362930 004 51006442 Cleantech Regio Beslisnotitie

Fietsroute F50 Apeldoorn-Epe

Beslisnotitie

1 december 2021

Inhoudsopgave Waarom leggen we een hoogwaardige fietsroute aan?

3

Samenvatting

5

1. Inleiding 9 2. Fietsroute F50: Apeldoorn - Epe

12

3. Participatieproces

17

4. Uitgangspunten 19 5. Ontwerptoelichting

23

6. Beoordeling en kosten 25 7. Advies

33

Waarom leggen we een hoogwaardige fietsroute aan? Dat fietsen gezond is en veel goedkoper dan autorijden en openbaar vervoer weten we allemaal. Dat fietsen goed is voor de fysieke en mentale gezondheid is algemeen bekend. Dat fietsen ook leuk en veilig kan zijn, bewijst (het plan voor) de vlot en veilig fietsroute tussen Apeldoorn en Epe. Aan de andere kant weten we inmiddels ook dat de bestaande routes ongeschikt zijn om in de komende jaren de groeiende hoeveelheid (soorten) fietsers, vlot en veilig af te kunnen wikkelen. Hoe staan de huidige routes ervoor? De laatste jaren is de ongevalsregistratie hard achteruitgegaan. Eigenlijk worden alleen de ongevallen met zeer ernstig letsel nog geregistreerd. Alle kleine aanrijdingen, gevallen fietsers en bijna ongevallen blijven buiten beeld. Er is echter recent een methode ontwikkeld die een indicatie geeft van de veiligheid van fietsroutes. Op basis van risicocijfers kan per type wegvak bepaald worden wat de kans op een ongeval is. Daaruit blijkt dat op een pad van 1,5 meter langs een N-weg, zoals de Zwolseweg, de kans op een ongeval twee keer zo groot is als bij een vrijliggend pad van dezelfde breedte. En dat geldt ook voor een weg van 60 km/uur ten opzichte van een weg waar 30 km/uur gereden mag worden.

De Zwolseweg en de Oude Zwolse weg blijken daarmee veel gevaarlijker te zijn voor fietsers dan de huidige Baronnenroute, laat staan een Baronnenroute die omgebouwd is tot een vlot en veilig route. Wat weten we eigenlijk van de Baronnenroute? In het afgelopen jaar is veel informatie over deze route tussen Apeldoorn en Epe opgehaald. In grote getalen hebben omwonenden, belangenorganisaties en tal van andere belangstellenden informatie gedeeld over de route en het gebied. Dat heeft het ontwerp van de fietsroute verrijkt en er ‘een verhaal’ van gemaakt dat aansluit bij de omgeving en de gebruikers. Hieruit is gebleken dat de route geschikt gemaakt kan worden als ideale fietsverbinding tussen Apeldoorn, Vaassen en Epe. Al deze aspecten zijn, samen met de landelijke richtlijnen, gebruikt om van de twee nieuwe mogelijke routes, een kwalitatief hoogwaardige fietsroute te

maken. Over de hele lengte 4 meter breed, in rood asfalt, met voorrang en zorgvuldig ingepast in de prachtige landelijke omgeving. Daarnaast krijgen de overige gebruikers van de Baronnenroute eigen voorzieningen, waardoor de fietser een zo veilig en comfortabel mogelijke route heeft.

Welke route?

Veiligheidsanalyses in het kader van de MKBA laten zien dat het verbeteren van de Baronnenroute het beste alternatief is. Een kleinere ongevalskans door een brede route, geen andere verkeersdeelnemers op de route en voorrang bij de kruisingen. Ook vanuit cultuur, natuur en ecologie is de Baronnenroute verreweg de beste keuze. Een prachtige kans om de oude glorie van deze historische verbinding, die zo bepalend is geweest voor de ontwikkeling van het gebied, weer in ere te herstellen. Natuurlijk is de Baronnenroute ook een voor de hand liggende keuze, omdat de route als spoorlijn de economische en ruimtelijke ontwikkeling van het gebied bepaald heeft. In de komende 100 jaar vormt het een prachtige verbinding tussen de diverse kernen in het gebied. In Epe wijken we iets af van de route van de oude spoorbaan. Door de ontwikkeling en groei van het dorp ligt het originele tracé hier erg dicht tegen de woningen aan. Wij stellen mede daarom voor om in Epe, in plaats van het oorspronkelijke tracé, de oostelijke buitenom variant te kiezen.

Wat als we niets doen?

En wat als we het nu niet doen? Zijn we dan klaar? Allerminst! Voor de fietsers in het gebied is berekend dat wij een maatschappelijke last van bijna € 3 miljoen per jaar dragen, als gevolg van de onveiligheid en de ongevallen die daar het gevolg van zijn. Daarnaast: ► is het huidige spoorbaanpad in een matige / deplorabele staat van onderhoud en wordt het er steeds drukker, want steeds meer mensen stappen over op de (elektrische) fiets; ► zijn er kruispunten op het huidige spoorbaantracé waar de onveiligheid absoluut aangepakt moet worden (o.a. Laan van Fasna, de Eekterweg); ► maar de fietsroute is ook een garantie voor bereikbaarheid van de regio, bijvoorbeeld wanneer de A50 vaststaat.

3

Op alle routes in het gebied zien we ieder jaar meer fietsers, zo ook op de huidige, veel gebruikte route langs de Zwolseweg. Ongevalscijfers in combinatie met de groei van het autoverkeer laten zien dat we daar binnenkort aan het werk moeten. En dat wordt een lastige klus, want ruimte om de paden langs de Zwolseweg veiliger in te richten is er niet. Hoog tijd voor een goed alternatief! Kortom: het huidige spoorbaantracé moeten we aanpakken.

Waarom een hoogwaardige fietsroute?

Het verschil tussen opknappen van de huidige spoorbaantracé en het aanleggen van de vlot en veilige Baronnenroute is: comfort, veiligheid, beleving èn duurzaamheid. Wat wij nu investeren rendeert al binnen 20 tot 30 jaar (MKBA). We verdienen elke euro terug met meer fietsers, door fietsers van andere onveilige routes weg te halen en door het welzijn, de gezondheid en het geluk van de gebruikers te vergroten.

De kosten

De voorkeursvariant sluit nu op € 37,1 miljoen, maar zoals de analyse van de ramingen laat zien, zit daar ook echt alles in. De tunnels zijn voor de veiligheid overgedimensioneerd en elke andere verkeersdeelnemer heeft, hoe klein in aantal ook, een eigen route gekregen en we gaan tot ver in het landschap aan het werk om het op te waarderen. Door goed naar de kern van alle wensen, uitgangspunten en kansen te kijken, maar ook de manier waarop we de maatregelen uitvoeren goed onder de loep te nemen zijn besparingen mogelijk (value engineering). Ook liggen er kansen om werk met werk te maken. Nu al wordt er geïnvesteerd in het landschap en recreatieve routes en zijn er budgetten voor beheer en onderhoud die bij kunnen dragen aan de realisatie van de Baronnenroute.

Herstel oude cultuur

Tenslotte: de Baronnenroute is eind vorige eeuw omgebouwd tot (recreatieve) fietsroute. Nu is er een kans om er een veilige, aantrekkelijke en comfortabele fietsverbinding van te maken, passend binnen het bijzondere landschap tussen Apeldoorn en Epe. En passend bij de sociale en economische verbinding die de baronnen destijds voor ogen hebben gehad. Wat is er mooier dan voor de komende generaties nieuwe fietsers en inwoners van dit gebied, dit stukje Nederlandse cultuur (fietsen, spoorbaan, landschap) te kunnen maken en te behouden en ze een veilige en aantrekkelijke route te kunnen geven!

4

Samenvatting Achtergrond

De belangrijkste rijks- (A50) en regionale hoofdwegen in de regio Apeldoorn - Zwolle stromen in rap tempo vol. Op basis van de huidige groeicijfers van verkeersintensiteiten en de verwachte groei in de verstedelijking gaat de druk op het wegennet toenemen. Het regionale openbaar vervoer kan deze groei maar ten dele opvangen. Zeker op de lijn Apeldoorn-Vaassen-Epe-HeerdeHattem is een alternatief voor de auto en het openbaar vervoer nodig door het ontbreken van een railverbinding. De woningbouw en economische groeidoelstellingen van de regio moeten gelijke tred houden met de ontwikkeling van de infrastructuur en in het bijzonder die van de fiets. Dat heeft de Cleantech Regio ertoe bewogen om een aantrekkelijke en veilige fietsroute (de F50) uit te werken. De F50 moet reizigers op het traject tussen Apeldoorn en Zwolle, in eerste instantie tussen Apeldoorn en Epe, verleiden om de fiets te gebruiken als duurzaam, gezond en veilig alternatief voor de auto.

Potentie van de fietsroute

Tussen Apeldoorn, Vaassen en Epe wordt veel gefietst. Door forenzen die naar hun werk gaan, maar ook door scholieren en recreanten. De potentie van het fietsgebruik in dit gebied is voor de dagelijkse fietsers echter hoger, als er veiliger en vlotter doorgefietst kan worden. Een hoger fietsgebruik, als alternatief voor de auto, draagt bij aan grote maatschappelijke opgaven, zoals verduurzaming van de mobiliteit en bevordering van een gezonde(re) leefstijl. Verbetering van de veiligheid maakt het ook voor recreatieve fietsers aantrekkelijker om in dit gebied te fietsen. De noodzakelijke kwaliteitsslag in de verbetering van fietsvoorzieningen mag echter niet ten koste gaan van landschappelijke en cultuurhistorische waarden, natuurwaarden en leefbaarheid. In de uitwerking van de fietsroute is het de opgave om te zoeken naar een win-win situatie voor zowel gebruikers (lees: fietsers) als bewoners (lees: aanwonenden langs het beoogd tracé).

Voortraject

In 2017 zijn mogelijke tracés voor de fietsroute verkend en is de route over de oude spoorbaan als kortste, meest aantrekkelijke en directe verbinding naar voren gekomen. Van dit tracé is in 2017 een verkeerskundig Schetsontwerp (SO) opgesteld. Door de Stuurgroep Cleantech Regio is de keuze gemaakt om dit tracé nader uit te werken tot een Voorlopig Ontwerp (VO). De definitieve tracékeuze die partijen daarna in 2018 wilden maken is opgeschort tot heden. De route is in de periode 2019 tot 2021 uitgewerkt tot een VO. In de tussenliggende periode zijn in Apeldoorn en Epe tracévarianten aan de uitwerking toegevoegd.

De varianten binnen de fietsroute

De fietsroute is nu opgesplitst in drie deeltrajecten. ► Op deeltraject 1 worden twee varianten onderscheiden: de Baronnenroute en de Veluweflankroute. De Veluweflankroute ligt door het agrarische gebied tussen het Apeldoorns Kanaal en de voormalige spoorbaan. De Baronnenroute volgt het voomalige spoorbaanpad. ► Op deeltraject 2 is er maar één variant, namelijk de Baronnenroute, die tussen Vaassen en Epe het voormalige spoorbaanpad volgt. ► Op deeltraject 3, ten noorden van de provinciale weg N309 in Epe, zijn drie varianten in beeld: een variant over het voormalige spoorbaanpad, een variant door de akkers ten oosten van het voormalige spoorbaanpad (buitenom) en een variant via de Europalaan.

5

Doel beslisnotitie

Het doel van deze beslisnotitie is een besluit te nemen: ❶ om vast te stellen of partijen doorgaan met het realiseren van een hoogwaardige fietsroute tussen Apeldoorn - Epe; ❷ een keuze te maken voor een voorkeurstracé en dit door middel van value engineering in het vervolg een nadere uitwerking te geven om daarmee de werkelijke kosten beter te duiden (o.a. grootste kostendragers, risicoposten), de opties tot besparing inzichtelijk te maken en de mogelijkheden voor (co-)financiering helder te krijgen; ❸ na genoemde aanvullende fase van value engineering pas te besluiten tot het opstellen van een Definitief Ontwerp (DO) en het definitief regelen van de noodzakelijke (co-)financiering.

Een roerig participatieproces

In de fase van het SO naar het VO, is veel informatie opgehaald uit de omgeving, zowel bij bewoners, als bij bedrijven en maatschappelijke organisaties. Veel van deze informatie is geland in het huidige VO. De vormen van participatie waren divers: om daarmee zoveel mogelijk mensen te bereiken die zich betrokken voelen bij de fietsroute en om iedereen een kans te geven zich over de plannen voor de fietsroute uit te spreken. Er zijn inloopavonden georganiseerd, er is een klankbordgroep opgericht om mee te denken over het ontwerp, er is een Denk mee app geïntroduceerd en belangstellenden mochten reageren op de waardekaarten. Gedwongen door de omstandigheden als gevolg van de Covid-19 pandemie is er tussen juli 2020 en juli 2021 slechts één digitale bijeenkomst geweest. Voor veel mensen leek het daarom alsof er niets met hun reacties werd gedaan. Deze radiostilte leverde binnen de gemeenten Apeldoorn en Epe weerstand op. In beide gemeenten zijn actiegroepen opgericht, ook kwam er veel weerstand en onbegrip vanuit een aantal grondeigenaren. Sinds zomer 2021 vinden weer bewonersgesprekken plaats. In oktober en november 2021 zijn er drie informatieavonden geweest om het VO te presenteren. Bij besluit tot realisatie van de fietsroute, moet rekening gehouden worden met procedures vanuit de bewoners / grondeigenaren in Apeldoorn en Epe.

Er zal dan veel aandacht moeten worden gegeven aan het vermarkten van de fietsroute.

Uitwerking van de fietsroute F50

Het doel van het VO van de fietsroute is ‘Door middel van een integrale gebiedsbenadering te onderzoeken of en zo ja hoe een goed functionerende, vlotte en veilige fietsroute kan worden ingepast. Huidige waarden in het gebied moeten daarbij worden gerespecteerd en waar mogelijk versterkt’. Op basis van de mogelijke start- en eindpunten en de aanwezige dwangpunten (bijvoorbeeld bestaande fietstunnel onder N309, oversteek Apeldoorns kanaal) en voorzieningen langs de fietsroute zijn de varianten per deeltraject uitgewerkt. De landschappelijke, cultuurhistorische en natuurwaarden worden maximaal benut en waar mogelijk versterkt. De ruimtelijke kwaliteit staat in het VO centraal. Vanuit verkeerskundige inpassing en landschappelijke inpassing zijn uitgangspunten bepaald. Gedurende het ontwerpproces is de inbreng vanuit de participatie meegenomen in de ontwerpen. Door de wensen vanuit de omgeving zijn er extra voorzieningen en maatregelen in het ontwerp gekomen, zoals ecologische zones, ruiter- en wandelpaden, het inrichten van bermen en beekoevers en vee-oversteken.

Beoordeling van de fietsroute

Tabel 1 (pagina 7) geeft inzicht in de beoordeling van de varianten binnen de drie deeltrajecten op verkeerskundige inpassing, ruimtelijke en maatschappelijke inpassing en kosten. Op deeltraject 1 maakt de Baronnenroute de meest directe route en heeft als route het meest eenduidige karakter en uitstraling. De aangrijpingspunten om het landschap te verbeteren zijn bij de Baronnenroute eenvoudiger inhoud te geven. De Veluweflankroute biedt meer afwisseling, maar daardoor is het lastiger om de route eenduidig vorm te geven. Vanuit het oogpunt van verkeersveiligheid ligt de voorkeur op een zelfstandige route waar geen sprake is van gemengd verkeer. Beide varianten op dit deeltraject kennen een opgave ten aanzien van inpassing en grondverwerving. Op basis van de omvang van de te verwerven gronden en het aantal eigenaren mag verwacht worden dat bij de Baronnenroute eerder overeenstemming bereikt kan worden. Het strekken en asfalteren van de bestaande infrastructuur binnen Veluweflankroute kan negatieve gevolgen hebben door toename van gebruik van de wegen in het buitengebied.

6

Deeltraject 2 kent maar één variant, namelijk als vrij liggend fietspad over het oude spoorbaantracé. In dit traject zijn twee nieuwe fietstunnels voorzien en aanpassing van de kruising met de Deventerstraat naar een T-splitsing met verkeerslichten. Bij de Spoorstraat nabij het bedrijf Agro moet in de uitwerking van het DO nadere afstemming plaatsvinden. Voor realisatie van de tunnel bij de Laan van Fasna is mogelijk grondaankoop nodig. De route kan eenduidig worden vormgegeven, aansluitend op de Baronnenroute op het eerste deeltraject. Deeltraject 1 Traject Anklaarseweg tot Poelweg

Op deeltraject 3 in Epe heeft de keuze voor een vrij liggend fietspad zoals in variant 1 of 2 verkeerskundig de voorkeur, dit boven uitwerking van de Europalaan als fietsstraat in variant 3. Variant 1 biedt de meeste kans om een eenduidige fietsroute te realiseren aansluitend op het tweede deeltraject, echter ligt deze variant maatschappelijk complex. Variant 2 is dan het alternatief, waarbij de voorkeur ligt om het definitieve tracé zoveel dicht mogelijk bij het oude spoorbaantracé uit te werken. Tabel 1: Totaal overzicht van de beoordeling van effecten en de kosten van de varianten

Deeltraject 2 Deeltraject 3 Traject Poelweg - N309 Traject N309 - Kweekweg

Variant Variant Variant Baronnenroute Veluweflankroute Baronnenroute Beoordeling verkeerskundige inpassing (uitgangspunten) Samenhang Ontsluiting Netwerk Gebruik Directheid

++ + +

+ + +

++ + +

+ + 0

+ + 0

+ + +

+ +

+ ++

+ ++

+ ++

+ 0

+

++

++

++

0

++

+

++

++

++

0

0/+

--

+

--

-

0

0/+

--

+

--

+

0/+

€ 6,1 miljoen € 32.200,-

€ 10,0 miljoen € 50.600,-

€ 29,2 miljoen € 50.700,-

€ 0,8 miljoen € 4.600,-

€ 1,8 miljoen € 4.600,-

€ 1,4 miljoen € 12.200,-

Afstand + Aantrekkelijkheid en beleving ++ Beoordeling ruimtelijke en maatschappelijke inpassing Verkeersveiligheid ++ Inpassing landschap & cultuurhistorie Realiseerbaarheid incl. grondverwerving Maatschappelijk draagvlak Kosten Investeringskosten excl. BTW Kosten beheer en onderhoud op jaarbasis (uitgaande van levensduur 100 jaar)

Variant 1 VoorVariant 2 Oostelijk van Variant 3 malige spoorbaan voormalige spoorbaan Europalaan

7

Hoe verder?

Op dit moment ligt de beslissing voor of en op welke manier aan de fietsroute zal worden doorgewerkt. Vraag: Is het zinvol om aan de fietsroute door te werken? Door Decisio is een MKBA voor de fietsroute opgesteld. De financiële effecten bestaan uit de investeringskosten en kosten voor beheer en onderhoud. De bereikbaarheids- en verkeersveiligheidseffecten vormen de grootste batenposten. De bereikbaarheidseffecten bestaan voornamelijk uit reistijdwinsten voor fietsers, maar ook door het effect van minder congestie door de modal shift van de auto naar de fiets. Hierdoor onstaan ook gezondheidsbaten en baten als gevolg van minder emissies van schadelijke stoffen en geluid. De aangepaste weginrichting heeft positieve gevolgen voor de sociale veiligheid en de verkeersveiligheid.

Vanuit de beoordeling van de fietsroute komt als voorkeurstracé naar voren: ► Deeltraject 1: Baronnenroute; ► Deeltraject 2: Baronnenroute; ► Deeltraject 3: Variant 2 oostelijk van het spoorbaanpad. Hiermee wordt een doorgaande fietsroute gerealiseerd volledig over een vrijliggend fietspad, zonder auto- en landbouwverkeer. De route kan op eenduidige wijze worden vormgegeven, waarbij de oude spoorbaan als inspiratiebron geldt. Er liggen volop mogelijkheden om de landschappelijke, cultuurhistorische en ecologische waarden langs het voorkeurstracé te versterken. De investeringskosten excl. BTW komen op € 37,1 miljoen. De kosten voor beheer en onderhoud (uitgaande van een levensduur van 100 jaar) komen op € 87.500,- per jaar.

Het eindsaldo voor de MKBA is voor de verschillende combinaties van varianten per deeltraject positief (wisselende kosten/baten verhouding tussen 1,4 en 1,7). De Baronnenroute heeft in Apeldoorn een betere kosten/baten verhouding dan de Veluweflankroute en in Epe hebben de varianten 1 en 2 een betere kosten/baten verhouding dan variant 3. Niet alle maatschappelijke effecten zijn in de MKBA gekwantificeerd. Advies: Door de positieve kosten/batenverhouding is het advies om in te zetten op realisatie van een hoogwaardige fietsroute tussen Apeldoorn en Epe. Naast het voordeel voor de gebruikers ontstaan ook kansen om de unieke landschappelijke, cultuurhistorische en ecologische waarden van het gebied te versterken. Vraag: Welk tracé heeft de voorkeur om nader uit te werken? Vaststelling van het definitief tracé op de verschillende deeltrajecten is cruciaal, zodat in het vervolg afstemming met betrokkenen geconcretiseerd kan worden naar specifieke inpassingsopgaven, grondverwerving en/of beheer- en onderhoudsopgaven.

8

1. Inleiding 1.1

Achtergrond

In de regio Apeldoorn - Zwolle staat de mobiliteit onder druk. De belangrijkste rijks- (A50) en regionale hoofdwegen in de regio stromen in rap tempo vol. Met name rond Apeldoorn en Zwolle treedt steeds vaker congestie en vertraging op. Op basis van de huidige groeicijfers van de verkeersintensiteiten en de verwachte groei in de verstedelijking gaat de druk op het wegennet toenemen. Het regionale openbaar vervoer kan deze groei maar ten dele opvangen. Zeker op de lijn Apeldoorn-Vaassen-Epe-Heerde-Hattem is een alternatief voor de auto en het openbaar vervoer nodig door het ontbreken van een railverbinding. Ook de woningbouw en economische groeidoelstellingen van de regio moeten gelijke tred houden met de ontwikkeling van de infrastructuur en in het bijzonder die van de fiets. De ontwikkeling van deze fietsroute sluit dan ook naadloos aan bij de algemene doelstelling van de Cleantech Regio, het samenwerkingsverband van gemeenten, waar ook Apeldoorn en Epe toe behoren. De doelstelling voor de komende decennia komt in hoofdlijnen op het volgende neer: ► een duurzaam gezonde leef- en werkomgeving; ► een vitale, toekomstbestendige arbeidsmarkt; ► een circulaire en energieneutrale economie. In die lijn wordt gewerkt aan de energietransitie, duurzaam wonen en schonere, slimmere en efficiëntere mobiliteit.

Een van de sporen daarin is het bevorderen van het fietsen op de middellange afstand: de regionale hoogwaardige fietsroutes. Binnen de Cleantech Regio is dit principe vertaald in de vlot en veilig fietsroutes. De ruimtelijke, economische en duurzaamheidsontwikkelingen en ambities rond en tussen Apeldoorn en Epe heeft de Cleantech Regio ertoe bewogen om een aantrekkelijke en veilige fietsroute (de F50) uit te werken. De F50 moet reizigers op het traject tussen Apeldoorn en Zwolle, en in eerste instantie tussen

Apeldoorn en Epe, verleiden om de fiets te gebruiken als duurzaam, gezond en veilig alternatief voor de auto. Voor optimaal gebruik van de fietsroute is een goede verbinding met of door de tussenliggende kernen van belang. In 2017 zijn mogelijke tracés voor de hoogwaardige fietsroute verkend en is de route over de oude spoorbaan als kortste, meest aantrekkelijke en directe verbinding naar voren gekomen. Van deze route is in 2017 een verkeerskundig Schetsontwerp (SO) opgesteld. Door de Stuurgroep Cleantech Regio is de keuze gemaakt om deze route nader uit te werken tot een Voorlopig Ontwerp (VO). Oktober 2018 heeft het college van Apeldoorn de gemeenteraad toegezegd om op het grondgebied van Apeldoorn niet één route, maar een extra route uit te werken naar een VO.

1.2

Doel beslisnotitie

De definitieve tracékeuze die partijen in 2018 wilden maken is opgeschort tot heden. De fietsroute is in de periode 2019 tot 2021uitgewerkt tot een VO. In Apeldoorn zijn er nu twee tracévarianten en in Epe zijn er drie tracévarianten (zie hoofdstuk 5). Stakeholders en belanghebbende partijen zijn geraadpleegd, zowel via individuele gesprekken, als via een klankbordgroep en op digitale wijze middels een Denk mee app. Alle reacties zijn, waar passend in de ambities, meegenomen in de uitwerking. Daarnaast zijn de reacties verzamelt in twee reactienotities. Het doel van deze beslisnotitie is een besluit te nemen: ❶ om vast te stellen of partijen doorgaan met het realiseren van een hoogwaardige fietsroute tussen Apeldoorn - Epe; ❷ een keuze te maken voor een voorkeurstracé en dit door middel van value engineering in het vervolg een nadere uitwerking te geven om daarmee de werkelijke kosten beter te duiden (o.a. grootste kostendragers, risicoposten), de opties tot besparing inzichtelijk te maken en de mogelijkheden voor (co-)financiering helder te krijgen;

9

❸ na genoemde aanvullende fase van value engineering pas te besluiten tot het opstellen van een Definitief Ontwerp (DO) en het definitief regelen van de noodzakelijke (co-)financiering. In deze beslisnotitie is alle input vanuit de verschillende onderzoeken op een rij gezet en op basis hiervan is een integrale beoordeling op het gebied van verkeer, ruimtelijke en landschappelijke inpasbaarheid van de varianten opgesteld. Deze beoordeling is gekoppeld aan een advies voor het vervolg. Hiermee kunnen betrokken partijen komen tot een gezamenlijk besluit over het vervolg van de hoogwaardige fietsroute. Onderliggende documenten aan de beslisnotitie De beslisnotitie is een document op hoofdlijn waarin het proces tot op heden is verantwoord. Voor nadere informatie en onderbouwingen wordt verwezen naar de onderliggende documenten. – – – – – –

1.3

Ontwerptoelichting incl. kostenraming (RHDHV, juli 2021); Ontwerptekeningen (RHDHV, juli 2021); Visie- en themakaarten en visualisaties (RHDHV, oktober 2021); Visualisaties bij ontwerp (Van Dijk, oktober 2021); Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse (Decisio, november 2021); Inspraaknotities (Cleantech Regio, september en november 2021).

Eerdere keuzes en besluiten

Er wordt al een aantal jaren gestudeerd op de Fietsroute F50 Apeldoorn - Zwolle. Het traject wordt opgesplitst in delen, waar de grens ligt bij Epe. Dit beslisdocument richt zich op het deel Apeldoorn - Epe waar al een aantal belangrijke keuzes zijn gemaakt. Deze keuzes geven het kader waarbinnen de fietsroute Apeldoorn - Epe nu tot een VO is uitgewerkt. Gemaakte keuzes en/of stappen (zie voor meer informatie het tekstkader): ► De meest oostelijke variant in Apeldoorn langs het Kanaal en Dorpenroute is afgevallen (februari 2017). ► Het treinbaanpadtracé is vastgesteld als voorlopig voorkeurstracé (februari 2017).

10

► Na gereedkoming van het SO van het treinbaanpadtracé is besloten om toch een aanvullende variant ten zuiden van Vaassen uit te werken op SO niveau (november 2018). ► Verbreding van de projectscope tot een brede integrale gebiedsopgave waarin naast realisatie van de fietsroute ook gezocht wordt naar inpassing en verbetering van landschap, natuur en cultuurhistorische waarden (januari 2019). ► De Stuurgroep heeft januari 2020 ten aanzien van de uitwerking van het VO besloten: 1. De ‘Kanaalvariant’ (routedeel Apeldoorn-Vaassen) vast te stellen via de volgende wegen: Kanaal-noord (oostzijde), Stadhoudersmolenweg, Wenumseveldweg, Veldmaterweg, de Flesse en het Treinbaanpad. 2. Te starten met de uitwerking van twee afzonderlijke voorlopige ontwerpen met kostenramingen: a. de ‘Baronnenroute’: volledig over het treinbaanpad; b. de ‘Veluweflankroute’: ten noorden van Vaassen over het treinbaanpad en ten zuiden van Vaassen via de Kanaalvariant; 3. De definitieve routekeuze te maken in de zomer 2020 op basis van de ontwerpen, kostenraming en een afwegingskader. ► In 2020 zijn op basis van een door de gemeente Epe uitgevoerde studie naar de doortrekking van de F50 richting Heerde twee tracés tussen de N309 en de Kweekweg aan de VO-studie toegevoegd, de buitenom variant oostelijk van het oorspronkelijke spoorbantracé en de Europaweg.

Wat is al eerder onderzocht en wat is er al over de Fietsroute F50 besloten? In de regionale verkenning van snelle fietsroutes (2014) zijn de ruimtelijke en financiële consequenties inzichtelijk gemaakt van de ambitie om een hoogwaardige fietsroute aan te leggen tussen Apeldoorn en Epe. In de studie van Goudappel Coffeng ‘Snelle fietsroute Apeldoorn - Epe - potentieanalyse, routekeuze en schetsontwerp (2016/ 2017) is de fietsroute nader onderzocht. In deze studie zijn drie mogelijke tracés met elkaar vergeleken: het treinbaanpadtracé, de dorpenroute en de route langs het kanaal. –

Het treinbaanpadtracé biedt verreweg de meeste kansen om te komen tot een directe en aantrekkelijke route. Deze route is zeer

–

–

gestrekt, verbindt Vaassen in een directe lijn met Epe en Apeldoorn, is aantrekkelijk in te passen met voldoende afwisseling en beschutting, is geheel autovrij en er zijn geen verkeerslichten. Het treinbaanpadtracé sluit in Apeldoorn, Epe en Vaassen rechtstreeks aan op het lokale fietsnetwerk, maar de toevoerroutes zijn nog niet van voldoende kwaliteit. De dorpenroute heeft als voordeel de sociale controle door de bestaande aanwezigheid van verlichting, de aanwezigheid van een parallelle autoverbinding en de aanwezigheid van woningen en functies langs de weg. De ligging tussen een autoverbinding en bebouwing maakt de inpassing van een snelle fietsroute ook zeer lastig. Er is onvoldoende ruimte om een veilige tussenberm en bredere fietspaden in te passen tussen de weg en de erfgrenzen. Parallel autoverkeer en inritten maken de dorpenroute minder aantrekkelijk en veilig. De dorpenroute sluit aan op het centrum van Vaassen waar de ambities voor een snelle fietsroute botsen met de wensen voor een aantrekkelijk winkelgebied. De kanaalroute is gestrekt, goed bewegwijzerd en aantrekkelijk in te passen, maar fietsers moeten altijd via minder directe en niet-autovrije routes de kanaalroute bereiken omdat de kernen Epe en Vaassen en hun voorzieningen op grote afstand van het Apeldoorns Kanaal liggen.

Uit genoemde studie kwam naar voren dat een snelle fietsroute alleen haalbaar is op het treinbaanpadtracé, maar dat de uitgangspunten van een snelle fietsroute lijken te conflicteren met ecologie en landschap (voortvloeiend uit o.a. de gewenste breedte en verlichting). Op basis van een voorlopig besluit is hier in de periode 2017-2018 verder op gestudeerd en is door Decisio een Maatschappelijke Kosten Baten Analyse uitgevoerd (2017). Door Keypoint Consultancy is in later stadium een Stromenonderzoek (2019) uitgevoerd om de potentie van de fietsroute F50 Epe - Apeldoorn te bepalen. Uit dit onderzoek blijkt dat het treinbaanpad de drukste fietsroute tussen Apeldoorn en Vaassen is. Oktober 2018 heeft het college van Apeldoorn de gemeenteraad toegezegd om op het grondgebied van Apeldoorn twee varianten uit te werken naar een Voorlopig Ontwerp (VO). De Stuurgroep Cleantech Regio heeft daarnaast in januari 2019 besloten de scope van het project te verbreden door realisatie van de fietsroute te plaatsen binnen een integrale gebiedsopgave.

11

2. Fietsroute F50: Apeldoorn - Epe 2.1

Doel van de route

Tussen Apeldoorn, Epe en Vaassen wordt veel gefietst. Door forenzen die naar hun werk gaan, maar ook door scholieren en recreanten. Een gemêleerd gezelschap, naar motief, persoonskenmerken en gedrag. De potentie van het fietsgebruik in dit gebied is echter hoger voor de dagelijkse fietsers, als er veiliger en vlotter doorgefietst kan worden. Een hoger fietsgebruik, als alternatief voor de auto, draagt bij aan grote maatschappelijke opgaven, zoals verduurzaming van de mobiliteit en bevordering van een gezonde(re) leefstijl. Verbetering van de veiligheid maakt het ook voor recreatieve fietsers aantrekkelijker om in dit gebied te fietsen. Hiervoor moet de kwaliteit van de voorzieningen voor fietsers verbeterd worden. Die kwaliteitsslag mag echter niet ten koste gaan van landschappelijke en cultuurhistorische waarden, natuurwaarden, leefbaarheid en veiligheid. Het is dan ook de kans en de opgave om te zoeken naar een win-win situatie voor zowel gebruikers (lees: fietsers) als bewoners (lees: aanwonenden langs het beoogd tracé).

Doel fietsroute F50: Apeldoorn - Epe Het concrete doel van de hoogwaardige fietsroute tussen Apeldoorn en Epe (Projectplan, juni 2019): – Stimuleren van het fietsgebruik op de corridor Apeldoorn-Vaassen-Epe. Concreet wil de regio dat 600 van de dagelijkse autoritten die er nu in de spits gemaakt worden per fiets gemaakt gaan worden, waarmee jaarlijks 128 ton CO2-uitstoot wordt bespaard. Onder dit doel ligt een aantal subdoelen: – Realiseren van een fietsroute die over minimaal 80% van de lengte voldoet aan de kwaliteit zoals die voor een hoogwaardige fietsroute is beschreven in het ‘Inspiratieboek snelle fietsroutes en ontwerpwijzer fietsverkeer’. – Het verantwoord inpassen van deze fietsroute zodanig dat landschap, cultuurhistorie en ecologie in ieder geval niet geschaad worden, maar bij voorkeur verder versterkt worden. – De dagelijkse forenzen op de ‘dorpenroute’ bekend zijn met de fietsroute over het treinbaanpad en de aldaar geboden fietsveiligheid en fietscormfort. – De F50 herkenbaar onderdeel te laten zijn van de grote regionale fietsruggengraat door een familiaire beleving (duurzaam en innovatief materiaalgebruik), uitstraling (bijvoorbeeld gelijke wacht- en schuilruimtes) en hoge eenduidige kwaliteit. – De Cleantech Regio en haar ambities op het gebied van duurzaamheid en innovatieve kracht te profileren.

– De primaire en secundaire doelen dragen bij aan het grotere doel van de Cleantech Regio om in 2030 klimaatneutraal te zijn en een goed vestigingsklimaat te bieden.

12

2.2

Varianten

De fietsroute is opgesplitst in drie deeltrajecten. Op deeltraject 1 worden twee varianten onderscheiden: de Baronnenroute en de Veluweflankroute. De Veluweflankroute ligt door het agrarische gebied tussen het Apeldoorns Kanaal en de voormalige spoorbaan. De Baronnenroute volgt het treinbaanpad. Op deeltraject 2 is er maar één variant, namelijk de Baronnenroute, die tussen Vaassen en Epe de voormalige spoorbaan volgt. In Epe, ten noorden van de provinciale weg N309, zijn er drie varianten in beeld: een variant over het voormalige spoorbaanpad, een variant door de akkers ten oosten van het voormalige spoorbaanpad en een variant via de Europalaan. Alle varianten sluiten in Epe aan op de Kweekweg bij het bedrijventerrein. Porivincie Gelderland is gestart met het laten opstellen van een SO voor een doorgaande vlot en veilige fietsroute tussen Epe en Zwolle (dit valt buiten de scope van deze beslisnotitie).

2.3

Brede gebiedsopgave

De samenwerkende partijen hebben de ambitie om met realisatie van de fietsroute ook een versterking van het landschap te realiseren. Een lijnopgave als een gebiedsopgave beschouwen is niet vanzelfsprekend. De betrokken overheden zien echter grote meerwaarde in deze aanpak omdat het meerdere (maatschappelijke) doelen dient. Het is onwaarschijnlijk dat maatregelen ter bevordering van landschappelijke, cultuurhistorische en ecologische waarden in het gebied tussen Apeldoorn en Epe - zoals nu in het VO van de fietsroute opgenomen - zonder de fietsroute op deze of een vergelijkbare schaal gerealiseerd kunnen worden. Het realiseren van de fietsroute biedt kansen voor het versterken van ecologie, landschap en cultuurhistorie in het gebied. Ongeacht deze waarden heeft de fietsroute, in de optiek van de projectgroep Fietsroute F50 Apeldoorn - Epe van de Cleantech Regio, een meerwaarde door de verwachte bevordering van het fietsgebruik tussen beide kernen. De bewoners en gebruikers in het gebied zullen mogelijk de meerwaarde voor de landschappelijke aspecten geen goede reden vinden voor aanleg van de fietsroute. Het realiseren van een gebiedsopgave, blijft altijd een belangenafweging.

Figuur 1: Tracé varianten fietsroute F50 Apeldoorn - Epe

13

Ook voor de omwonenden zijn er meerwaarden op te noemen van het realiseren van de fietsroute, zoals (recreatief) medegebruik, erfaansluitingen, veilige oversteken, herkenbaarheid en bereikbaarheid van de kernen Epe, Emst, Vaassen, Wenum en Apeldoorn.

vanuit de omgeving benut, waarmee ook bijvoorbeeld landschap, ecologie en cultuurhistorie worden versterkt met de fietsroute als drager. Kortom, een fietstraject waar vlotte en veilige mobiliteit hand in hand gaan met een natuurlijker en aantrekkelijker landschap.

In de voorgaande jaren zijn een Landschapsvisie (Eelerwoude, september 2017) en een Landschapsplan fietsroute Apeldoorn-Vaassen (Eelerwoude, december 2019) opgesteld. De visie grijpt terug op de situatie ten tijde van de aanleg van de spoorbaan. Het autonome, beeldbepalende karakter van de spoorlijn binnen een sterk landschappelijk raamwerk, waarin de verschillende landschapstypen die door de spoorbaan werden doorsneden herkenbaar waren. Het landschap was leesbaar. In de huidige situatie is het landschappelijk raamwerk afgezwakt, doordat landschapselementen zijn verdwenen als gevolg van ontwikkelingen in zowel landelijk als stedelijk gebied. In de Landschapsvisie is er voor gekozen de fietsroute op een ‘natuurlijke’ wijze onderdeel uit te laten maken van het landschap. Dit gebeurt door bij de inpassing bij te dragen aan het behoud en herstel van de verschillende landschappen en het verhogen van de belevingswaarde van het buitengebied. Het autonome karakter van de lijn wordt gezocht in zijn ononderbroken doorgaande karakter en rechtlijnigheid en subtiele vormgeving middels materiaal- en kleurgebruik. In het huidige VO is integraal afgewogen welke aanwezige beplantingen behouden of herplant moeten worden. Daarnaast wordt vooral ingezet op versterking van het landschap aan weerszijden van de fietsroute.

Dit kan in de vorm van herstel van houtwallen, hagen op kavelgrenzen en verdere verdichting van laanbeplanting (zie ook paragraaf 4.2).

Landschappelijke uitwerking varianten in Apeldoorn In de Ontwerptoelichting (RHDHV, juli 2021) is voor de Baronnen- en Veluweflankroute een ambitie vastgelegd ten aanzien van de uitwerking. – Voor de Baronnenroute vormt de oude spoorbaan de inspiratie. Kernkwaliteit van de oude spoorbaan zijn de rechtlijnigheid van het tracé, de afwisselende doorsnijdingen van landschapstypen en de ligging op een dijklichaam in de lager gelegen gebieden. Historische elementen, zoals de oude landhoofden bij de beekkruisingen vertellen een verhaal. Veel oude bouwwerken zijn echter verdwenen. In de uitwerking van het VO wordt de functie en verschijningsvorm van de route van weleer nieuw leven ingeblazen, passend bij het huidig en toekomstig gebruik. – De Veluweflankroute ligt ter hoogte van het stedelijk gebied van Apeldoorn parallel aan het Apeldoorns kanaal. Er wordt veel gebruik gemaakt van bestaande wegen in het agrarisch gebied. Kenmerkend zijn hier de vele onverharde wegen, maar ook de afwisseling van landschapstypen waar de route doorheen loopt. Ter hoogte van de Poelweg wordt het oude spoorbaantracé opgepakt. De Veluweflankroute kan op twee manieren worden uitgewerkt: als landschapsroute of als kameleonroute. Als landschapsroute wordt uitgegaan van een route die zijn identiteit ontleend aan de maximale beleving van de verschillende landschapstypen.

Als kameleonroute reageert de route sterker op de omgeving en de historie waardoor de route van kleur kan veranderen. In het VO is vooralsnog uitgegaan van een uitwerking als landschapsroute, omdat het voor de fietser wenselijk is om een herkenbare route te volgen.

De kernopgaven binnen de brede gebiedsopgave betreffen: ► behoud en herstel van de landschappelijke waarden en karakteristiek, de cultuurhistorische en natuurwaarden; ► verhogen van de belevingswaarde van het gebied voor zowel de fietsers als de mensen die in het gebied wonen, werken en recreëren; ► vormgeving van de fietsroute als een herkenbare entiteit, maar wel passend in het landschap. Het strategische doel is dat de tracés volledig zijn geïntegreerd in (en met) de omgeving. Op die manier worden in dit project de meekoppelkansen

14

2.4

Huidig en verwacht gebruik

De inschatting van het huidig gebruik in de MKBA fietsroute ApeldoornVaassen-Epe (Decisio, november 2021) is gebaseerd op het Stromenonderzoek Apeldoorn - Epe (Keypoint, 2019) en de fietstellingen uitgevoerd in 2019 en 2021. Het stromenonderzoek geeft inzicht in de herkomst en bestemmingen van fietsers op verschillende meetpunten langs de Anklaarseweg ten westen van het Apeldoorns Kanaal. Langs de westelijk gelegen meetpunten (Zwolseweg, Spoorbaanpad en Kostverloren/Marconistraat) fietsen relatief veel scholieren (voornamelijk Zwolseweg). Bij de oostelijk gelegen meetpunten (Stadshoudersmolenweg en Kanaal Noord) is het aandeel van woon-werk fietsverkeer hoger. Het stromenonderzoek geeft ook een beeld welk aandeel van de fietsers doorfietst vanuit Epe naar Apeldoorn (circa 10%) en vanuit Vaassen naar Apeldoorn (circa 85%). Deze bevindingen zijn gevalideerd en waar nodig aangepast met behulp van de fietstellingen.

Figuur 2: Aantal huidige fietsverplaatsingen per etmaal tussen kernen langs de fietsroute

In figuur 2 zijn de huidige fietsverplaatsingen per etmaal weergegeven tussen de kernen Epe, Ernst, Vaassen, Wenum Wiesel en Apeldoorn die (deels) langs het tracé van de te realiseren fietsroute komen. Naarmate de afstand tussen de kernen groter wordt, is een afname te zien in het aantal fietsverplaatsingen. Vaassen ligt in het midden van de te realiseren fietsroute en we zien zowel van en naar Epe als Apeldoorn richting Vaassen een substantieel aandeel aan fietsverplaatsingen. Binnen Apeldoorn zien we ruim duizend fietsverplaatsingen die een gedeelte langs het tracé van de nieuwe fietsroute zullen fietsen. Door realisatie van de nieuwe fietsroute kunnen fietsers tussen Apeldoorn en Epe hun rit sneller en comfortabeler afleggen. Ten opzichte van andere modaliteiten (voornamelijk auto) wordt fietsen aantrekkelijker. Hierdoor zal een aantal mensen overstappen van de auto naar de fiets. De potentie van de fietsroute om deze modal shift te bewerkstelligen is gevat in de vermindering van de ervaren reistijd door de mogelijkheid om sneller op de nieuwe fietsroute te kunnen fietsen. Hierbij is door Decisio in de MKBA uitgegaan van een snelheidsverhoging van gemiddeld 18 naar gemiddeld 22 kilometer per uur.

15

Dit zorgt ervoor dat fietsers bereid zijn om langere afstanden af te leggen. In wezen wordt de actieradius van de gemiddelde fietser vergroot door de nieuwe fietsroute. Door middel van mobiliteitsgegevens van het CBS/OVIN is het aantal nieuwe fietsers berekend op basis van modal split gegevens per afstandsklasse. Hieruit ontstaat het beeld in tabel 2: de aantallen hebben betrekking op de combinatie van varianten per deeltraject (zie paragraaf 2.2). Voor zowel de Baronnenroute als de Veluweflankroute geldt dat bij de bepaling van het verwachte aantal fietsritten voor de hoogwaardige fietsroutes er rekening mee is gehouden dat niet alle fietsers op de corridor ook van die routes gebruik zullen maken. Bijvoorbeeld: vanwege de ligging

Waarden per etmaal

Aantal fietsritten bestaande fietsers Aantal overstappers bij fietsroute Aantal fietsritten bij fietsroute* Aantal kilometer modal shift bij fietsroute

van verschillende scholen aan de noordwest zijde van Apeldoorn zullen veel scholieren ook bij aanleg van de Baronnenroute voor de Zwolseweg blijven kiezen. Deze sluit immers goed aan bij hun bestemmingen. Voor de Veluweflankroute, die met name interessant is voor woon-werk-pendelaars, geldt dat een deel van deze fietsers ook na aanleg van de Veluweflankroute nog gebruik zal blijven maken van het spoorfietspad en de Zwolseweg. Voor beide routes is er rekening mee gehouden dat de parallelle fietsverbindingen nog steeds gebruikt zullen worden. Bij de Baronnenroute speelt dit iets sterker dan bij de Veluweflankroute. Bij de varianten in Epe laat de variant Europalaan lagere vervoerwaarden zien, omdat dit tracé minder direct is dan de andere varianten. Het onderscheidend vermogen tussen de variant over de voormalige spoorbaan en de oostelijk daarvan gelegen variant is marginaal.

Deeltraject 1: Baronnenroute Deeltraject 2: Baronnenroute Deeltraject 3: Deeltraject 3: Deeltraject 3: Variant 1: Voormalige Variant 2: Oostelijk Variant 3: Europalaan spoorbaan van voormalige spoorbaan 3.860 3.870 3.770

Deeltraject 1: Veluweflankroute Deeltraject 2: Baronnenroute Deeltraject 3: Deeltraject 3: Deeltraject 3: Variant 1: Voormalige Variant 2: Oostelijk Variant 3: Europalaan spoorbaan van voormalige spoorbaan 3.910 3.920 3.830

380

380

360

390

390

370

4.230

4.250

4.140

4.300

4.310

4.200

3.431

3.450

3.308

3.308

3.558

3.415

*Door afronding tellen aantallen niet precies op. Tabel 2: Te verwachten aantal fietsritten, overstappers en modal shift bij nieuwe fietsroute

16

3. Participatieproces In de fase van het SO naar het VO, is veel informatie opgehaald uit de omgeving, zowel bij bewoners, als bij bedrijven en maatschappelijke organisaties (natuurorganisaties, fietsersbond, waterschap, ecologen). Veel van deze informatie is geland in het huidige VO. De vormen van participatie waren divers: om daarmee zoveel mogelijk mensen te bereiken die zich betrokken voelen bij de fietsroute en om iedereen die dat wilde de kans te geven zich over de plannen voor de fietsroute uit te spreken. Er zijn inloopavonden georganiseerd, er is een klankbordgroep opgericht die mee mocht denken over het ontwerp, er is een Denk mee app geïntroduceerd en belangstellenden mochten reageren op de waardekaarten. De reacties en ideeën uit de directe omgeving spelen een belangrijke rol bij de uiteindelijke ontwikkeling van de ontwerpen. De invulling van de verschillende manieren, met de belangrijkste uitkomsten zijn weergegeven in figuur 3. In de beginfase is veelvuldig gecommuniceerd met diverse betrokkenen, om de waarden van het gebied zo volledig mogelijk te inventariseren en een compleet beeld te krijgen van sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen die door één of meerdere partijen gevoeld werden en worden. Gedwongen door de omstandigheden als gevolg van de Covid-19 pandemie is er tussen juli 2020 en juli 2021 slechts één digitale bijeenkomst geweest.

Voor veel mensen leek het daarom alsof er niets met hun reacties werd gedaan. Deze radiostilte leverde binnen de gemeenten Apeldoorn en Epe veel weerstand op. Sinds de zomer 2021 vinden er weer bewonersgesprekken plaats. In oktober en november 2021 zijn er drie informatieavonden geweest om het VO te presenteren.

Roerig participatieproces Het ontwerpproces van de fietsroute F50 is gekenmerkt door een roerig participatieproces. Ondanks dat de Cleantech Regio en de ontwerpbureaus veel mogelijkheden hebben geboden om te reageren op de ontwerpen, was er veel weerstand in de omgeving. De weerstand werd versterkt, omdat niet direct werd teruggekoppeld wat er met de opmerkingen is gedaan. Hier zijn klachten over gekomen. In beide gemeenten zijn actiegroepen opgericht, zoals Houd Wenum Groen in Wenum-Wiesel en de GVE in Epe. In Wenum-Wiesel zijn bij een handtekeningenactie in 2017 ruim 750 handtekeningen opgehaald tegen het verbreden van de fietsroute over het voormalige spoor. In Epe heeft de GVE een posteractie gehouden en zijn verschillende klachten ingediend. Vanuit een aantal grondeigenaren kwam er ook weerstand en onbegrip over de mogelijke aanleg van de fietsroute. De bezwaren van de grondeigenaren richten zich vooral op de Veluweflankroute en het oorspronkelijk spoorbaantracé in Epe. De omgevingsgesprekken van augustus tot en met oktober 2021 met bewoners langs de route in de gemeente Epe roept het beeld op dat er weinig draagvlak is voor de fietsroute. Men snapt de nut en noodzaak niet (er liggen al zoveel fietsroutes), is bang voor kwaliteitsverlies (de mooie bomen langs de route) en men is oneens over de hoogte van de investering.

In Apeldoorn is er in de periode oktober tot en met november 2021 actief contact gezocht met de eigenaren van grond waar de fietsroute overheen loopt. Bij besluit tot realisatie van de route, moet rekening gehouden worden met procedures vanuit de bewoners / grondeigenaren in Apeldoorn en Epe. Er zal dan veel aandacht moeten worden gegeven aan het vermarkten van de gekozen route: Wat levert het u als bewoner op? Waar dient het voor? Wat is de meerwaarde ten opzichte van de huidige situatie?

17

Participatie-bijeenkomsten Klankbordgroep-bijeenkomsten

Alle belangstellenden uit de regio en omgeving van de route Afvaardiging van bewoners, de landbouwsector, natuurpartijen, fietsers, veiligheidsorganisaties

Epe

Vaassen

Omgevingsgesprekken

Veluweflankroute

Water-Natuur-Cultuurhistorie

Denkmee app

Open voor iedereen op Vlotveiligfietsen.nl

Informatieavonden

Alle belangstellenden uit de regio en omgeving van de route

Omgevingsgesprekken

Keukentafelgesprekken met aanwonenden van de routes gedurende het gehele ontwerpproces

Alle opmerkingen, wensen, ideeën en oplossingen die meegegeven zijn vanaf de start van de uitwerking van de route De voornaamste punten: – Heldere voorrangssituatie bij kruisingen – Fietspad passend in omgeving – Aandacht voor gecombineerde verkeersstromen – Rekening houden met agrariërs – Aandacht voor groencompensatie – Aandacht voor realiseerbaarheid van de varianten in relatie tot de kosten en grondgebruik De voornaamste thema’s: – Nut en noodzaak traject – Routekeuze, veiligheid, kosten – Sociale veiligheid en verkeersveiligheid – Woongenot – Natuur en ecologie De voornaamste thema’s: – Sociale veiligheid en verkeersveiligheid voor jongeren – Kansen rondom Eekterveld – Aandacht voor sprengen, beken en wattenfabriek De voornaamste thema’s: – Tijdig informeren – Historische waarde verhogen – Schakel andere initiatieven in – Projectkosten en tijd per fietsgebruiker De voornaamste thema’s: – Koppeling met waterschapsprojecten – Behoud spoorbaanonderdelen als cultuurhistorie – Zichtbare relatie station Vaassen en fietspad – Meer bomen langs de route en versterking beken Waardenkaarten van de regio waarop gereageerd is met aanvullingen, wensen, mogelijkheden en kansen Alle opmerkingen, wensen, ideeën en oplossingen en reacties op de ontwerpen van de routes welke via een mail aan de mailbox van de Cleantech Regio zijn meegegeven Thema’s die voornamelijk aan bod zijn gekomen:

bedrijfsvoering, bedrijfsontsluiting, schade en compensatie, kansen voor de route, andere routes, procedures en grondverkoop, uitzicht, inpassing, (mede)gebruik, sociale en vereersveiligheid

Figuur 3: Invulling van het participatieproces met de omgeving

18

4. Uitgangspunten Uitgangspunt is niet alleen een hoogwaardige fietsroute, maar het realiseren van een integrale gebiedsopgave (zie hoofdstuk 2). Vanuit beide invalshoeken zijn uitgangspunten bepaald. Gedurende het ontwerpproces is de inbreng vanuit de participatie meegenomen in de huidige ontwerpen. Door de wensen vanuit de omgeving zijn er extra voorzieningen en maatregelen gekomen, zoals ecologische zones, ruiter- en wandelpaden, het inrichten van bermen en beekoevers en vee-oversteken.

Criterium Functioneel kader Hoofdfietsnet V Hoogwaardig ingerichte regionale hoofdfietsroute. Fietsverplaatsingen over langere afstanden van 10 tot circa 25 kilometer. Intensiteit minimaal 2.000 fietsers per werkdag, of redelijk potentieel op het drukste punt van de route V en heeft minimaal 1.000 fietsers op 70% van de totale lengte van de route. V

V Verbindt kernen met meer dan 7.500 inwoners. Verbindt één of meer regionale arbeidsgerelateerde bestemmingen. Versterkt het potentieel gebruik van (inter)nationale V verbindingen. V

4.1

Verkeer

De provincie Gelderland hanteert in het Functioneel kader voor het Hoofdfietsnet (HFN) een aantal criteria voor hoogwaardige fietsroutes (voorheen snelle fietsroutes). Deze criteria zijn in tabel 3 samengevat; hierin is ook aangegeven hoe de fietsroute Apeldoorn - Epe op deze criteria wordt beoordeeld. Hoogwaardige fietsroutes zijn volgens het HFN bedoeld om op regionaal niveau de fiets in reistijd te laten concurreren met de auto. De bereikbaarheid van bedrijven en voorzieningen in nabijheid van de fietsverbindingen wordt vergroot, omdat een deel van het regionale autoverkeer vervangen wordt door fietsverkeer.

Toelichting Fietsroute Apeldoorn - Epe ► In het VO wordt uitgegaan van een principeprofiel voor fietspad en fietsstraat (zie figuur 4). Dit principeprofiel voldoet aan de eisen die aan snelle fietsroutes worden gesteld. ► De route Apeldoorn - Epe maakt onderdeel uit van de route Apeldoorn - Zwolle. Het traject Apeldoorn - Epe is circa 12 kilometer en voldoet daarmee zelfstandig aan de gestelde afstand. ► Het is lastig om de toekomstige intensiteit op de fietsroute vast te stellen (zie paragraaf 2.4). Het beleid van de verschillende overheden is erop gericht het fietsgebruik te stimuleren. Door de druk op het hoofdwegennet ligt het in de verwachting dat de intensiteit op de route zal toenemen en uiteindelijk aan de gestelde norm gaat voldoen. ► De route verbindt de kernen Apeldoorn, Vaassen en Epe. Al deze kernen hebben meer dan 7.500 inwoners. ► De route is een belangrijke route voor het forenzenverkeer tussen Epe, Vaassen en Apeldoorn en kan een alternatief zijn voor de A50. Ook betreft het een belangrijke scholierenroute. ► De fietsroute Apeldoorn - Epe maakt onderdeel uit van de route Apeldoorn - Zwolle en kan de positie van de Cleantech Regio versterken.

Tabel 3: Principeprofiel voor fietspad en fietsstraat in de uitwerking van het VO

19

In het VO wordt uitgegaan van een principeprofiel voor de fietsverbinding als fietspad en als fietsstraat (zie figuur 4). Het fietsgebruik, de gezamenlijke ambitie van samenwerkende partijen, een eventueel vervolg richting Zwolle en financieringskansen vereisen deze standaard maten als uitgangspunt. De Veluweflankroute in Apeldoorn en de variant Europalaan in Epe gaan uit van een fietsstraat voor een 30 km/uur snelheidsregime. Voor het overige wordt in het ontwerp uitgegaan van een fietspad.

Project gerelateerd

een vlotte en en fietsen en e hoeven r een snellere is een en van de breedte van 2 betekent dat obstakels staan. Op de n een ding van de

Voor de fietsroute gelden een aantal belangrijke verkeerskundige uitgangspunten. ► Dwarsprofielen (eis): Het merendeel van de fietsroutes moet worden afgesloten voor autoverkeer en om vier fietsers (twee per richting) tegelijk veilig te faciliteren moet de fietspadbreedte overal 4 meter breed zijn. ► Kruisingen (eis): Bij de kruisingen moeten de fietsers voorrang krijgen en de kruising moet goed zichtbaar en veilig aangelegd worden voor alle weggebruikers. Als de veiligheid van de fietsers vanwege hoge intensiteit P r o j e c t g e r e l a tvan e ehet r d autoverkeer niet voldoende gegarandeerd kan worden, wordt een ongelijkvloerse kruising ingepast.

Een (relatief) groot deel betreft landbouwvoertuigen en -werktuigen; voertuigen met een grote breedte en massa. Voor de eenheid in het wegbeeld, en om de impact op de omgeving te beperken, wordt de verhardingsbreedte gelijk gehouden aan die van het fietspad: 4 meter. Ook de bermbreedte blijft gelijk. Aan weerszijden wordt de eerste 0,50 meter van de berm versterkt, bij voorbeeld door toepassing van grasbetonstenen. Zodoende blijft de berm groen, maar wel voldoende draagkrachtig voor motorvoertuigen om uit te wijken bij ontmoeten of passeren van fietsers. Twee fietsers kunnen bij passage van motorvoertuigen naast elkaar blijven fietsen. Alleen bij brede landbouwvoertuigen moeten de fietsers achter elkaar gaan fietsen. Voor de incidentele onderlinge passage van landbouwvoertuigen wordt, net als in de huidige situatie, gebruik gemaakt van locaties waar één van beide uit kan wijken. De kantmarkering wordt onderbroken en de asmarkering wordt vervangen door een 0,40 meter brede asstrook van afwijkende kleur. Daardoor ontstaat op natuurlijke wijze enige buffer tussen fietsers en motorvoertuigen bij onderlinge passage. Bovendien zijn dit onderscheidende kenmerken tussen fietspad en fietsstraat. Voor de eenheid in het wegbeeld blijft de kantstreep op dezelfde afstand van de kant verharding (0,10 meter).

Conform de richtlijnen van CROW wordt de snelheidslimiet 30 km/u (in afwijking van “normale” erftoegangswegen buiten de bebouwde kom). Principe dwarsprofiel fietspad

Figuur 4: Principeprofiel voor fietspad en fietsstraat in de uitwerking van het VO Fietsstraat buiten de bebouwde kom Op een aantal trajectdelen, met name op de Veluweflankroute (zie hoofdstuk 5), ligt medegebruik van de fietsroute door gemotoriseerd verkeer sterk in de rede. Het betreft hier erftoegangswegen buiten de

Principe dwarsprofiel fietsstraat buiten de bebouwde kom

Fietsstraat binnen de bebouwde kom Eén van de tracévarianten in Epe volgt de Europalaan. Dit gedeelte betreft een fietsstraat binnen de bebouwde kom, snelheidslimiet 30

20

► Inritten (wens): Veilige inritconstructies met name bij bedrijven voor het veilig in- en uitrijden van leveranciers/vrachtverkeer. ► Tunnels (eis): De effectieve breedte voor de fietsers blijft 4 meter, in relatie tot andere (weg)gebruikers als wandelaars of fauna kan dit uitgebreid worden. Ook wordt de tunnel zo veilig en overzichtelijk mogelijk gemaakt. ► Verharding (eis): Overal wordt de route voorzien van een doorgaande gesloten verharding van asfalt of beton in een (zachte) roodtint (uitgangspunt). Vanwege landschappelijke inpassing kan hier van worden afgeweken, mits dit de verkeersveiligheid niet in de weg zit. ► Overig (uitgangspunt): Er wordt op de route gestreefd naar ruime bochten (binnenstraal 20 meter, minimaal 15 meter) en veilige interactie met medegebruikers, waaronder landbouwverkeer, voetgangers, ruiters en vee.

4.2

Ruimtelijke kwaliteit

► Rustpunten (wens): Op logische plekken op de route worden verschillende rustpunten gecreëerd die inspelen op de huidige gebruikers en passen bij de bestaande natuur en cultuurhistorie. ► Ecologie (randvoorwaarde): Bij elk ontwerp moet worden ingezet op de versterking van de ecologische waarden rondom de fietsroute. In de bermen, omliggende waterlichamen, aangrenzende bomen en bossen en ook op vegetatie-schrale gebieden: overal moet gekeken worden naar mogelijke versterking. ► Tunnels (wens): De vormgeving zal eenduidig worden met de rest van de fietsroute om de herkenbaarheid, de esthetische waarde en de sociale veiligheid te verhogen. Waar nodig wordt ook gekeken naar ecologische oplossingen om de fauna doorgang te kunnen bieden. Het autonome karakter van de fietsroute wordt gezocht in zijn ononderbroken doorgaande karakter en rechtlijnigheid en subtiele vormgeving middels materiaal- en kleurgebruik.

De omgeving en de beleving daarvan zijn leidend in het ontwerp van de fietsroute. ► Landschap (eis): Behouden en versterken van de karakteristieken en overgangen van elk landschapstype (enkenlandschap, beekdallandschap en ontginningenlandschap - zie tekstkader), beleving van de beken, de Grift en het Apeldoorns kanaal. ► Cultuurhistorie (eis): Inspelen en versterken van cultuurhistorische elementen (zoals de oude spoorbaan en het beekdallandschap) en zoveel mogelijk behoud van onverharde grind-/zandwegen. ► Beekkruisingen (wens): Behoud van 4 meter breedte van de fietsroute met eenduidige vormgeving en belijning, brugdek zichtbaarder maken, vispasseerbaarheid verbeteren. ► Medegebruik (wens): Gemengde verkeersstromen zoveel mogelijk voorkomen (eigen ruimte binnen profiel voor de fietsers). Extra ruimte reserveren in het ontwerp voor struinpaden, klompenpad en ruiterpaden. ► Veeovergangen (wens): Op verschillende plaatsen steken agrariërs en paardeneigenaars het fietspad over met vee. Hier zijn veeovergangen gewenst.

21

Landschapsvisie De Landschapvisie (Eelerwoude, september 2017) adviseert het versterken van de landschappelijke en ecologische waarden. Het VO van de fietsroute Apeldoorn - Epe geeft - door de fietsroute op een ‘natuurlijke’ wijze onderdeel uit te laten maken van het landschap - invulling aan onderstaande opgaven uit de Landschapsvisie. Er zijn drie landschapstypen: – Enkenlandschap (lichtgroen). Enken zijn oude akkerbouwcomplexen en zijn veelal te vinden op de overgang van hoog naar laag (tussen de hoge droge gronden en de beekdalen in). Enken hebben van oudsher geen kavelgrenzen of houtwallen. Opgave: versterken van bestaande structuur: open houden/maken hogere bolle enken en toevoegen van beplanting rond die enken; toevoegen van wegbeplantingen langs wegen (die slingeren rond de enken); toevoegen van kleine bospercelen in de laagten tussen de enken; toegankelijkheid verbeteren door (verdwenen) paden rond de enken te herstellen, kort te sluiten of toe te voegen en te voorzien van beplanting. – Beekdallandschap (donkergroen). Het water uit de grote waterbel onder het Veluwemassief sijpelt aan de randen van of in de laagtes op de Veluwe naar buiten: het begin van de beek. De beken stromen door de meanderende beekdalen richting de IJssel.

Opgave: open houden van de beekdalen in een opeenvolging van kleine open, maar omsloten wereldjes en soms door beekbegeleidende beplanting; toegankelijkheid versterken in met name de lengterichting van het beekdal; beekdalen omvormen tot leefgebied en corridors (extensief beheer en vernatting); waar mogelijk extra water vasthouden en aanleg van amfibieënpoelen; zichtbaarheid van beken verbeteren en versterken houtwallenstructuur rond de kampen. – Ontginningenlandschap (geel). Dit betreft de voormalige heidegronden in het landschap. Kenmerkend voor dit landschapstype zijn de rechte lijnen. Opgave: versterken/herstellen van de kamerstructuur door toevoegen van bomen langs wegen; toevoegen gebiedseigen bomenrijen langs ontginningsassen; toevoegen elzensingels in de nattere delen; vergroten van de toegankelijkheid van het landschap door bomenrijen te combineren met een pad erlangs - versterken van het padennetwerk.

22

5. Ontwerptoelichting Het doel van het VO van de fietsroute Apeldoorn - Epe is ‘Door middel van een integrale gebiedsbenadering te onderzoeken of en zo ja hoe een goed functionerende, vlotte en veilige fietsroute kan worden ingepast. Huidige waarden in het gebied moeten daarbij worden gerespecteerd en waar mogelijk versterkt’. Op basis van de mogelijke start- en eindpunten en de aanwezige dwangpunten (bijvoorbeeld bestaande fietstunnel onder N309, oversteek Apeldoorns kanaal) en voorzieningen langs de fietsroute zijn de varianten per deeltraject uitgewerkt. De landschappelijke, cultuurhistorische en natuurwaarden worden maximaal benut en versterkt waar mogelijk. De ruimtelijke kwaliteit staat in het VO centraal. De beschrijving hierna is op hoofdlijnen. Voor nadere informatie wordt verwezen naar de Ontwerptoelichting (RHDHV, juli 2021).