695193 Ontwerp Uitwerkingskader Zon en Wind gemeente Epe

Mijn hartekreet: we zullen dingen samen moeten oplossen. Mijn oproep aan de gemeente: stel het welzijn en de gezondheid van de burgers centraal bij keuzes ten aanzien de energiemix van zon en wind. Uit alle huidige onderzoeken* blijkt dat met name de inzet van hoge/mega windturbines enorme negatieve gevolgen hebben voor gezondheid, welzijn en leefbaarheid. Laat dit svp zwaar wegen. Mijn verzoek: bekijk Europees, uitgebreid onderzoek en ervaringen elders (o.a. Scandinavië, Spanje,) Wacht nieuw onderzoek af. Daar is veel uit te leren. Loop svp niet op de zaken vooruit. Fantastisch als gemeente Epe koploper wil zijn - een voorbeeld voor andere gemeentes - in het zich inzetten voor minimale gezondheidsrisico's. *) Turbines hebben enorme impact op dagelijks leven van omwonenden. De straal van impact is groot. Zelfs op een afstand van bv 7 km van de turbine zijn effecten merkbaar blijkt uit onderzoek. De slagschaduw, laag frequent geluid en trillingen/suizen zorgen o.a. voor slecht slapen, verhoogde stresslevels waardoor o.a. aandoeningen zoals hart- en vaatziekten, en ernstige aandoeningen, ook bij kinderen optreden." ● Windmolens op land zijn niet rendabel. De windmolens bij Hattemerbroek draaien op subsidie, zelfs die in de polder aan het IJsselmeer.

Het materiaal ( beton, staal) boven en onder de grond dat geproduceerd moet worden en de CO2 die daar bij vrij komt, het duurt jaren voordat dat gecompenseerd is... het zijn mechanische dingen, het gaat sneller kapot, dus vraagt om meer onderhoud. Op zee zijn windmolens rendabel op land niet. Op land is het enkel voor het marketing plaatje. Ik hoop dat de gemeente Epe kiest voor zonnepanelen op daken. Te beginnen bijvoorbeeld bij het

10/12

65

●

● ● ● ●

gemeente huis en andere gemeentelijke gebouwen (zie als inspiratie de eerste energie opwekkende flat in Utrecht). Is de netwerkbeheerder, hier in de omgeving al klaar om al die zonnestroom aan te kunnen en te transporteren? Windmolens op land is een slecht idee. Ze geven een hoop overlast (slagschaduw en laag frequent geluid) wat schadelijk is voor de gezondheid. Daarnaast is de efficientie erg laag in vergelijking met windenergie op zee. Niet doen dus, windmolens op land! Zeker niet bij de prachtige Veluwe! "Ik ben duurzaamheidsadviseur en pro windenergie. Maar wel met de juiste uitgangspunten: een minimumafstand van 10 keer de tiphoogte van de turbine tot de dichtstbijzijnde woningen aanhouden." "Er was een kadertje op de plaats waar ik de windmolen zou willen n.l. bij de op/afrit dus moest hem helaas wat verder plaatsen. Ik zou graag inzicht willen hebben in de opbrengst van een erfmolen en het verbruik van een agrarisch bedrijf (in # huishoudens).

Proces ● "Wat een k*t vragen lijst is dit zeg. ● Wat een onzin onderzoek. ● Dat gemeente Epe (B&W en de ondersteunende ambtenaren) altijd vroeg in een proces bij het opstellen van plannen (vanaf het Begin) ten aanzien van energie transitie in overleg gaan met inwoners die het betreft. Zodat ook werkelijk naar hun (Individuele) zienswijze wordt geluisterd en zo mogelijk worden verwerkt. Als om welke reden ook deze niet verwerkt kunnen worden niet algemeen en schriftelijk of per Facebook of mail wordt meegedeeld maar degelijk persoonlijk wordt uitgelegd. Zorg dat in dit proces het persoonlijk contact en proces als uitgangspunt dient. ● Snelle beleidsvorming, geef duidelijkheid voor burgers en ondernemers in de gemeente. ● De vragen verdienen context. Op deze manier is het te eenzijdig. Kan nu bijvoorbeeld de windmolens ver weg van mijn huidige woning plaatsen. Leuk dat inwoners mee participeren, maar ik vind een onafhankelijk advies van een onafhankelijk bureau belangrijker. Fijn dat er een beetje rekening gehouden wordt met inwoners. Op dit onderwerp krijg je toch niet iedereen tevreden. Pas op dat je niet inwoners laat meepraten, terwijl de wensen niet ingevuld kunnen worden en het een schijnvertoning wordt. Inwoners praten over het algemeem vanuit eigen belang en niet vanuit algemeen. belang. ● Ik vind dit een zeer sturende enquête. Slechte vraagstelling en antwoord keuzes.

Ik zou wensen dat een expert wordt ingeschakeld bij het opstellen van een evenwichtige enquête. Een dergelijke enquête geeft een vertekend beeld en lokt uit tot gewenste antwoorden. Overweeg om een onderzoek specialist in te schakelen met bijvoorbeeld een achtergrond in sociologie. ● Ga vooral goed in gesprek met de direct omwonenden. ● "Dat er wel echt maar de inwoners word geluisterd. ● Ik vind het ook belangrijk dat de energie die opgewekt wordt in Epe blijft!!" ● Helaas kunnen we er niet omheen om energie op een andere dan de gebruikelijke wijze op te wekken. Welke keuze er ook wordt gemaakt: mooi zal het niet worden, maar een andere manier is er - op dit moment - ook nog niet. Ik wens jullie veel wijsheid en succes met alles. ● "Ik denk dat je niet alle bewoners een sticker moet laten plaatsen in het zoekgebied, daarvoor is te weinig achtergrondkennis beschikbaar. Ideeën ● Denk aan IJssel stroom. 24 uur per dag 365 dagen constante opwekking mogelijk. Waarom wordt hier niet in geïnvesteerd?"

11/12

66

● ● ● ● ●

●

●

● ●

Geen zonne parken in de natuur. Maak de parkeerplaats bij het gemeentehuis maar overdekt en daar zonnepanelen op Zorg dat de oplossing zo goed mogelijk past in de omgeving in combinatie met de effectiviteit. Een windtunnel in of onder een brug, naast een snelweg oid "Plaats standaard zonnepanelen (zowel voor elektriciteit als water) op alle nieuw te bouwen gebouwen. Kijk en Doe ook iets met opslag van opgewekte energie immers zonnepanelen heb je snachts niets aan en wind is er ook niet altijd" Maak wetgeving dat bij nieuwe of verbouwde panden verplicht zonnepanelen geplaatst moeten worden, verplicht dubbelgebruik bij plaatsing van zonnepanelen die niet op daken liggen. Bijvoorbeeld parkeerplaatsen met daarboven zonnepanelen ( zoals bij Dolfinarium) In onze gemeente te weinig plaats voor Windturbines. Door de provinciale CO2 maatregelen zal veel landbouwgrond beschikbaar komen. Een paar grote parken met begroeing eromheen voldoen. Burgers moeten wel kunnen participeren aangezien in onze bosrijke omgeving eigen zonnepanelen vaak niet rendabel blijken. In de Cleantech regio overleggen of andere gemeenten wél windmolens kunnen plaatsen bij de A50/A1. Agrarische ondernemers persoonlijk worden benaderd hoe ze kunnen bijdragen aan stroomopwekking op dak en met erfmolens. Geef de agrarische ondernemers zo spoedig mogelijk de kans om erfmolens te bouwen.

Ook op de veluweflank" Ik ben een tegenstander van zonneparken op landbouwgrond. Op geluidswallen en als overkapping van een parkeergarage helemaal top. Er is tegenwoordig zoveel mogelijk waardoor het landschap niet wordt aangetast Ik betreur het dat Epe en het regionaal energie loket tot op heden wat particuliere verwarmingsopties betreft niet inzetten op lucht/water en water/water warmtepompen. Een hybride warmtepomp verbruikt nog relatief veel gas, dit vertraagt de energie-transitie."

Financieel ● Maak het financieel aantrekkelijk voor eigenaren van bestaande gebouwen om hetzelfde te doen (doet U al ??!!). ● Maak plannen voor windenergie in samenspraak met omwonenden; laat die (facultatief) meefinancieren/eigenaar zijn, en dus meeverdieners. ● Laat mensen die niet kunnen meefinancieren toch op één of andere manier financieel profiteren van opgewekte energie in hun directe omgeving; (ze delen wel in de lasten !!)"

12/12

67

12 JULI 2e participatie ambtenaren en ketenpartners

2E PARTICIPATIE AMBTENAREN EN KETENPARTNERS

- MEMO

Op dinsdagochtend 12 juli heeft de tweede sessie gebogen over posters met de gebiedsindelingen voor ambtenaren en ketenpartners plaatsgevonden. In bestaande uit ‘Ja, mits’, ‘Nee, tenzij’ en ‘Nee’. Naast de inleidende pre-sentatie door Rho is de aanwezigen deze gebiedsindelingen werd input gevraagd op de verteld op welke manier zij deze ochtend input kunnen verschillende aspecten per bouwsteen. 18 juli 2022 20220409 Uitwerkingskader Zon en WInd DATUM PROJECT leveren op de gebiedsindelingen en de randvoorwaarden 20220409/23898/ KENMERK OPDRACHTGEVER Gemeente Epe vanVAN op dit moment bouwstenen: Zon Linda debelangrijkste Jong, Rho op AAN Land en Erfmolens. groepen, Bart Mulder,Drie Gemeente Epe met een mix van ambtenaren en ketenpartners, hebben zich Memo

VERSLAG 2E PARTICIPATIE AMBTENAREN EN KETENPARTNERS 12 JULI 2022 Op dinsdagochtend 12 juli heeft de tweede sessie voor ambtenaren en ketenpartners plaatsgevonden. In de inleidende presentatie door Rho is de aanwezigen verteld op welke manier zij deze ochtend input kunnen leveren op de gebiedsindelingen en de randvoorwaarden van op dit moment belangrijkste bouwstenen: Zon op Land en Erfmolens. Drie groepen, met een mix van ambtenaren en ketenpartners, hebben zich gebogen over posters met de gebiedsindelingen bestaande uit ‘Ja, mits’, ‘Nee, tenzij’ en ‘Nee’. Naast deze gebiedsindelingen werd input gevraagd op de verschillende aspecten per bouwsteen. Aspecten voor Erfmolens Aspecten voor Zon op Land 1. Behoefte / noodzaak 1. Dragende structuren 2. Beperkingen tot eigen opwek 2. Maatvoering 3. Toegestane aantal windturbines 3. Clustering 4. Maximale hoogte 4. Landschappelijke inpassing, 5. Landschappelijke waarden 5. Opstelling 6. Landschappelijke inpassing 6. Nee, tenzij 7. Cultuurhistorische waarden 7. Koppelkansen 8. Ecologische waarden 9. Voldoende afstand tot grote windturbines 10. Voldoende afstand tot hoogspanningsleidingen 11. Aandacht voor ruimtelijke kwaliteit turbines 12. Naast turbines met wieken zijn er ook zogenaamde ‘ridge blade’ op daken mogelijk Het was lastig om in de beperkte tijd alle vragen te beantwoorden. Toch is er veel input opgehaald.

ALGEMEEN Neem het Uitwerkingskader van Zon en Wind van buurgemeenten. Zorg dat je niet het wiel opnieuw uitvindt.

ERFMOLENS GEBIEDSINDELING

In alle drie de groepjes werd de vraag gesteld: Moeten we sommige gebieden wel uitsluiten voor erfmolens? De afwegingen hiervoor zijn verschillend, namelijk: - We moeten eerst goed in kaart brengen wat de ecologische beperkingen zijn. Als deze beperkt zijn, zouden erfmolens mogelijk wel toegestaan kunnen worden in natuurnetwerken en groene ontwikkelzones. 68

-

-

De opgave voor het opwekken van duurzame energie is zo groot, dat we het moeten toejuichen als ondernemers hun eigen energieverbruik zelfstandig willen opwekken. Dat zou dan ook moeten gelden voor erfmolens. Waarschijnlijk is de opbrengt op de Veluweflank wel lager door het glooiende landschap, maar als een boer daar wel erfmolens wil, dan zouden we dat toch juist wel moeten toestaan. Er zijn veel recreatiebedrijven in de Veluweflank. Het energieverbruik van deze bedrijven is erg hoog. Eigen energie opwekken is lastig, omdat het land amper gebruikt kan worden voor Zon op Land, omdat recreatiebedrijven juist geld verdienen met het verhuren van accommodaties op recreatiegrond. Erfmolens zou voor hen een uitkomst kunnen bieden om toch (deels) te voorzien in hun eigen energievraag.

RANDVOORWAARDEN

Behoefte/noodzaak Op de markt van erfmolens is te zien dat boeren liever kiezen voor een erfmolen die 10 meter hoger is, maar 30% meer rendement oplevert. Deze hogere opbrengst kan behaald worden zonder daarvoor 30% meer te hoeven betalen. We zouden als randvoorwaarden kunnen stellen dat een agrariër pas een erfmolen mag plaatsen als hij al zonnepanelen heeft geplaatst en/of kan aantonen dat zonnepanelen niet mogelijk zijn op zijn gronden of daken. Beperkingen tot eigen opwek Als we de hoogte van een erfmolen af laten hangen van de energiebehoefte, dan kan er verrommeling in het landschap ontstaan, doordat er molens staan met verschillende hoogtes. Het nadeel van erfmolens toestaan die alleen voorzien in het eigen gebruik van de agrariër, dan kunnen overschotten niet zomaar uitgewisseld worden. Positionering In een van de groepjes gaat de voorkeur uit naar erfmolens toestaan in dezelfde structuur als de landschappelijke structuren. Op deze manier hoeven erfmolens niet persé op het erf te blijven staan, zolang ze bijvoorbeeld de structuur van de weg en/of bomenrij maar volgen. Hiervoor zou dan een afstand vanaf die weg en/of bomenrij moeten worden afgesproken. 20 meter vanaf de weg werd geopperd. In een ander groepje wordt gesteld dat erfmolens nabij schuren, stallen en de boerderij moeten komen.

Dus clustering van de bebouwing op het erf en niet op de uiterste grenzen van het erf. Innovatie Twee groepen halen de dorpsmolen aan als innovatie waar we rekening mee moeten houden in het Uitwerkingskader. Een initiatief dat compleet gedragen wordt door een dorp en waarvan de opbrengst ook compleet naar het dorp gaat. Een dorpsmolen heeft vaker een hogere as-hoogte dan een erfmolen. Moeten we voor een dorpsmolen ook een hoogte opnemen? Overeenstemming over de vorm en hoogte van een dorpsmolen zou een goede uitkomst zijn uit een proces met het dorp zelf. Ook niet agrarische bedrijven Erfmolens zouden we ook mogelijk moeten kunnen maken bij niet-agrarische bedrijven die solitaire in het landschap staan.

2/5

69

ZON OP LAND GEBIEDSINDELING

In een groepje werd de vraag gesteld: Waarom zijn de Broeklanden in de IJsselvallei ‘nee, tenzij’? Dit zou ‘ja, mits’ moeten zijn. In deze gebieden zitten veel grote agrarische bedrijven. Door de strengere stikstofregels zullen boeren hun bedrijf anders moeten gaan inrichten. Voor hun bedrijven zijn zonneparken juist een goed alternatief of een goede aanvulling. Innovatie om dezelfde grond voor zo veel mogelijk doelen te gebruiken is hierbij belangrijk. In de andere groep werden de volgende opmerkingen gemaakt over de gebiedsindelingen: ● Rondom 14 beken in de Beekdalen zal juist een goede combinatie gemaakt kunnen worden met zonnepanelen en wateropvang. Er liggen hier grote klimaatopgaves. Dit is nu een ‘nee, tenzij’ gebied, maar dit zou best een ‘ja, mits’ gebied kunnen zijn. ● Er zit nog een weidevogelgebied in het noorden van de Broeklanden. Voorstel is om maar een percentage te gebruiken voor Zon op Land en hier extra randvoorwaarden aan te stellen. ● Zon op Land is juist het meest interessant dichtbij de grote energieverbruikers, denk hierbij dan vooral aan bedrijventerreinen. Ook de derde groep ziet juist kansen voor bedrijventerreinen. Zij voegen hieraan toe: laat deze zonneparken direct aansluiten op grootverbruikaansluitingen van grote bedrijven of op een batterij op het bedrijventerrein.

● Wanneer de koppeling wordt gemaakt met recreatie zijn de plekken rondom kernen juist wel weer interessant. In de derde groep ziet nog kansen in de Groene Ontwikkelingszone (niet in de GNN), mits dit goed wordt onderzocht. Mogelijk is hier kleinschalige opwek toch mogelijk. (Graag overleggen met Guido n.a.v. zijn opmerking: ‘beide enkgronden horen dezelfde kleur te hebben’)

RANDVOORWAARDEN

Opvallend was dat ieder groepje een belangrijkste randvoorwaarden voor Zon op Land heeft omschreven. Voor de een was dit: Functie volgt ondergrond / waterpeil! Voor de ander was dit: een zonnepark moet altijd worden ingepast in het landschap. Functie volgt ondergrond / waterpeil! De ondergrond bepaald wat er qua duurzame energie opwek op het land mogelijk is. Alles wat er op het land gebeurt moet ten dienste staan aan de ondergrond. Zon op Land moet zorgen dat het systeem van de ondergrond weer in balans komt. De volgorde zou dus moeten zijn: 1. Wat voor ondergrond is dit? 2. Wat heeft deze ondergrond nodig? O.a. bodemkwaliteit / waterberging / biodiversiteit. Het is in alle gevallen belangrijk dat de grond extensief onderhouden wordt. 3. Op welk manier kunnen we die behoefte vervullen in combinatie met het opwekken van duurzame energie via zonnepanelen? Innovaties kunnen hier een belangrijke rol bij spelen. Een zonnepark wordt altijd ingepast in het landschap De zichtbaarheid van het zonnepark is erg locatie afhankelijk. Langs een snelwegweg zal het zonnepark zichtbaar mogen zijn meer in het landschap is waarschijnlijk meer inpassing nodig. Dit zal in overleg met bewoners moeten gebeuren.

3/5

70

-

-

Het proces is net zo belangrijk (en misschien wel nog belangrijker) als de landschappelijke inpassing. De stappen die genomen moeten worden in het proces, zouden eigenlijk inzichtelijk gemaakt moeten worden in het Kader zon het wind. Er ligt wel een opgave. Dat niet uit het oog verliezen. Bewoners kunnen hun wensen aangeven, een expert moet kijken of met deze wensen de landschappelijke inpassing gemaakt kan worden. Vooraf gestelde randvoorwaarden moeten de bewoners kunnen helpen. Local voor local kan helpen bij het vergroten van het draagvlak.

1. Dragende structuren Het opwekken van wind- en zonne-energie moeten we zo veel mogelijk langs snelwegen realiseren. Echter, waak voor eentonigheid van de beleving van het ‘snelweglandschap’ voor de gebruikers van de snelweg. Met andere woorden: zorg voor onderbrekingen zodat het niet alleen een ‘industrieel’ landschap is dat langs de snelwegen wordt gerealiseerd. 2. • • • • •

• • •

Maatvoering 50 ha tot 2030. Zorg voor driekwart grootschalig en een kwart kleine parkjes. In de nabijheid van bewoond gebied niet te groot en een goede inpassing van groot belang. Wat ‘goede inpassing’ is kan in voorschriften worden vastgelegd én onderdeel zijn van de procesparticipatie. Langs snelwegen en in de nabijheid van bedrijventerreinen grotere parken toestaan. Bij industrie (nu op de kaart aangeduid als een zone niet geschikt voor zon… (klopt dat)) zonneparken wel mogelijk maken en afname elektriciteit koppelen aan de energieopgave van de industrie (met andere woorden: zonneparken rechtstreeks aansluiten op de grootverbruikersaansluiting van de industrie). Aansluiten op perceelopbouw (met andere woorden: neem de perceelgrenzen in acht om zonneparken mogelijk te maken). Dit zorgt voor een nette ordening en geen lappendeken/lapjeskat. Bij grotere kavel is aansluiting op de perceelopbouw minder relevant. Liever niet een standaard maatvoering voorschrijven. Laat een Omgevingsparticipatie leidend zijn voor de uiteindelijke maatvoering.

3. Clustering Een zonnepark kan ruimtelijk zijn verspreid doordat er houtwallen/sloten/wegen/enz. tussen de velden liggen, maar technisch kunnen al die velden tot één groot park aan elkaar gekoppeld / geclusterd zijn. Het andere groepje zegt juist dat als we voor spreiding kiezen er ook afstand tussen de parken nodig is, zodat ze ook echt gespreid liggen in het landschap. Dit groepje kiest voor spreiding voor alle landschapstypen. Een deelnemer voegde toe: ‘Als we de wetten van de natuur volgen is spreiding de norm’. 4. Landschappelijke inpassing Het is goed om per gebied een percentage panelen / groen te bepalen als randvoorwaarden. Een max. aantal hectare is niet nodig, het gaat om de verhouding panelen / groen. Als de panelen tijdelijk zijn is het belangrijk dat het geïnvesteerde groen (deels) blijft, ook nadat de panelen verdwijnen. Ook hiervoor kan een percentage worden afgesproken. Voorbeeld percentages zonnepanelen t.o.v. groen zouden kunnen zijn: • Oude bouwlanden: 60% panelen – 40% groen • Natte heideontginningen: 75% panelen - 25% groen • Beekdalen: 40% panelen – 60% groen

4/5

71

Een andere groep zegt dat het belangrijk is om rekening te houden met de landschapsbeleving. Dit punt heeft o.a. betrekking op de hoogte van de installaties. Op hogere gelegen gronden een lagere installatie toestaan dan op lagere gelegen gronden. Waarom: een hogere installatie op hoger gelegen gronden heeft impact op de zichtlijnen en landschapsbeleving. Deze groep voelt ook niks voor ‘schaamgroen’. De derde groep stelt dat voor alle gebieden geldt dat aansluiting moet worden gevonden bij de gebiedskenmerken en het proces dat met inwoners doorlopen moet worden. 6. Nee, tenzij gebieden De koppeling van innovatie bij ‘nee, tenzij’ gebieden is goed. Echter bij ‘ja, mits’ gebieden zal innovatie ook gestimuleerd moeten worden. 7. Koppelkansen Ook de andere groep stelt dat dubbelgebruik een minimale vereiste zou moeten zijn, liever multigebruik. Bij grondcompensatie kan gedacht worden aan de teelt van biobased bouwmaterialen. Innovatie mag niet ten koste van alles. Veel mensen willen de zonneparken niet zien, ook niet bij innovatie. Overleg met de omgeving is hierin belangrijk. Dubbel grondgebruik in combinatie met landbouw kan effect hebben op het landschap. Bijvoorbeeld doordat de panelen hoger worden. Dubbel grondgebruik is geen vrijbrief andere randvoorwaarden los te laten. In een groep werd de vraag gesteld: ‘Wat is de tijdspanne.

1 jaar, 10 jaar? Door innovatie kan de ruimtevraag anders worden de komende 10 jaar. Hoe wordt hiermee omgegaan in het kader Zon en Wind?’

5/5

72

7 SEPTEMBER Innovatie-atelier zon en windenergie

INNOVATIE-ATELIER ZON- EN WINDENERGIE Het Innovatie-atelier is erop gericht innovaties in de breedste zin van het woord boven tafel te krijgen. Het is de bedoeling om op die manier het kader aan te laten sluiten bij de nieuwste ontwikkelingen op gebied van het opwekken van duurzame zonne- en windenergie.

Gemaakte opmerkingen • Hoe gaat de gemeente om met haar buren, sluit het kader hierop aan? • 15 kWp is de grens voor kleinschalige opwek. Hier is ook ander beleid voor. • Waarom wekken we geen warmte op? • Is zon op de gevel een onderwerp die in het kader besproken moet worden? • Te veel verplichtingen kunnen voor lokale partijen belemmerend werken. • Wat is de terugverdientijd. Dit ergens benoemen/ helder maken. • Er zijn veel verplichtingen. Een deel inspiratie kan ook motiverend werken. • Wat wordt de energievraag in de toekomst. (woningbouw) plannen van omliggende gemeentes zijn ook belangrijk voor wat hier gebeurt. • Definieer het speelveld. • Zet in op warmteopslag om energie langere tijd vast te houden

73

• •

Wat is de ruimtelijke impact van opslag Hang een maatschappelijke score aan de initiatieven om ze beter te kunnen beoordelen.

Koppelkansen • Maatschappelijk winst. Een geluidscherm (A50) kan voor gezondheidswinst zorgen maar ook energie opwekken • Regelluwe zones om energie beter te kunnen uitwisselen met buren. Verhandelen op kavelniveau mogelijk maken. • Verplichte een x % opslag te realiseren? • Hoe kan energiearmoede bestreden worden? Mogelijk maatschappelijke koppelkansen te maken. • Koppelingen maken met overige beleidsterreinen Proces • Leg de rol van bewoners vooraf vast

Gebruikte poster om input te verzamelen bij het innovatie-atelier

74

75

12 OKTOBER 2e participatieavond bewoners

- PARTICIPATIEVERSLAG

INNOVATIE-ATELIER ZON- EN WINDENERGIE Memo

Op VERSLAG 12 oktober heeft de brede participatiesessie PARTICIPATIE-AVOND 12Zon OKTOBER verschillende groepen is er op deze bouwstenen en het en Wind plaatsgevonden. Tijdens deze avond is het onderdeel eigenaarschap en participatie gereageerd. uitwerkingska-der in hoofdlijnen gepresenteerd en zijn Naderhand zijn de samenvattende sheets gedeeld en Op 12 oktober heeft de brede participatiesessie Zon en Wind plaatsgevonden. Tijdens deze avond is het uitwerkingskader voor alle bouwstenen aan de hand van samenvattende kon hier ook per mail op gereageerd worden. in hoofdlijnen gepresenteerd en zijn voor alle bouwstenen aan de hand van samenvattende sheets de ‘ja, mitsen’ gepresheets de ‘ja, mitsen’ gepresenteerd. In drie

senteerd. In drie verschillende groepen is er op deze bouwstenen en het onderdeel eigenaarschap en participatie gereageerd. Naderhand zijn de samenvattende sheets gedeeld en kon hier ook per mail op gereageerd worden.

GROEP 1 EIGENAARSCHAP EN PARTICIPATIE

Opmerkingen/Mist u randvoorwaarden - Wat is de definitie van omwonenden? Binnen welke afstand moeten omwonenden worden meegenomen? Moeten omwonenden uit buurgemeenten ook worden meegenomen? - 2e post-it: 1.1 verplichting.: het initiatief van een erfmolen of een ‘klein’ zonneveld bespreken met omwonenden zou verplicht moeten zijn - 3e post-it: 1.2. Zijn er vergunningen verleend? Dan nog steeds inspraak met de buren en lokaal eigendom 3 en 4 - Wat is de definitie omwonenden? - Waarom ligt financieel risico bij initiatiefnemer en niet bij gemeente? - Laatste post-it: Breng in beeld wat bedoelt wordt met Experts. Vertegenwoordigen zij een belang een groep of bijvoorbeeld een bepaalde ontwikkeling (bv. Een opslagtechnologie)

WINDTURBINES

Overzicht: … zijn toegestaan mits… Opmerkingen - Omgevingsvisie aanpassen aan nieuwe turbine situatie. Waar komt maximaal 7 vandaan? - Zoekgebied verkleinen ten behoeve van het aantal burgers dat benaderd moet worden. Maximaal in een straal van 2,5 km om de toekomstige turbine. Nu dus bijna zelf tot aan Vaassen. - Looptijd gebiedsproces moet lokaal eigendom mogelijk maken - Aantal windturbines pas bepalen na 2030 - Windturbine is restpost voor energiezekerheid - Minimale afstand turbine 5x ashoogte tot woningen van derden  zoals bij erfmolens (3x gezegd) - Realisatie & mogelijkheden versnellen (grote bijdrage in energieopwekking) - Participatie goed uitwerken (zie bijv. windshale Flevoland?)

ERFMOLENS -

-

Waarom alleen erf molens, kan ook buurtmolens. 2e en 3e post-it: de afkorting HAT (horizontale as) uitleggen en onderbouwen waarom VAT (verticale as) niet is toegestaan. Hoogte landschappelijke ingepast? Zijn er ook mogelijkheden voor een erfmolen in een buurt of wijk? Erfmolens op minimaal 5x de ashoogte met minimale afstand van 50 meter tot woningen van derden (punt -5) Stimuleer wind bij particulieren (eigen gebruik) Het plan om erfmolens te plaatsen moet voorrang krijgen op de zonnevelden

Randvoorwaarden verbeteren: - 7) Erfmolens zouden ook mogelijk moeten zijn in zoekgebieden. Hoge windturbines impact nihil, turbines onzeker - 5) afstand tot woning 10x i.p.v. 5x. ashoogte, 100 meter is niet veel 76

-

4) Waarom max. 1 erfmolen per bouwvlak, impact rendement is aan initiatiefnemer efficiënt is meer. Bv. max. 4 erfmolens per bouwvlak. 6) Geluid graag duidelijkheid geven i.v.m. storend geluid i.v.m. woongenot 7) Denk aan afstand tot buren, i.v.m. overlast geluid

ZON OP LAND -

Wat mag in groene ontwikkelzones? Verduidelijken

-

Ja, eerst alle daken volleggen Beleid kleinschalig initiatieven, eigen gebruik op land ook meenemen in Uitwerkingskader. Verduidelijken. Reeën/vogels aan rand Natura 2000-gebied. Geen zonneparken in gehele gebied. Gatherweg + Bokkerijweg omdat in Beente-Broekland aansluiten al 30 hectare aan panelen is en komt nog 50 hectare bij gepland Niet alleen doorgang kleine zoogdieren, maar ook reeën e.d. Denk ook aan vogels die er verblijven. Weidevogels e.d. Mag een woning aan drie zijden worden omringd door panelen Zonnepanelen afstemmen/overleggen met omliggende gemeenten zodat geen massale parken ontstaan intergemeentelijk Leg rond hekwerk ecologisch hagen aan  voordeel is goede verblijfplek fauna  aanzicht is ook voordeel Eerst daken volleggen  elke locatie eerst zelfvoorzienend maken

-

Randvoorwaarden verbeteren: - Zie vraag 2 - Hergebruik, hoe weet je dat? Hoe borg je dat? Pas op voor asbestverhaal. 4e post-it bij vraag 2: Houd rekening met zonnevelden in de grensgebieden. Als de percelen die op grond staan van de aangrenzende gemeente al helemaal vol liggen, moeten we dan willen dat het binnen Epe in dat gebied ook helemaal wordt vol gelegd? Wat is de afstemming met aangrenzende gemeenten? Hoe wordt dit geborgd?

ZON OP DAK

Overzicht: … toegestaan mits… Opmerkingen - 8) Sta gevelpanelen ook toe via eenvoudige procedure

77 2/6

GROEP 2 EIGENAARSCHAP PARTICIPATIE

Mist u randvoorwaarden? - Zeer strenge voorwaarden initiatiefnemers - Max aantal per gemeente - Gemeente grote vinger in de pap

WINDTURBINES

Overzicht … toegestaan mits… Opmerkingen - Afstand windturbine naar afzetplaats in de gaten houden - Ga lobbyen voor windturbines, een aantal levert meer energie op, dan alle zonneparken bij elkaar

ZON OP DAK

Overzicht … toegestaan mits… Opmerkingen - Geef iedereen in de gemeente een goed aanbod/geld om zijn/haar dak eerst vol te leggen - Geen bomen kappen

ERFMOLENS

Randvoorwaarden duidelijk? - Maatschappelijke opgave: als er zon teruggeleverd wordt, dan ook wind terugleveren Randvoorwaarden in het kader? - Geen bomen kap/snoeien voor plaatsen van erfmolens - Belangrijk dat er voldoende afstand is tussen erfmolens en erfgrenzen van derden (afstandsnorm) - Aandacht voor geluid - Vleermuizen en zwaluwen. - Perceel omgeving … moet groengebied worden - Minimale grootte kavel meenemen, anders hoef je er niet aan te beginnen Welke randvoorwaarden verbeteren? - Waarom geen erfmolen voor eigen gebruik per kavel? Kaart: Erfmolens mogelijkheden Legenda - Ik mis hier ontwikkeling natuurgebieden n.a.v. stikstofbeleid - Absoluut geen bomenkappen om zonnepanelen/erfmolens te plaatsen, want dat is het paard achter de wagen spannen

ZON OP LAND

Randvoorwaarden duidelijk?

78 3/6

-

Nee, tenzij is niet duidelijk. Duidelijker is gebied om die redenen (gewoon) uit te sluiten. Inpassingspercentage afhankelijk van landschapstypes. Hoe zijn die percentages bepaald? Kunnen die percentages hoger? Minimale afstand van zonnepark tot woningen. Nu wettelijk 30 meter. Voorstel: minimaal 300 meter. S.v.p. loggebied in heroverweging nemen. Nee allemaal geen mitsen en maren, zon op land niet.

Mist u randvoorwaarden? - Afstand tussen zonnepanelen en woningen moet minimaal 300 meter zijn. - Landschappelijke inpassing gaat eraan voorbij dat het karakter van bijvoorbeeld een beekdal landschap fundamenteel verandert. - Eerst de beplanting hoog, daarna de zonnepanelen. - Geen bomen kappen om zonnepanelen te installeren of opbrengst te vergroten. - Gemeente aandeel hebben in initiatiefnemers zonnepark. - Gemeente moet initiatief houden … energie leveringszekerheid. - Industrie … zonnepanelen op dak. Welke randvoorwaarden verbeteren? - Waarvoor kan de grond gebruikt worden bij panelen met een hoogte van 3 meter? - Transparantie vereist van initiatiefnemers - Ga aan de gang met zon op land bij infra knooppunten. Efficiënt ruimtegebruik en bespaard boerengrond. Kaart: Zon op land mogelijkheden Legenda - Toevoegen: natuurontwikkelingsgebieden

79 4/6

GROEP 3 ERFMOLENS

Overzicht: … zijn toegestaan mits Ruimtelijke keuzes - Meer dan 1. - Niet enkel type HAT  niet zo belangrijk. - De tiphoogte van de molen zal 50 meter kunnen zijn, of meer aansluiten op de omgeving en dus locatie afhankelijke hoogte. - Kleurgebruik, bijvoorbeeld lichtgrijs. - Afstand tot woningen in overleg met de omgeving. Is altijd maatwerk. - Een erfmolen mag ook buiten het bouwblok mits deze goed inpasbaar is. Mist u randvoorwaarden? - Waarom niet meer molens? - Meerdere erfmolens mogelijk per bouwvlak. Voorwaarden verbeteren - Ashoogte minimaal 30 meter. - Grotere erfmolens ca. 100 kw. - Erfmolens hogere ashoogte en tiphoogte. - Erfmolens ook toestaan in buitengebied zonder agrarische bestemming. - Erfmolens tiphoogte 50 meter. - Geen afstand vastleggen, rekening houden met de windrichting. - Erfmolenveld i.p.v. zonneveld  landbouwgrond blijft beter/bruikbaar! - Een erfmolenveld meer energie – hele jaar – meer opbrengst t.o.v. zonnepaneel – CO2 opvang + CO2 … - Balans zicht/tiphoogte. - Normen voor geluid en zicht. - Erfmolen collectief + eigen gebruik .

ZON OP LAND

Overzicht: … is toegestaan mits… - Voorkeur 50% - Dubbel ruimtegebruik  voorkeur inclusief archeologisch gebruik. - Exploitatietermijn  juridisch vastleggen. - Uitvoeringsplicht  juridisch dichttimmeren. Eigenaar moet in het gebied wonen. Lasten en lusten. Voorwaarden duidelijk? - Zonnepanelen minimaal 500 meter vanaf woningen. - Meer CO2 vastlegging als er meer zonnevelden worden gerealiseerd. - Eerst windmolens onder zoeken voor zonneveld wordt gerealiseerd. - 80% eigenaar zijn en ook investering zelf doen, omwonenden in gebied. Mist u randvoorwaarden? - Zonneveld minimaal 250 meter vanaf bebouwing woning/bedrijf. - Eerst dak vol in straal van 3 km voor zonneveld. - Vervangende grond voor agrarisch bedrijf. - Winstderving vastleggen van omwonenden . 80 5/6

-

Open gebied open laten. Schuren/huizen vol leggen! Zonde van landbouwgrond – CO2 opslag – natuur. Na zonneweide realisatie landbouwpad. Maximale hoogte zonnepaneel 2 meter. I.v.m. geluid zonnepanelen ver van bebouwing. Verbruiken van de CO2 vastlegging. Gras neemt CO2 op. Behoud landbouw vrijstelling! Belasting technisch. Voorkeur voor samenwerking met inwoners. Na opheffing zonnepark agrarisch bestemming behouden.

Voorwaarden verbeteren - Gebieden opknippen en meer kaarten (?). - Opgewekte energie blijft in de gemeente.

81 6/6

Input van experts

Op 12 oktober ging het expertatelier vanwege de vele annuleringen niet door. Schriftelijke zijn experts benaderd om wel de gevraagde input te verzamelen. Gevraagd is of: 1. De uitgangspunten/randvoorwaarden duidelijk en begrijpelijk zijn; a. Zo nee, wat zou er duidelijker moeten? 2. U randvoorwaarden mist; a. Zo ja, welke randvoorwaarden mist u; 3. Er randvoorwaarden zijn die verbeterd of aangescherpt moeten worden. a. Zo ja, welke en hoe moeten ze verbeterd of aangescherpt worden. 4. Of het stappenplan (Samen werken aan een plan) zorgt voor het realiseren van ontwikkelingen waarbij een zorgvuldig participatieproces wordt gevolgd.

Beste Bart Mulder, Ik heb de randvoorwaarden bekeken en vind dat er een mooi concept ligt voor erfmolens, dit is een stuk verder dan de omliggende gemeenten. Vanwege de rendabiliteit lijkt me dit een veel betere hoogte dan de 12 tot 15 meter ashoogte welke ook wel worden gehanteerd. Met deze hoogte zit je aardig op dezelfde hoogte vergeleken met de hogere bomen en daardoor toch wel in het landschap passend. Het geluid dat deze molens produceren lijkt me met 5 keer de ashoogte ook geen problemen voor de woningen van derden. Voor de eigen woning lijkt me binnen 50 meter toch wel hinderlijk. De slagschaduw kan wel verder dan 5 keer de ashoogte echt hinderlijk zijn. Ik schat tot wel 300 meter Met een simulatie tekening is wel een beeld te krijgen in welke woningen last krijgen. Je krijgt een soort vlindervorm welke de hinder aangeeft in het schaduw gebied. Dat hangt af van de zon richting en hoogte bij opkomst en zonsondergang. Dit zou je met praktijk ervaringen nog eens kunnen staven. Mijn ervaring is dat slagschaduw door afstand vervaagd maar binnen enkele honderden meters scherp is. De zeer grote molens hebben tegenwoordig systemen dat wanneer slagschaduw op een woning valt dit voorkomen kan worden door tijdelijke een rem te laten werken. Niet echt voor de randvoorwaarden maar wel de rendabiliteit zijn de obstakels.

Hoge bomen en gebouwen aan de zuidwestkant zullen de windopbrengst behoorlijk negatief beinvloeden. Maar daar hebben de leveranciers vaak wel modellen voor om dit in te calculeren. Met vriendelijke groeten, Evert Jan Wijers

82

Hoi Bart, Een vraag en een opmerking Ad ‘Zon op dak’, punt 5. Wat wordt bedoeld met ‘samenspraak’? Kan gemeenten en/of netbeheerder dan zeggen ‘het mag niet’? Ik vermoed dat je als gemeente en/of netbeheerder geen randvoorwaarden kunt stellen bij zon op dak. Als netbeheerder kunnen wij wel aangeven dat we het vooralsnog niet kunnen aansluiten vanwege beperkte netcapaciteit maar in principe is het dan aan ons het net te verzwaren (hoeveel jaar dat ook vraagt). Als samenspraak betekent, ‘kijk samen of het past en zie als aanvrager eventueel van het plan af vanwege maatschappelijk belang’ dan is dat OK> Dan een opmerking of zon op land, of beter over inpassing zonneparken. Bij de uitwerking van het kader zon op land (voorwaarden als hoogte van het hek, inpassing in het land, recreatie, waterberging etc.) spelen een aantal kwalitatieve zaken die moeilijk kwantitatief te bepalen zijn. Bijvoorbeeld vaststellen dat een hek 2 m hoog moet zijn. Dat kan vanuit landschappelijke inpassing bezien juist niet gewenst zijn. Ik ben samen met een aantal experts betrokken geweest bij beoordelen van aanvragen van zonneparken in de gemeente Brummen. Daar heb ik van geleerd dat het veel meer om kwalitatieve elementen gaat die niet met (kwantitatieve) uitgangspunten exact vooraf zijn vast te leggen. Op de LU Wageningen wordt een label ontwikkeld voor zonneparken.

Het lijkt me dat de gemeenten hier veel aan kunnen hebben. Dit najaar wordt e.e.a. gepubliceerd waarmee je m.i. als gemeente je voordeel mee kunt doen bij het opstellen van voorwaarden voor de aanleg van zonneparken. Dat label focust op ontwikkelingskansen voor biodiversiteit en op behoud van de bodemkwaliteit. Met vriendelijke groet, René Lemein Relatiemanager regio’s Cleantech en Noord Veluwe | Liander

83

84

85

UITWERKINGSKADER

ZON EN WIND