Woonvisie 2024 (aangepast 02-04-24)

Social huur

woonvormen. Hierbij zijn er verschillen in de doelgroep (bv alleen > 65+ of een mix 36%

9%

55%

tussen jong en oud) en in het type nabije zorg. Hoe de geclusterde woonconcepten in Enschede vormgegeven moeten worden staat nog niet vast. Het is een uitdaging om de

Overige huur 41%

13%

woonvariaties zo goed mogelijk te laten aansluiten op de kwantitatieve én kwalitatieve

45%

behoeften van inwoners. Hiervoor is, naast inzicht in de kwantitatieve behoefte, 0%

20% Geschikt voor ouderen

40% Geschikt te maken

60%

80%

100%

ook inzicht nodig in de kwalitatieve behoefte.

Niet geschikt voor ouderen

* Bron: WOZ-registratie Enschede, bewerkt door Companen (2020)

DOORSTROMING Algemeen geldt dat ouderen de neiging hebben hun verhuizing naar een meer passende

GECLUSTERDE WOONVORMEN

en geschiktere woning/woonomgeving uit te stellen. Vooral een (te) beperkt aanbod van

Ook het type woonvorm speelt een rol bij de woonwensen van ouderen.

passende woonruimte (in de vertrouwde omgeving) en verhuisangst spelen hierbij een

In het rapport van Companen is de trend beschreven van een toenemende vraag naar

rol. Vaak wordt de stap naar verhuizen pas gezet, nadat er een ingrijpende gebeurtenis, zoals een toenemende zorgvraag of het overlijden van de partner, plaatsvindt.

5. Gezond wonen in Enschede, Companen (april 2020)

WOONVISIE 2024

71

HOOFDSTUK

1

2

3

4

Dit heeft een stagnerende werking op de doorstroming in de totale woningmarkt.

in het Programma Wonen en Zorg voor ouderen van de ministeries BZK en VWS7.

Verleiding van ouderen om eerder te verhuizen naar een geschikte woning /

Per hoofdlijn zijn gemeentelijke beleidsuitspraken geformuleerd (zie paragraaf 1.1).

5

woonomgeving vindt in Enschede nog niet op grote schaal plaats. AMBITIE INTRAMURAAL WONEN

Enschede is een betrokken en daadkrachtige stad, waarin wonen en passende

Uit een onderzoek naar de behoefte ontwikkeling van verpleegzorg in Enschede volgt

ondersteuning voor ouderen integraal en toekomstgericht zijn georganiseerd. De wensen

dat, als de huidige uitbreidingsplannen van ongeveer 475 plekken worden gerealiseerd,

en behoeften van de ouderen (en hun netwerk) vormen het uitgangspunt en overstijgen

er op stedelijk niveau tot in ieder geval 2040 grotendeels kan worden voorzien in de

organisatiebelangen. Hierbij staat zelfstandigheid en (samen)redzaamheid voorop

behoefte aan intramurale verpleegzorg. Op wijkniveau is het aanbod in vergelijking met

en wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met de identiteit en kracht van wijken en

de behoefte nog niet passend: in enkele wijken is een overschot of tekort. Dit is niet per

buurten. Dit doen we door samen - als partners - plannen te maken en deze te vertalen

definitie een probleem. Specialistische zorg (bv Korsakov, niet aangeboren hersenletsel)

naar acties die we gaan uitvoeren. Het overkoepelende doel is dat ouderen in Enschede

wordt in Enschede bewust alleen gecentraliseerd aangeboden om de kwaliteit van

zo lang mogelijk en zelfstandig in de eigen omgeving kunnen blijven wonen, zonder

de zorg te kunnen garanderen. Een verdieping op de cijfers op wijkniveau is nog niet

eenzaam te zijn.

6

uitgevoerd. Om dit te bereiken hanteren we vier hoofdlijnen: 4. VISIE OP WONEN EN ZORG OUDEREN

1. We zorgen voor een gevarieerd woonaanbod dat ook voor ouderen geschikt is

In de vorige paragraaf zijn de opgaven op het gebied van wonen en zorg voor ouderen

2. We richten ons op het behouden en versterken van de zelfredzaamheid van ouderen

beschreven. Het mag duidelijk zijn dat we (zowel gemeente als partners) voor een flinke

3. We werken aan zorgzame buurten

opgave staan. Zorg kan soms nu al niet voor iedereen gegarandeerd worden. Het is niet

4. We werken samen: Samen bereiken we meer!

zeker dat we dit in de toekomst helemaal kunnen voorkomen, maar als we niets doen A. GEVARIEERD WOONAANBOD DAT OOK VOOR OUDEREN GESCHIKT IS

wordt dit probleem alleen maar groter.

Vanuit het programma Wonen en Zorg voor ouderen wordt ingezet op het versnellen Deze paragraaf beschrijft de gezamenlijke ambitie van de partners aan de hand van vier

van woningbouw of transformatie voor ouderen. In Enschede wordt deze ambitie

hoofdlijnen. De eerste drie hoofdlijnen sluiten aan op de hoofdlijnen die zijn gepresenteerd

ondersteund. We willen hierbij niet alleen een groter (in aantal), maar ook een

6. Behoefteontwikkeling Verpleegzorg en geclusterd wonen, Mondria Advies, oktober 2022

7. Programma Wonen en Zorg voor ouderen, 23 november 2022, Ministerie Volksgezondheid Welzijn en Sport & Ministerie Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

WOONVISIE 2024

72

HOOFDSTUK

1

2

3

4

gevarieerder woonaanbod dat aansluit bij de kwalitatieve behoeften van ouderen.

Voor ouderen die niet meer zelfstandig kunnen wonen en specialistische zorg nodig

De woonwensen van de Enschedese ouderen (zowel kwantitatief als kwalitatief) zijn op

hebben, is en blijft het van belang om ook daarvoor voldoende (in capaciteit en

dit moment nog onvoldoende inzichtelijk en worden op korte termijn verder onderzocht.

in kwaliteit) aanbod van verpleegzorgplekken te hebben. De bestaande plannen

Een toename van het aanbod voor geclusterd wonen is in ieder geval noodzakelijk.

van de zorgaanbieders voorzien de komende jaren in de stijgende behoefte aan

Naast nieuwbouw kan dit aanbod ook worden gerealiseerd in bestaande bouw,

verpleegzorgplekken. Om voor de toekomst voldoende aanbod te kunnen blijven leveren

waaronder bestaande gebouwen met gemengde doelgroepen.

is een periodieke monitoring wenselijk.

Bij de realisatie van woonvormen voor ouderen zijn betaalbaarheid voor de bewoner en

Voor alle toekomstige ontwikkelingen geldt dat we meer en meer willen sturen op

ontmoeten van belang. Het realiseren van deze woonvormen die hieraan voldoen is een

kwaliteit en op het creëren van meerwaarde voor de stad. Daartoe actualiseren we

serieuze opgave vanwege de kosten die gepaard gaan bij het creëren en exploiteren van

(doorlopend) het afwegingskader voor woon-zorg initiatieven en investeren we in

ontmoetingsruimten. Dit vraagt om een nauwe samenwerking met partners, waaronder

partnerschap gericht op het langdurig werken aan de gezamenlijke opgaven van de stad

ook welzijn. Daarnaast speelt ook de inrichting van de omgeving en de relatie met de

(verder uitgewerkt in hoofdlijn 4).

5

wijk/buurt een rol (verder uitgewerkt in hoofdlijn 2 en 3). Aangezien demografische opbouw en inrichting per wijk verschillen, betekent dit dat ook het woonaanbod per wijk

B. BEHOUDEN EN VERSTERKEN VAN ZELFREDZAAMHEID

verschillend kan en zal zijn.

Het behoud van eigen regie en mobiliteit zijn de belangrijkste factoren voor ouderen om lang(er) thuis (zelfstandig) te kunnen blijven wonen. Dit vraagt om een gezonde

Het realiseren van voldoende woonaanbod voor ouderen wil nog niet automatisch

leefomgeving waarin gezond zijn en blijven (preventie), in combinatie met ontmoeten

zeggen dat ouderen daar ook daadwerkelijk gaan wonen. De overstap naar een

(bv cultureel of in bewegingsactiviteiten) worden gestimuleerd. Dit komt terug in

geschikte woning moet aantrekkelijk en makkelijk genoeg zijn. Als de doorstroming

bijvoorbeeld het (in ontwikkeling zijnde) gemeentelijk ambitieplan Gezond, Gelukkig en

van ouderen naar geschikte woningen tot stand komt heeft dit niet alleen een positieve

Vitaal Enschede.

impact op het woongenot, maar ook op de kwaliteit van zorg en op de woningmarkt voor overige inwoners. Inzetten op doorstroming heeft prioriteit, maar alleen inzetten op

Daar waar ondersteuning nodig is om thuis te kunnen blijven wonen hanteren we het

doorstroming is onvoldoende. Niet elke oudere zal willen verhuizen. Dit betekent dat

credo “zelf als het kan, thuis als het kan, digitaal als het kan”. We ondersteunen door

naast doorstroming ook ingezet moet worden op het levensloopgeschikt maken van het

het geven van advies en informatie, maar ook met de inzet van zorgtechnologie (door

huidig woonaanbod voor ouderen.

zorgorganisaties of via Wmo middelen) en nieuwe woonproducten of -diensten van

WOONVISIE 2024

73

HOOFDSTUK

1

2

3

4

corporaties. Hiermee stimuleren we ouderen om zelf de regie te pakken en deze ook zo

woonomgeving te kunnen realiseren met voldoende voorzieningen in de nabijheid.

lang mogelijk te kunnen houden.

Dit vraagt onder andere om een gemeentelijke voorzieningenprogrammering.

Daarnaast is het ook van belang dat mensen op het juiste moment in hun leven op

Maar ook in de bestaande bebouwing en woonomgeving willen we de mogelijkheden die

de juiste plek wonen. Daar hoort ook bij dat mensen op een voor hen juist moment

er zijn om veiligheid, toegankelijkheid en nabijheid voor ouderen te creëren benutten.

(qua woonwensen en zorgwensen) daadwerkelijk verhuizen naar die andere, beter

Dit gaan we vooral doen door goed aan te sluiten op wat er al aan voorzieningen

passende woning. Ouderen hebben hierbij ondersteuning nodig, zowel informatief

en activiteiten in een wijk/buurt is. En ook door slimme combinaties te maken met

als praktisch (bv in de vorm van voorrang of financiële ondersteuning). Met de

bijvoorbeeld het Sociale Basis; het sport-, beweeg en leefstijlakkoord Enschede en

verschillende partners worden momenteel pilots uitgevoerd die moeten leiden tot

uitdagingen op het terrein van duurzaamheid, klimaatadaptatie- en energietransitie en

een integraal doorstromingsbeleid voor ouderen. Dat zorgt niet alleen dat een oudere

vergroenen & biodiversiteit. In de uitvoering en in het verbindingen leggen op wijk- en

langer comfortabel thuis kan wonen, het helpt ook om starters en gezinnen in de huidige

buurtniveau zien we hierbij een belangrijke rol voor o.a. (vrijwilligers)verenigingen en

woningmarkt meer ruimte te geven.

welzijnsorganisaties.

C. ZORGZAME BUURTEN

Ontmoeting stimuleert de zelfredzaamheid, vermindert eenzaamheid en is daarmee een

Naast een geschikt woonaanbod en zelfredzaamheid is tenslotte de omgeving van de

essentieel onderdeel van een zorgzame buurt. Het type ontmoetingsmogelijkheden kan

oudere een randvoorwaarde om langer thuis te kunnen blijven wonen. Met de omgeving

divers zijn (van een bankje bij het park tot een buurtcentrum), maar zowel bij nieuwbouw

wordt hier zowel de inrichting van de directe fysieke woonomgeving als aan de sociale

als bij bestaande situaties moet hier oog voor zijn.

5

woonomgeving van de oudere (zowel het informele netwerk als de professionele ondersteuning) bedoeld. Omdat iedere wijk verschillend is in opbouw, inrichting,

Ouderen zijn vaak op enig moment in hun leven afhankelijk van informele zorg

cultuur en demografie is een goed beeld van de situatie per wijk essentieel. Op basis

(mantelzorg). Dit betekent dat bij het realiseren van een zorgzame buurt ook oog moet

van gegevens van alle partners (zoals bv demografie, bestaand corporatiebezit van

zijn voor de behoeften van mantelzorgers. Denk hierbij bijvoorbeeld aan mogelijkheden

geclusterde woonvormen, aanwezigheid van voorzieningen en zorgvastgoed) kan per

om, indien gewenst, in de nabijheid van de mantelzorgvrager te kunnen wonen.

wijk de benodigde bijdrage aan de fysieke en sociale woonomgeving worden bepaald.

Maar ook aan ontmoetingsmogelijkheden waar ouderen en potentiële mantelzorgers elkaar kunnen ontmoeten.

Bij nieuwbouw moet al in de plan- en ontwerpfase voldoende aandacht zijn voor de fysieke en sociale behoeften van ouderen om zo een veilige, toegankelijke en prettige

WOONVISIE 2024

74

HOOFDSTUK

1

2

3

4

Een prettige fysieke en sociale woonomgeving voor ouderen vraagt om meer partnership

De opgave die voor ons ligt is omvangrijk, maar biedt ook kansen. Het is essentieel dat de

op wijkniveau (bv minder versnippering van zorg- en ondersteuningsaanbod door

organisaties in de keten van wonen, zorg, ondersteuning en welzijn hun samenwerking

veel verschillende aanbieders) en meer domeinoverstijgende financiering (o.a. door

en partnerschap zo (blijven) organiseren dat ze domeinoverstijgend werken voor een

gemeente en zorgkantoor gezamenlijk).

optimaal resultaat. Dit vraagt lef om het organisatorisch anders te doen en een bereidheid

5

tot het nadenken over nieuwe financieringsvormen. Uitvoeringsafspraken leggen we met D. SAMEN BEREIKEN WE MEER!

elkaar vast, vergelijkbaar zoals dat nu al gebeurt in de prestatieafspraken met corporaties.

Deze woonzorgvisie is tot stand gekomen in een nauwe samenwerking tussen

De opgebouwde samenwerking van de afgelopen periode heeft geleid tot een

Zorgkantoor Menzis, Woningcorporaties: Domijn, De Woonplaats, Ons Huis en Woonzorg

gezamenlijke regietafel vastgoed wonen en zorg Enschede. In deze regiegroep zitten

Nederland, Zorgorganisaties: Liberein, Livio, Zorggroep Manna, De Posten en de

corporaties, zorgorganisaties en gemeente met als doel om vraag en aanbod rondom

gemeente Enschede. De samenwerking op zowel ambtelijk als bestuurlijk niveau

woonzorgvastgoed zo goed mogelijk op elkaar af te stemmen voor zowel de korte als

heeft gezorgd voor een beter begrip voor elkaar en elkaars organisatie. Dit vraagt

lange termijn.

weliswaar enige investering in tijd/capaciteit, maar draagt uiteindelijk bij aan een betere samenwerking in het faciliteren van ouderen in hun woon- en zorgbehoefte.

Daarnaast werken we samen op andere terreinen die raken aan de woon-zorgbehoefte van ouderen. Denk bijvoorbeeld aan Samen1Enschede!, waarin we in samenwerking

De doelgroep ouderen is bewust in deze fase nog niet intensief betrokken in de

in wijken proberen eenzaamheid tegen te gaan. Een ander voorbeeld is de gezamenlijk

samenwerkingsstructuur. Zij hebben in de aanloop naar het vaststellen van de visie wel

aanpak op het gebied van de arbeidsmarkt in de zorg. Via het project “Banen in de zorg”

meegelezen en input geleverd. Dit geldt ook voor de welzijnsorganisaties.

zijn we begonnen anders naar werk in de zorg te kijken. Gaandeweg is een nieuwe manier

De samenwerkende partners zijn zich ervan bewust dat ouder worden voor iedere

van denken ontstaan over werken in de zorg die er kortgezegd op neerkomt dan niet

inwoner anders gaat. De een blijft vitaal en de ander wordt steeds kwetsbaarder en

voor iedere taak een gediplomeerd professional noodzakelijk is. We hebben hierdoor

afhankelijker van (medische) zorg en ondersteuning. Het is daarom belangrijk om zicht te

meer samenwerking en nieuwe banen gecreëerd (medewerker mooie dag, medewerker

krijgen en te houden op persoonlijke vragen en behoeften van ouderen. Deze zijn leidend,

woonplezier) wat bijdraagt aan het verminderen van de werkdruk bij de professionals.

maar tegelijkertijd moeten we rekening houden met de beschikbare mogelijkheden.

Hiernaast is het Huis van zorg uitgewerkt. Het Huis van Zorg bouwt verder aan het

In de uitvoering van deze visie worden ouderen en ook de welzijnsorganisaties, lokale

werven en behouden van talent in de zorg door meer in te zetten op vaardigheden dan op

huisartsen ed. nauwer betrokken.

diploma’s en het faciliteren van (technologische) innovatie in de zorg. Dit wordt gedaan door her-, om- en bijscholing van mensen die in de zorg werken of willen werken, de inzet van een makelaarsfunctie en het opzetten van een expertisecentrum.

WOONVISIE 2024

75

Concept & teksten Gemeente Enschede Datum 7 maart 2024 Aan dit document kunnen geen rechten worden ontleend.