695193 Ontwerp Uitwerkingskader Zon en Wind gemeente Epe

Legenda Ja, mits Extra aandachtsgebied • •

Groene ontwikkelzones Rustgebieden winterganzen

Niks mogelijk • • •

Gelders Natuur Netwerk Natura 2000 Bebouwd gebied

31

Mogelijkheden erfmolens In veel gevallen worden er bij (agrarische) bedrijven en recreatieparken in het buitengebied mogelijkheden geboden voor het plaatsen van een erfmolen als aanvulling op de energievoorziening. Hier worden wel voorwaarden aan gesteld, om de impact op het (open) landschap te beperken. In de omgevingsvisie wordt gewerkt met een lagen benadering. De voorwaarden die we stellen aan erfmolens volgt deze zelfde benadering. Dit houdt in dat de eerste voorwaarden aansluiten bij de waardevolle leefomgeving. Het landschap in gemeente Epe is divers en kent vele verschillende landschapstypes. Ten alle tijden blijft het landschap leidend bij het realiseren erfmolens. Dit is het canvas waarop we werken. Daarnaast gaat het bij de randvoorwaarden over de ruimtelijke keuzes die gemaakt worden. Hoe en waar gaan de ontwikkelingen plaatsvinden. De gestelde voorwaarden gelden voor alle

‘Ja, mits’ gebieden. Daarnaast kent de gemeente ‘extra aandachtsgebieden’ en ‘niks mogelijk gebieden’. Onder de extra aandachtsgebieden vallen Groene ontwikkelzones en Rustgebieden winterganzen. Hier zal uit de natuurtoets moeten blijken of een erfmolen schadelijk is voor het gebied. Onder ‘niks mogelijk gebieden’ vallen de Natura 2000 gebieden, het Gelders Natuur Netwerk en de bestaande bebouwde gebieden. Impact op het landschap Kleine windturbines zijn vaak te zien vanuit de omgeving, al is dit niet te vergelijken met de grote windturbines (tot 270 m tiphoogte). Daarnaast trekt het sneller draaien van de wieken van een erfmolen de aandacht. Aan de andere kant worden, afhankelijk van de locatie, kleine windturbines door de beperkte ashoogte (tot 30 meter) al snel onttrokken aan het zicht door bomen en bebouwing.

DE WAARDEVOLLE LEEFOMGEVING 1. Aantasting van het landschap voorkomen Het plaatsen van erfmolens kan leiden tot verrommeling van het landschap. In een open landschap kan verrommeling makkelijker ontstaan en is dit ook op grotere afstand waar te nemen. Er dient voorkomen te worden dat landschappelijke- en cultuurhistorische waarden worden aangetast. Daarom is het van belang dat erfmolens bij de (agrarische) bedrijven in het buitengebied geplaatst wordt. Hier is al sprake van een vorm van verstoring van het open landschap. Bij plaatsing van de erfmolens op boerenerven is het belangrijk dat er een duidelijke visuele relatie is tussen de turbine en de gebouwen en beplanting op dat erf. Daarnaast is er per landschapstype sprake van een verschil in setting. In open landschappen gaan de turbines horen bij het al bestaande gebouwde/groene ensemble van het boerenerf, dat als een eiland in de open ruimte ligt. Omdat in een open landschap verrommeling makkelijker ontstaat en dit ook op grotere afstand waar te nemen is, is hier een duidelijke connectie

32

met de agrarische bouwstede van extra groot belang. Bij een kleinschalig en intiemer landschap gaan de turbines ook bij het boerenerf horen. In deze meer besloten landschapstypen worden de turbines vaak beter onttrokken aan het zicht door houtopstanden en wegbeplanting. 2. Natuur Kleine windturbines kunnen impact hebben op de natuur en diersoorten verstoren. Op grond van de Wet

WAAROM EEN ERFMOLEN? BIJDRAGEN AAN DUURZAME ENERGIE/ ENERGIETRANSITIE Kleine windturbines leveren slechts een kleine bijdrage aan de doelstellingen van de gemeente Epe om te verduurzamen. Ze leveren evenwel een kwalitatieve en een meer symbolische bijdrage aan duurzame energie. Het gaat hierbij vooral om bedrijfsgebonden verduurzaming RENDEMENT De ontwikkelingen op het gebied van kleine windturbines gaan hard waardoor het rendement steeds beter wordt. De verwachting is dat een investering in een kleine windturbine binnen 10 jaar wordt terugverdiend. RUIMTEBESLAG Vergeleken bij zonnepanelen is het ruimtebeslag van kleine windturbines zeer beperkt. Hierdoor is dubbel ruimtegebruik mogelijk en hoeft het opwekken van energie niet ten koste te gaan van agrarische activiteiten. De impact op de ruimte van kleine windturbines is klein, zeker als ze gekoppeld zijn aan erven, bedrijfsbebouwing en (erf)beplanting.

natuurbescherming geldt een verbod voor het verstoren van beschermde soorten. De erfmolens dienen op voldoende afstand te staan van Natura-2000 gebieden en het Gelders Natuur Netwerk. Voor het plaatsen van een erfmolen is het laten uitvoeren van de natuurtoets verplicht. In gebieden met een beschermingsstatus dient hier extra aandacht voor te zijn.

aan inpassing van erfmolens.

RUIMTELIJKE KEUZES Voorwaarden om aan de ruimtelijke keuzes te voldoen:

Een natuurtoets kan voor een specifieke locatie aangeven of mogelijk sprake is van verstoring van beschermde soorten. Met een verplichte natuurtoets wordt onderzocht welk effect de windturbine heeft. Dan kan het reden zijn om de windturbine niet toe te staan.

3. Aantal, vormgeving en maatvoering Erfmolens in de gemeente Epe mogen uitsluitend van het types HAT zijn, waarbij het ontwerp in principe vrij is. Wel dient een erfmolen te voldoen aan de volgende uitgangspunten; Op elk (boeren) erf in het buitengebied wordt maximaal 1 erfmolen toegestaan. Een erfmolen heeft een maximale tiphoogte van 40 meter, een maximale as-hoogte van 30 meter en een wiek van maximaal 10 meter. Terughoudend kleurgebruik.

Er is een verschil tussen zichtbaarheid van erfmolens op de Veluweflank en in de IJsselvallei. Plaatsing en erfbeplanting kan hier op verschillende wijze bijdragen

Er is per bouwstede/bouwvlak 1 erfmolen toegestaan, binnen de gegeven maximale maatvoering. Dit kan zijn als onderdeel van het bebouwingscluster of in de rand van

De erfmolen is onderdeel van bebouwing op het erf

Er staan te veel erfmolens op het erf

As-hoogte max 30 meter

De erfmolen is onderdeel van bebouwing op het erf

De erfmolen is opgenomen in de omliggende groene groensingel

het omliggende groene groensingel. 4. Plaatsing In eerste instantie wordt een erfmolen binnen het bestaande bouwvlak geplaatst als onderdeel van het bebouwingsensemble of de groene rand. Hinderaspecten. Slagschaduw bij kleine windturbines is beperkt. Kleine windturbines met een korte en smalle wiek (maximale wieklengte 2,5 meter) en een hoog aantal omwentelingen per minuut (150 tot 400) veroorzaken geen slagschaduw. Windturbines met een wieklengte tussen de 4,5 en 10 meter veroorzaken mogelijk wel slagschaduw.

die op andere tijdstippen energie nodig hebben dan dat zonnepanelen kunnen leveren. De energiebalans op het eigen bedrijf of mogelijk met een cluster van bedrijven kan zo veel mogelijk worden gesloten. Een initiatiefnemer moet altijd kunnen aantonen dat de op te leveren energie nodig is voor de eigen energiebehoefte. Het is niet de bedoeling dat een erfmolen wordt gerealiseerd met als doel stroom terug leveren aan het net. Erfmolens zijn bedoeld voor het voorzien van de eigen energiebehoefte.

UITZONDERING: WIND OP DAK Aaneengesloten bedrijventerreinen vallen binnen de

In het Activiteitenbesluit zijn regels opgenomen voor hinder door slagschaduw en lichtschittering. 5. Geluid en veiligheid Kleine windturbines produceren geluid, het ene type meer dan het andere. Voor nabijgelegen woningen kan er hierdoor hinder optreden. Wat betreft geluid moet voldaan worden aan de landelijke eisen en de eisen uit het activiteitenbesluit (afdeling 2.8). Dit betekent bij geluidsgevoelige objecten dat overdag maximaal 47 dB en ’s nachts maximaal 41 dB geluid mag worden geproduceerd. In de vergunningverlening dient hiermee rekening gehouden te worden en te worden voldaan aan de geldende normen. De afstand tot woningen van derden bedraagt 5 keer de ashoogte. 6. Plaatsing bij hoge windturbines Het plaatsen van kleine windturbines nabij grote windturbines geeft een onrustig beeld. Windturbines van verschillende formaten draaien met verschillende snelheden wat storend is. In de zoekgebieden voor hoge windturbines zijn kleine windturbines / erfmolens niet toegestaan. 7. Behoefte en eigengebruik Kleine windturbines zijn vooral wenselijk bij bedrijven

bebouwde kom. Hier zijn geen mogelijkheden voor een erfmolen. Dit terwijl windenergie een goede aanvulling kan zijn op de energiebehoefte van bedrijven. Wind op dak is een innovatie die voor bedrijven uitkomst kan bieden. Enkel op de bedrijventerreinen binnen de gemeente Epe zijn er mogelijkheden om wind op dak in te zetten als aanvulling op de energievoorzieningen. Door de plaatsing van een windturbine op het dak mag geen onevenredige afbreuk ontstaan aan het architectonische geheel. Bij de vergunningsaanvraag zal aangetoond moeten worden dat het type windturbine geen onevenredige inbreuk doet op het architectonische en stedenbouwkundige geheel.

RUIMTELIJKE KEUZES

Overzicht

MAATSCHAPPELIJKE BEHOEFTE

Een erfmolen is toegestaan mits.....

DE WAARDEVOLLE LEEFOMGEVING

DE WAARDEVOLLE LEEFOMGEVING 1. Aantasting van het landschap voorkomen

1. 2.

2. Natuur

Landschappelijke- en cultuurhistorische waarden worden niet aangetast. Erfmolens worden bij erven in het buitengebied geplaats bij (agrarische) bedrijven en recreatieparken in het buitengebied.

Uit de natuurtoets moet blijken of de plaatsing van een erfmolen nadelige effecten heeft op de natuurwaarden. Mogelijk is het plaatsen van een erfmolen dan niet mogelijk.

RUIMTELIJKE KEUZES 3. Aantal, vormgeving en maatvoering

• • • • • •

Er is per bouwstede/bouwvlak 1 erfmolen toegestaan. Erfmolens in de gemeente Epe mogen uitsluitend van het types HAT zijn. Een erfmolen heeft een maximale tiphoogte van 40 meter Een erfmolen heeft maximale as-hoogte van 30 meter Een erfmolen heeft een wiek van maximaal 10 meter. Een erfmolen heeft terughoudend kleurgebruik passend in het landschap.

4. Plaatsing

•

Een erfmolen wordt binnen het bestaande bouwvlak geplaatst als onderdeel van het bebouwingsensemble of de groene rand. De afstand tot woningen van derden bedraagt 5 keer de ashoogte.

•

5. Geluid

Wat betreft geluid moet voldaan worden aan de landelijke eisen en de eisen uit het activiteitenbesluit (afdeling 2.8).

6. Plaatsing bij hoge windturbines

In de zoekgebieden voor hoge windturbines zijn erfmolens niet toegestaan.

7. Behoefte en eigengebruik

Een initiatiefnemer zet een erfmolen neer om in de eigen energiebehoefte te voorzien.

UITZONDERING - WIND OP DAK Wind op dak is een innovatie die voor bedrijven uitkomst kan bieden. Enkel op de bedrijventerreinen binnen de gemeente Epe zijn er mogelijkheden om wind op dak in te zetten als aanvulling op de energievoorzieningen. Door de plaatsing van een windturbine op het dak mag geen onevenredige afbreuk ontstaan aan het architectonische geheel.

35

DEEL

B

EIGENAARSCHAP EN PARTICIPATIE 36

EIGENAARSCHAP EN PARTICIPATIE

Een zonnepark of windmolen verandert het landschap en heeft impact op de omgeving: het bouwen van windturbines of van stellages met zonnepanelen en de behuizingen voor transformatoren: het gaat om

de samenwerking tussen initiatiefnemer, omwonenden, organisaties en de gemeente Epe te ondersteunen. De spelregels moeten bij ruimtelijke initiatieven in acht worden genomen. Zij maken deel uit van het vooroverleg:

een ‘nieuwe’ verschijningsvorm in het landschap. Veel mensen vinden een zonnepark bijvoorbeeld een stads en industrieel uiterlijk hebben. Dit maakt het belangrijk om over het opwekken van energie in het landschap in gesprek te gaan met de omgeving. Daarnaast is het wenselijk om te kijken of mensen kunnen participeren bij de realisatie, zodat de lokale betrokkenheid bij de ontwikkeling wordt vergroot. Op die manier kunnen tegenover de lasten ook voordelen – lusten – staan. Door meerdere vormen van participatie ontstaat er acceptatie en draagvlak voor de energietransitie Dit is noodzakelijk voor de grote veranderingen die de transitie met zich mee brengen.

‘het omgevingsoverleg’. In dit overleg wordt de wenselijkheid van het initiatief onderzocht en de stappen die daarin gevolgd worden beschreven. Participatie is één van die stappen. Tegelijk doet het beleid een oproep aan initiatiefnemers om al in een vroegtijdig stadium het gesprek met de omgeving aan te gaan. Bij voorkeur voordat het vooroverleg bij de gemeente Epe start. Bij dit participatiebeleid horen twee stroomschema’s: Eén voor de initiatiefnemer en één voor de omwonenden en betrokkenen. Deze zijn als bijlagen toegevoegd. Hierin wordt de route beschreven hoe de participatie bij ruimtelijke initiatieven zoals een zonneveld en een windmolen werkt.

PROCESPARTICIPATIE - ZEGGENSCHAP Een zonnepark of windmolen is een ruimtelijk initiatief waarvoor uiteindelijk misschien een omgevingsplan gewijzigd moet worden en in ieder geval een vergunning nodig is. Deze initiatieven hebben impact op de omgeving en kunnen gevolgen hebben voor omwonenden. Ook kunnen deze initiatieven van invloed zijn op belangen die bepaalde organisaties vertegenwoordigen. Het is belangrijk dat over alle ruimtelijke initiatieven op tijd het gesprek wordt aangegaan met de omgeving en belanghebbenden en dat dit zo vroeg mogelijk gebeurt. Dus ruim voordat een officiële aanvraag wordt ingediend, waarop door de gemeente Epe een beslissing moet worden genomen. In de gemeente Epe hebben we spelregels gemaakt om

37

FINANCIËLE PARTICIPATIE De impact van het opwekken van energie op de omgeving is aanleiding om ook beleid te ontwikkelen om de omgeving mee te laten profiteren. Dit wordt ook vanuit het klimaatakkoord en de RES 1.0 als opdracht meegegeven: Om de projecten voor de bouw en exploitatie van hernieuwbaar op land in de energietransitie te laten slagen, gaan in gebieden met mogelijkheden en ambities voor hernieuwbare opwekking, partijen gelijkwaardig samenwerken in de ontwikkeling, bouw en exploitatie. Dit vertaalt zich in evenwichtige eigendomsverdeling in een gebied waarbij gestreefd wordt naar 50% eigendom van de productie van de lokale omgeving (bewoners en bedrijven). Investeren in een zon –en/of windproject is

ondernemerschap. Dat vergt ook mee-investeren en risico lopen. Het streven voor de eigendomsverhouding is een algemeen streven voor 2030. Er is lokaal ruimte om hier vanwege lokale project-gerelateerde redenen van af te wijken. Het feit dat ontwikkelaars van buiten de gemeente geld verdienen aan zonneparken en windturbines, wordt door direct omwonenden van energie installaties met lede ogen aangezien. Des temeer reden om inwoners van gemeente Epe te laten meeprofiteren. Zo worden de lusten en lasten van energie opwek beter verdeeld. Vanwege de impact is financiële participatie voor de bouwstenen ‘zon op land’ en ‘windturbines’ een randvoorwaarde. Onder financiële participatie wordt de mogelijkheid van omwonenden verstaan om (risicodragend) mede-eigenaar te worden en/of wordt er een aantal locatie specifieke vergoedingen gehanteerd. Lokaal eigendom Bij lokale initiatieven is lokaal eigendom al geborgd. Hier hoeven door de gemeente geen aanvullende randvoorwaarden te worden gesteld. Bij commercieel opgezette parken is dit echter geen vanzelfsprekendheid. Daarom zijn zowel procesparticipatie als financiële participatie een randvoorwaarde bij de ontwikkeling van grootschaliger energie opwekking. Bij energieprojecten (zonnevelden > 7 ha en windturbines geen erfmolens zijnde) die meer energie opwekken dan voor eigen verbruik nodig is, is minimaal 50% lokaal eigendom een vereiste.

Dit betekent risicodragend meeparticiperen door bewoners van de gemeente Epe of een lokale energiecoöperatie. De initiatiefnemer stelt een rapportage op waarin zij aangeeft op welke wijze lokaal eigendom is georganiseerd en wordt gefinancierd.

38

Locatie specifieke vergoedingen De initiatiefnemer doorloopt tevens een proces om te komen tot een wenselijke en haalbare vormgeving van financiële participatie. Om de baten bij commercieel opgezette zonne- en windparken in belangrijke mate terug te laten vloeien in de directe omgeving kan worden gekozen uit een aantal mogelijkheden: • Vergoeding voor de direct omwonenden, afhankelijk van de afstand en het type (windturbines, zon op land) wordt een compensatieregeling opgesteld • Aanbieden gereduceerd tarief voor stroomafname (is niet waarschijnlijk, initiatiefnemer is meestal niet de energieleverancier) • Afname van opgewekte stroom door grootverbruikers • •

Sociale grondvergoeding Financiële participatie middels aandelen (dit kan een goed alternatief zijn als er onvoldoende draagkracht is voor risicodragend meeparticiperen) • Instellen gebiedsfonds, duurzaamheidsfonds of omgevingsfonds. In dit geval gaat een deel van de opbrengst naar een fonds. Omwonenden beslissen mee over doelen. Voor het instellen van een gebiedsfonds is een zekere omvang van het park nodig. De gemeente bepaalt aan de hand van een door de initiatiefnemer op te stellen rapportage of aan de voorwaarden voor lokaal eigendom en locatiespecifieke vergoedingen is voldaan. De gemeente maakt, in samenspraak met de omgeving, over de vorm van de financiële participatie aanvullende afspraken met de initiatiefnemer. Alleen indien er in de directe omgeving, ondanks afdoende en aantoonbare inzet van de initiatiefnemer, onvoldoende belangstelling is voor de hierboven beschreven (participatie)modellen kan hiervan worden afgeweken. In dat geval dient een initiatiefnemer met een (representatieve) vertegenwoordiging van omwonenden en de gemeente overeenstemming te

bereiken over een andere wijze waarmee een project ten gunste komt aan de directe omgeving.

•

Bij de start van een project wordt de initiatiefnemer gevraagd een voorstel te doen voor het uitwerken van de financiële participatie. Het plan voor financiële participatie vormt een onderdeel van de ruimtelijke onderbouwing van de omgevingsvergunning. De gemaakte afspraken worden in anterieure overeenkomsten vastgelegd. Samengevat betekent dit: • Bij commerciële initiatieven wordt lokaal eigendom als randvoorwaarde gesteld: omwonenden moeten –direct of indirect- een financieel voordeel hebben bij het opwekken van energie.

•

39

•

Bij de start van een project wordt de initiatiefnemer gevraag een voorstel te doen voor het uitwerken van de financiële participatie. Het plan voor financiële participatie vormt een onderdeel van de ruimtelijke onderbouwing van de omgevingsvergunning. De gemaakte afspraken worden in anterieure overeenkomsten vastgelegd.

Overzicht

Participatie en eigenaarschap

PROCESPARTICIPATIE 1.

2.

Lokale initiatieven: erfmolens, kleine oppervlakte zonnevelden (<7ha)

Initiatieven vanuit ontwikkelaars

1.

Initiatiefnemer bespreekt initiatief met omwonenden volgens participatiebeleid ‘Samen werken aan een plan’.

2.

Initiatief (zonnevelden (< 7 ha) wordt in 100% lokaal eigendom uitgevoerd: bewoners participeren risicodragend of lokaal eigendom wordt door een lokale energiecooperatie gevormd.

3.

Uitgesloten hiervan zijn initiatieven passend binnen het beleid ‘Kleinschalige initiatieven grondgebonden zonnestroomsystemen’.

1.

Vooraf wordt een (participatie)plan van aanpak met de gemeente besproken, waarin de initiatiefnemer aangeeft hoe de omgeving wordt meegenomen in het voorbereidingstraject. Initiatiefnemer bespreekt initiatief met omwonenden volgens participatiebeleid ‘Samen werken aan een plan’.

2.

Omwonenden en dorpsbelangen worden zo vroeg mogelijk in het proces bij keuzes ten aanzien van locatie, inpassing, schaal, etc betrokken. De initiatiefnemer organiseert daartoe minimaal 2 bijeenkomsten waarbij de omwonenden worden uitgenodigd.

3.

De gemeente bepaalt aan de hand van een door de initiatiefnemer op te stellen rapportage in hoeverre voldoende maatschappelijk draagvlak is verkregen.

FINANCIËLE PARTICIPATIE 3.

Lokaal eigendom

Bij energieprojecten (zonnevelden > 7 ha en windturbines geen erfmolens zijnde) die meer energie opwekken dan voor eigen verbruik nodig is, is minimaal 50% lokaal eigendom een vereiste. Dit betekent risicodragend meeparticiperen door bewoners van de gemeente Epe of een lokale energiecoöperatie. • Initiatiefnemer stelt een rapportage op waarin zij aangeeft op welke wijze lokaal eigendom wordt gefinancierd.

4.

Locatiespecifieke vergoedingen

De initiatiefnemer doorloopt tevens een proces om te komen tot een wenselijke en haalbare vormgeving van financiële participatie zoals: • vergoeding voor de direct omwonenden. • aanbieden gereduceerd tarief. • afname van opgewekte stroom door grootverbruikers. • sociale grondvergoeding • financiële participatie middels aandelen. • instellen van een gebiedsfonds, duurzaamheidfonds of omgevingsfonds. De gemeente bepaalt aan de hand van een door de initiatiefnemer op te stellen rapportage of aan de voorwaarden voor lokaal eigendom en locatiespecifieke vergoedingen is voldaan.

40

DEEL

C

STAPPENPLAN

In dit hoofdstuk wordt per bouwsteen toegelicht welke stappen doorlopen moeten worden voordat een initiatief gerealiseerd kan worden. In onderstaande tabel een samenvatting met per stap omschreven wat de bedoeling is en wat er nodig is om een stap 41 af te ronden.

STAPPENPLAN Zon op dak, zon op land en erfmolens

Is uw meter geschikt?

1. Om energie terug te leveren is het belangrijk dat uw meter geschikt is voor terugleveren en uw aansluiting het vermogen van de zonnepanelen aankan. Controleer daarom voor het aanschaffen van de zonnepanalen of uw huidige aansluiting geschikt is. 2. Door veel drukte op het stroomnet is terugleveren op zonnige dagen niet altijd mogelijk. Bekijk of er terugleverproblemen op uw adres bekend zijn.

Installatie

3. Kies een geschikte installateur. 4. Bespreek eventuele uitdagingen (dakconstructie, verzekering, opstelling enz.) en kies de juiste installatie. Een adviseur van de gemeente kan u hierbij helpen. Vraag energieadvies aan via: Energieadvies - Gemeente Epe

Subsidie

5. Kleinschalige zonnesystemen: Vraag eventueel een subsidie aan. Wie wil investeren in een duurzaam energiesysteem, maar dat niet in één keer kan doen, kan daarbij gebruik maken van het al bestaande Nationaal Energiebespaarfonds, waarbij tegen lage rente geld geleend kan worden. Daarnaast kan gebruik gemaakt worden van de Stimuleringslening Duurzaamheid en/of de Toekomstbestendig Wonen Lening. Voor meer informatie check: https://www.svn.nl/gemeente/Epe. Erfmolens: Wie in een erfmolen wil investeren kan gebruik maken van de ISDE subsidie Kleinschalige windturbine zakelijke gebruikers via https://www.rvo.nl/ subsidies-financiering/isde/zakelijke-gebruikers/kleinschalige-windturbine Grootschalige projecten: Vraag bij RVO de subsidie Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++) aan. Ga naar: Aanvragen SDE++ (rvo.nl) en volg de stappen 1 t/m 6 van het Aanvraagproces. Daarnaast kan gebruik gemaakt worden van de Stimuleringslening Duurzaamheid. Voor meer informatie check: https://www.svn.nl/gemeente/Epe.

Aanmelden energieleveren

6. Meld uw installatie aan via de landelijke website energieleveren.nl. Dit kan al voordat de installatie geplaatst is.

Aansluiting aanvragen / wijzigen

7. Vraag de nieuwe of gewijzigde aansluiting bij uw netbeheerder aan. Ga naar: Aanvragen/wijzigen aansluiting | Liander en volg de stappen ‘Aanvragen / wijzigen aansluiting’.

Installatie plaatsen

8. Nadat de nieuwe aansluiting is geplaatst of gewijzigd, kunt u de installatie laten plaatsen. wijzigen aansluiting’.

Controleer teruglevering

9. Controleer of u teruglevert via het maandelijkse verbruiksoverzicht van uw energieleverancier. U hebt waarschijnlijk recht op teruggave van de btw over de aanschaf én installatie van uw zonnepanelen. U vraagt de belasting terug bij De Belastingdienst

42

ZON OP DAK

43

ZON OP LAND

44

ERFMOLEN

45

BIJLAGEN 46

PARTICIPATIETRAJECT

PROCES

Voor de totstandkoming van dit uitwerkingskader heeft er een intensief participatieproces plaatsgevonden met inwoners van de gemeente Epe, ketenpartners en experts op gebied van de energietransitie. Van alle bijeenkomsten is een samenvatting gemaakt van de opgehaalde input.

12 MEI

1 JUNI

7 SEPTEMBER

1e participatie

1e participatieavond

Innovatie-atelier zon

ambtenaren en

bewoners + digitale

en windenergie

ketenpartners

vragenlijst

MEI

12 JULI

12 OKTOBER

2 op 1 interviews

2e participatie

2e participatieavond

met experts

ambtenaren en

bewoners

ketenpartners Input van experts

47

12 MEI 1e participatie ambtenaren en ketenpartners

1E PARTICIPATIE AMBTENAREN EN KETENPARTNERS

paneel 1: Wat moet er worden geregeld in het

paneel 2: Meekoppelkansen bij aanleg Zonneparken of

paneel 1: Wat moet er Wind worden geregeld in het Uitwerkingskader paneel Zon en 2:Wind Meekoppelkansen bij aanleg Zonneparken of windmole Uitwerkingskader Zon en windmolens participatie goede balans in opstelling van zonneparken ten behoeve van de biodiversiteit de nieuwe 'antenne' In de meer besloten Veluweflank is zonneenergie makkelijk in te passen dakturbines? woningen/bedrijven Erfmolens -> verhouding tot opstal: → afstand → situering Erfmolens: per gebied ander type ? Erfmolens: ook bij andere erven Aro? Landschappelijke inpassing: verdeling zon en inpassing 40/60? (Apeldoorn) % zon/land heel belangrijk gespreksonderwerp verkleinen van 20 ha in kleinere delen let op tijdelijkheid robuust groen fietspad gebouw 9m boom 25 m erfmolen 35 m zonnevelden zijn tijdelijk misschien ook op zichzelf vb. Schermer zon in plaats van levenloze agrarische gronden open oost west landschaphoogte grasfalt Erfmolens: type kleurstelling eenduidigheid Duurzaam imago vakantiepark Erfmolens passend bij agrarisch gebruik aaibaar grote windturbines minimaal 700 m uit elkaar niet te kleine oppervlaktes bij zonnevelden. mogelijk ijsselvallei als geheel: clusteren alle zon in bijzonder landschap Kleine turbines! afhankelijk van lokale omstandigheden footloose zou ook kunnen Zonnevelden: beheerplan! + beëindigingsdatum en opruimplicht groot binnen kom

48

Omwonenden laten meeprofiteren (of bijv. buurthuis) lokaal eigendom – ook voor sociale minima waardevol landschap fraagt om strenge eisen! Door als gemeenten zelf een zonnepark te ontwikkelen kan ervaring worden opgedaan en staan zij sterker in het speelveld met ontwikkelaars. Landschapstype vraagt om specifieke regels voor inpassing oriëntatie randen: landschap i.p.v. energieopbrengst landschap + biodiversiteit + landschapsherstel Vakantieparken hebben eigen energie-opgave hoe te combineren met landschapsbeleving in de directe omgeving (vaak los zonnepark naast het recreatiepark- niet geïntegreerd) Natuurverbetering als voorwaarde bij ontwikkeling van zonneparken Bij opkoop van stikstofruimte van agrariërs kan de aanleg van zonne-energie een onderdeel zijn van nieuwe verdienmodel: plus op het inkomen. Zonnepark als waterparkeerplaats: water stallen in tijden van overschot, water gebruiken in tijden van droogte: dubbelgebruik. zon kan middel zijn om natuurlijk systeem te herstellen: bodem onder het park rust gunnen. opslag: - stallen: batterijen - mobiele opslag: bij vakantieparken Masterplan IJsselvallei *Koggenland – recreatiedruk verdelen zonnepanelen – recreatie toerisme hoeveel? gelden reserveren door zon.

LD waterberging + natuur stedelijke ruimte benutten: zonnevelden boven de bestaande parkeerplekken: dubbelgebruik! Bodemherstel bodemleven terugkrijgen water vasthouden Stikstof: - uitkopen stikstofrechten - kansen geven voor de energieboer randvoorwaarden meegeven aan zon ontwikkelaars ten aanzien van de kwaliteit van de bodem. Monitoren gedurende looptijd en afspraken maken over de kwaliteit bij beëindiging.

MEI 2 op 1 interviews met experts

2 OP 1 INTERVIEWS In het Uitwerkingskader Zon en Wind willen we zo goed mogelijk inspelen op de huidige en toekomstige ontwikkelingen en uitdagingen. Die kennis heeft de gemeente Epe niet allemaal zelf in huis. Daarom betrekt de gemeente specialisten en ke-tenpartners bij de inhoud van het Uitwerkingskader. Om dieper op bepaalde onderwerpen in te kunnen gaan zijn interviews afgenomen met aangewezen specialisten en ketenpartners. In grote lijnen zijn met iedere deelnemer de volgende onder-werpen besproken: ervaringen, uitdagingen, kansen, innovaties en tips.

De geïnterviewde bedrijven waren: 1. Energie coöperatie Epe 2. Liander 3. Taskforce Zon - Solarcarports 4. Waterschap Vallei en Veluwe 5. Statkraft 6. Green IPP 7. LTO

1. ERVARINGEN 1.1 ●

● ●

●

●

● ●

●

1.2 ●

1.3 ● ●

49

Schaal en maat

Energie coöperatie Epe heeft een eerste project gerealiseerd met 540 panelen zon op dak. Ze moeten nog veel leren, maar zouden graag grotere zon op land projecten gaan uitvoeren, vanwege de efficiency voordelen. SECE ziet weinig winst op basis van financieel, technisch en ruimtelijke winst bij een versnippering van parken. Energie coöperatie Epe voert veel zon op dak projecten uit. Ze onderzoeken momenteel de interesse bij agrariërs voor Zon op dak en erfmolens. Indien wij een rol kunnen spelen in de realisatie van zon op dak of erfmolens staan wij daar voor open. Voor zonnevelden zijn wij nu bezig met invulling geven aan lokaal eigendom bij een zonneproject van 12 ha. dat door een ontwikkelaar wordt ontwikkeld. Waterschap Vallei & Veluwe is al vanaf circa 2014 bezig met energie- en grondstoffenfabrieken. In deze fabrieken wordt struviet en cellulose teruggewonnen (oa. via RWZI’s in Apeldoorn en Amersfoort). De fabrieken worden dus ingezet als hub. Overal waar mogelijk wordt zon opgewekt. In Apeldoorn wordt al warmte geleverd aan Zuidbroek en ook aan kantoor. Voor Statkraft spelen 2 onderwerpen een belangrijke rol om te bepalen welke schaal en omvang een project krijgt: Vooral de netaansluiting (afstand tot onderstation en type station: onder- of schakelstation). Landschap is een tweede belangrijk aspect. Gaan we grootschalig of kleinschalig aan de slag.

Grootschalig meer impact, kleinschalig past beter maar meer vesnippering. Voorbeelden Statkraft: De Horst sluit goed aan bij omgeving en de netaansluiting. (12 ha). Afwegingen Statkraft: 3 á 4 hectare is in principe te klein. Aansluiting 1 tot 2 mva. Minder dan km van onderstation dan zou 5 á 6 ha misschien passend zijn (uiteraard afhankelijk van de grondkosten). 10 mva aansluiting is in principe de voorkeur. Bijna net zo duur als 3 mva. Green IP ziet 10 hectare of groter voor Epe. Dit heeft ook met de realisatiekosten te maken, de netaansluiting en andere investeringen. De hoogte van de zonnepaneel tafels is ook heel relevant.

Opstelling

De afweging is afhankelijk van de grondprijs v.s. het investeringsbedrag. Bij een zuidopstelling een hoger specifiek rendement Oostwest als panelen goedkoper zijn en grond duur.

Participatie

Statkraft heeft een methodiek voor het onderzoeken van pijnpunten. Ze gebruiken zowel bilaterale en plenaire sessies. Ook maken ze gebruik van VR. Statkraft selecteert belanghebbende o.b.v. thema’s. Lokaal eigendom is een van de thema’s. Zorgen omtrent planschade / waardedaling woningen. Bij de Horst is een splitsing gemaakt tussen omwonendenregeling en lokaal eigendom.

●

1.3 ● ●

● ●

1.4 ● ●

2/8

1.5 ●

● ●

50

3/8

De afweging is afhankelijk van de grondprijs v.s. het investeringsbedrag. Bij een zuidopstelling een hoger specifiek rendement Oostwest als panelen goedkoper zijn en grond duur.

Participatie

Statkraft heeft een methodiek voor het onderzoeken van pijnpunten. Ze gebruiken zowel bilaterale en plenaire sessies. Ook maken ze gebruik van VR. Statkraft selecteert belanghebbende o.b.v. thema’s. Lokaal eigendom is een van de thema’s. Zorgen omtrent planschade / waardedaling woningen. Bij de Horst is een splitsing gemaakt tussen omwonendenregeling en lokaal eigendom. 50% lokaal eigendom, 10 ha is 10 miljoen investering. Kunnen coöperaties dat wel aan? Project Baak (zonnepanelen delen) is een mooie vorm met crowdfunding, prioritair voor lokale bewoners / omwonenden. LTO gaat zelf een visie schrijven. Wat heeft het voor zin om inwoners uit de kernen mee te laten denken over randvoorwaarden.

Innovatie

Op dit moment is opslag economisch nog niet haalbaar voor Statkraft. Ze hebben nu als gedachte om dat marketingtechnisch misschien te doen. Groene waterstof wordt ook door Statkraft onderzocht.

Erfmolens

LTO kan zo een aantal geïnteresseerde agrariërs opnoemen voor boerderijmolens. Als een agrariër al zonnepanelen heeft liggen, kan een kleine windmolen een mooie aanvulling zijn in winter en in de avond. Kan ook goede combinatie zijn met voortzetting agrarisch gebruik. Minimale as hoogte van 35m nodig. Iedereen zou zijn eigen erfmolen mogen hebben. Wel afspraken maken over afstanden. Buiten bouwblokken.

2. UITDAGINGEN 2.1

● ● ● ● ●

2.2 ● ● ● ● ● ●

2.3 ●

● ●

2.4 ●

2.5 ●

4/8

51

Ruimte

Beschikbaarheid voldoende daken. Zon op dak is ook lastig om afspraken over te maken Hekwerken en beveiliging is wel een beperking (harde grens), bijvoorbeeld voor de fauna (herten / reeën). LTO: Gras onder zonnepanelen groeit niet / neemt geen CO2 op? Je verliest veel CO2. Praktisch lukt een groot zonneveld waarschijnlijk niet. 32 ha grond.

Financieel

Businesscase Zon op dak is moeilijk rond te krijgen. Grondprijzen zijn erg hoog. Zon op dak is eigenlijk niet of beperkt mogelijk zonder SDE. Zonnepark moet in eerste instantie zelf goed haalbaar zijn. Erfmolens leveren weinig op. Verzekerbaarheid van panelen of van het vastgoed.

Netcongestie

Voor heel Gelderland capaciteitsprobleem grootschalige opwek (Tennet). Liander kan de schaalsprong in de opwek van zonne-energie niet aan. Liander mag zelf niet innoveren. Ze zijn op zoek naar innovatie, opslag en conversie. Netcapaciteit middenspanning is echt een probleem. LTO citeert: ‘Als ik de zonnestroom niet kwijt kan, vind ik het zonde van de investering’ ‘Staat wel in de planning, ook in combinatie met een erfmolen’ ‘Ik ben bang voor brandgevaar op mijn kippenschuur’

Waterberging

Meer zon op land zorgt voor een toename van verhard oppervlak, uitlogin en verrommeling.

Afval

Vervoer en afval aan het einde van de looptijd is een belangrijk aandachtspunt. Statkraft werkt aan second life programma’s.

3. KANSEN 3.1 ●

● ● ●

●

● ●

● ● ● ●

3.2

● ● ● ●

3.3 ●

● ● ● ●

3.4

● ●

5/8

52

Koppelkansen

De Energie coöperatie Epe ziet mogelijkheden voor meekoppelkansen, maar dit wel sterk afhankelijk van het verdienmodel. De coöperatie houdt niet vast aan minimaal 25% onbedekt van een park als dit de businesscase onhaalbaar maakt. Het is acceptabel om dit percentage te laten zakken om een park financieel te laten renderen. Het maken van een energiehub. Bij zon op dak weinig koppelkansen, dit is vooral een installatietechnische opgave. Voor het waterschap gaat het voornamelijk over het infiltreren wat hemelwater. Wat zijn plekken waar dat goed kan? Als je percelen met o.a. lely- en sierteelt en kerstbomen ‘uit productie haalt’, dan kun je winst boeken op water- en bodemkwaliteit. Beter hangwaterprofiel met op termijn natuurinclusieve landbouw. Klimaat Vallei & Veluwe » Atlas (klimaatvalleienveluwe.nl). Mogelijkheden in beeld voor infiltratie. Waterschapsambities realiseren: bij de Horst was dat een ecologische verbinding. Daarnaast foerageergebied voor de das. Programma ecocertified (universiteit Wageningen) Houten en Apeldoorn -> operationele zonneparken monitoren. Niet zozeer 1 meekoppelkans, hangt ook af van het omgevingsproces. Voorbeeld: Zonnepark in Berg en Dal: natuurinclusieve (VNCL) ontwikkeling in verhouding 50-50. Heeft te maken met de schaal van het park. Bruto oppervlak is 120 hectare.

Dan zijn er veel mogelijkheden voor dubbelgebruik, zoals AgriPV, Zonvolgende systemen. Rij afstand van 11m is bepalend voor een casus. Het park is nog niet operationeel. Waterberging is een mooie kans. Green IPP doet dat bij een project in een uiterwaarde. Koppelen van natuurgebied. Gekeken naar elektrische sjofels, is nog geen optie. Nog tekort aan capaciteit. Eventueel waterstof zou kunnen. Eigen warmte via warmtepompen.

Innovatie

Cable pooling erg belangrijk (zon en wind samen dus). Green IPP is serieus naar batterij / opslag aan het kijken. Hier moet wel ruimte voor worden gelaten in de vergunningsaanvraag. Zet in op opslag, maar hier vaart mee. Rol van overheid: Gemeente neemt regie: waar kan bijvoorbeeld een energiehub, een zonnecarport en zonnepanelen. Zet ook in op slimme energiesystemen.

Zon op Land

Wordt wel ondersteund, grootschalig is echt nodig. Rol energiecoöperatie bij zon op land moet nog wel aan de slag met de structurering van het project, de financiering en de juridische vorm. Waterschap Vallei & Veluwe: zorg in ieder geval voor een kwaliteitsverbetering van de waterberging. Strook tussen kanaal en A50 kansrijk. Zon op land kan wel vanaf wat groter oppervlak. Alleen rechtstreekse levering aan bedrijven is nog wel kansrijk (PPA). Lokale grootverbruiker als kans. Mogelijkheid in de oksel van de snelweg.

Netcongestie

In Eekterveld zou een batterij een oplossing kunnen zijn, dit wordt nu onderzocht. Meerdere partijen, Liander, provincie werken samen aan netbalans en meer aansluitcapaciteit.

● ● ●

3.5 ●

●

3.6 ●

6/8

53

Onderstation bij Vaassen wordt uitgebreid. Bij bedrijven met >1MW wordt de prognose voor de lange termijn in beeld gebracht. Dit wordt vanaf nu ook geïnventariseerd voor kleinere bedrijven inventariseren. Op de website van de RES 1.0 staat de aansluitcapaciteit o.b.v. de impactrapportage. Hier staat ook de verruiming van capaciteit op termijn. Dit geldt voor zowel klein (zon op dak - laagspanning), middel (1-2 ha middenspanning), of >10ha (hoogspanning).

Energiewinning

Volgens het Waterschap Vallei & Veluwe liggen er kansen in conversie en buffering van energie. De toekomst van de zuivering in Epe moet nog wel duidelijk worden. Ze denken na over verdere energie winnen uit riool- en oppervlaktewater. In de toekomst zullen ze zich nog meer op kleine kringlopen oriënteren, meer decentraal. Ook verwachten ze nieuwe zuiveringstechnieken. Er gaat nog veel veranderen. Bij droogte zouden ze misschien wel (beperkt gezuiverd) afvalwater kunnen infiltreren in de bodem, maar dit is echt nog niet concreet. LTO: Monovergisting.

Wind

LTO: Grote windmolens zijn wel een optie. De wespendief verpest het voor ons. We zouden het wel graag willen.

4. TIPS 4.1 ●

● ● ● ●

4.2 ● ● ● ●

●

●

4.3 ● ● ● ●

4.4 ●

● ● ● ●

7/8

54

Lokaal eigendom

Leg het lokaal eigendom vast of benoemen het. Voor lokaal eigendom is momenteel partnership met de gemeente nodig. Benoem heel expliciet randvoorwaarden voor sociaal maatschappelijke bijdrage. Betrek dit bij de ruimtelijke toetsing. Of voer een maatschappelijke tender uit. Het nadeel is dan wel dat de uitkomst sterk afhankelijk is van het aantal projecten dat er binnenkomen. Het is ook mogelijk om een door de Raad vastgestelde criterialijst te hebben waaraan een zonnepark/windmolen minimaal aan moet voldoen. Zoveel mogelijk in eigendom van de coöperatie (bij voordeur betalen mensen voor lidmaatschap 50 euro). Er worden ook certificaten verkocht (hier zit een vast afgesproken % rendement op). De leden profiteren allemaal mee van de overige opbrengst.

Locatie

Koppel de minst aantrekkelijke gebieden aan zonneparken en windturbines. Zijn locaties op gemeentelijke grond mogelijk? Het zou helpen als de gemeente locaties zou aanwijzen. Realiseer zon op dak of zon op land in de buurt van een grote verbruiker, probeer het zelfs achter de meter te realiseren. Onder bepaalde voorwaarden mag dat. Kijk naar de draagkracht van het landschap (vooral ook in de Veluweflank). Denk na over het borgen van de situatie na het verdwijnen van het zonnepark, geldt ook voor het groen van de inpassing op lange termijn. Ook als er een bepaalde waterbergingscapaciteit is gerealiseerd, moet dat op langere termijn geborgd zijn. Waterschap Vallei & Veluwe wil voor zonnepanelen ook kijken naar Natura2000. Bij Heezerbergersluis is een test uitgevoerd met waterkracht. Dit zet niet echt zoden aan de dijk. Kleinschalig kan het natuurlijk wel een aardig knipoog zijn, bijvoorbeeld bij de historische kleine watermolens. Sprengenbeken gaan wel vaker droogvallen. Houd voldoende afstand tussen de zonneparken.

Financiering

Het is lastig voor eigenaren en boeren om geld te lenen bij de bank. Garantstelling van de gemeente zou heel belangrijk kunnen zijn. Laat contractvorming voor zon op dak voeren door energie coöperaties. Het kan (denk aan PCR/SCE) maar het heeft wat voeten in de aarde. Stimulering middels groene leges. Wellicht oprekken van 85% naar 100% groene leges. Denk na over andere financieringsmogelijkheden om zon op dak te financieren. Voorbeeld: een vermogend persoon die voor zijn overburen zonnepanelen aanschaft en deelt in de opbrengt.

Proces

Er moet in het uitwerkingskader wel ruimte voor opslag/innovatie worden geboden. Flexibiliteit inpassen in het kader is belangrijk om niet bij nieuwe ontwikkelingen weer een nieuw kader of aanpassing van het kader op te moeten stellen. Faciliteer de samenwerking tussen partijen / breng partijen bij elkaar. Zorg ervoor dat je in het stappenplan de formele procedure beschrijft, maar ook de invulling van de omgevingsdialoog. Houd vooral rekening in eerste inspiratie planning Tennet, het tijdsperspectief is cruciaal Wellicht WM3 betrekken bij innovatie atelier. Mogelijk ook Andre Simonse van Vieran (?)

● ● ● ● ●

● ● ● ● ●

4.5 ● ●

8/8

55

Procedure wel wat omslachtig met vele stakeholders / bestemmingswijziging. Je mag best van een initiatiefnemer eisen dat hij een 0-meting doet. Voorkom het verhandelen van projectrechten. Werk met een uitvoeringsplicht. Stok achter de deur voor de uitvoering: realisatieplicht. Streven en stimulans moet zijn dat bedrijven /verbruikers/ particulieren in ieder geval hun eigen verbruik opwekken en hier een installatie voor installeren. Gemeente moet flexibel zijn bij het wijzigen van bestemmingsplannen om veldopstellingen en eventueel windmolens mogelijk te maken. Omarm initiatieven van ondernemers/particulieren. Het lijkt of iedereen binnen de gemeentelijke organisatie er iets van moet vinden. Tuig niet iets op waardoor een ontwikkeling wordt vertraagd. Verlies niet het momentum/urgentie. Haal kennis van elders op (andere gemeenten/partijen) en zet deze in. Vind niet het wiel opnieuw uit. Onderzoek of je als gemeente, wanner landelijke regelingen voor verduurzaming ontoereikend zijn, zelf een regeling/garantiestelling optuigen. Als gemeente zet je in ieder geval in op voorlichtingscampagnes /bewustwording. Voorbeeld: project ondernemers dorpskernen verduurzamen. Maak het mensen/bedrijven makkelijk. Ontzorg hen door organiseren van zon op dak projecten. Geef het goede voorbeeld: pak je eigen vastgoed als eerste aan.

Dan kan je anderen makkelijker aanspreken/stimuleren ook werk van verduurzaming te maken.

Wind

Houd rekening met de overheersende windrichting qua afstand aanhouden. Vergelijk 15 hectare met 1 windmolen, maak dat ook duidelijk op participatiebijeenkomsten. De kosten voor één E.A.Z.-molen bedragen een slordige 50.000 euro, een bedrag dat je in zeven tot tien jaar terugverdient. De windturbines hebben een vermogen van 10 kilowatt en leveren ongeveer 33.000 kilowattuur aan elektriciteit op jaarbasis op - het equivalent van ongeveer 10 huishoudens. Eén molen levert genoeg op om een melkveehouderij van 80 koeien volledig van energie te voorzien.

1 JUNI 1e participatieavond bewoners + digitale vragenlijst

1E PARTICIPATIEAVOND BEWONERS + DIGITALE VRAGENLIJST Op woensdag 1 juni 2022 heeft de eerste participatieavond voor de inwoners van gemeente Epe plaatsgevonden. Tijdens deze bijeen-komst is input opgehaald voor de randvoorwaarden van de bouwstenen zon op land, erfmolens en windturbines en daarnaast het onderwerp lokaal eigendom. Zon op dak is tijdens deze sessie niet besproken, omdat daar al veel randvoorwaar-den voor bekend zijn en de gemeente weinig weerstand verwacht voor zon op dak. Er waren # mensen aanwezig. In 4 groe-pen zijn de deelnemers aan de slag gegaan met de vragen op de poster. Niet alle

56

groepjes hebben overal stickers geplakt, vandaar dat de totale aantallen niet altijd overeenkomen met het aantal deelnemers. In dit verslag zijn zowel het aantal stickers als alle opmerkingen op de post-its meegenomen. Aan degene die niet bij deze avond konden zijn, is de mogelijkheid geboden om de zelfde vragen digitaal te beantwoorden. Deze digitale vragenlijst is door 120 respondenten ingevuld. De te bespreken poster zag er als volgt uit:

1. ZON OP LAND De deelnemers is gevraagd welke voorwaarden zij het belangrijkste vonden voor zon op land. Er werden 8 mogelijkheden gegeven en er mochten per persoon 3 stickers geplakt worden: Aantal x gekozen tijdens Aantal x gekozen via digitaal participatieavond formulier 1. Zonnevelden zichtbaar in het landschap liggen 1 3 2. Zonnevelden deels zichtbaar in het landschap liggen 1 12 3. Zonnevelden niet zichtbaar in het landschap liggen 16 74 4. Landschappelijke structuren behouden blijven 18 78 5. De biodiversiteit wordt versterkt 5 52 6. Er een combinatie wordt gemaakt met waterberging 4 37 7. Er een combinatie wordt gemaakt met recreatie 5 13 8. Er een combinatie wordt gemaakt met landbouw 3 26 Over zon op land zijn de volgende opmerkingen genoteerd: Locatie ● Zonnevelden langs A50 ● Onderzoeken zonnepanelen langs A50 ● Snelwegen 'rij ruimte' buiten bewoonde gebieden gebruiken. ● Weinig plekken: niet IJsselvallei ● Een aantal gebieden liggen te dicht bij Natura 2000-gebied ● Niet storend, let op verkeersveiligheid ● Niet op goede landbouwgrond ● Combinatie met zon op dak → beter verspreid met infrastructuur ● Probeer zonnevelden te concentreren rond bedrijventerreinen ● Breng daken aan meer bekendheid!! ● Zonnepanelen op wallen restroken enz.

● Zonnepanelen op incourante plekken ● Vooral niet op landbouwgrond ● Hoe ver moet de afstand tot woningen zijn? ● Geen zon op land ● In natuurbestemming met botanisch beheer is zeker ruimte voor zonnepanelen ● zon op land tegenstander, is voor landbouw = voedselproductie ● wat is de afstand tot huizen? Landschappelijke inpassing ● Landschappelijke inpassing ● Gebruik inheemse beplanting voor groen om zonnepanelen ● Denk ook aan de dieren bij zon op land, niet alleen aan flora ● Opstelling  Hoe is de staat van de grond na afbraak zonneveld ● Duidelijke kaders met betrekking tot inpassing voor een inpassingskader! Financieel ● Extra subsidie voor lichtgewicht zonnepanelen in verband met constructie daken

2/12

57

●

Verzekeringstechnisch

Technisch ● Gebruik accu’s (auto’s of ..) ● Plaats bij ieder zonneveld een waterstofgenerator voor opslag in de winter. Dit om het congestie te voorkomen. ● Bij nieuwbouw gebouwen constructie voorbereid op voldoende sterkte. Proces ● Bevestiging van al ingenomen uitgangspunten ● Deze sessie is in de RES regio al 2 jaar geleden gevoerd Voorkeur geclusterde grote zonnevelden (20 ha en groter) of meerdere kleine velden (5 ha tot 10 ha)? Aantal x gekozen tijdens Aantal x gekozen via digiparticipatieavond taal formulier Geclusterde grote zonnevelden (20 ha en groter) 6 42 Eerdere kleine velden van ( 5ha tot 10 ha) 6 72 Over de schaal en maat van zonnevelden zijn de volgende opmerkingen genoteerd: ● Verschil van mening over grootschalige of kleinschalige zonneparken ● grootte zonneveld afhankelijk van meerdere factoren, zichtbaarheid en combi's. ● voorkeur naar meerdere kleine velden

3/12

58

2. ERFMOLENS Passen erfmolens in Epe?

Ja, erfmolens passen in Epe Nee, erfmolens passen niet in Epe

Aantal x gekozen tijdens participatieavond 3

Aantal x gekozen via digitaal formulier 58 62

Bij deze vraag zijn de volgende opmerkingen genoteerd: ● Zet geen zoden aan de dijk ● Let op flora en fauna ● horizonvervuiling, 500 erfmolens voor 1 grote windmolen ● Let op landschapsvervuiling ● boeren staan open voor ontwikkeling erfmolens ● tot wanneer (hoogte) is het een erfmolen ± 15 tot 20 m Waar passen deze erfmolens in Epe?

Veluweflank IJselvallei

Aantal x gekozen tijdens participatieavond 3

Aantal x gekozen via digitaal formulier 25 52

Bij deze vraag zijn de volgende opmerkingen genoteerd: ● gebied uitbreiden naar deze kant ● ene heeft lusten (geld), ander de lasten (zicht) ● alle kleine beetjes helpen ● turbines in ontwikkeling met sensor voor vogels ● op boerenerf, zelfvoorzienend ● op boerenerf of grote bedrijfswoning die veel energie verbruikt ● clusteren erfmolens, max. 20 per meter ● op boerenerven ● zoveel mogelijk ieder op eigen perceel realiseren ● Last van bomen: hoe op te lossen! ● in buitengebied en industrieterreinen ● bied experimenteer ruimte in opzet 2 uitvoeringen ● 15-20 meter ● passend bij het landschap ● slagschaduw en geluid begrenzen ● as-hoogte passend in de omgeving, bijvoorbeeld 15 meter. Waar op het erf passen erfmolens? ● Op erf erfmolens geen probleem ● Positie is belangrijk in overleg met direct omwonenden  let op schaduw en schittering. Ook geluid ● Uniformiteit is belangrijk. Niet allemaal verschillende ● hoe ziet de molen er uit ? + minder geluid

4/12

59

● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●

kijk vooral naar afstand van woning Normen voor erfmolen: afstand tot buurwoningen op advies van eigenaar en windrichting is sterk bepalend eigenaar erf bepaald, mede afhankelijk waar (veel) wind is minimum afstanden tot buren rand In open gebied vlak bij een (bedrijfs)gebouw en niet te hoog (tip max 15 meter) om horizon vervuiling te voorkomen. Het kenmerk moet zijn dat deze kolen met name/in principe voor het eigen (agrarische) is. daar waar die minste 'overlast' voor de omgeving geeft. dat zal vaak idd achter een schuur of bomen kunnen zijn. Maar een erfmolen kan ook mooi zijn in het vrije. Rand van het erf of in de landerijen naast een schuur Waar het meeste rendement te halen is situatieafhankelijk. Daar waar je het meest wind pakt in relatie tot de minste overlast voor anderen en jezelf. "Naast de schuur, zo veel mogelijk in de buurt van andere hoge objecten, bv. silo's Belangrijk is dat ze niet zo hoog zijn dat er 's nachts verlichting nodig is" Dicht bij het bedrijf. Naast schuur Zo min mogelijk uit het zicht Overal waar de eigenaar van het erf dat ziet zitten zonder de buren te hinderen. Per situatie bekijken en beslissen, samen met bewoners. Maakt mij niet uit; waar hij de meeste wind vangt. direct naast het pand, niet in het open veld Naast een schuur. Bij een boer Bij de schuren. Binnen het bouwblok of gunstige windlocatie. Naast de schuur.

Maar niet meer dan 1 windmolen per erf. maximale hoogte van erfmolen van ca 20 m; in nabijheid gebouwen (niet solitair) Naast een schuur Aan de rand van een erf. Absoluut geen zonneparken aanleggen. Zonde om grond hier zo in efficiënt oor te gebruiken. Er zijn daken zat. Een erfmolen past prima aan de rand van de bebouwing van het erf en wat minder midden in het landschap Hangt helemaal van de locatie af.

Moeten het allemaal dezelfde molens zijn?

Ja, dat is het mooist Nee, de molens mogen best van elkaar afwijken

5/12

60

Aantal x gekozen tijdens participatieavond 1 3

Aantal x gekozen via digitaal formulier 18 40

3. WINDTURBINES Als er een windturbine komt, waar in het zoekgebied moet deze dan komen? Aan de deelnemers (zowel fysiek als online) is gevraagd één sticker te plakken op de plek waar de windturbine volgens de deelnemer mag komen.

Deze opmerkingen zijn genoteerd over het onderwerp windtubines: ● Voorkeur voor zon; wind maakt lawaai ● Welke redenatie en uitgangspunten liggen ten grondslag aan de windlocatie, terwijl in RES 1.0 er meerdere locaties aangewezen waren. ● Communicatie → kaartopzet, blauw vlek geeft verwachtingen

6/12

61

4. LOKAAL EIGENDOM Ik vind het belangrijk dat:

Je kan investeren in een energieproject en daarbij profiteren van het rendement Er een gebiedsfonds wordt opgericht, waarmee geïnvesteerd kan worden in het gebied. Denk hierbij aan natuurontwikkeling, recreatie etc. Dit wordt in samenspraak uitgewerkt Vooral de mensen die het meeste nadeel ondervinden van de energieprojecten gecompenseerd worden

Aantal x gekozen tijdens participatieavond 12 13

12

Bij deze actie zijn de volgende opmerkingen genoteerd: ● Minimaal 50% lokaal eigenaarschap ● De eigen bewoners ook opbrengsten meegeven, niet alleen de lasten ● Heel belangrijk ● Bij alle drie onderwerpen belangrijk (zon op land, erfmolens + windturbines) ● Bij windturbines heel belangrijk (anders niet de lusten, maar wel de lasten) ● Wat in gemeente Epe wordt opgewekt moet 100% in deze gemeente blijven ● meerderheidsbelang → organiseren in coöperatie ● afkopen wordt niet gewaardeerd ● Lokaal eigendom (ook met omgeving)

7/12

62

Aantal x gekozen via digitaal formulier

5. AANVULLENDE OPMERKINGEN Aanvullende opmerkingen genoteerd tijdens de participatieavond: Beleid gemeente ● Belastingen iets verhogen zodat initiatieven kunnen worden ontwikkeld. ● Stimuleer positief gedrag, belast CO2 met een heffing net als rioolheffing. ● Bij investering in energieproject (lokaal), vermogen ook als groene belegging aftrekbaar maken voor belasting! (Dus vermogen telt dan niet mee box 3). Je maakt dit zo aantrekkelijker om in te investeren. ● Dat gebiedsfonds mag geen commerciële instelling worden. ● Gezien de afhankelijkheid hebben initiatiefnemers een sterkere stimulans van gemeente nodig ● Werk maken van energiebesparing blijft erg belangrijk. Proces ● Wat was de uitkomst van de enquête Epe spreekt? Nooit iets meer van gehoord! Was de meerderheid vóór of tegen?? ● Inwoners zouden vooraf mee kunnen bepalen waar alles geplaatst wordt. Nu lijkt alles al besloten. ● De inwoners zouden moeten bepalen òf en wáár zon- en windenergie komt, maar … het lijkt er sterk op dat de gemeente alles bepaald/beslist!! ● goed zowel online en live bijeenkomsten Groen ● Denk niet alleen aan verduurzamen, maar ook aan de flora & fauna. Beide zijn belangrijk. ● Landschap voor economie Techniek ● Logistiek op orde in verband met terugleveren ● Overbrugging winterperiode wanneer er weinig zon is.

● Opslag seizoens overstijgend ● Energie opwek moet seizoens overstijgend zijn: biomassa en energieopslag ● Geen centrale opwek maar opwekken bij de gebruiker ● Sla stroom op in waterstof voor de winter + transport via gasnet ● Slimladen mogelijk maken ● Iedere bewoner zelfvoorzienend ● Bij gebruiker opwekken, opslaan en gebruiken. ● niet geschikt maken voor teruglevering ● energie-opslag goedkoper maken Opmerkingen gemaakt in digitale vragenlijst Zon op land en windturbines ● We hebben het land in en rond Epe nodig voor de veehouderij, de land- en tuinbouw. Laten we dit in Godsnaam niet verkwanselen aan een duurzaamheidsideaal. ● Wij willen helemaal geen zonnevelden. Gooi de daken maar vol. Liever kooien in de wei dan zonnepanelen. En wij willen helemaal geen windturbine. Hoop herrie en slecht voor het uitzicht." ● Laat Epe zijn zoals het is, zonder die oerlelijke zonneparken en windmolens. Zet het desnoods op daken maar laat het landschap met rust

8/12

63

●

●

● ● ● ● ●

●

● ● ●

●

●

● ● ●

9/12

64

Jullie vergeten toch een heel belangrijk ding , ga eerst eens op alle daken zonnepanelen plaatsen , dan kun je er al heel veel kwijt, en dan niet met een of andere ingewikkelde subsidie, die als je nodig heb altijd op is. Want ik denk dat een heel groot gedeelte van de gemeente die zonnepanelenvelden vreselijk vinden ze nemen heel veel land in en maar zeuren over biodiversiteit ,maar wel gewoon hectares vol met zonnepanelen pompen , helemaal de weg kwijt Zorg eerst dat daken vol komen te liggen met panelen. Vruchtbare grond moet je niet opofferen voor panelen. Mocht er wel winst uit dit idee komen, zorg dan voor een upgrade van de wijken zodat ieder de energietransitie kan betalen. Ga niet mee met dome landschaps kunsten. Zoals in enquete aangeven, graag onderzoeken welke daken in gemeente epe nog niet vol liggen. Landbouwgrond landbouwgrond laten. "Zonnepanelen op daken, niet op grond! Overdreven gedoe met het klimaat.. kernenergie en gaskraan weer open in Groningen . Geen enkele investering meer doen in zonne en windenergie "Zonneparken op land zijn eigenlijk zonde van de schaarse grond. Er zijn nog zoveel daken van bedrijven en schuren beschikbaar. Epe is te mooi om in natuurrijke gebieden windturbines en zonneparken aan te leggen; in Duitsland zijn o.a. in de Eifel prachtige gebieden landschappelijk enorm aangetast doordat er overal windmolens zijn geplaatst.

Vooral de grote bedrijven blijken daar van te profiteren. En de toeristen die voor het landschapsschoon kwamen blijven nu weg. Ook de meer linkse partijen, die voor alternatieve energie zijn, hebben nu spijt van hun keuze om landschap op te offeren aan wind- en zonne-energie. Wij, als Epenaren, hopen dat er in Epe zorgvuldiger met het landschap wordt omgesprongen. De “keuzes” geven je geen echte keuze daar klaarblijkelijk het meeste al vast ligt. Ik wil geen panelen in het landschap, er zijn daken genoeg. Ik wil geen windmolens aangezien ze overlast veroorzaken, niet rendabel zijn zonder subsidie en er geen oplossing is om te recyclen. geen zonnevelden en gezondheidsschade toebrengende windmolens. ik zou willen dat meer burgers meedoen! het is ons leefgebied.. beslist geen zonneparken en windmolens in het gebied Gatherweg / Bokkerijweg / Bloemenkamp Gemeente Apeldoorn omdat daar reeds ca 30 ha aan zonnepark is aangelegd en dat gepland is met nog eens ca 50 ha ten noorden hiervan. Dan wordt het één vreselijk ontsierende glasdakenlandschap! Er moet eerst nagedacht worden, welke projecten technisch uitvoerbaar zijn, en zin hebben. Zo moet eerst aan de verbetering van het elektriciteits netwerk gewerkt worden, want zonnevelden, windmolens, grootscheepse installatie van warmtepompen, kan momenteel niet. Start voorlopig met huizen isoleren, is nu het enige wat zin heeft.

Al die andere plannen zijn nog niet aan de beurt, wegens gebrek aan infrastructuur. Pas op voor stomme, onmogelijke en geldverslindende plannen van dolgedraaide politici ! "Waar is de keuze voor geen lelijke zonnevelden? En kan ons energienet dit wel aan, als er steeds meer bewoners zonnepanelen gaan plaatsen. Gaat dat dan niet ten koste van hun rendement zoals inmiddels ook in andere gemeente. Vind dit dan ook een van de meest waardeloze plannen van de gemeente Epe net als het plan om Epe gasloos te maken. Investeer meer in subsidies om huizen beter te isoleren en ook dat mensen hier de mogelijkheid voor krijgen om in aanmerking te komen voor deze subsidie." Op (agrarische) bedrijven is nog zoveel ruimte om zonnepanelen op daken te plaatsen. Waarom word dit niet gestimuleerd ipv zonnevelden. Zonnepanelen op weiland zijn wij geen voorstander van. Daarbij moet het groen en de natuur al steeds meer wijken voor woningbouw. Er zijn nog heel veel daken niet voorzien van panelen. ik snap de hele focus op zonnepaneelvelden niet. Die vraagstelling is totaal verkeerd, onjuist, eenzijdig, sturend op een vooingenomen standpunt. Begin eerst met zonnepanelen op de beschikbare daken te leggen. Dat heeft de minste impact op natuur en omgeving.

● ●

● ●

●

Ik heb liever geen zonnepanelen in het veld. Eerst op de daken van gebouwen Een hele slechte enquête. Zonneparken zijn slecht voor het milieu, de biodiversiteit en ze zijn lelijk. Leg de panelen maar eerst op bedrijfsdaken. Windturbines zullen een ramp zijn voor de vele ooievaars, buizerds en andere vogels in onze gemeente. Helemaal in het gebied wat is aangegeven rond het Kievietsveld. Ik ben tegen windmolens en tegen zonneparken op velden Plaats zonnepanelen, zoveel mogelijk op daken van bedrijven, dat eerst zoveel mogelijk optimaliseren om daarna pas te kijken naar velden/gronden om te gebruiken. Het is namelijk zonde om natuurgebieden of landbouwgronden vol te leggen met zonnepanelen. Erfmolens dat staat niet in de gemeente! WIndmolens graag langs snelwegen waar niemand er last van heeft. En zonnevelden op 1 plek. i.p.v. overal die velden tegen te moeten komen. Eerst zoveel mogelijk zonnepanelen op daken en probeer daarna waar mogelijk de zonnepanelen te integreren in bestaande infrastructuur, een mooi voorbeeld is de parkeerplaats bij Walibi en vermijdt zoveel mogelijk grote windturbines.

Zichtbaarheid ● Plaat het daar waarbij private bewoning er zo min mogelijk last van heeft en zorg voor een goede afbakening met groen bij een zonnepark. Windenergie ● Er bestaan ook kleine windmolentjes voor bij gebouwen of particulieren. Kunnen die ook worden ingezet? ● Windmolens zijn prima, maar dan liever niet zo hoog dat er 's nachts verlichting nodig is. Dit valt mij in het buitenland altijd sterk op. Windmolens langs al bestaande electriciteitsmasten zijn prima, het landschap is daar toch al verstoord. Kleinere erfmolens lijken mij ook een prima oplossing." ● Epe kent weinig ruimte voor windenergie. Focus op de inpasbaarheid(planologisch), kijk naar het aantal woonbestemmingen in de nabijheid ivm hinder, mitigatie en stilstand. Het huidige RES gebied is planologisch ongeschikt. ● "Zonnevelden is een aanfluiting voor het landschap en natuur, er zijn nog erg veel daken onbenut. Windturbines zijn afzichtelijk, groot, lawaai,.... Stimuleer kleinschalige initiatieven in windmolens ● "Goed dat de gemeente burgers vraagt mee te denken.. Dat is waardevol. Input vragen noopt ook om vervolgens naar de input te luisteren en er daadwerkelijk iets mee te doen. Ik kon helaas niet bij de live bijeenkomst zijn, Ik heb de film bekeken en via dit formulier mijn stem gegeven. In de volgende sessie(s) denk en doe ik graag mee over dit thema.