Bijlage 1 Gebiedsplan GEUS e250009204

Onderdeel hiervan zijn ook de DAW veldexperimenten en leertrajecten, begeleid door BoerenNatuur en het Waterschap. Waterkwaliteitsmaatregelen Het Waterschap pakt de riooloverstorten in Elspeet en Uddel aan ten behoeve van de waterkwaliteit in het oppervlaktewater. Het GEUS - de verweven en verbonden enclave - 93

Waterschap ondersteunt gemeenten in het afkoppelen en programmeren van de maatregelen die nodig zijn om het overstorten tegen te gaan. Verder bepalen we op basis van de resultaten uit het meetnetwerk (zie 5.2.2.1) maatregelen die nodig zijn om de waterkwaliteit te verbeteren. Het gaat om bronanalyses en ook het optimaliseren van het bestaande meetnetwerk in het gebied om de waterkwaliteit te meten. Een meetpunt voor het meten van bestrijdingsmiddelen op een locatie waar meerdere teelten samenkomen (b.v. brongebied Hierdensebeek) kan informatie opleveren over de waterkwaliteit. Met deze informatie kunnen we met de aangrenzende ondernemers onderzoeken welke maatregelen zij op bedrijfsniveau kunnen nemen om te hoge concentraties van bestrijdingsmiddelen in het water te voorkomen. Tot slot is het werken aan beplanting naast watergangen een manier om afspoeling van nutriënten tegen te gaan. Daarnaast levert het schaduw op wat een positief effect heeft op de temperatuur en daarmee zuurstofgraad van het water. Het Waterschap onderschrijft voor deze reden het belang in het versterken van de groenblauwe dooradering binnen GEUS. Concreet betekent dit het stimuleren en faciliteren van de aanplant en onderhoud van bomen en bosjes langs watergangen. Naast de hierboven genoemde opgaven spelen er ook nog meer lokale opgaven. Per deelgebied zijn deze nauw verweven met elkaar.

Dit vergt maatwerk per deelgebied. Voor GEUS hebben we daarom vijf deelgebieden onderscheiden op basis van het water- en bodemsysteem. Ieder deelgebied heeft specifieke opgaven en diverse belang94

hebbenden. Om hier tot concrete maatregelen te komen voor natuur, water, landbouw, recreatie en ondernemerschap voeren we in elk deelgebied verdiepende gesprekken. Dat moet leiden tot een lijst met projecten die we gaan uitvoeren. De onderlinge samenhang tussen de deelgebieden en de maatregelen die we hierin ontwikkelen, borgen we in het gebiedsteam GEUS. Daarbij ontwikkelen we het thema recreatie juist ook vanuit de grotere context van de Veluwe. Het betreffen de volgende deelgebieden. (zie afbeelding: Locaties deelgebieden) 1. 2. 3. 4. 5.

Omgeving Uddelerveen; De koloniën; Landgoed Leuvenum en omgeving; Omgeving Broekeld en Meerveld; Hoge gronden bij Garderen.

Deze deelgebieden zijn gebaseerd op het watersysteem en logische landschappelijke begrenzingen. De begrenzing is niet strak gedefinieerd. In de uitwerking per deelgebied zullen we de grenzen nader bepalen. Per deelgebied maken we een ontwikkelplan met conrete maatregelen. Het gaat daarbij om oplossingen voor water-bodem-vraagstukken, toekomstbestendige landbouw, natuurherstel, wonen, werken en recreëren. Ieder ontwikkelplan realiseren we met de direct betrokkenen in het gebied.

Locaties deelgebieden GEUS - de verweven en verbonden enclave - 95

Deelgebied Uddelerveen (1):

Deelgebied Koloniën (2):

Aspecten die spelen: • Herstellen systeem: uitwerking water- en bodemsturend (waterkwantiteit): tegengaan verdroging én vernatting. • Onderzoek naar de waterkwaliteit (hoge nitraatwaardes, overstort Uddel beperken/ sluiten). • Verweving van landbouw, natuur, recreatie en water. • Uitwerking groenblauwe dooradering (potentie recreatief medegebruik; natuurherstel en herstel van landschappelijke elementen). • Beleefbaar maken van het gebiedsverhaal van toen tot nu. • Verder ontwikkelen dag- & verblijfsrecreatie als economische drager. • Locatie Uddelermeer 91 als integraal onderdeel (areaal en gebouwen). • Waterkwantiteit (water vasthouden tbv van beekdal, overbruggen droge zomers). • Recreatieve routes door het (agrarisch) gebied, multifunctionele landbouw (MFL). • Natuurdoelen N2000 beek. • Realiseren TOP (incl uitkijktoren).

Aspecten die spelen: • Wateroverlast langs grote koloniebeek en in Elspeet zelf. Dus extra berging of het voorkomen van afstromen (vasthouden) in het systeem is gewenst. • De overstort vanuit Elspeet stort regelmatig over, waardoor verdund afvalwater in de beek komt. Afkoppelen door de gemeente is daarom gewenst. Een andere optie zou het vergroten van de Groen Berging aan de Merelweg zijn. • Kansen voor water vasthouden en om de afvoerdynamiek verder te proberen te dempen. Dit is nuttig voor zowel waterkwantiteit (droogte en overlast) als waterkwaliteit en ecologie. Afvoer dempen doe je door zoveel mogelijk te infiltreren of te bergen. Zorgen dat water vertraagd afstroomt. • Berperken van de negatieve impact op de waterkwaliteit van veel kleinschalige activiteiten (paarden, etc), recreatieve routes door het gebied, doorwaadbaarheid van het gebied en ontwikkeling van multifunctionele landbouw (MFL). • Economische vitaliteit van het gebied.

Waar kan het schuren: • Waterberging irt vernatting en agrarische bedrijfsvoering. • Opgekochte locatie Locatie Uddelerveen 91 die ongebruikt ligt te verpauperen. Trekker: • Gemeente Apeldoorn

96

Waar kan het schuren: • Medewerking van landeigenaren en gebruikers in het gebied. • Beschikbare ruimte om wensen robuust te kunnen inpassen. Trekker: • Gemeente Nunspeet

Deelgebied Landgoed Leuvenum en omgeving (3):

Deelgebied Hoge gronden bij Garderen (4):

Aspecten die spelen: • Op de percelen langs de beek zijn hydrologische natuurherstelmaatregelen vastgesteld voor waterkwaliteit en waterkwantiteit. Dit betekent het verbeteren van het nitraatgehalte in water en het langer vasthouden van water in het systeem van de Hierdense beek. • Op de huispercelen zijn natuurherstelmaatregelen vastgesteld voor schraalland, mits het een oud cultuurdek betreft. • De functionaliteit van landbouw volgt al voor een groot deel het natuurlijk systeem, uitgaand van water-bodem sturend. In gezamenlijkheid onderzoeken en bepalen we hoe we de functionaliteit voor zowel landbouw, natuur als water kunnen verbeteren en optimaliseren. • Waterkwantiteit, ruimte voor de beek, kan meer fluctuaties geven en invloed hebben op het gebruik van de gronden; • Speulderpad verbinden met Uddelermeerpad via beek; • Recreatieve mogelijkheden (routes, verhalen en MFL). • Mogelijkheden verkennen voor groenblauwe dooradering

Aspecten die spelen: • Droogtegevoelig gebied, hoe kan je hier watervasthouden? • Bodemgezond, meer organische stof toevoegen aan bodem. • Landgebruik irt kwaliteit van het grondwater (gewasbeschermingsmiddelen). • Recreatieve mogelijkheden (routes en verhalen). • Verblijfsrecreatie en multifunctionele landbouw.

Waar kan het schuren: • Eventuele vernatting in relatie tot agrarische bedrijfsvoering. • Verbeteren waterkwaliteit in relatie tot bufferstroken N2000 landbouwgrond. • Compensatie mogelijkheden als het voorgaande zich afspeelt. Trekker: • Gemeente Ermelo

Waar kan het schuren: • ruimtegebruik, beschikbaarheid van gronden. • conflicterende belangen. Trekker: • Gemeente Barneveld Deelgebied Broekeld en Meerveld (5): Aspecten die spelen: • Landgebruik in relatie tot waterkwaliteit (gewasbescherming, mestgebruik). • Recreatieve mogelijkheden (routes, verhalen en MFL). • Water vasthouden in de haarvaten voor klimaatadaptatie en om waterpieken in beek te verminderen. Waar kan het schuren: • Vrijheid in landgebruik (gewasbescherming en bemesting) irt waterdoelen. Trekker: • Gemeente Apeldoorn GEUS - de verweven en verbonden enclave - 97

Aanpak deelgebieden De aanpak is erop gericht om gezamenlijk (grondgebruikers, grondeigenaren en overheden) de situatie op deelgebiedsniveau te analyseren, om ieders doelstelling, ambitie en behoefte bijeen te brengen, maar ook de kansen en opgaven die in het gebied landen te inventariseren. Concreet betekent dit dat er in samenhang gekeken wordt naar: • • • • • • • •

het huidige grondgebruik; de werking van het watersysteem; de huidige waterkwaliteit; de beoogde natuurherstelmaatregelen van de provincie; de toekomstplannen van grondeigenaren, pachters en bedrijven; recreatieve ambities en kansen; ruimtelijke ambities gemeenten bv t.a.v. woningbouw en bedrijfsterreinen; kansen voor versterken groen-blauwe dooradering/ verweving van het landschap.

Het hoofddoel van de gesprekken is om tot oplossingsrichtingen te komen voor meerdere doelen. Daarnaast zorgen de gesprekken voor een uitwisseling van kennis over ecologie, hydrologie, bodem, recreatieve mogelijkheden, bedrijfsvoering en beleidsdoelen. De opgaven in GEUS zijn complex, dus de aanpak per deelgebied biedt de mogelijkheid om op een integrale manier kansen, doelstellingen, ambities en wensen bij elkaar te brengen, integraal af te wegen om vervolgens op basis van maatwerk te komen tot een plan voor realisatie dat bijdraagt aan de gestelde doelen. 98

Hiermee zijn eerste ervaringen opgedaan tijdens verkennende gesprekken voor het brongebied van het Uddelerveen. In de reeks van gesprekken zetten we de oplossingsrichtingen ook in de tijd: we kijken wat op de korte termijn uitgevoerd kan worden en benoemen ontwikkelingen die meer tijd vragen. Hierbij speelt beschikbaarheid van gegevens een rol, bijvoorbeeld uit de LESA (Landschappelijke Ecologische Systeem Analyse) en metingen van bijvoorbeeld waterkwaliteit. Daarbij maken we ook de (financiële) afspraken die nodig zijn voor het realiseren van maatregelen.

5.2.1.2 Toekomstbestendig maken van de kalversector in GEUS (zie ook 4.6) De kalverhouderij is van oudsher van groot belang en grote waarde in het gebied. Tegelijkertijd kent de sector kalverhouderij een aantal fikse uitdagingen. Denk aan invulling dierwaardige veehouderij, de reductie van stikstofemissie, de beperkte opties voor stalinnovatie en de financiering hiervan. Het sectorplan Veal Forward schets een beeld hoe een duurzame kalverhouderij eruit kan zien. In dit plan geeft de kalverhouderij aan dat het streeft naar een sector die is geïntegreerd in een kringlooplandbouw met directe koppeling aan de Noordwest-Europese melkveehouderij. De infrastructuur voor kalverhouderij zoals mestverwerking, toeleveranciers en afname is in het gebied aanwezig. Daarnaast is de kalverhouderij van economisch belang en onderdeel van de Veluwse identiteit. Om die reden wil GEUS een voortrekkersrol spelen in realisatie van het sectorplan gericht op verduurzaming. Ze wil perspectief geven aan blijvende kalverhouders in het gebied. Basisvisie daarbij is dat een toekomstbestendige kalverhouderij minimaal 1200 dierplaatsen per locatie omvat.

Perspectief is dat GEUS zich ontwikkelt tot duurzame koploper van de kalverhouderij in Nederland – inclusief de introductie van het GEUS kalf. De hoofdverantwoordelijkheid hiervoor ligt bij de ketenpartners. Zij gaan aan de slag met een actieplan kalverhouderij GEUS. Hierin wordt uitwerking gegeven aan: • • • •

Samenwerking in de keten; Goede zorg voor het kalf; Dierwaardige houderij; Goede balans met natuur en omgeving.

Samenwerking met het gebiedsproces GEUS is gericht op het realiseren van de innovatie hotspot voor kalverhouderij in GEUS die goed is voor de lokale economie, voor inwoners en natuur in het gebied en voor de kalverhouder. Daarvoor wordt een actieplan opgezet. Trekker: provincie Gelderland in nauwe samenwerking met vertegenwoordigers van de sector in het gebied.

GEUS - de verweven en verbonden enclave - 99

5.2.1.3 Opzetten en uitvoeren van de pilot landbouw GEUS De landbouw geeft van oudsher invulling aan de ontwikkeling, de welvaart en het landschap van GEUS. In de pilot landbouw GEUS trekken we deze lijn door en maken we ruimte (in geld, kennis en beleid) om als landbouw door te ontwikkelen naar een verdere toekomstbestendige invulling, die past bij wat het gebied vraagt. Met de pilotstatus erkennen en ondersteunen de overheden de positie van de landbouw in GEUS. Dat geldt voor zowel de grondgebonden landbouw als de niet-grondgebonden landbouw. Beiden werken in de pilot aan doorontwikkeling van een duurzaam landbouwsysteem met langjarig perspectief voor de toekomst. Deze transitie gaat geleidelijk, heeft tijd nodig, maar vraagt vooral om vertrouwen dat er ruimte is om nieuwe wegen te verkennen, in de praktijk te brengen, bij succes juridisch te omarmen en zonder succes te kunnen loslaten. Dit vraagt om een langjarige gebiedspilot met praktische proefprojecten. Projecten waarin agrarische ondernemers praktisch en aantoonbaar invulling geven aan een gezonde bodem, schoon water en zorg voor dier en omgeving. En waarin ze zichtbaar maken welke steun dit vraagt van beleid en omgeving. Agrarische ondernemers geven hiermee zelf vorm aan het toekomstperspectief van hun onderneming.

Verandering van de bedrijfsvoering schuwen zij niet, zij zetten in op behoud van een gezond verdienmodel. Daarbij verkennen zij kansen voor multifunctionele landbouw (MFL), onderzoeken we of agrariërs hiervoor open staan en delen we hierover ervaringen en kennis.

100

Met de pilot pakt de sector grip op thema’s als: • Op gebiedsniveau maximaal sluiten van voermest kringlopen; • Optimaliseren van mestplaatsing binnen het gebied, met minimale inzet van meststoffen van buiten het gebied; • Nieuwe mogelijkheden voor toegang tot grond; • samenwerking met TBO’s voor landbouwinclusieve natuur; • het verder integreren van natuur inclusieve bedrijfsvoering; • het experimenteren met nieuwe landbouwgewassen; • verduurzaming van stallen; • het verbeteren van dierenwelzijn; • ontwikkeling en toepassing van nieuwe technieken/machines; • leren over bodem, rantsoen en bemesting; • renderende mogelijkheden voor extensivering van de bedrijfsvoering; • kennisdeling, ondersteuning en begeleiding bij innovatie, verbreding, omvorming, verplaatsen of stoppen van de bedrijfsvoering; • ondersteuning van agrariërs in de zoektocht naar verdere verduurzamingsmogelijkheden, bijvoorbeeld door financiering van het opstellen van bedrijfsplannen. De doorontwikkeling naar een duurzame landbouwsector met toekomst is al gestart. Er zijn al innovaties en natuurinclusieve maatregelen toegepast. Maar de sector kan en wil nog veel meer in GEUS.