwijk (kern met regiofunctie) en Zeewolde zoomen we in op de wijken. De wijkindelingen staan op de volgende pagina. N.B.: Soms is de grens tussen voorzieningen- en woonkernen diffuus aan het worden, doordat kernen door nieuwbouw tegen elkaar aan groeien. Dat geldt bijvoorbeeld voor Ermelo en Horst. In dat geval kun je de woonbehoefte (zoals verderop in hoofdstuk 3 berekend) in beide kernen optellen en de kernen als één geheel beschouwen.
1 INLEIDING
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 15
1.3 GEBIEDSINDELING Harderwijk en Zeewolde: inzoomen op wijken Voor Harderwijk en Zeewolde zoomen we soms in op wijken. Een ‘gemiddelde uitkomst’ voor een hele plaats doet soms namelijk onvoldoende recht aan verschillen die
tussen wijken bestaan. Die verschillen leggen we hiermee wél bloot. We gebruiken de wijkindeling zoals op de kaart rechts. De indeling is gebaseerd op de wijk- en buurtindeling van het CBS.
1 INLEIDING
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 16
2
DE REGIO IN PERSPECTIEF
2.1 IN HET KORT Dit hoofdstuk
Uitkomsten in het kort
We plaatsen de regio Noord-Veluwe en de gemeente
-
De krapte op de huizenmarkt in de regio neemt nog
doorstroom binnen de regio zelf. Kernen die dicht bij
Zeewolde hier in een breder perspectief. Dat doen we aan
altijd toe. Dat is het gevolg van meer instroom uit
de A28 en de spoorlijn Amersfoort-Zwolle liggen,
de hand van:
andere gemeenten en regio’s, een grotere ‘eigen’ vraag
-
Een schets van actuele trends en ontwikkelingen op
en een gebrek aan bepaalde producten, vooral in het
het gebied van wonen, zowel landelijk als regionaal
betaalbare segment. De goede bereikbaarheid per auto
regio in kruipt, zien we terug in verhuiscijfers. Er is per
(paragraaf 2.2);
en ov, het voorzieningenaanbod en de ligging ten
saldo instroom uit regio’s en gemeenten ten
Een analyse van de onderlinge marktpositie van kernen
opzichte van werkgelegenheidsclusters maken de
zuidwesten van de Noord-Veluwe en Zeewolde en juist
binnen de regio, waarbij we o.a. letten op
Noord-Veluwe en Zeewolde aantrekkelijke gebieden om
uitstroom naar gemeenten aan de noord- en oostkant
voorzieningenniveau, bereikbaarheid en
te wonen. Dat heeft wel een keerzijde: huizenprijzen
ervan. Dat zijn precies de gebieden waar je nog relatief
vierkantemeterwaarde (paragraaf 2.3);
blijven stijgen, waardoor het voor sommige groepen
Een overzicht van verhuisbewegingen van en naar de
steeds moeilijker wordt een betaalbare woning te
regio, ook per doelgroep (paragraaf 2.4).
vinden.
woningbouw mogelijk kunnen vertragen, zoals
Binnen de regio zijn er wel verschillen. Gemeenten aan
schaarste aan bouwgrond, een tekort aan vakkundig
de zuidkant (Putten, Harderwijk) profiteren sterk van
bouwpersoneel en actueel het voornemen van de
instroom uit de regio Amersfoort en Utrecht. Zeewolde
provincie om stikstofarme zones in te stellen rondom
is vooral gewild bij huishoudens uit Almere en de
Natura 2000-gebieden. Die plannen moeten nog
omgeving van Amsterdam. Aan de noordkant groeit
uitgewerkt worden, maar de verwachting is dat ze
vooral Hattem sterk door de overdruk in Zwolle. De
forse impact gaan hebben op planontwikkelingen,
andere gemeenten profiteren ook wel van instroom van
omdat de grootste en gewildste bouwlocaties in of in
buitenaf, maar groeien vooral als gevolg van
de buurt van die ‘zonering’ liggen.
-
-
-
2 DE REGIO IN PERSPECTIEF
hebben de sterkste marktpositie.
-
Dat de overdruk vanuit de Randstad steeds verder de
‘veel huis voor je geld krijgt’. -
Regionaal spelen er een aantal ontwikkelingen die
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 18
2.2 TRENDS OP DE WONINGMARKT ALGEMEEN In deze paragraaf schetsen we een aantal landelijke trends
niet door corona, maar doordat de huizenprijzen daar
belang blijven bij het kiezen van een woonplaats. Welke
op de woningmarkt die ook van invloed zijn op de regio
explosief stijgen. Mensen oriënteren zich op het gebied
reisafstand men acceptabel vindt, is nog lastig te
Noord-Veluwe en Zeewolde.
eromheen, waar de prijzen lager liggen. Er is sinds het
beoordelen.
begin van de coronapandemie geen versnelling van de
Huishoudensgroei gaat sneller dan bevolkingsgroei.
uitstroom te zien en bovendien gaan de meeste verhuizers
‘Olievlek’ vanuit de Randstad spreidt zich over het
Het CBS verwacht dat het inwonertal nog tot 2070
alsnog in een andere stad wonen. Dat betekent niet dat de
land. De ‘olievlek’ van stijgende transactieprijzen maakt
toeneemt. Het tempo waarin dat gebeurt, vlakt na 2040
vraag in meer landelijke gebieden terugloopt. Er ontstaan
twee bewegingen (zie ook pagina 24): het spreidt zich
iets af. De verwachting is dat het aantal huishoudens
namelijk ‘domino-effecten’ als gevolg van plek of prijs
gemeente voor gemeente uit vanuit de Randstad en het
relatief nog sneller groeit. Dit wordt mede veroorzaakt door
(bijvoorbeeld: van stad naar groot dorp en van groot dorp
maakt sprongen richting grote steden om vanuit daar een
huishoudensverdunning. Mensen worden steeds ouder en
naar klein dorp, of: steeds verder van de Randstad af,
overdruk op omliggende gemeenten te veroorzaken. Zo
vormen dus langer een huishouden en jongere huishoudens
omdat woningen daar nog betaalbaar zijn).
stegen prijzen in Zwolle al eerder dan in omliggende
zijn ook steeds vaker alleenstaand. Binnen Nederland
gemeenten. Vaak zien we dat deze sprongen slechts in
nemen de verschillen toe: steden en plekken met
Iets meer thuiswerken na corona, maar bijna nooit
kleine stappen plaatsvinden: iemand uit Amersfoort kan
voorzieningen groeien per saldo, in kleinere dorpen en aan
volledig. Uit onderzoek van het CBP en I&O Research
met veel overwaarde van de woning een grotere woning in
de randen van het land loopt het aantal huishoudens terug,
blijkt dat werkenden na corona gemiddeld één dag thuis
Harderwijk kopen. De lokale woningzoekende komt er
vooral na ca. 2035, als sterfte de belangrijkste factor achter
blijven werken (voorheen: een halve). Er zijn wel grote
daardoor niet meer tussen en zoekt naar een woning
krimp wordt.
verschillen tussen sectoren: overheden, dienstverlening en
verder van de Randstad af. Starters komen zonder een
de cultuursector zullen vaker thuiswerken dan meer
extra pot geld in de vorm van een verkocht huis de
Meer mensen verlaten de stad, al in gang gezet vóór
plaatsgebonden beroepen zoals de zorg. Bijna niemand
woningmarkt op en komen er daardoor erg moeilijk tussen.
coronapandemie. Dat huishoudens per saldo de grote
blijft volledig thuis werken en daarom zullen de reisafstand
steden verlaten, komt volgens onderzoek van de Rabobank
tot het werk en de bereikbaarheid van de woonplaats van
2 DE REGIO IN PERSPECTIEF
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 19
2.2 TRENDS OP DE WONINGMARKT ALGEMEEN Duurzaam wonen. De afgelopen jaren zijn stevige doelen
Spoedzoekers met weinig inkomen en een beperkt netwerk
inkomensgrens voor sociale huur. Lokaal bestaat de
vastgesteld, Europees en landelijk, en dit sijpelt door naar
lijken het moeilijkst woonruimte te kunnen vinden en
mogelijkheid om de vrije toewijzingsruimte te verruimen
lokaal beleid en plannen in de wijken. Strategieën op
komen vaak bij particuliere verhuurders terecht.
naar 15% als corporaties, huurdersorganisaties en
hoofdlijnen worden vertaald naar concrete plannen in de
gemeenten daar afspraken over hebben gemaakt. Daar
komende jaren. Dat gaat over woningen (energie,
Lage middeninkomens vallen vaker tussen wal en
wordt nog beperkt gebruik van gemaakt, ondanks dat daar
materiaal) maar zeker ook over de woonomgeving
schip. Een steeds groter deel van de woningzoekenden
sinds kort wettelijk gezien minder belemmeringen voor zijn,
(klimaatadaptatie, mobiliteit, circulair en biobased bouwen).
verdient te weinig om in de huidige markt een koopwoning
om zo het gat ‘tussen wal en schip’ meer te dichten. Ook
Er zijn proeftuinen en experimenten en er is een grote slag
te financieren, maar verdient te veel of staat te kort
de Nationale Woon- en Bouwagenda gaat hierop in.
te maken met relatief simpele verduurzamingsmaatregelen.
ingeschreven om in aanmerking te komen voor
Corporaties investeren al veel, maar particulieren blijven
corporatiehuur. Anderen willen simpelweg niet kopen. Voor
Meer kwetsbare groepen in de sociale huur.
gemiddeld fors achter in het verduurzamen. Daar ligt voor
deze groep is de middenhuur het enige alternatief om toe
Corporaties huisvesten steeds vaker alleenstaanden,
de komende jaren de grootste opgave.
te treden of door te stromen op de woningmarkt. Tegelijk
ouderen met een klein pensioen en eenoudergezinnen. Er
zien we dat het aanbod aan middenhuur in veel gemeenten
wonen steeds minder mensen met inkomen uit werk en
Flexibel wonen als oplossing voor spoedzoekers.
relatief beperkt is. Op de Noord-Veluwe en in Zeewolde ligt
juist steeds meer mensen met een uitkering in een
Volgens onderzoeksbureau Platform31 heeft minstens 10%
de vraag naar middenhuur op ongeveer 10% van het
corporatiewoning. Er is een groter aandeel met een laag
van de woningzoekenden snel betaalbare woonruimte
totaal. Belangrijk daarbij: een deel van hen zoekt eigenlijk
inkomen, lagere opleiding en/of psychiatrische/psychische
nodig. Denk aan recent afgestudeerden, gescheiden
een koophuis en ziet middenhuur als enige uitwijkoptie.
problemen, wat zorgt voor een toenemende kwetsbaarheid.
mensen, statushouders en ggz-uitstromers. Steeds meer
Vaak clusteren deze groepen zich in buurten met goedkope
gemeenten experimenteren met nieuwe, flexibele
Corporaties richten zich vooral op lage inkomens.
woonoplossingen, zoals tijdelijke woningen of het
Corporaties mogen 7,5% van de vrijkomende woningen vrij
verbouwen van leegstaand vastgoed tot woonruimte.
toewijzen, dus ook aan mensen met een inkomen boven de
2 DE REGIO IN PERSPECTIEF
woningen waar de leefbaarheid al onder druk staat.
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 20
2.2 TRENDS OP DE WONINGMARKT ALGEMEEN Betaalbaarheid steeds meer onder druk. Steeds meer
terugkeert naar het land waar ze vandaan komen, zorgt de
huishoudens komen financieel in de knel, o.a. doordat
instroom voor meer vraag naar woningen, bovenop het
prijzen voor energie steeds hoger worden. Zij houden
tekort dat al bestaat door behoefte van Nederlandse
steeds vaker ‘aan het eind van hun inkomen een stukje
huishoudens. Dit heeft vooral consequenties voor de
maand over’. Dat gold al langer voor huishoudens in slecht
beschikbaarheid van sociale huurwoningen.
geïsoleerde sociale huurwoningen, maar nieuw is dat nu ook andere groepen geraakt worden, zelfs middeninkomens. Daar komen inflatie en de ‘reguliere’ stijging van huurprijzen en heffingen bij. De urgentie om te verduurzamen neemt daardoor des te sneller toe. In juni 2022, net na de piek van de energiecrisis, schatten het Nibud en energiebedrijven dat één op de drie huishoudens financieel in de problemen kwam door de hoge energieprijzen. Migratie heeft groeiende invloed op woonvraag. In de periode 2019-2024 groeide de Nederlandse bevolking met 661.000 inwoners. Hiervan was 97% het gevolg van internationale migratie. Vooral in 2022 kwamen er veel migranten binnen, vooral door een piek in Oekraïense vluchtelingen. Hoewel een deel van de migranten later
2 DE REGIO IN PERSPECTIEF
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 21
2.2 TRENDS OP DE WONINGMARKT BELEMMERINGEN Uitspraak rond stikstof zorgt voor extra rem op
vergrijzing. Er gaan de komende jaren veel mensen met
Even een dip op de woningmarkt? De ontwikkelingen
woningbouw. De Raad van State besloot in november
pensioen, terwijl de aanwas van onderop de uitstroom niet
waar we de afgelopen tijd mee te maken kregen, zorgen
2022 dat voor álle projecten berekend moet worden
compenseert. Het tekort aan personeel speelt meer in
vooralsnog voor een beperkte afname in het vertrouwen
hoeveel stikstof er bij de bouw vrijkomt. Grote
vergrijsde gemeenten en sectoren (o.a. overheden).
van consumenten (maar wel met grote verschillen tussen
bouwprojecten kunnen stilgelegd worden als de
Daarnaast is Nederland koploper deeltijdwerken. Sinds een
groepen). De koopmarkt lijkt zich bij vlagen iets te
stikstofuitstoot te hoog is, in het bijzonder dicht bij Natura
paar jaar zorgt een tekort aan bouwmateriaal en
ontspannen, maar die trend zet vooralsnog niet door. We
2000-gebieden. Daar komt bij dat de provincie Gelderland
grondstoffen ook steeds vaker voor vertraging.
zien door het woningtekort namelijk nog steeds een grote
in 2025 bekendmaakte dat ze stikstofarme zones van 500
vraag naar extra woningen. Komt er toch een dip(je), dan
meter rond Natura 2000-gebieden gaat instellen. Deze
Netcongestie vertraagt woningbouw. Het wordt
is het zaak om daarop te anticiperen, maar niet meteen te
‘zonering’ moet nog uitgewerkt worden. De verwachting is
steeds moeilijker om nieuwe woningbouw aan te sluiten op
stoppen met programmeren of zelfs te deprogrammeren.
dat de impact op de regio groot gaat zijn, omdat de
het stroomnet. Er zijn zowel projecten die niet starten
Dat voorkomt dat je onvoldoende programma hebt op het
gewildste woonlocaties ook in of in de buurt van die
doordat er geen zicht is op een stroomaansluiting in de
moment dat de markt (onverwachts) toch weer aantrekt,
zonering liggen. Bureaus die stikstofberekeningen maken,
toekomst, als projecten die al klaar zijn, maar waarbij de
zoals we na de economische crisis rond 2010 zagen (en
hebben het heel druk, wat snelheid maken niet ten goede
stroomaansluiting nog ontbreekt.
waar het huidige woningtekort nog steeds een erfenis van
komt.
is).
Een tekort aan personeel en materiaal vertraagt de bouwopgave. Veel bouwbedrijven, maar ook veel gemeenten hebben een tekort aan personeel. Projecten blijven hierdoor vaker liggen of duren langer. De belangrijkste oorzaak van het personeelstekort is
2 DE REGIO IN PERSPECTIEF
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 22
2.2 TRENDS OP DE WONINGMARKT DOELGROEPEN Tekort aan woningen raakt starters het hardst. Van
Meer ouderen, weinig doorstroming. Uit
tweedeling tussen hogere- en lagere-inkomensgroepen
alle groepen op de woningmarkt zitten starters op dit
verhuisonderzoeken blijkt dat veel ouderen niet verhuizen,
(langer gezond en meer zelfredzaam versus eerder
moment het meest in de knel. Dat heeft meerdere
ook niet als ze een lichte zorgvraag krijgen. Daardoor
zorgvraag en gericht op veilig wonen).
oorzaken. Belangrijkste zijn het tekort aan huizen en een
komen gezinswoningen niet vrij en blijft de vraag naar die
steeds groter wordende kwalitatieve mismatch, waardoor
woningen toenemen, ondanks dat het aantal gezinnen
Transitie wonen en zorg zet door. De meeste
doorstroming (vooral bij senioren) uitblijft. Meer bouwen
afneemt. De honkvastheid van ouderen is deels te
traditionele verzorgingshuizen zijn inmiddels verdwenen of
van het juiste type is dus één schakel in de oplossing. Een
verklaren doordat de moderne oudere vitaler en
van functie veranderd. Tegelijk groeit de groep 75-plussers.
andere bepalende factor is het bedrag dat je kunt lenen
zelfredzamer is, deels doordat ze de noodzaak (nog) niet
Juist vanaf die leeftijd neemt de zorgvraag gemiddeld toe.
voor een woning (leencapaciteit). Die steeg de laatste
zien om zorggeschikt te gaan wonen, deels omdat een
Zorg ontvangen gebeurt steeds vaker in de eigen woning.
jaren, en doordat huishoudens meer konden lenen, stegen
kleiner alternatief als een stap terug voelt, en deels omdat
Er zijn meer geschikte woningen voor ouderen nodig, met
ook de huizenprijzen. De Nederlandse Bank verwacht dat
kwalitatief goed en betaalbaar aanbod vaak ontbreekt.
meer variatie, op meer plekken. Waar precies hangt samen
dit in 2025 doorzet, en dat starters het dus moeilijk blijven houden op de koopmarkt.
met wat mensen verwachten van hun buurt: de Meer vraag naar (tussen)vormen van
woonomgeving, toegang tot professionele zorg, en zeker
levensloopgeschikt wonen. Ouderen die langer
ook de informele wereld daaromheen van mantelzorg en
zelfstandig wonen, hebben vaak behoefte aan zorg,
nabuurschap tot ontmoeting. Een geschikte woning hoeft
veiligheid en sociale interactie. Er is behoefte aan
niet per se via nieuwbouw toegevoegd te worden; veel
geclusterd wonen: zelfstandig met zorg op afroep. Op
huizen zijn ook met aanpassingen geschikt te maken,
verschillende plekken in het land zijn nieuwe vormen van
vooral voor een wat lichtere zorgvraag.
wonen met zorg bij gekomen. Bij het ontwikkelen van zulke woonvormen is het zaak om oog te hebben voor de
2 DE REGIO IN PERSPECTIEF
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 23
2.2 TRENDS OP DE WONINGMARKT In beeld: ‘olievlek’ vanuit de
2021
2022
2023
2024
Randstad spreidt zich over het land De kaarten hiernaast laten de gemiddelde transactieprijs zien van
bestaande koopwoningen per gemeente tussen 2021 en 2024. Zo ontstaat er een goed beeld hoe de overdruk zich beweegt over de gemeenten.
Legenda
2 DE REGIO IN PERSPECTIEF
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 24
2.3 MARKTPOSITIE Voorzieningen De aanwezigheid van voorzieningen voor (bijna-)dagelijks gebruik, zoals een supermarkt, school of zorg, draagt bij aan de mate waarin
NE
woningzoekenden in normale marktsituaties naar een woonplaats HB
kijken. Dat blijkt onder meer uit onderzoek naar verhuismotieven
OW
dat we eerder in Noord-Nederland deden. Dat is in beginsel in
EL
Midden-Nederland niet anders.
OL
HA
WE LO
HE DS
‘t H
In deze regio herkennen we drie soorten kernen: -
NU
Harderwijk als kern met een regiofunctie. Hier is een ruim aanbod aan dagelijkse en niet-dagelijkse voorzieningen waar
HI
een groot deel van de regio op leunt (supermarkten, scholen,
HW
ZE
detailhandel, ook cultuur en vermaak). -
HU
VH HO
Voorzieningenkernen: iets minder groot dan Harderwijk,
N302
ER
EP
maar wel met een volwaardig voorzieningenpakket. -
Woonkernen waar hooguit een buurtsuper of kleine
SP
PU
detailhandel zit, maar voor andere voorzieningen afhankelijk zijn KH
van voorzieningenkernen in de buurt. Dit zijn bovendien kernen met een dorps karakter.
Kern met regiofunctie: Harderwijk
2 DE REGIO IN PERSPECTIEF
Voorzieningenkern
Woonkern
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 25
2.3 MARKTPOSITIE Bereikbaarheid
ZW
Naast het voorzieningenniveau is ook de bereikbaarheid
LS
van een plek belangrijk in de keuze om ergens te gaan
NE
wonen. Het gaat niet alleen om bereikbaarheid per auto, HB
maar ook met het openbaar vervoer, met name de trein.
OW
We keken naar de fysieke afstand tot N-wegen en
EL N306
treinstations. De meeste plaatsen zijn goed ontsloten,
LO
OL
HE DS
vooral via de A28 en de spoorlijn Amersfoort-Zwolle, die in
‘t H
goed bereikbaar
lengterichting door de regio lopen. Zeewolde is iets minder goed bereikbaar. Zie de kaart rechts.
NU N302
AL
HW
ZE
N305
Veel voorzieningenkernen liggen dicht bij het spoor en
VH
A28
Randstad. Kernen in het noorden van de regio zijn goed
NIJ
Kernen aan de rand van de regio zijn iets minder goed
AMF
EP
SP
PU
verbonden met Zwolle door de A28, de sprinter in die -
N302
ER
werkgelegenheidsclusters in Zwolle en Amersfoort/
richting en via de Zuiderzeestraatweg.
A50
HO
de snelweg. Ze zijn daardoor goed verbonden met
-
N309
HU
HI
We zien een paar bijzonderheden: -
HA
WE
KH
AP A1
iets minder goed bereikbaar
bereikbaar via snelle infrastructuur.
2 DE REGIO IN PERSPECTIEF
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 26
2.3 MARKTPOSITIE Ligging ten opzichte van grote steden
ZW
De regio ligt precies tussen drie stedelijke gebieden in:
LS
Zwolle aan de noordkant, Amersfoort / de Randstad aan de
NE
zuidwestkant en Apeldoorn aan de zuidoostkant. We keken HB
daarom naar het aantal reisminuten tot deze steden, per
OW
auto en met het openbaar vervoer. De reisafstand tot
EL N306
Apeldoorn is door de ligging van de Veluwe relatief lang. In
LO
OL
HE DS
de praktijk is de nabijheid van Apeldoorn daarom maar
‘t H
goede ligging / korte reisafstand
beperkt van invloed op de regio. Voor Zeewolde keken we naar Almere. In algemene zin geldt: hoe sneller je in een grote stad bent, hoe gewilder de plek is.
NU N302
AL
-
VH
Kernen in het noorden van de regio, rondom Zwolle, A28
Kleine kernen tussen Nunspeet en Harderwijk en ten NIJ
als Amersfoort door de ligging aan de andere kant van
AMF
EP
SP
PU
reisafstand tot grotere steden. Zeewolde heeft een langere reisafstand naar een stad
A50 N302
ER
zuidoosten van Putten en Ermelo hebben de grootste -
Randstad
HO
liggen het gunstigst ten opzichte van een grote stad.
Amersfoort /
HW
ZE
N305
tot Zwolle en
N309
HU
HI
We zien een aantal dingen: -
HA
WE
minder goede ligging / langere reisafstand tot
KH
AP
Zwolle en Amersfoort /
A1
Randstad
het Randmeer. Ook Almere is relatief ver weg.
2 DE REGIO IN PERSPECTIEF
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 27
2.3 MARKTPOSITIE Waarde
ZW
De m²-waarde van een woning is een resultante van vraag
LS
en aanbod op de woningmarkt en is dus een goede
NE
graadmeter voor de gewildheid van plekken. Hoe gewilder HB
een plek is, hoe hoger de huizenprijzen, en dat uit zich op
OW
termijn in een hogere waarde per vierkante meter woning.
EL N306
Rechts staan per kern de gemiddelde m²-waarden in 2024.
LO
OL
HE DS
‘t H Hogere waarde
Een paar dingen vallen op: -
In het zuiden van de regio zijn de m²-waarden het hoogst. Dat was in 2022 ook al zo. Hierden heeft met
NU N302
AL
HW
ZE
N305
volgen Putten, Vierhouten en Hulshorst met m²-
VH
A28
Noordeinde, Oosterwolde, Wezep en Oldebroek hebben
-
NIJ
Het verschil ten opzichte van 2022 is het grootst in de
AMF
EP
SP
PU
m²-waarden tussen € 2.700 en € 2.800.
duidelijker merkbaar, wat je terugziet in de waarde.
N302
ER
De laagste m²-waarden zien we terug in het noorden.
omgeving van Nunspeet. De overdruk is daar nu
A50
HO
waarden van ruim € 3.700.
-
N309
HU
HI
€ 3.900 de hoogste m²-waarde van de regio. Daarna
-
HA
WE
KH
AP A1
Lagere waarde
In Zeewolde groeiden de waarden mee, maar het verschil met de Noord-Veluwe bleef ongeveer gelijk. 2 DE REGIO IN PERSPECTIEF
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 28
2.3 MARKTPOSITIE Marktpositie
ZW
De optelsom van de vorige analyses zegt iets over de
LS
marktpositie van plekken, vooral op de langere termijn,
NE
onder ‘normale’ marktomstandigheden. HB OW
We zien hierin een aantal dingen die opvallen: -
EL N306
Grotere kernen met een goede bereikbaarheid door de
LO
OL
HE DS
A28 en het spoor zijn het gewildst. Dat komt o.a. door
‘t H
sterke marktpositie
de goede verbinding met omliggende regio’s en door hun voorzieningenniveau. -
De kleine kernen hebben doorgaans een iets minder
NU N302
AL
HW
ZE
N305
voorzieningenniveau, deels doordat ze niet direct langs
VH
N302
ER A28
een zwakke marktpositie hebben. Overdruk vanuit Zwolle en Amersfoort / de Randstad zorgt voor extra NIJ
Zeewolde ligt iets geïsoleerder maar is door een
AMF
EP
SP
PU
vraag in de regio waar deze kernen van profiteren.
woningvoorraad relatief gewild. Zeewolde profiteert
A50
HO
snelle infrastructuur liggen. Dat betekent niet dat ze
volwaardig voorzieningenpakket en een aantrekkelijke
N309
HU
HI
sterke marktpositie, deels door een lager
-
HA
WE
iets minder sterke
KH
AP A1
marktpositie (maar zeker geen zwakke!)
ook van de overdruk uit Almere.
2 DE REGIO IN PERSPECTIEF
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 29
2.4 VERHUISBEWEGINGEN IN- EN UITSTROOM Noord-Veluwe: constante groei vanuit migratie
2.000
De figuur rechts laat drie lijnen zien: in het blauw het saldo van verhuizingen tussen de regio Noord-Veluwe en
1.750
andere Nederlandse gemeenten, in het geel de netto-
immigratie vanuit het buitenland en in het grijs de
Instroom vanuit Oekraïne
1.500
resultante beide lijnen: het netto-vestigingssaldo. Het gaat hier om personen. We zien dat de instroom van personen uit andere gemeenten steeds groter wordt. Dit is een direct gevolg van het effect dat we al eerder zagen op de ‘olievlekkaartjes’ op pagina 24. Naast de groeiende instroom van
1.250
1.000
750
500
personen vanuit andere gemeenten is er ook een fluctuerende maar steeds positieve instroom vanuit het
250
buitenland. Samen zorgen ze voor een groeiend vestigingssaldo. Jaarlijks komen er netto rond de 500 tot 2.000 personen naar de Noord-Veluwe.
0 2014
2015
2016 Vestigingssaldo
In bijlage B.1 staan figuren voor de zeven regiogemeenten.
2017
2018 Netto immigratie
2019
2020
2021
2022
2023
Migratie vanuit andere gemeenten
Vestigingssaldo op de Noord-Veluwe over de periode 2014-2023, met onderscheid naar binnenlandse en buitenlandse verhuizingen (netto-immigratie). Bron: CBS Statline (2014-2023).
2 DE REGIO IN PERSPECTIEF
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 30
2.4 VERHUISBEWEGINGEN IN- EN UITSTROOM Overdruk op woningmarkt bereikt Zeewolde
500
De figuur rechts laat drie lijnen zien: in het blauw het saldo van verhuizingen tussen Zeewolde en andere
400
Nederlandse gemeenten, in het geel de netto-immigratie
vanuit het buitenland en in het grijs de resultante beide
300
lijnen: het netto-vestigingssaldo. Het gaat hier om 200
personen. Vanaf 2019 is het verhuissaldo met andere gemeenten voor Zeewolde positief. Er verhuizen dus meer personen uit andere gemeenten naar Zeewolde toe dan dat er vertrekken. Daarnaast is er een fluctuerende, maar
100
0 2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
-100
overwegend positieve instroom van migranten vanuit het buitenland. Samen zorgt het voor een positief
-200
vestigingssaldo de afgelopen vijf jaar. Het gaat hier waarschijnlijk - veel vaker dan op de Noord-Veluwe - om
-300
arbeidsmigranten. Vestigingssaldo
Netto immigratie
Migratie vanuit andere gemeenten
Vestigingssaldo in Zeewolde over de periode 2014-2023, met onderscheid naar binnenlandse en buitenlandse verhuizingen (netto-immigratie). Bron: CBS Statline (2014-2023).
2 DE REGIO IN PERSPECTIEF
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 31
2.4 VERHUISBEWEGINGEN PER LEEFTIJDSGROEP Jongeren verlaten de regio, gezinnen komen
KINDEREN
JONGEREN
JONGE GEZINNEN
OUDERE GEZINNEN
JONGE OUDEREN
OUDEREN
De tabel rechts laat zien welke leeftijdsgroepen per saldo
REGIO / GEMEENTE
TOT 15 JR
15-25 JR
25-50 JR
50-65 JR
65-85 JR
85-PLUS
SALDO
naar de zeven gemeenten op de Noord-Veluwe en
NOORD-VELUWE
353
-374
573
203
104
8
866
Zeewolde toe verhuisden en welke per saldo wegtrokken.
Elburg
20
-39
53
23
9
1
68
Ter vergelijking hebben we ook enkele omliggende regio’s
Ermelo
81
-39
92
37
30
5
206
aan de tabel toegevoegd.
Harderwijk
34
-67
161
41
28
-2
195
Hattem
46
-58
77
7
0
1
72
Dat jongeren de gemeenten verlaten is geen bijzonder
Nunspeet
66
-57
109
51
30
12
212
beeld. Over het algemeen geldt dat alleen steden met een
Oldebroek
42
-64
30
12
-3
-7
10
hogeschool of universiteit jongeren aantrekken. De
Putten
63
-50
51
32
9
-1
104
leeftijdsgroep 25 tot 50 jaar neemt juist wel toe in alle
ZEEWOLDE
63
-102
127
14
28
-9
120
365
gemeenten. Deze groep bestaat voor een deel ook uit personen die na de studie weer terugkeren naar de gemeente of het gebied waar ze vandaan kwamen.
Gemiddelde migratiesaldi per leeftijdsgroep per jaar, voor de Noord-
Veluwe en de gemeenten daarbinnen, voor Zeewolde en voor omliggende regio’s, over de periode 2019-2023. Let op: deze cijfers zeggen niet over de verhuisbewegingen tussen de ene en de andere gemeente of regio. De kleur van de cel geeft aan hoe groot de gemiddelde netto-toe- of afname was. Bron: CBS (2019 t/m 2023).
2 DE REGIO IN PERSPECTIEF
OMLIGGENDE REGIO’S Zwolle
-69
429
-18
-36
41
18
Achterhoek
428
-623
730
373
109
-27
990
Stedendriehoek
627
-747
1.155
485
305
19
1.844
Stadsregio Arnhem-Nijm.
-80
1.239
-1.440
-63
58
6
-279
Foodvalley
468
541
87
237
185
52
1.570
Rivierenland
417
-672
952
225
15
31
967
Overijssel excl. Zwolle
996
-760
1.239
622
265
-21
2.342
Eemland
159
-166
391
37
22
-19
423
Gooi en Vechtstreek
149
-134
294
40
5
2
356
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 32
NOORDNEDERLAND
2.4 VERHUISBEWEGINGEN TUSSEN GEMEENTEN
-445
Instroom vanuit zuidwesten, uitstroom naar oosten mensen naar de Noord-Veluwe en Zeewolde toe verhuisden, en ook aan welke gemeenten of regio’s de
Noord-Veluwe en Zeewolde mensen verloren. De cijfers gaan over de periode 2019-2023. De hele regio liet in die
ZWOLLE +140
NETTO-IMMIGRATIE +2.160
De kaart rechts laat zien uit welke gemeenten of regio’s FLEVOLAND +801
NOORD- EN ZUIDHOLLAND
OVERIJSSEL EXCL. ZWOLLE -276
+1.000
jaren een netto-instroom zien van ruim 7.000 personen. De grootste instroom kwam uit het buitenland en uit gemeenten met een aanmeldcentrum voor vluchtelingen. Vaak gaat het om arbeidsmigranten uit bijvoorbeeld Polen, maar ook om vluchtelingen uit Oekraïne. Een deel van alle instroom uit het buitenland is het resultaat van een inhaalslag in het registreren van mensen. Het gaat hier dus om ‘administratieve vestigingen’.
NOORDVELUWE & ZEEWOLDE +7.100
GEMEENTEN MET EEN AANMELDCENTRUM +1.527
STEDENDRIEHOEK -355
Opvallend is dat prijseffecten op de woningmarkt duidelijk in de verhuiscijfers terug te zien zijn: netto-instroom komt vooral uit de omgeving van Utrecht en de Randstad (waar huizenprijzen hoger liggen), terwijl er juist een nettouitstroom richting het noorden en oosten (waar huizen nog betaalbaarder zijn). 2 DE REGIO IN PERSPECTIEF
UTRECHT +1.500 ZUIDNEDERLAND -165
OVERIG GELDERLAND +1.210
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 33
2.4 VERHUISBEWEGINGEN BINNEN DE REGIO Zuidkant verliest ‘eigen inwoners’ door overdruk De kaart rechts geeft de in- en uitstroom binnen de regio weer tussen 2019 en 2023. Hoe geler de pijl, hoe groter de in- of uitstroom. Sommige gemeenten hebben nauwelijks
HA
een onderlinge relatie. De netto in- of uitstroom is dan
OL
lager dan 25 personen. EL
Zeewolde, Harderwijk en Putten vallen op. Zij verliezen netto inwoners aan andere gemeenten in de regio.
Groei binnen de regio
Zeewolde verliest vooral inwoners aan Harderwijk en in mindere mate aan Nunspeet en Ermelo. Harderwijk verliest ook inwoners aan Ermelo, en in mindere mate ook aan
ZW
HA
NU
Elburg en Oldebroek. Ook vanuit Putten is een uitstroom zichtbaar naar Ermelo. Belangrijk om te benoemen: het
ER
totale inwonertal in deze gemeenten kromp niet. Dat betekent dat de uitstroom naar regiogemeenten PU
gecompenseerd wordt door een grotere instroom van
Afleesvoorbeeld: Harderwijk verliest
buiten de regio. De overdruk vanuit de regio Utrecht en
netto inwoners aan Ermelo.
voor Zeewolde vanuit Almere speelt hier (opnieuw) een rol.
Krimp binnen de regio
Hattem heeft nauwelijks een verhuisrelatie met andere regiogemeenten. Veel verhuisbewegingen vonden plaats met (de regio) Zwolle. 2 DE REGIO IN PERSPECTIEF
Kleine verhuisrelatie
Grote verhuisrelatie
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 34
3
DEMOGRAFIE EN DOELGROEPEN
3.1 IN HET KORT Dit hoofdstuk
Uitkomsten in het kort
We gaan in op demografische ontwikkelingen op de Noord-
-
Het aantal huishoudens op de Noord-Veluwe groeide
-
De verwachting is dat de regio Noord-Veluwe tussen
Veluwe en Zeewolde. We kijken naar:
de afgelopen tien jaar met 8.000. Omgerekend gaat
2025 en 2035 met ongeveer 11.400 huishoudens
-
De samenstelling van inwoners en huishoudens op dit
het om zo’n 12.500 personen. Het aantal 65-plussers
groeit. Dat is de optelsom van eigen vraag, instroom
moment en ontwikkelingen over de afgelopen tien jaar,
groeide het snelst. De regio vergrijst dus behoorlijk. De
van buitenaf en het inlopen van het bestaande
ook per leeftijdsgroep en type huishouden (paragraaf
grootste omslag zien we bij de groep 25- tot 45-jarigen
woningtekort. De groei ligt iets hoger dan waar het
3.2);
en bij hun kinderen: vóór 2019 werd die groep kleiner,
woonbehoefteonderzoek uit 2022 van uitging. Dat
Een vergelijking met andere regio’s in Gelderland en
terwijl die na 2019 juist flink toenam. Er verhuizen dus
komt doordat de krapte op de huizenmarkt is
Flevoland (paragraaf 3.3);
meer gezinnen naar de regio, wat gunstig is voor de
toegenomen, niet alleen in de regio zelf, maar juist ook
De verwachte kwantitatieve behoefte tot 2035, met
‘demografische motor’ van de Noord-Veluwe. Per saldo
daarbuiten, waardoor er meer vraag naar wonen is
een doorkijk naar 2040, en een vertaling naar wat dat
groeide het aantal alleenstaanden het hardst, deels als
betekent per gemeente. We doen dat langs een
gevolg van de vergrijzing, maar deels ook omdat
vraagvolgend en twee aanbodvolgende scenario’s
andere groepen steeds vaker alleen wonen.
huishoudens tot 2035. De prognoses liggen hier wat
In Zeewolde nam het aantal huishoudens over dezelfde
meer uiteen, omdat de groei in Zeewolde nog meer
-
(paragraaf 3.4); -
-
De verwachte ontwikkeling van doelgroepen (paragraaf
periode met 1.900 toe. Het aantal inwoners groeide
3.5).
met 2.400. Van nature zien we dat het aantal gezinnen
3 DEMOGRAFIE EN DOELGROEPEN
vanuit andere regio’s. -
In Zeewolde verwachten we een netto-groei van 1.750
afhangt van instroom van buitenaf. -
Per gemeente zijn er verschillen. De verwachte groei is
hier afneemt (meer ‘empty nesters’), maar die afname
het grootst in Harderwijk (+21%) en Hattem (+19%).
wordt gecompenseerd door de instroom van gezinnen
In de meeste andere gemeenten ligt de groei net
van buitenaf. Zeker sinds 2019 zien we de instroom
boven de 10%. Na 2035 zwakt de groei wat af, mede
van gezinnen flink toenemen. In Zeewolde wonen veel
doordat het aantal babyboomers dan afneemt en er
pre-senioren; de vergrijzingspiek komt dus nog.
dus meer bestaande woningen vrijkomen.
WOONBEHOEFTEONDERZOEK NOORD-VELUWE EN ZEEWOLDE | 17 APRIL 2025 | DEFINITIEF | 36
3.2 TERUGBLIK NOORD-VELUWE Meer gezinnen, maar ook meer vergrijzing
INWONERS
2014
2019
2024
Δ ‘14-’19
Δ ‘19-’24
Δ ‘14-’24
De schema’s rechts laten de ontwikkeling van het aantal
0 tot 15 jaar
33.380
32.635
32.685
-750
50
-700
-70
inwoners en huishoudens op de Noord-Veluwe zien over de
15 tot 25 jaar
21.740
22.495
22.955
755
455
1.210
120
periode 2014 tot 2024.
25 tot 45 jaar
43.100
41.785
44.110
-1.315
2.325
1.010
100 210
GEM. PER JAAR
45 tot 65 jaar
49.100
51.085
51.215
1.985
130
2.115
Het aantal inwoners groeide in deze periode gemiddeld met
65 jaar en ouder
32.215
36.975
41.140
4.755
4.170
8.925
895
ruim 1.250 per jaar. We zagen de grootste groei onder 65-
NOORD-VELUWE
179.540
184.975
192.105
5.435
7.130
12.565
1.255
plussers: bijna 28%. De regio vergrijst dus behoorlijk. Tegelijk zien we een duidelijke omslag bij de groep 25- tot
HUISHOUDENS
2014
2019
2024
Δ ‘14-’19
Δ ‘19-’24
Δ ‘14-’24
GEM. PER JAAR
45-jarigen: vóór 2019 werd die groep kleiner, terwijl die
alleenstaanden
20.095
22.250
24.725
2.155
2.475
4.630
465
groep na 2019 juist flink is gegroeid. Hetzelfde effect zien
paren
23.140
24.050
25.470
910
1.420
2.330
235
we bij 0- tot 15-jarigen. Er komen dus meer gezinnen bij,
gezinnen
28.325
28.725
29.365
400
640
1.040
105
wat de eigen ‘demografische motor’ van de regio op gang
NOORD-VELUWE
71.560
75.025
79.560
3.465
4.535
8.000
800
houdt. Overigens groeit het aantal alleenstaanden, deels als gevolg van vergrijzing, deels als gevolg van
Ontwikkeling van het aantal inwoners en huishoudens op de Noord-Veluwe, onderverdeeld naar leeftijdsgroepen en huishoudenstypen, over de