361231 TransitieVisie Energie en Warmte DEF

Maatregelen Landbouw

Inzet

Raming rapport

Bestaand

Toe te voegen

Natuur-inclusieve

0,5-0,6 fte per jaar

0,85 fte

0,2 fte

0,65 fte

Inzet

Raming rapport

Bestaand

Toe te voegen

Raming rapport

Bestaand

Toe te voegen

0,95 fte

0,4 fte

0,55 fte

Raming rapport

Bestaand

Toe te voegen

0,15 fte

-

2,9 fte

3,0 fte

kringlooplandbouw Maatregelen Gebouwde omgeving Uitbreiding van bosareaal

0,5-0,6 fte per jaar

Stimuleren productie biogas

0,1-0,2 fte per jaar

door mestvergisting Maatregelen Grootschalige Inzet energieopwek Stimuleren en

0,25 fte per jaar

vergunningverlening zonneparken Stimuleren en

0,5 fte per jaar

vergunningverlening windparken Stimuleren aanpak

0,20 per jaar

Grootschalig Zon op Dak, Taskforce Zon Bovengemeentelijke taken

Inzet

Monitoren en herijken RES

0,15 fte per jaar

Totaal

5,90 fte

G EMEEN TE EPE

87

Bijlage 5 - Beschrijving van hernieuwbare warmtetechnieken In deze Transitievisie Energie en Warmte geeft de gemeente Epe een eerste beeld van hoe zij de toekomstige warmtevoorziening van hun gemeente voor zich zien. Deze bijlage gaat in op de alternatieve technieken voor aardgas. Allereerst wordt ingegaan op wat het betekent wanneer de gemeente een keuze maakt voor een voorlopige warmtetechniek in haar warmtevisie, ook wel Transitievisie Warmte genoemd.

Wat betekent een keuze voor een warmtetechniek? In de Transitievisie Warmte wordt voor buurten in de gemeente aangegeven welke verwarmings­ techniek de gemeente voorlopig ziet als meest waarschijnlijke aardgasvrije oplossing. Dit wordt ook wel de voorkeursoplossing genoemd. De voorkeursoplossing wordt gegeven op basis van de nu bekende inzichten. Deze oplossing is in sommige buurten zekerder dan anderen. Het kan daarmee ook zijn dat voor sommige buurten er nog geen keuze kan worden gemaakt. Daarnaast gaat het om een dominante voorkeursoplossing per buurt. In ieder buurt zullen uitzonderingen aanwezig zijn. Wanneer een gebouw sterk afwijkt van de bebouwing in de rest van de buurt bijvoorbeeld. Ook kunnen voor kantoren en andere bedrijfsgebouwen andere technieken interessant zijn dan voor woningen. De Transitievisie Warmte wordt minimaal eens per vijf jaar herijkt om nieuwe inzichten, over warmtetechnieken, kosten en mogelijkheden, mee te kunnen nemen. De Transitievisie Warmte geeft een eerste voorlopig beeld van de verwarmingstechnieken. Pas in de Wijkuitvoeringsplannen wordt, in afstemming met de inwoners van een buurt, een definitieve techniek gekozen.

Warmtetechnieken Individueel Woningeigenaren die op een individuele oplossing overgaan, kiezen voor een alternatief voor aardgas dat in of rondom de woning wordt gerealiseerd. Ze zijn hiermee niet afhankelijk van wat hun buren doen en kunnen op een voor hen wenselijk moment over stappen van aardgas op een duurzamere techniek. Individuele oplossingen zijn: elektrische warmtepomp, hybride warmtepomp, houtpelletketels en innovatieve oplossingen. (Elektrische) warmtepomp – een (elektrische) warmtepomp maakt gebruik van omgevingswarmte (lucht-, bodem- of water) die ze middels elektriciteit naar een temperatuur van ongeveer 35 graden brengen. De warmtepomp is hiermee een veel gekozen individuele oplossing voor goed geïsoleerde woningen. Wanneer er door een warmtepomp warmte uit de bodem wordt gehaald gebeurt dit middels bodemlussen of open systemen van warmte-koude opslag (WKO) die warmte uit de bodem onttrekken. Voor warmtepompen waarvoor warmte uit de lucht wordt gehaald, wordt middels een buitenunit - een soort grote omgekeerde ventilator - warmte aan de lucht onttrokken. Omdat elektrische warmtepompen gebruik maken van omgevingswarmte wat overal voorkomt, zijn warmtepompen in elke gemeente te gebruiken. Een aandachtspunt is echter dat ze alleen geschikt zijn voor goed geïsoleerde woningen. De techniek is daarom niet geschikt voor alle woningen in de gemeente.

Varianten van deze techniek staan ook wel bekend als de all-electric oplossing.

88

T R A N S I T I E V I SIE E NE R GIE E N WAR MT E

Hybride warmtepomp – een alternatief voor de volledig elektrische warmtepomp is een hybride warmtepomp. Dit is een warmtepomp die naast een traditionele gas cv ketel wordt gehangen. Hierbij verwarmt de warmtepomp de woning het grootste deel van het jaar, maar wordt de woning tijdens de koudste dagen verwarmd door de gas cv ketel. Daarnaast zorgt deze gas cv ketel voor de verwarming van het water. Deze techniek is in principe geschikt voor elke woning waar voldoende ruimte naast de cv ketel aanwezig is, mits er voor 2050 voldoende duurzaam gas aanwezig is om in de gasvraag te voorzien. Houtpelletketels – in houtpelletketels worden speciale houtpellets verbrand. Dit is een vorm van vaste biomassa. De ketels staan der discussie omdat de duurzaamheid ervan beperkt is als het hout niet uit de regio komt, het lang duurt voordat de CO2 die vrijkomt bij verbranding weer is opgenomen door de natuur en ze de luchtkwaliteit beïnvloeden. Houtpelletketels kunnen daarom alleen in bepaalde woningen in het buitengebied van de gemeente worden ingezet. Innovatieve oplossingen – naast de genoemde oplossingen wordt er nu nog gewerkt aan andere oplossingen zoals een volledig elektrische HT-warmtepomp die geschikt is voor slechter geïsoleerde huizen, het inzetten van infraroodpanelen die woningen lokaal kunnen verwarmen of het inzetten van PVT-systemen.

Deze en andere technieken worden de komende jaren in de gaten gehouden en indien relevant in een volgende versie van de Transitievisie Warmte meegenomen.

Warmtenetten Warmtenetten zijn collectieve netwerken van warm water waarmee woningen en andere gebouwen verwarmd worden. Warmtenetten komen voor in verschillende temperaturen, namelijk hoge temperatuur (> 70 oC), midden temperatuur (tussen 40 oC en 70 oC) en lage temperatuur (< 40 oC). Of een warmtenet geschikt is als alternatief voor aardgas hangt af van de bebouwingsdichtheid in een gebied, of er voldoende warmte-afnemers zijn én van de isolatiegraad van de woningen. Het afzetgebied van een warmtenet wordt bepaald door de hoeveelheid warmte die een bron kan leveren, de temperatuur van de bron en de kosten van het verkrijgen van warmte uit de bron. Mogelijke bronnen voor warmtenetten zijn: restwarmte, geothermie en aquathermie. Restwarmte – bij industriële processen ontstaat er soms warmte dat een bedrijf zelf niet meer nuttig kan gebruiken. Deze restwarmte kan een warmtenet van warmte voorzien. Voorwaarde hierbij is dat er altijd een alternatieve bron beschikbaar moet zijn mocht het bedrijf weggaan. De temperatuur van een warmtenet op restwarmte is afhankelijk van de temperatuur van de bron. Geothermie – warmte afkomstig uit de bodem en aarde kan middels verschillende technieken een woning van warmte voorzien.

Met geothermie in de warmtetransitie bedoelt men meestal het gebruik van warmte uit diepe aardlagen dat gebruikt kan worden voor de verwarming van water in een warmtenet. In diepe aardlagen (dieper dan 500 meter) wordt de aarde niet langer verwarmd door de zon, maar door de kern van de aarde. Warmte met geothermie als bron heeft een hogere temperatuur en een grote potentie, maar de winning brengt ook hoge kosten met zich mee. Deze techniek is hierdoor alleen geschikt voor gebieden met een hoge bebouwingsdichtheid en voldoende warmte-afnemers. Bodemenergie – Ondiepere vormen van bodemwarmte zoals een warmte-koude opslag (WKO) zijn in principe wel voor heel de gemeente mogelijk mits de bodemgesteldheid dit toelaat. Hierbij wordt de bodem gebruikt als opslag van warmte in de zomer en als opslag van kou in de winter. Deze warmte en kou kan vervolgens via een warmtenet naar goed geïsoleerde woningen en bedrijven gevoerd worden. Omdat dit een lage temperatuur betreft is deze techniek niet voor alle woningen geschikt.

G EMEEN TE EPE

89

Aquathermie – is een overkoepelende term voor warmte uit oppervlakte- (TEO), afval(TEA) en drinkwater (TED). Warmte uit drinkwater ontstaat bij het afkoelen van drinkwater, voordat het in het net gaat. Warmte uit oppervlaktewater en afvalwater kan direct uit de bron (oppervlaktewater, rioolwaterzuivering) worden gewonnen. De warmte van deze drie bronnen zorgt voor de verwarming van een lage temperatuur warmtenet. Dat betekent dat deze techniek ook voor kleinere kernen geschikt kan zijn. Een warmtenet op aquathermie is daarom op meerdere plekken binnen de gemeente mogelijk een geschikte optie, mits de woningen afdoende geïsoleerd zijn voor aansluiting op een lage temperatuur warmtenet.

Duurzaam gas Via bestaande of nieuwe gasnetten kunnen duurzame en hernieuwbare gassen worden vervoerd. De toekomstige beschikbaarheid van deze hernieuwbare gassen is nog grotendeels onbekend. Zo zijn duurzame gassen op dit moment schaars. Er zijn drie vormen van duurzaam gas: biogas, groengas en waterstofgas. Biogas – biogas en groengas worden beide van biomassa zoals mest, groente, fruit en tuin -afval en slib gemaakt. Door deze biomassastromen te vergisten ontstaat biogas: een gas van goede maar andere kwaliteit dan aardgas. Dit gas kan daardoor niet worden gemengd met aardgas, waardoor het niet aan onze bestaande gasnetwerken kan worden toegevoegd. Biogas is daarom een gas dat niet snel in wordt gezet om woningen te verwarmen. Alleen daar waar een gasleiding makkelijk afgesloten kan worden van het hoofdnetwerk en zo een eigen netwerk kan vormen is biogas een geschikte oplossing. Groengas – als biogas opgewaardeerd wordt tot aardgaskwaliteit, wordt het groengas genoemd. Dit is een gas dat wel met aardgas gemengd kan worden en dus in ons bestaande gasnet ingevoerd kan worden. Om groengas op grote schaal te produceren is er veel biomassa nodig en moet er op grote(re) schaal vergistingsinstallaties worden geplaatst.

Wanneer wordt besloten op grote schaal in te zetten op groengas dient wel rekening gehouden te worden met mogelijke toekomstige veranderingen in de landbouwsector, waardoor het aanbod aan biomassa kan afnemen. Daarnaast speelt de vraag of groengas regionaal wordt toebedeeld of dat dit, net als aardgas, over heel Nederland wordt verdeeld. Het is echter een techniek die naar alle waarschijnlijkheid voor een aantal oudere en minder goed te isoleren woningen in de gemeente Tynaarlo in de toekomst zeker in beeld komt. Waterstofgas – waterstofgas is een product dat ontstaat door water te splitsen in een waterstofdeeltje en een zuurstofdeeltje. Voor het splitsen van water is veel energie nodig. Veel waterstof dat nu wordt geproduceerd is daarom nog niet duurzaam. We spreken daarbij van grijze waterstof. Dit is waterstof die met behulp van aardgas wordt geproduceerd en waarbij CO2 in de atmosfeer terechtkomt. Als deze CO2 wordt opgevangen en onder de grond wordt opgeslagen spreken we van blauwe waterstof. Waterstof is echter pas echt een duurzaam gas wanneer deze niet met aardgas maar met duurzaam opgewekte groene elektriciteit wordt gecreëerd. Op dit moment wordt hier hard aan gewerkt, maar is groene waterstof nog niet op grote schaal beschikbaar. Of en in welke mate waterstofgas beschikbaar komt voor de gebouwde omgeving is dan ook nog niet bekend.

Als het beschikbaar komt voor de gebouwde omgeving is dit naar verwachting slechts alleen voor die woningen die niet op een andere manier verwarmd kunnen worden. Denk bijvoorbeeld aan monumentale panden zonder spouwmuur.

90

T R A N S I T I E V I SIE E NE R GIE E N WAR MT E

Bijlage 6 - Overzicht restwarmtebronnen gemeente Epe Deze bijlage is een aanvulling op Hoofdstuk 5 - De warmtetransitie in de gemeente Epe. Onderstaande tabel geeft de bekende restwarmtebronnen weer in de gemeente Epe met daarachter een inschatting van de inzetbare restwarmte in terajoule (TJ) op jaarbasis. Voor sommige bronnen is geen schatting bekend.

Potentiele

Buurt

restwarmtebron

Inschatting benutbare restwarmte (inzetbare warmte) (TJ/jaar)

Rioolgemaal Vaassen

Buitengebied Vaassen

19,1

Droste BV

Eekterveld

1

Galvaniseerbedrijf de Vries

Eekterveld

?

Qolortech

Eekterveld

?

TPP

Eekterveld

?

Lemoine

Eekterveld

?

Albert Heijn BV

Epe Centrum

1,6

Deka Supermarkten BV

Epe Centrum

1,6

Aldi

Epe Centrum

0,3

Supermarkt Van Andel BV (tegenwoordig Jumbo?)

Epe Centrum

3,1

Dijkgraaf Holding B.V.

Heggerenk

1,8

Deka Supermarkten BV

Hoge Weerd

0,3

Rioolgemaal Emst

Kern Emst

2

Rioolgemaal Oene

Kern Oene

0,6

CleanLease Fortex

Kweekweg

?

Exportslachterij J. Gosschalk

Kweekweg

4

Pluimveeslachterij Remkes Food Products BV

Kweekweg

1,4

RWZI Epe

Kweekweg

29

Nauwxs BV

Kweekweg

1,8

Mastenbroek Vleeswaren

Kweekweg

1,8

Deka Supermarkten BV

Vaassen Centrum

0,3

Efgom Supermarkt BV

Vaassen Centrum

0,3

Frans Hamer Supermarkt Vaassen BV

Vaassen Centrum

1,6

G EMEEN TE EPE

91

Bijlage 7 - Volledige buurtvolgorde gemeente Epe In deze bijlage is de volledige buurtvolgorde van de gemeente Epe opgenomen. De volledige buurtvolgorde is als volgt te lezen:

• Oranje gekleurde buurten, Cluster Kweekweg – starten 2022; • Blauw gekleurde buurten, Cluster Eekterveld – starten 2022; • Paars gekleurde buurten, Cluster Epe-Oene – starten 2024; • Groen gekleurde buurten, Cluster Vaassen-Klaarbeek – starten 2026. • Geel gekleurde buurten, buurten waar verkenning naar mogelijkheden geothermie wordt gestart. • Overige buurten zijn niet gekleurd en zijn na 2030 aan de beurt om aardgasvrij te worden gemaakt. De definitieve volgorde van deze buurten volgt in een volgende Transitievisie Warmte.

92

T R A N S I T I E V I SIE E NE R GIE E N WAR MT E

Colofon Tekst, infographics, grafieken en tabellen: APPM - Management Consultants in samenwerking met Buro Laroo - Adviesburo Ontwerp en opmaak, illustraties cover en hoofdstukken: Made in Holland - Ontwerp en Beeld Met dank aan Shutterstock en Noun Project voor licentie en gebruik beeldmateriaal. Foto wethouder Visser: Joop Luimes In opdracht van: Gemeente Epe - Beleidsontwikkeling Duurzaamheid en Klimaataanpak - Afdeling Ruimte www.epe.nl © Epe - September 2021

G EMEEN TE EPE

93

94

T R A N S I T I E V I SIE E NE R GIE E N WAR MT E