Bijlage 1 - 2026-05-12 Integrale groenvisie Epe DEF

De overgang van Veluwe naar IJsselvallei is voelbaar in het landschap. De glooiingen, de open plekken, de oude houtwallen, de enken en de sprengbeken— ze vertellen het verhaal van deze streek. En dat verhaal hebben we versterkt. Het bos is niet alleen functioneel en toekomstbestendig, maar ook eigen: geworteld in de natuur en cultuur van onze gemeente. Ik blijf even staan. De wind ruist door de bladeren, een specht roffelt in de verte. Dit bos leeft.

30

7 DOELEN VOOR EEN GROEN EPE De doelen in deze Groenvisie beschrijven wat we concreet willen bereiken. Ze zijn zo opgesteld dat ze bijdragen aan het realiseren van de visie op basis van de kernwaarden en voor een middellange termijn. Hierbij houden we een termijn aan van tien jaar, met een actualisatie na vijf jaar. Deze doelen vloeien voort uit de visie en de kernwaarden zoals beschreven in hoofdstuk 6. Ze bieden richting aan toekomstige activiteiten en beleidsvorming. Over enkele jaren kan worden geëvalueerd in hoeverre de doelen nog voldoende bijdragen aan de visie zoals die is vastgesteld. De doelen zijn op de volgende pagina achter elkaar in willekeurige volgorde in het visieschema opgenomen en worden op de daaropvolgende pagina’s besproken. De volgorde zegt niets over prioriteit of belangrijkheid; alle doelen zijn gelijkwaardig en dragen gezamenlijk bij aan het realiseren van de integrale groenvisie. Per doel is een toelichting opgenomen en zijn uitgangspunten beschreven om het doel te behalen. Hiermee kunnen verder beleid en activiteiten vormgegeven worden.

Afbeelding 14: Markante bomen in het centrum van Vaassen.

31

Visie:

Kernwaarden:

Doelen:

Groen voor een natuurlijk goed leven: een robuuste basis, toegankelijk voor iedereen en een eigen identiteit. Robuust

Toegankelijk

Eigen

7.1 Het groenblauwe netwerk is aaneengesloten

7.10 Groen erfgoed is beschermd

7.2 Groen in de gemeente wordt ingezet voor biodiversiteit

7.11 Het landschappelijk en groenstedelijk identiteitskader als leidraad

7.3 De verspreiding van ongewenste soorten tegengaan

7.5 Betekenisvolle groene plekken hebben een hoge functionele en belevingswaarde

7.4 Stedelijke groenstructuur is leidend bij ontwikkelingen

7.6 Alle inwoners hebben toegang tot groen

7.4 Stedelijke groenstructuur is leidend bij ontwikkelingen

7.7 Natuurinclusief ontwerpen is de basis

7.8 Groenareaal behouden, beschermen en ontwikkelen 7.9 Meer gezonde, gevarieerde en kwalitatief hoogwaardige bomen en groen

7.9 Meer gezonde, gevarieerde en kwalitatief hoogwaardige bomen en groen

7.12 Ecologisch beheer is de norm

7.13 Meer samenwerking en kennisdeling Tabel 1: Schematische weergave van groenvisie met visie, kernwaarden en doelen.

32

7.1 Het groenblauwe netwerk is aaneengesloten. Robuust Toegankelijk De gemeente Epe werkt actief aan het versterken van haar groenblauwe netwerk5: ontbrekende schakels in ecologische en landschappelijke verbindingen worden hersteld of nieuw aangelegd. Zo ontstaat een robuust geheel dat bijdraagt aan biodiversiteit, klimaatadaptatie en de ruimtelijke kwaliteit van onze gemeente. We zorgen voor: • Ecologische verbindingen: ontbrekende schakels in leefgebieden van flora en fauna worden aangevuld. • Groenblauwe prioriteit: we leggen extra nadruk op verbindingen waarin groen en water samenkomen, zoals beken met begeleidend groen of natuurvriendelijke oevers. • Ruimtelijke kwaliteit: herstel van schakels versterkt de herkenbaarheid en samenhang van het landschap en maakt cultuurhistorische structuren beter zichtbaar. • Beleving en toegankelijkheid: door ontbrekende verbindingen te herstellen, maken we natuur en water beter beleefbaar en toegankelijk voor inwoners. • Compensatie en bescherming: verdwijnt groen in de structuur, dan compenseren we dit minimaal gelijkwaardig in kwaliteit en betekenis binnen hetzelfde netwerk. • Nieuwe ontwikkelingen: bij nieuwe ontwikkelingen in de buitenruimte, projecten en beleid versterken we de groenblauwe netwerken.

Met het herstel van groene en blauwe schakels zorgen we voor een samenhangend en toekomstbestendig landschap dat mens en natuur verbindt. 7.2 Groen in de gemeente wordt ingezet voor biodiversiteit. Robuust Toegankelijk De gemeente Epe benut het beschikbare groenareaal zo veel mogelijk om de biodiversiteit te versterken: groen wordt ingezet als waardevolle schakel in een gezond en toekomstbestendig ecosysteem. Daarom gebruiken we de volgende principes: • Biodiversiteit als doel: het beheer en de inrichting van gemeentelijk groen zijn altijd gericht op het versterken van soortenrijkdom en ecosystemen. • Gebiedseigen beplanting: bij herinrichtingen en nieuwe aanplant kiezen we zoveel mogelijk voor toekomstbestendige en gebiedseigen6 soorten die passen bij de lokale natuur en bodem. • Het goede voorbeeld geven: door gemeentelijk groen biodivers in te richten of hiernaar om te vormen geven we het goede voorbeeld en stimuleren we inwoners, bedrijven en organisaties om hetzelfde te doen op eigen terrein. • Integratie in beleid: het gemeentelijk groenareaal wordt beschouwd als essentieel onderdeel van de groenstructuur en is daarmee een vaste pijler in ruimtelijke en ecologische beleidsvorming. • Verkoop: openbaar groen wordt in principe niet verkocht; uitzonderingen zijn slechts in zeer bijzondere gevallen toegestaan, volgens vastgestelde beleidskaders7.

Er wordt ook ingezet op het terugdringen van oneigenlijk gebruik en particulier beheer (o.a. maaien) van openbaar groen zoals bermen, overhoekjes, aangrenzende stroken, opdat de biodiversiteit hier kan worden hersteld. 5

Met het groenblauwe netwerk bedoelen we het geheel van groene verbindingen (bomen maar ook andere groene elementen), blauwe verbindingen (sprengenbeken) en de combinatie daarvan. Een voorbeeld van zo’n combinatie is een beek met begroeide oevers ernaast. 6 Met gebiedseigen bedoelen we soorten die van nature voorkomen in een bepaald gebied of landschapstype. Het zijn soorten die ecologisch passen bij de bodemeigenschappen en de natuurlijke vegetatie van dat gebied. 7 Zie de beleidsnota ‘Uitgifte snippergroen en oneigenlijk grondgebruik’ (2025).

33

Door het gemeentelijk groenareaal in te zetten voor biodiversiteit versterken we natuurwaarden, vergroten we de ecologische samenhang en bouwen we aan een leefomgeving die gezond en toekomstbestendig is. 7.3 De verspreiding van ongewenste soorten tegengaan. Robuust De gemeente Epe beschermt haar biodiversiteit door actief te voorkomen dat ongewenste soorten – invasieve exoten – zich ongeremd kunnen verspreiden. Dit doen we op een natuurvriendelijke manier die zo min mogelijk schade veroorzaakt aan inheemse soorten en ecosystemen. Daarom zetten we in de toekomst in op: • Preventie: we monitoren en signaleren ongewenste soorten vroegtijdig, zodat snelle maatregelen genomen kunnen worden om verspreiding te beperken. • Natuurvriendelijke aanpak: bestrijding gebeurt met methoden die het bodemleven, de waterkwaliteit en andere organismen zo min mogelijk schaden. • Kaders en definities: we hanteren de Unielijst invasieve exoten van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) als basis voor ons beleid. • Voorlichting: inwoners, hoveniers en terreinbeheerders worden geïnformeerd over ongewenste soorten, hun risico’s en hoe verspreiding kan worden voorkomen. • Integraal beheer: maatregelen maken onderdeel uit van het ecologisch beheer. • Samen met inwoners: Inwoners worden gestimuleerd om actief invasieve soorten en exoten te melden en te bestrijden op hun eigen grond.

Door de verspreiding van ongewenste soorten tegen te gaan, beschermen we de inheemse flora en fauna, behouden we gezonde ecosystemen en bouwen we aan een toekomstbestendige leefomgeving. Eigen 7.4 Stedelijke groenstructuren zijn richting gevend bij ontwikkelingen. Robuust Groene structuren zijn volop aanwezig binnen de stedelijke structuur van de dorpen van de gemeente Epe. Deze groene structuur geeft identiteit aan de ruimte en zorgt voor ecosysteemdiensten zoals het tegengaan van hitte en het ontmoeten in de natuur. Groene structuren zijn niet alleen ecologische verbindingen, maar ook routes voor gezond bewegen en verblijven. Door deze structuren toegankelijk en aantrekkelijk te maken, stimuleren we vitaliteit en sociale ontmoeting. Om deze stedelijke groenstructuur te behouden, te versterken en te ontwikkelen worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: • Bestaande groenstructuren behouden: we hebben veel groen in onze gemeente. Om robuust te blijven zal dit groen behouden moeten worden. • Groenstructuren verbinden: Bij de aanleg of verbetering van groenstructuren aansluiten bij bestaande structuren. • Groen als leidraad bij nieuwe ontwikkelingen: Groen krijgt de ruimte vanwege het grote belang van ecosysteem diensten en identiteit. We hanteren het motto: groen, tenzij... • Ontwikkelen: nieuwe ontwikkelingen worden getoetst op bijdrage aan groenstructuren.

• Ruimtebeslag: Groen krijgt voldoende areaal in de dorpskernen, waar er vele claims op de ruimte zijn. Dit moet substantiële en functionele ruimte zijn, waarbij het gaat om kwantiteit én kwaliteit. Groen is geen restfunctie. • Identiteit: Groenstructuren passen bij de identiteit van dorp, dat wil zeggen met gebiedseigen beplanting en aansluiten op stedelijk landschappelijke structuren. Op deze manier wordt gezorgd voor een robuuste en eigen groenstructuur in de kernen.

34

7.5 Betekenisvolle groene plekken hebben een hoge functionele en belevingswaarde. Toegankelijk De gemeente Epe ontwikkelt en beheert groene plekken die meer zijn dan alleen een stukje groen: ze hebben zowel een functionele als een belevingswaarde. Denk hierbij aan onder andere parken, speelplekken of andere groene plekken in de wijken. Deze plekken dragen bij aan gezondheid, ontmoeting, biodiversiteit en klimaatbestendigheid. Ook zorgen ze voor ruimtes om te bewegen, verblijven en sociale ontmoeting. Ze geven inwoners de kans om zich verbonden te voelen met hun leefomgeving. Daarom ontwikkelen we in de toekomst beleid en activiteiten ter bevordering van: • Multifunctioneel gebruik: zodat de groene verblijfsplekken op zeer verschillende manieren gebruikt kunnen worden. • Klimaatadaptie en toekomstbestendigheid: Bij ontwerp en beheer richten we ons op de kwaliteiten van groen ten behoeve van waterberging, schaduw, verkoeling en biodiversiteit. • Kwalitatieve inrichting: De inrichting is hoogwaardig met voldoende voorzieningen voor verschillende doelgroepen. • Identiteit en cultuurhistorie: De inrichting sluit aan bij de identiteit van de kern en het omliggende landschap met haar oude beplantingsstructuren, beken of lanen.

Met betekenisvolle groene plekken versterken we de sociale cohesie, leefkwaliteit en biodiversiteit in onze gemeente en creëren we duurzame, inspirerende plekken voor mens én dier. Hierbij sluiten we nadrukkelijk aan bij doelen en ambities die omschreven zijn door andere beleidsvelden en in andere beleidsdocumenten (zoals klimaatadaptatiebeleid of het beleidsdocument Spelen, bewegen en ontmoeten). 7.6 Alle inwoners hebben toegang tot groen. Toegankelijk De gemeente Epe streeft naar een groene leefomgeving die bereikbaar, beleefbaar en toegankelijk is voor alle inwoners, ongeacht leeftijd, achtergrond of fysieke beperking. Groen is een kwaliteit van ons landschap en de dorpen. En tegelijk een voorwaarde voor een gezonde, inclusieve samenleving: het nodigt uit om te bewegen, verblijven en te ontmoeten. We stellen ons tot doel om groen bereikbaar te maken voor iedereen die zich in de gemeente Epe bevindt (wonen, werken, recreëren, etc.), waarbij de fysieke ruimte dus niet alleen om woonwijken gaat, maar bijvoorbeeld ook om schoolpleinen, parken en bedrijventerreinen. Hiervoor houden we rekening met: • Ontwerp en inrichting: Bij de aanleg of herinrichting van groen staan bereikbaarheid en veiligheid centraal. • Verspreiding: Betekenisvolle groene plekken zijn gepositioneerd binnen en rond de kernen, zodat alle inwoners binnen loop- of fietsafstand toegang hebben tot groen.

• Inclusiviteit: We zijn graag op de hoogte van de wensen en behoeften van inwoners. Daarom betrekken we hen actief bij het ontwerp en beheer van de openbare ruimte, zodat hun wensen en behoeften meegenomen worden in de afweging. • Verbinding tussen landschap en de dorpen: We zetten ons in om de natuur buiten de bebouwde kom toegankelijker en beleefbaarder te maken. Eigen 7.7 Natuurinclusief ontwerpen is de basis. Robuust Toegankelijk De gemeente Epe zorgt dat nieuwe ruimtelijke en bouwkundige ontwikkelingen bijdragen aan een gezonde leefomgeving voor mens én dier: natuurinclusief ontwerpen is daarom de norm. Daarmee versterken we de ecologische samenhang, vergroten we de biodiversiteit en zorgen we voor een veerkrachtig landschap. We gaan daarbij uit van:

35

•

Ontwerpprincipes: bij nieuwbouw, herinrichting en infrastructuur worden natuurinclusieve voorzieningen8 standaard meegenomen. • Groene inrichting: beplanting bestaat zoveel mogelijk uit gebiedseigen soorten met een hoge ecologische waarde. • Ruimtelijke samenhang: nieuwe ontwikkelingen sluiten aan op bestaande natuur- en groenstructuren, waardoor een sterk groen netwerk geborgd blijft. • Beleid en regelgeving: natuurinclusief ontwerpen en bouwen wordt meegenomen in planvorming en vergunningverlening. • Samenwerking en stimulans: we ondersteunen en stimuleren initiatiefnemers, ontwikkelaars en inwoners om natuurinclusieve maatregelen te nemen. Zo zorgen we ervoor dat nieuwe ontwikkelingen bijdragen aan een rijk en veerkrachtig ecosysteem. Eigen 7. 8 Groen behouden, beschermen en ontwikkelen. Robuust Toegankelijk Onze groene ruimte is de basis voor een gezonde, aantrekkelijke en klimaatbestendige gemeente. Daarom koesteren we het groen dat er is, beschermen we het actief en creëren we nieuwe groene plekken waar dat mogelijk is. Zo bouwen we aan een robuuste en toegankelijke groenstructuur die niet alleen vandaag, maar ook in de toekomst bijdraagt aan biodiversiteit, leefkwaliteit en het antwoord op maatschappelijke uitdagingen. Door nu te investeren in behoud, bescherming én ontwikkeling, zorgen we ervoor dat Epe een groene gemeente blijft waar natuur en mens elkaar versterken.

De uitgangspunten zijn dan ook simpel: • Behouden: Wat we hebben, behouden we. • Beschermen: Sommige stukken groen zijn zo waardevol dat ze niet kunnen worden vervangen door groen op een andere plek. Denk aan monumentale bomen, cultuurhistorisch waardevolle bosschages, markante dorpsgezichten of blauw-groene structuren die de structuur van het landschap vormen. Deze beschermen we actief. • Ontwikkelen: Nieuw groen ontwikkelen op plekken waar er nog verbindingen missen, groen toevoegen waar het kan én gewenst (bijvoorbeeld om het landschap te versterken) is en bij nieuwe projecten altijd ontwikkelen met groen. • Instrumenten inzetten: we zetten actief instrumenten in om te behouden, beschermen en ontwikkelen. Zoals het bomenbeleidsplan, groenbeheerplannen of een verordening om historisch groen te beschermen. Op deze manier zorgen we voor een robuuste, toegankelijke en eigen groenstructuur in onze gemeente. Eigen 7.9 Meer gezonde, gevarieerde en kwalitatief hoogwaardige bomen en groen. Robuust De gemeente Epe zet haar groenbeleid in om een toekomstbestendig groenareaal te ontwikkelen: gezond, gevarieerd en kwalitatief hoogwaardig. Bomen hebben van oudsher veel aandacht gehad in de gemeente Epe. Ze leveren samen met de rest van het groen, van het kleinste plantje tot bossige struwelen, een belangrijke bijdrage aan de groene omgeving.

Ze zorgen voor meer biodiversiteit, klimaatadaptatie en verhogen de leefkwaliteit in de kernen en het buitengebied. Daarom zetten we in op gezond, gevarieerd en kwalitatief hoogwaardig groen en bomen. Dit doen we door: • Normstelling: met een groennorm borgen we dat plannen en ontwikkelingen structureel voldoende en kwalitatief hoogwaardig groen bevatten.

8

Gids Natuurinclusief ontwikkelen - Kennisportaal Klimaatadaptatie bijvoorbeeld te gebruiken

36

•

Kwaliteit boven kwantiteit: we sturen vooral op kwaliteit van bomen, plantgoed en groeiplaats, niet alleen op aantallen. Bij bomen geldt dat kwaliteit gemeten wordt in boomkroonvolume en ecologische waarde, hierin wordt de landelijke bomennorm gehanteerd. • Gezondheid en levensduur: het is belangrijk dat we ons groen behouden, beschermen en ontwikkelen. We zorgen daarom expliciet en aan de voorkant voor goede groeiplaatsen en passend beheer zodat ons groen vitaal blijft en haar waarde behoudt. • Variatie: we zorgen voor diversiteit in ons groenareaal zodat een robuust ecosysteem ontstaat dat bestand is tegen ziekten, plagen en klimaatverandering. • Verloofing: We zetten in op het geleidelijk vervangen en omvormen van een overwegend naaldbomenbestand naar meer loofbos, zodat de biodiversiteit, bodemkwaliteit en klimaatbestendigheid worden versterkt. • Klimaatadaptief: om een robuust en toekomstbestendig groenbestand te creëren zoeken we naar soorten die passen in ons gebied en die klimaatdadaptief zijn. In een keuzerichtlijn beplanting nemen we klimaatdapatieve soorten op. • Bescherming waardevolle bomen: bomen met bijzondere ecologische, landschappelijke of cultuurhistorische waarde worden beschermd. • Duurzaamheid en klimaat: we kiezen voor soorten die bijdragen aan verkoeling, waterberging, luchtkwaliteit, biodiversiteit en bodemkwaliteit.

Zo bouwen we aan een robuust groenareaal dat het groene karakter van Epe versterkt en bijdraagt aan een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. 7.10 Groen erfgoed is beschermd. Eigen De gemeente Epe beschermt en versterkt het groene erfgoed – zoals oude lanen, sprengen, houtwallen, kavelgrenzen en zichtlijnen – als drager van identiteit, cultuurhistorie en landschappelijke kwaliteit. Dit erfgoed vertelt het verhaal van onze streek en vormt een onmisbare schakel tussen verleden en toekomst. Daarom houden we bij nieuwe ontwikkelingen, plannen en beleid rekening met: • Behoud en bescherming: waardevolle groene structuren krijgen een beschermde status binnen planvorming en beheer. • Zichtbaarheid: bij herinrichting of nieuwe ontwikkelingen maken we het groene erfgoed zichtbaar en beleefbaar. • Integratie in ruimtelijke kwaliteit: groen erfgoed wordt ingezet als structurerend element in ontwerpen. • Duurzaam beheer: beheer is gericht op behoud van vitaliteit en doorontwikkeling van historische structuren met oog voor biodiversiteit en klimaatadaptatie. • Bewustwording: inwoners, organisaties en partners worden geïnformeerd over de waarde van groen erfgoed en betrokken bij het behoud ervan. Door groen erfgoed te beschermen en zichtbaar te maken, versterken we de identiteit van Epe en behouden we de verbinding tussen natuur, landschap en cultuurgeschiedenis.

7.11 Het landschappelijk en groenstedelijk identiteitskader als leidraad. Eigen De groene en landschappelijke kenmerken van dorpen en landschappen worden benut als leidraad bij (her)inrichting en ontwikkeling, zodat de ruimtelijke kwaliteit behouden of versterkt wordt. Het nog op te stellen landschappelijke identiteitskader geeft richting, biedt handreikingen en zorgt ervoor dat ruimtelijke keuzes aansluiten bij de kernkwaliteiten van 37

het landschap, de cultuurhistorie en het groene karakter van de kernen. Daarom werken we in beleid, projecten en ontwikkelingen volgens: • Herkenbare identiteit: iedere kern behoudt en versterkt zijn eigen groene en landschappelijke kenmerken, in samenhang met de omliggende landschappen. • Ontwerp en herinrichting: bij nieuwe plannen gebruiken we het identiteitskader als uitgangspunt, zodat de inrichting past bij de specifieke context en kwaliteiten van de plek. • Cultuurhistorie als basis: historische structuren zoals lanen, beken en verkavelingspatronen worden zichtbaar gemaakt en waar mogelijk versterkt. • Samenhang: het identiteitskader zorgt voor balans tussen behoud van karakter en ruimte voor vernieuwing en vormt zo de verbindende lijn in ruimtelijke keuzes. • Communicatie en draagvlak: het kader maakt de waarden van het landschap helder voor inwoners, ontwikkelaars en partners, zodat plannen herkenbaar en breed gedragen zijn. Met het ontwikkelen, vaststellen en gebruiken van een helder landschappelijk identiteitskader beschermen en versterken we wat onze gemeente uniek maakt, en geven we richting aan toekomstbestendige ontwikkeling. Eigen 7.12 Ecologisch beheer is de norm.

Robuust Toegankelijk De gemeente Epe past ecologisch beheer standaard toe op al het gemeentelijk groen: hiermee versterken we biodiversiteit, verbeteren we bodem- en waterkwaliteit en dragen we bij aan een gezonde en klimaatbestendige leefomgeving. Daarom letten we op: • Beheerprincipes: we hanteren ecologisch beheer als uitgangspunt voor het hele gemeentelijke areaal. • Bodemkwaliteit: beheer is gericht op het verbeteren van de bodemstructuur en het bodemleven als basis voor sterke, gezonde vegetatie. • Bewustwording: we informeren en stimuleren inwoners om ecologisch beheer ook toe te passen in hun eigen omgeving. • Monitoring: we volgen de effecten van ecologisch beheer en sturen bij waar nodig om natuurwaarden blijvend te versterken. Door ecologisch beheer als norm te hanteren, versterken we de veerkracht van ecosystemen en geven we biodiversiteit structureel meer ruimte in onze gemeente. Eigen 7.13 Meer samenwerking en kennisdeling. Robuust Toegankelijk De gemeente Epe ziet samenwerking als sleutel om de groene ambities te realiseren: alleen door samen te werken kunnen we een toekomstbestendige, biodiverse en aantrekkelijke leefomgeving bereiken.

We werken graag samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties.9 Daarom ontwikkelen we activiteiten op de volgende vlakken: • Gezamenlijke projecten: we zoeken actief naar koppelkansen en sluiten aan bij bestaande en geplande initiatieven om samen meer impact te maken. • Participatie en co-creatie: inwoners en partners worden structureel betrokken bij de ontwikkeling, inrichting en het beheer van groen. • Kennisontwikkeling: We leggen alle groen- en biodiversiteitsgegevens vast om de voortgang van de uitvoering van de visie te volgen, bij te kunnen sturen en koppelkansen te signaleren. We ontwikkelen een data-gedreven aanpak.

9

Hoe we dit doen is vastgelegd in ons participatiebeleid ‘Samen werken aan een plan’ (2023).

38

•

Kennisdeling: we delen informatie, ervaringen en goede voorbeelden om elkaar te inspireren en te versterken. Bijvoorbeeld over het belang van groen en biodiversiteit. • Inspireren: We stimuleren en inspireren inwoners en partners om de uitgangspunten uit de groenvisie in hun plannen en projecten op te nemen. Met optimale samenwerking bundelen we kennis, middelen en betrokkenheid. Zo zetten we onze middelen efficiënt in en versterken we de kwaliteit en samenhang van het groen in de gemeente Epe. Met deze doelen werken we op verschillende vlakken toe naar het realiseren van de integrale groenvisie. Het is van belang te onderkennen dat de doelen op zichzelf geen maatregelen of acties zijn. Voor het behalen ervan is het opstellen van een actieplan of uitvoeringsagenda noodzakelijk10. In een uitvoeringsagenda wordt vastgelegd welke concrete stappen worden ondernomen om de doelen te realiseren. Daarbij worden acties, activiteiten, projecten en te (her)schrijven beleidsstukken benoemd. Ook wordt op basis van prioritering aangegeven wanneer deze plaatsvinden en door welke partijen ze worden uitgevoerd. Daarnaast wordt per maatregel inzichtelijk gemaakt welke financiële middelen nodig zijn en hoe deze worden gedekt, zodat uitvoering realistisch en haalbaar is.

Er is een separate uitvoeringsagenda opgesteld die een aanzet geeft voor verdere uitwerking en concretisering van de maatregelen en acties.

Afbeelding 15: beek met groene oevers bij de Woesterbergweg in Emst: een van de groen-blauwe aders in de gemeente. Fotograaf: Inez Overbosch. 10

De uitvoeringsagenda valt onder de verantwoordelijkheid van het college, de raad heeft hierover een controlerende rol, maar kan geen beslissingen nemen over de uitvoering zelf.

39

BIJLAGEN Bijlage 1: Samenvatting participatietraject De gemeente Epe hecht grote waarde aan participatie. We vinden het belangrijk dat inwoners, ondernemers, organisaties en andere betrokkenen kunnen meedenken over de toekomst van hun groene leefomgeving. Daarom hebben we participatie in dit traject op verschillende manieren georganiseerd: via gesprekken en bijeenkomsten met ambtelijke en externe stakeholders, en een digitale en schriftelijke enquête. In deze bijlage staat een beknopte samenvatting van de opgehaalde input. Deze reacties en inzichten hebben direct bijgedragen aan het aanscherpen van de inhoud van de integrale groenvisie en hebben ervoor gezorgd dat de visie beter aansluit bij wat er in de gemeente leeft. Tijdens de terinzagelegging van de ontwerp-Integrale Groenvisie heeft iedereen de visie kunnen doornemen en een reactie kunnen indienen. De binnengekomen zienswijzen zijn verwerkt in een separate Zienswijzenota en voorzien van een inhoudelijke reactie. De zienswijzen zijn zorgvuldig afgewogen en hebben geleid tot verdere aanscherping van de groenvisie. Hiermee is participatie een doorlopend en essentieel onderdeel van de totstandkoming van deze visie.

1.1 Resultaten enquête inwonerspanel Epe Spreekt (tussen 23 juni en 8 juli 2025) In opdracht van gemeente Epe voerde Moventem een onderzoek over het groenbeleid en de Nota Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR) van de gemeente uit. Hieronder de samenvatting uit het rapport van de resultaten.11 Onderzoeksopzet Er deden 501 inwoners mee. Aanvullend is een verkorte versie van de vragenlijst per brief verspreid en zijn er straatinterviews uitgevoerd om ondervertegenwoordigde groepen inwoners voldoende te betrekken.

Figuur 10: Voorbeelden van antwoorden uit de enquête.

Resultaten Bijna alle respondenten vinden het (heel) belangrijk dat er groen en bomen in hun (woon)omgeving aanwezig zijn. Twee derde van de respondenten is ook (zeer) tevreden met de hoeveelheid groen in hun omgeving, 23% is juist (zeer) ontevreden. Respondenten vinden 11

Overgenomen van ‘Rapportage Groenbeleid en IBOR gemeente Epe’ door Moventem. Projectnummer 21906, juli 2025.

40

het vooral belangrijk dat het openbaar groen multifunctioneel (58%), afwisselend (37%) en visueel aantrekkelijk (28%) is. Driekwart van de respondenten gebruikt het groen in de gemeente om van te genieten, zes op de tien gebruiken het groen om te sporten/bewegen/wandelen en de helft gebruikt het om een frisse neus te halen. Slechts 1% geeft aan het openbaar groen niet te gebruiken. 89% van de respondenten vindt het (zeer) belangrijk dat het openbaar groen in de gemeente de kernen mooier maakt. 81% vindt het (zeer) belangrijk dat het groen in de gemeente een plek is om tot rust te komen. De meeste respondenten vinden dat er bij (her)inrichting van straten of pleinen standaard bomen moeten worden bijgeplant: 57% vindt dat dit zeker moet gebeuren en 35% vindt dat dit moet gebeuren als er ruimte voor is. 81% vindt het (zeer) belangrijk dat er bij de inrichting en bij het beheer van het openbaar groen maatregelen worden genomen om de biodiversiteit te versterken. Respondenten zijn zelf vooral bereid om op eigen terrein inheemse planten te plaatsen (59%) en om onnodige verharding te verwijderen (41%) om de biodiversiteit in de buurt te vergroten en klimaatverandering tegen te gaan. Als suggesties om het groen in hun buurt te verbeteren worden vooral het verbeteren van onderhoud en het plaatsen van inheemse en diverse planten in bestaand groen genoemd.

1.2 Participatiebijeenkomst ambtelijk (23 juni en 28 augustus 2025)

Figuur 11: deelnemende werkvelden bij de werksessies.

De ambtelijke werksessies voor de Integrale Groenvisie Epe laten een behoefte zien aan een richtinggevende visie op groen, met heldere kaders, doelen en een stevige positie van groen in ruimtelijke en beleidsmatige afwegingen. Medewerkers uit verschillende disciplines benadrukken dat het groene karakter van Epe onder druk staat door ruimtegebrek, concurrentie met andere opgaven en achterstallig beheer. Daarom is het essentieel om groennormen en harde eisen, bijvoorbeeld via het Omgevingsplan of anterieure overeenkomsten, vast te gaan leggen. Zodat groen daadwerkelijk wordt meegenomen in projecten en planvorming. Tegelijkertijd moet de waarde van groen beter zichtbaar en meetbaar worden gemaakt. Dit kan bijvoorbeeld door nulmetingen, monitoringssystemen en concrete doelstellingen zoals kroonvolume, biodiversiteitsindicatoren en het versterken van groenblauwe structuren. 41

Binnen de visie moet nadrukkelijk aandacht komen voor biodiversiteit, ecologie en gezondheid. Ecologisch beheer, het tegengaan van ongewenste soorten, de overgang van naald- naar loofbos en inzet op gebiedseigen soorten worden ondersteund. Ook het landschap vraagt om concrete ambities, zoals behoud en versterking van karakteristieke landschapselementen, aanvullende bosaanplant en borging van kernkwaliteiten. Participatie blijkt een cruciale pijler: inwoners moeten vroeg, praktisch en positief betrokken worden om draagvlak, bewustwording en eigen initiatief te stimuleren. Suggesties hiervoor zijn onder meer groenacties, lezingen, plantuitdeelacties, betere informatievoorziening en koppeling met bestaande initiatieven. Tot slot is er aandacht voor realisme: de ambities vergen voldoende budget, capaciteit voor beheer en toezicht, en goede afstemming tussen beleid en uitvoering. De werksessies laten zien dat er een brede ambtelijke behoefte en bereidheid is om samen te bouwen aan een groene, gezonde en toekomstgerichte gemeente Epe. 1.3 Participatiebijeenkomst externen (23 juni en 28 augustus 2025)

Figuur 12: deelnemende organisaties aan de werksessies met externe organisaties.

De externe werksessies voor de Integrale Groenvisie Epe laten zien dat er breed draagvlak is voor een toekomstgerichte, groene en gezonde leefomgeving, maar ook dat inwoners, organisaties en gebiedspartners behoefte hebben aan duidelijke kaders en zichtbare keuzes. Deelnemers benadrukken dat de gemeente een stevig en inspirerend verhaal moet neerzetten, waarin het belang van groen, biodiversiteit en landschap helder wordt uitgelegd. Vooral de waarde van groen moet concreter, zichtbaarder en meetbaarder worden gemaakt, zowel voor beleid als voor inwoners. Tegelijkertijd dragen ze vooral praktische invullingen en oplossingen aan. Belangrijke thema’s die genoemd werden zijn het versterken van groenblauwe structuren, het behouden van kernkwaliteiten van het landschap en de noodzaak van biodiversiteitsherstel op grotere schaal. Organisaties vragen om inzet op ecologisch beheer, verwijdering van invasieve soorten, gebiedseigen en autochtone beplanting, en een versnelling van de overgang van naald- naar loofbomen. Ook benadrukken zij de noodzaak van tijdige heraanplant om kwaliteitsverlies in het straatbeeld te voorkomen en pleiten zij voor bescherming van waardevolle bomen en groeiplaatsen. 42

Participatie is wordt als belangrijk ervaren. Externe partijen willen niet alleen geïnformeerd worden, maar actief meedoen: via bijvoorbeeld tuincoaches, plantacties, wijkgerichte projecten, educatieprogramma’s en praktische ondersteuning. Zij vragen om communicatie die verder gaat dan informatie: dialoog, activering en zichtbare terugkoppeling van resultaten. Daarnaast wordt gewezen op het belang van samenwerking met lokale kennispartners zoals de Bekenstichting en Landschapsbeheer Gelderland. Ook vragen de deelnemers om realisme in uitvoering en signaleren ze een aantal mogelijke knelpunten: voldoende budget, integrale afstemming binnen de gemeente, monitoring, handhaving, en blijvende aandacht voor beheer en onderhoud. Deze zaken worden gezien als cruciaal voor een toekomstbestendig en groen Epe. Raadsconsultatie (2 oktober 2025) De raad ziet de visie en ambities als een goede eerste aanzet en benadrukt dat ondernemers en inwoners een belangrijke rol hebben in het vergroenen van onze gemeente. Het groene centrum wordt als essentieel gezien, waarbij schaduwrijke plekken – bijvoorbeeld bij evenementen – van grote waarde zijn. Loofbomen worden benoemd als ‘kampioenen’ vanwege hun bijdrage aan fijnstofreductie en het bieden van schaduw. De visie en ambities worden breed gesteund, en men kijkt uit naar het uitvoeringsprogramma.

Wel is er behoefte aan meer duidelijkheid: is de visie specifiek voor Epe en hoe waarborgen we de groene kant? Ook wordt gevraagd om kaders die aangeven of Epe groener wordt dan nu, en om concrete voorbeelden en inzicht in de financiële consequenties. Daarnaast vraagt de raad om aandacht voor inheems groen, veiligheid en leefbaarheid in wijken, en een kwaliteitssysteem om continu te verbeteren. Definities zoals ‘groene en waardevolle leefomgeving’ moeten duidelijker worden benoemd. Het verbinden van groen en water wordt gezien als onderscheidend voor Epe, evenals het meenemen van gezondheid in brede zin. Bij vergroening van buurten is het belangrijk om meningen van inwoners ruimhartig te betrekken. Tot slot wordt gevraagd om prioritering en praktisch uitvoerbare stappen, zodat de visie laagdrempelig en concreet blijft.

43

Bijlage 2: Bronnenlijst 1.

Aronson, M. F. J., ... (2014). A global analysis of the impacts of urbanization on bird and plant diversity. Proceedings of the Royal Society B, 281, 20133330. 2. Aronson, M. F. J., ... (2017). Biodiversity in the city: Key challenges for urban green space management. Frontiers in Ecology and the Environment, 15(4). 3. Astell-Burt, T., ... (2022). More green, less lonely? International Journal of Epidemiology, 51(1), 99–110. 4. Bade, T., Smid, G., & Tonneijck, F. (2011). Groen loont! De Groene Stad. 5. Barwise, Y., & Kumar, P. (2020). Designing vegetation barriers for urban air pollution abatement. npj Climate and Atmospheric Science, 3, 12. 6. Beukeboom, C. J., ... (2012). Stress-reducing effects of nature in a hospital waiting room. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 18(4), 329–333. 7. Bolouki, A. (2022). Neurobiological effects of urban nature. Reviews on Environmental Health. 8. CICES. (2014). Common International Classification of Ecosystem Services. PBL/WUR/EEA. 9. Cirkel, D. G., ... (2018). Evaporation from (Blue-)Green roofs. Water, 10, 1253. 10. Cohen-Cline, H., Turkheimer, E., & Duncan, G. E. (2015). Access to green space and mental health. Journal of Epidemiology & Community Health, 69(6), 523–529. 11. Davies, Z. G., ... (2011). Mapping urban carbon storage. Journal of Applied Ecology. 12. De Jong, A., Korthof, H., Piepers, A., & Rosaria, M. (2018).

Kosten en baten bijvriendelijk beheer. www.groenecirkels.nl. 13. De Vries, S., ... (2021). In which natural environments are people happiest? Landscape and Urban Planning, 205, 103972. 14. Gerrits, A. J. M. (2010). The role of interception in the hydrological cycle (Doctoral dissertation). TU Delft. 15. Getter, K. L., & Rowe, D. B. (2006). Extensive green roofs. HortScience, 41(5), 1276–1285. 16. Gromke, C., ... (2015). Transpirational cooling by vegetation. Building and Environment, 83, 11–26. 17. Han, M., & Kim, M. (2019). Green environments and happiness. Sustainability, 11(17), 4768. 18. Hartig, T., ... (2014). Nature and health. Annual Review of Public Health, 35, 207–228. 19. Hendriksen, I., Middelkoop, M., & Bervaes, J. (2003). Wandelen tijdens de lunch. TNO Arbeid. 20. Heusinkveld, B. G., ... (2014). Spatial variability of heat islands. Journal of Geophysical Research: Atmospheres, 119. 21. Hiemstra, J. A., Schoenmaker-van der Bijl, E., & Tonneijck, A. E. G. (2008). Bomen: een verademing voor de stad. PPH/VHG. 22. Hop, M. E. C. M., & Hiemstra, J. A. (2013). Ecosysteemdiensten van groene daken en gevels. Wageningen UR. 23. Jennings, V. (2019). Social cohesion and green space. Challenges, 10(2). 24. Jones, B. A., & Goodkind, A. L. (2019). Urban afforestation and infant health. Journal of Environmental Economics and Management, 95, 26–44. 25. Kardan, O., ... (2015).

Neighborhood greenspace and health. Scientific Reports, 5, 11610. 26. Klemm, W., ... (2015). Street greenery and thermal comfort. Landscape and Urban Planning, 138, 87–98. 27. Kondo, M. C., ... (2017). Trees and crime. Landscape and Urban Planning, 157, 193–199. 28. Li, D., & Sullivan, W. (2016). School landscape views and stress. Landscape and Urban Planning, 148, 149– 158. 29. Lohr, V., & Pearson-Mims, C. (2000). Physical discomfort and indoor plants. HortTechnology, 10(1), 53–58. 30. L. Lottrup, P. Grahn & U.K. Stigsdotter (2013), Workplace greenery and perceived level of stress: Benefits of access to a green outdoor environment at the workplace. Landscape and Urban Planning 110:511 31. Marselle, M. R., ... (2020). Urban street trees and antidepressants. Scientific Reports, 10. 32. Mitchell, R., & Popham, F. (2008). Natural environment and health inequalities. The Lancet, 372, 1655– 1660. 33. Nguyen, P. Y., ... (2021). Green space quality and health. IJERPH, 18. 34. Nieuwenhuis, M., ... (2014). Green vs lean offices. Journal of Experimental Psychology: Applied, 20(3), 199– 214. 35. Ozinga W.A., G.A. de Groot, S. van Rooij, D. Sanders, S.M. Hennekens, M. Reemer en A. Stip 2022. Ecoprofielen voor wilde bijen en zweefvliegen; handvaten voor inrichtingsmaatregelen op landschapsschaal. Wageningen, Wageningen Environmental Research, Rapport 3131 36. Pagels, P., ... (2014).

Outdoor environments & activity. BMC Public Health, 14, 803. 37. Park, S. H., & Mattson, R. (2009). Indoor plants in hospital rooms. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 15(9), 975–980. 38. Raanaas, R. K., ... (2011). Indoor plants & attention. Journal of Environmental Psychology, 31, 99–105. 39. Salisbury, A., ... (2015). Enhancing gardens for pollinators. Journal of Applied Ecology, 52, 1156–1164.

44

40. Scott, K. I., ... (1999). Effects of tree cover on microclimate. Journal of Arboriculture, 25(3), 129–142. 41. Steeneveld, G. J., ... (2011). Heat island quantification. Journal of Geophysical Research: Atmospheres, 116. 42. Söderström, M., ... (2013). Outdoor environment & child health. Acta Paediatrica, 102. 43. Tanja-Dijkstra, K., ... (2017). Chemotherapie in de tuin. Nederlands Tijdschrift voor Oncologie, 14, 175–181. 44. Ulrich, R. S. (1984). View through a window. Science, 224, 420–421. 45. Van Dijk-Wesselius, J., ... (2018). Greening schoolyards. Landscape and Urban Planning, 180. 46. Van den Berg, A. E., ... (2016). Green walls and attention. Environment and Behavior. 47. Weinstein, N., ... (2015). Seeing community for the trees. BioScience, 65(12). 48. Natuurverdubbelaars. (2020). De waarde van groen in de stad. Natuurverdubbelaars. https://www.natuurverdubbelaars.nl/wp-content/uploads/2020/05/De-Waarde-van-Groen-in-de-Stad.pdf 49. Buiten & Zorg. (z.d.). We betalen graag meer voor een groene woonomgeving. van https://buitenzorg.nl/we-betalen-graag-meer-groene-woonomgeving.

45

46