Verkeersveiligheidsplan Enschede 2030 (Juiste versie)ocx
Tekst van het document
ENSCHEDE VEILIG VOORUIT VERKEERSVEILIGHEIDSPLAN GEMEENTE ENSCHEDE 2030
1
INHOUD INLEIDING
3
1.AMBITIE EN UITGANGSPUNTEN
4
1. Onze ambitie 2. Uitgangspunten
4 4
2. HOE STAAN WE ERVOOR?
6
3.WAT GAAN WE DOEN?
7
3.1. De SPV Speerpunten in Enschede 3.1.1. Veilige infrastructuur 3.1.2. Meer en steeds diverser verkeer (Heterogeniteit) 3.1.3. Technologische ontwikkelingen 3.1.4. Kwetsbare verkeersdeelnemers 3.1.5. Onervaren verkeersdeelnemers 3.1.6. Snelheid in het verkeer 3.1.7. Afleiding in het verkeer 3.1.8. Rijden onder invloed 3.1.9. Verkeersovertreders
4. UITVOERINGSPROGRAMMA 4.1. Het Basis scenario 4.2. Het Ambitie scenario 4.3. Het Ambitie + scenario Bijlage 1: herinrichtingskader schoolomgevingen Bijlage 2: Samen staan we sterk(er): Bijlage 3: Geplande infrastructurele maatregelen ten behoeve van verkeersveiligheid Bijlage 4: Wat hebben we de afgelopen jaren gedaan? Bijlage 5: Kaarten
7 7 10 11 11 12 13 14 14 15
17 17 17 18 19 24 25 26 28
2
INLEIDING Voor u ligt het verkeersveiligheidsplan van
LEESWIJZER
Enschede. Dit plan vloeit voort uit een proces
We beginnen met het uiteenzetten van onze
dat enkele jaren geleden is gestart bij het
ambities en uitgangspunten. Vervolgens beschrijven
ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Eind
we in hoofdstuk 2 waar we vandaan komen. In
2018 hebben het Rijk, de provincies, gemeenten
hoofdstuk 3 wat we, aan de hand van de negen
en een aantal regio’s namelijk samen het
speerpunten uit het SPV 2030, om de
landelijke Strategische Programma
verkeersveiligheid in Enschede nog verder te
Verkeersveiligheid 2030 (SPV) gepresenteerd.
verbeteren. Dit leidt tot het uitvoeringsprogramma
Dit vormde het startpunt voor provincies en
dat in hoofdstuk 4 is opgenomen.
gemeenten om het verkeersveiligheidsbeleid en -programma te actualiseren.
Het nieuwe inrichtingskader dat we gebruiken wanneer we schoolomgevingen herinrichten, is als
De kern van dit verkeersveiligheidsprogramma is
bijlage 1 opgenomen.
een omslag in de aanpak van verkeers(on)veiligheid. Het gaat om omslag van
Verschillende partijen zijn in Enschede actief bezig
ongevalgestuurd werken (reactief) naar
met verkeersveiligheid. Elk van deze partners heeft
risicogestuurd werken (proactief). Dit betekent dat
zijn eigen taken, specialiteiten en
we eerst risico’s in kaart brengen en dan gericht
verantwoordelijkheden. Wij zoeken met deze
maatregelen nemen.
partners, afhankelijk van het onderwerp, zoveel
We verwachten dat deze nieuwe aanpak effectiever
mogelijk samenwerking. Zowel bij de voorbereiding
is. Ongevallen vinden namelijk steeds meer
als bij de uitvoering van maatregelen. Zie voor een
verspreid over het wegennet plaats. Alleen een
lijst van samenwerkingspartners bijlage 2.
reactieve aanpak is daardoor minder effectief. Een gerichte aanpak van risico’s die tot ongevallen
Uiteraard zetten we al langer in op
kunnen leiden kan het aantal verkeersslachtoffers
verkeersveiligheid. Een overzicht van de geplande
verminderen.
infrastructurele maatregelen die we de komende periode uitvoeren is te vinden in bijlage 3. Wat we
In diverse stappen heeft de gemeente Enschede de
de afgelopen jaren hebben gedaan staat in bijlage
verkeersveiligheid binnen de gemeentegrenzen
4. Doorlopend voeren we activiteiten en campagnes
onderzocht. En we blijven dat doen. In de toekomst
uit om het gedrag van de verkeersdeelnemers
gaan we in plaats van verkeersongevallenanalyses,
veiliger te maken. Bijlage 5 bestaat uit kaarten die
risicoanalyses uitvoeren. Daarnaast blijven we in de
inzicht geven in de huidige situatie in Enschede met
gaten houden welke verkeersdeelnemers het meest
betrekking tot de snelheidslimieten, de
bij verkeersongevallen betrokken zijn.
snelheidsoverschrijdingen en (fiets) ongeval locaties.
Dit plan heeft een looptijd tot 2030. Omdat er zich voortdurend nieuwe inzichten voordoen over verkeersveiligheid, bekijken we om de twee jaar of ons beleid actualisatie nodig heeft. Als het nodig is scherpen we het beleid en invulling van de activiteiten aan op de nieuwste inzichten.
3
1.AMBITIE EN UITGANGSPUNTEN 1. ONZE AMBITIE
2. UITGANGSPUNTEN
In Enschede werken we aan een leefbare,
HET SPV
aantrekkelijke en bereikbare stad. Wijken en
We sluiten aan bij de systematiek van het
buurten zijn veilig, gezond en leefbaar. Dat is het
Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (hierna:
uitgangspunt. Het is daarom nodig te zorgen voor
SPV). Dit plan bevat een strategische koers om de
een goede verkeersafwikkeling en -veiligheid.
verkeersveiligheid in Nederland te verbeteren. Met uiteindelijk als doel om de huidige, stagnerende
Bovendien is het nodig om de stijgende lijn die we
trend qua landelijke verkeersdoden te doorbreken
zien in het aantal verkeersslachtoffers (doden en
en weer een dalende lijn in te zetten. Daarbij spelen
gewonden) te doorbreken.
fysieke maatregelen in de openbare ruimte en het gedrag van verkeersdeelnemers een belangrijke rol.
Het SPV gaat uit van risicogestuurd werken, waar voorheen sprake was van ongevallengestuurd werken. Deze werkwijze voeren we ook in Enschede in. Om die risico’s te bestrijden heeft het SPV negen speerpunten benoemd waar beïnvloeding mogelijk is. Deze speerpunten omvatten samen het hele verkeersveiligheidsveld. We bepalen de concrete maatregelen, op basis van Figuur 1: CBS (landelijk) - 2022
objectieve data en interne/externe expertise
SAMEN MET DE STAD EN ONZE PARTNERS Een ander uitgangspunt is dat we als gemeente in de aanpak van verkeersveiligheid samenwerken. Figuur 2- Geregistreerde verkeersslachtoffers Enschede
We maken daarom op initiatief van en samen met de wijkraden Wijkverkeersplannen. We vragen naar
De ontwikkelingen in Enschede van de verkeers(on)veiligheid lijkt sterk op de landelijke ontwikkelingen, zoals bovenstaande figuren aangeven. Onze ambitie is om de stijging te stoppen en het aantal verkeersslachtoffers te doen dalen. Dit verkeersveiligheidsplan is daarvoor een leidraad. Jaar Aantal Gewonden
Aantal dodelijk
de mening van onze inwoners en ondernemers voordat we op basis van risicoanalyses maatregelen treffen. Zo krijgen we naast de objectieve monitoring van verkeersveiligheid, ook een beeld van de onveiligheid die inwoners en weggebruikers ervaren op deze locaties. Dergelijke gegevens over de beleving van onveiligheid kunnen bijdragen aan de effectiviteit van de maatregelen. Het kan ook het
2017
155
5
tegenovergestelde effect hebben. Bijvoorbeeld
2018
148
5
wanneer we een locatie aanpassen op basis van
2019
131
1
enkel een onveilig gevoel van omwonenden, kan
2020
99
4
dat leiden tot meer onveiligheid omdat
2021
258
1
weggebruikers zich na de aanpassingen veilig
Tabel 1 – Verkeersslachtoffers Enschede 2017-2021
4
wanen. Daarom blijven objectieve gegevens een
de VOC-lijst en de daaraan gekoppelde
belangrijke rol spelen.
subsidiemogelijkheden uit van een ongevalgestuurde aanpak. In plaats van het
Ook werken we samen met partners als Veilig
aanbieden van subsidies bij werkzaamheden op
Verkeer Nederland, de Fietsersbond, de Politie,
locaties waar ongevallen hebben plaatsgevonden,
Provincie Overijssel en andere gemeenten in de
moet dit gebeuren op locaties waar zich risico’s
regio.
voordoen. Vooralsnog is deze aanpak leidend om de subsidies toe te kennen. We verwachten dat de
Subsidie systeem
wijze van subsidietoekenning aangesloten zal
We maken als Enschede jaarlijks gebruik van
worden bij de SPV gedachte van het risicogestuurd
subsidiemogelijkheden. Dit zijn rijksmiddelen die via
werken. We dringen daar bij de provincie op aan.
de provincie Overijssel kunnen worden toegekend aan gemeentelijke projecten. Belangrijk thema
Daarnaast maken we gebruik van rijkssubsidies in
daarbinnen is verkeersveiligheid (Duurzaam Veilig),
de vorm van specifieke uitkeringen, die door het
waar we jaarlijks gebruik van maken. De Duurzaam
Ministerie van I&W worden verstrekt, bijvoorbeeld
Veilig subsidie zetten we in voor
de investeringsimpuls SPV/verkeersveiligheid.
gedragsbeïnvloedingsprojecten en kleine infrastructurele projecten. Binnen Duurzaam Veilig hebben schoolomgevingen en VOC-locaties prioriteit. Projecten op deze locaties kunnen een groter subsidiepercentage ontvangen. De grote(re) infrastructurele projecten kunnen ook aanspraak maken op subsidie vanuit de DUVV middelen. Jaarlijks stelt de provincie een uitvoeringsprogramma (UVP) vast, waarvoor we grotere projecten, zoals fietsstraten, kunnen opvoeren voor subsidie. Ook binnen het UVP is verkeersveiligheid een belangrijk thema.
Hoewel het DUVV budget vanuit de provincie beperkt is en er – op regionale schaal – jaarlijks flink geprioriteerd moet worden, is dit een belangrijke bron van subsidie.
Een belangrijk uitgangspunt van de provincie bij het verdelen van subsidies is de VOC-lijst (Verkeersongevallen Concentraties). Deze lijst biedt inzicht in de meest gevaarlijke locaties van de afgelopen vier jaar. Verkeersveiligheidsprojecten (zowel UVP als Duurzaam Veilig) die we op deze plekken uitvoeren, kunnen rekenen op 75% subsidie van de provincie. Met dit plan sluiten we aan op de landelijke uitganspunten van het SPV. Toch gaan
5
2. HOE STAAN WE ERVOOR? 2.1. CIJFERS EN FEITEN
2.2. ENSCHEDESE WERKWIJZE
We hebben onderzocht1 hoe we op
Binnen de gemeente Enschede werken we met een
verkeersveiligheid scoren ten opzichte van andere
onderhoudsplanning waardoor we werkzaamheden
gemeenten in de regio. We hebben hiervoor het
projectmatig uitvoeren. Wanneer kansen zich
gemiddelde aantal slachtoffers per jaar, gedeeld
voordoen om vanuit het oogpunt van
door de gemiddelde afgelegde kilometer op een
verkeersveiligheid, samen op te trekken met
bepaald wegtype. Het blijkt dat we het op 30 km/per
beheer- en onderhoudswerkzaamheden, laten we
uur wegen, slechter doen dan het Twentse
deze niet liggen. Zo blijven we efficiënt werken. Met
gemiddelde. Met name in het binnensingelgebied en
vaststelling van dit Verkeersveiligheidsplan, geven
in Enschede-Zuid scoren we slecht.
we verkeersveiligheid nog meer prioriteit dan we al deden. Dit doen we door dit onderwerp structureel
Op 50 km/per uur wegen zitten we in de
in het proces van planning mee te nemen en
middenmoot van Twentse gemeenten als het gaat
middelen te reserveren om de
om ongevallen. Ook daar schiet het
verkeersveiligheidsambities te realiseren. We
binnensingelgebied er uit als risicolocatie.
leggen bijvoorbeeld de uitkomsten van de risicoanalyses naast de beheer- en
Dit komt overeen met de risicoanalyse die we in
onderhoudsplanning van de komende jaren. Waar
januari 2023 hebben laten uitvoeren. Hieruit blijkt
mogelijk halen we risicovolle locaties naar voren en
dat risico’s op ongevallen met name plaatsvinden:
treffen we eerder maatregelen dan aanvankelijk
-
Langs 50 km/uur wegen;
gepland stond.
-
Nabij Specifieke winkelgebieden;
-
In het binnensingelgebied.
Daarnaast gaan we aan de hand van speerpunten die in Enschede prioriteit hebben, onderzoeken
We hebben een onderzoek2 naar fietsveiligheid
welke structurele maatregelen toe te passen zijn om
laten uitvoeren. Hieruit blijkt dat Enschede over het
de verkeersveiligheid te bevorderen.
algemeen in de middenmoot scoort van de vier onderzochte gemeentes, te weten Arnhem, Zwolle en Nijmegen. Voor wat betreft de totale hoeveelheid dodelijke ongevallen scoren Zwolle en Arnhem (iets) beter. In Enschede gebeuren van de vier gemeenten de meeste ongevallen met letsel als gevolg.
1
Provincie Overijssel (RHDHV)
Movares 2018 – Eindrapportage fietsongevallen Enschede 2
6
3.WAT GAAN WE DOEN? In dit hoofdstuk geven de speerpunten uit het SPV weer. Daarna lichten we de wijze toe waarin we in Enschede met het speerpunt omgaan. De aanpak van geconstateerde verkeersveiligheidsproblemen raakt vaak meerdere SPV-speerpunten. Om de onveilige situaties op de meest effectieve wijze aan te pakken, is het daarom vaak nodig een combinatie van instrumenten in te zetten.
Figuur 3 – SPV categorieën en thema’s.
Op de wegbeheerders rust de verantwoordelijkheid
3.1. DE SPV SPEERPUNTEN IN ENSCHEDE
om risicovolle onderdelen van bestaande infrastructuur aan te pakken. Daarbij beschikken zij over vele hulpmiddelen en richtlijnen, bijvoorbeeld
3.1.1. VEILIGE INFRASTRUCTUUR
die van het CROW4. Het verkeer is echter continu in
De visie in het SPV gaat uit van een proactieve
ontwikkeling. Zo levert de opkomst van e-bikes en
benadering: we willen de verkeersomgeving zó
deelvervoer nieuwe uitdagingen op.
vormgegeven, dat er geen ernstige ongevallen gebeuren. En mocht er tóch een ongeval
TOEPASSING IN ENSCHEDE
plaatsvinden, dan moet de ernst ervan beperkt zijn.
In grove lijnen bestaat de aanpak ten aanzien van
Het SPV refereert hierbij aan de Duurzaam Veilig-
veilige infrastructuur uit drie mogelijke maatregelen:
visie. Dit is een door vele verkeersveiligheids-
•
het toepassen van geloofwaardige snelheidslimieten;
professionals gedeeld beeld van de optimale •
aanpak om de verkeersonveiligheid in Nederland te
het aanpassen van infrastructuur die past bij de snelheidslimiet en;
verbeteren. Duurzaam Veilig is een •
systeembenadering: hierbinnen beschouwt men alle
het realiseren van veilige bermen.
elementen van het verkeerssysteem in interactie met elkaar. Verkeersveiligheid is daarmee een
In Enschede passen we deze maatregelen waar
basiskwaliteit van het wegverkeer.
mogelijk toe. We richten ons daarbij eerst op
Dit is het uitgangspunt van de Veiligheidsvisie
fietsstroken, schoolomgevingen en
Duurzaam Veilig van het SWOV3.
ontsluitingswegen binnen de bebouwde kom.
3
SWOV is het nationaal wetenschappelijk instituut voor verkeersveiligheidsonderzoek.
4
Het CROW is een kennisinstituut in de verkeerskunde.
7
verkeersveiligheid, staan in de Fietsvisie Enschede 2030.
AANPAK SCHOOLOMGEVINGEN In de schoolomgevingen komen veel (brom-)fietsers en autoverkeer op de (korte) breng- en haalmomenten bij elkaar.
Figuur 4: Opvallende belijning - Broekheurne Ring – Het Stroink
In de rest van de stad, met name op gebiedsontsluitingswegen, kijken we bij het aanpassen van de infrastructuur naar mogelijkheden in de ruimte om vrijliggende fietsstroken aan te leggen. De bedoeling is om locaties met hoge risico’s opnieuw in te richten, zoveel mogelijk passend bij de gereden snelheid. Recente voorbeelden daarvan zijn de herinrichting van Haaksbergerstraat en Oldenzaalsestraat. In de toekomst blijft dit bij herinrichtingen het uitgangspunt. Voor dergelijke ontwikkelingen overleggen we met de politie om de geloofwaardigheid van de weginrichting te toetsen en de handhaafbaarheid te waarborgen. De gemeentelijke ongevallenanalyse en de provinciale monitoringsaanpak leveren belangrijke data op. Daarmee weten we welke typen ongevallen regelmatig voorkomen in Enschede. Het blijkt dat verbeteringen in de infrastructuur deels de oorzaak van ongevallen kunnen voorkomen.
Figuur 5: Schoolzone bij basisschool Bonifatius in de Zaanstraat
Toepassing van maatregelen uit verschillende speerpunten uit het SPV zijn van grote invloed op de verkeersveiligheid in schoolomgevingen. Naast de aanpak van de infrastructuur gaat het om snelheidsbeperking, kwetsbare en onervaren verkeersdeelnemers én verkeersgedrag. De schoolomgevingen zijn in Enschede aangeduid zoals op figuur 3 weergegeven. Deze sobere inrichting vernieuwen we. Daarom hebben we het inrichtingskader voor schoolomgevingen geactualiseerd. Zie hiervoor bijlage 1. We gebruiken voor de implementatie het extra beschikbaar gestelde budget om schoolomgevingen veiliger in te richten. Dit vullen we waar mogelijk aan met subsidies en door werk met werk te maken. Scholen dienen wel eerst het Twents Verkeersveiligheidslabel te hebben ontvangen. We starten op scholen langs doorgaande wegen
HERINRICHTEN FIETSSTROKEN Fietsstroken zijn fietsvoorzieningen die onderdeel uitmaken van het wegvak. Op diverse locaties in de stad werken we de komende jaren aan het herinrichten van deze stroken. We verbreden deze fietsstroken en onderzoeken of we in plaats van een fietsstrook geen vrijliggend fietspad kunnen
omdat we aannemen dat daar de verkeerssituatie tot de meeste onveiligheid kan leiden. We gaan vervolgens met de scholen in gesprek om er achter te komen welke verkeersveiligheidsmaatregelen op die specifieke plek nodig zijn. We streven naar een balans tussen maatregelen die op alle scholen toepasbaar zijn en het toepassen van maatwerk.
realiseren. Dit doen we onder meer in de buurt van scholen nabij 50 km per uur wegen. Meer maatregelen die we nemen, ook over
Als eerste stap hebben we de 50 kilometer per uur wegen in kaart gebracht met de locaties van basisen middelbare scholen.
8
land, zijn dit voornamelijk 50 km/per uur wegen. In de Tweede Kamer is een motie aangenomen om op deze wegen, waar mogelijk, als standaard 30 km/per uur te hanteren. Dit ten behoeve van de verkeersveiligheid. Wanneer kansen zich voordoen (bijvoorbeeld wanneer er onderhoud plaatsvindt of er subsidie beschikbaar komt) bekijken we per verkeerssituatie de mogelijkheden om de verkeersveiligheid te bevorderen. We maken een Figuur 6: Basisscholen (oranje) en Middelbare scholen (blauw) en de 50 km/per uur wegen.
nieuw wegencategoriseringsplan waarin we naast ‘GOW 50’ (gebiedsontsluitingsweg) en ‘EFT 30’ (erftoegangsweg) ook de categorie ‘GOW 30’
In de toekomst willen we de hoofdingangen van nieuwe scholen niet meer laten grenzen aan 50 km/per uur wegen. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheden om in de schoolzone de max. snelheid te beperken tot 30 km/per uur. We nemen dit als uitgangspunt mee in het nieuw op te stellen wegencategoriseringsplan.
toevoegen. Onderdeel van de afweging om al dan niet de maximum snelheid terug te brengen, zijn onder andere de breedte van de rijbaan en de intensiteit van het gebruik van de weg. Met name daar waar scholen dichtbij de 50 km/per uur wegen gelegen zijn, is het aantrekkelijk om waar het mogelijk is, de snelheid te verlagen. Omdat we deze keuzes maken in het nieuwe
In de fietsvisie is vastgelegd dat, om te zorgen dat scholieren zo veilig mogelijk naar school kunnen fietsen, we willen dat in 2030 alle middelbare scholen aan veilige doorfietsroutes liggen. Verkeersveiligheid op deze routes is belangrijk.
wegencategoriseringsplan, vragen we daar nu nog geen middelen voor aan. Het CROW heeft nog geen inrichtingskader vastgesteld. Vooralsnog kiezen we er daarom voor om deze gebiedsontsluitingswegen 50 km/per uur te houden.
Knelpunten pakken we waar dat kan zo snel mogelijk aan.
WIJKVERKEERSPLANNEN Voor verschillende wijken maken we op initiatief van
In 2022 hebben we naar aanleiding van een ongeval bij het Stedelijk Lyceum aan de Deurningerstraat, een verkeersveiligheidsaudit laten uitvoeren. Dit gaf ons inzicht in de mogelijkheden ter plaatse om de verkeersveiligheidssituatie te verbeteren. In plaats van het doorlopen van dit proces naar aanleiding van een ongeval, gaan we in de toekomst risicoanalyses uitvoeren en waar nodig maatregelen treffen.
en samen met wijkraden zogenaamde wijkverkeersplannen. Het initiatief voor het opstellen van een wijkverkeersplan komt over het algemeen vanuit de inwoners en hun wijkraad. Binnen gemeentelijke randvoorwaarden kunnen ze met behulp van deskundige ondersteuning een verkeersplan voor de gehele wijk opstellen dat draagvlak heeft bij alle belanghebbenden in die wijk. Zo kunnen zij de verkeerssituatie in hun wijk meer toesnijden op hun wensen en behoeften. Vaak is
AANPAK GEBIEDSONTSLUITINGSWEGEN BINNEN DE BEBOUWDE KOM Gebiedsontsluitingswegen zijn wegen die het
verkeersveiligheid in deze plannen een belangrijk thema. We reserveren daarom middelen om de plannen uit de wijk op te stellen en te realiseren.
gebied of de wijk ontsluiten. Hier is veel auto- en fietsverkeer. In Enschede, en ook in de rest van het
9
RISICOANALYSES UITVOEREN
slachtoffers in het verkeer veroorzaken.
De komende jaren gaan we in plaats van
Personenauto’s zijn de meest voorkomende
verkeersongevallenanalyses, meer werken met
betrokken partij bij ongevallen.
risicoanalyses. Een risicoanalyse brengt niet alleen de belangrijkste risico’s in kaart, het helpt ook om helder te krijgen welke risico’s prioriteit moeten krijgen: waar zitten de grootste problemen en met welke risico’s gaan we als eerste aan de slag? Per jaar voeren we in een stadsdeel een risicoanalyse uit. Vervolgens onderzoeken we welke maatregelen te treffen zijn om de risico’s op locaties die uit de analyse naar voren komen te beperken.
3.1.2. MEER EN STEEDS DIVERSER VERKEER (HETEROGENITEIT) De verkeersdrukte neemt de komende jaren verder toe. Ook stijgt de verstedelijking. Voorts hebben verkeersdeelnemers steeds meer keuze: ‘gewone’ fiets, e-bike, elektrische bromfiets, speed pedelec (hogesnelheidsfiets) etc. Daarmee nemen de verschillen toe onder de verkeersdeelnemers. En daarmee ook de snelheidsverschillen. We weten tegelijkertijd dat uniformiteit (in vervoermiddel) van positieve invloed is op de verkeersveiligheid. Dat roept de volgende vragen op: •
Vervoerswijze Personenauto Bestelauto Vrachtauto Motor Overige Railvoertuig Bromfiets+ Fiets Voetganger Vast/los object Dier E-bike
Partijen 64% 5% 2% 1% 2% 0% 10% 8% 1% 5% 0% 1%
Aandeel Slachtoffers 17% 1% 0% 4% 9% 0% 24% 33% 4% 0% 0% 8%
Tabel 2 - Verkeersslachtoffers Enschede naar vervoerswijze SPEED PEDELECS We hebben er bij de F35 juist bewust voor gekozen speed pedelecs toe te staan op deze fietssnelweg. Ondanks het landelijk beleid om vervoerstypen zoveel mogelijk te scheiden: ‘bromfietsers (dus ook speed pedelecs) op de rijbaan’, vinden we het logischer speed pedelecs daar toe te staan. Dit omdat de gemiddelde fietser zich op deze ‘fietssnelweg’ met hogere snelheid voortbeweegt. We willen daarom ook een ontheffing voor speedpedelecs invoeren op andere plekken dan de F35. Dit doen we in samenwerking met overige
Welke wijzen van vervoer, afmetingen,
gemeentes in Overijssel.
snelheidsregimes, mate van bescherming en plaats op de weg gaan nog veilig samen en welke moeten we scheiden? •
Welke regels zijn daarvoor nodig?
Dit speerpunt vraagt daarom om maatwerk in de gemeenten, maar ook om goede afstemming tussen gemeenten. Daarvoor is nog geen duidelijk landelijk beleid. Het Rijk formuleert dit beleid de komende jaren, in samenspraak met gemeenten.
LANGERE EN ZWAARDERE VRACHTWAGENS Onder dit speerpunt vallen ook de maatregelen over het instellen van Langere en Zwaardere vrachtwagencombinaties (LZV)-routes en het gemeentelijke beleid voor ontheffingen voor vrachtverkeer. Op basis van CROW-richtlijnen hebben we in regionaal verband een basisnetwerk voor dit type vrachtauto’s vastgelegd. Daarbij willen we LZV-verkeer op erftoegangswegen voorkomen.
TOEPASSING ENSCHEDE We nemen een actieve houding aan in dit speerpunt op basis van beschikbare informatie. Duidelijk is dat scheiding van zwaar en lichter verkeer goed werkt. Op dat punt nemen we uiteenlopende maatregelen.
Nabij woongebieden zijn we terughoudend met het toestaan van LZV-routes. We gaan er daarom bij de provincie op aansturen het LZV-netwerk in regionaal verband te herijken, rekening houdend met het transport van gevaarlijke stoffen.
In tabel 2 zien we dat bromfietsen de meeste
10
3.1.3. TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELINGEN Weggebruikers zijn nagenoeg continu verbonden
te voeren vergunningensysteem, om de snelheid op locaties waar wij dat nodig vinden, naar onze wensen in te regelen. Bijvoorbeeld in de binnenstad.
met hun omgeving. Geautomatiseerde systemen zorgen ervoor dat voertuigen steeds meer taken van
INTELLIGENTE SNELHEIDS AANPASSING (ISA)
de bestuurder kunnen overnemen. Door deze
Ontwikkelingen met Intelligente Snelheids
ontwikkelingen verandert de rol van de bestuurder,
Aanpassing gaan Enschede niet voorbij. Dit is een
het voertuig en de weg in het verkeerssysteem.
techniek waarbij auto’s de maximum snelheid
Voertuigen zijn steeds meer in staat om informatie
herkennen en zich daaraan houden. Hiervoor is het
te verzamelen over de omgeving. Daardoor
nodig dat de bebording op orde is. We
verandert ook de beleving van het autorijden: de
ondersteunen pilots voor invoering en zorgen ervoor
bestuurder zal – vooral in de overgangsperiode –
dat we onze bebording zowel langs de weg als
goed moeten weten welke taak er nog van hem
digitaal op orde hebben.
verwacht wordt. Ook kunnen voertuigen informatie verstrekken aan verkeersmanagement- en handhavingssystemen.
3.1.4. KWETSBARE VERKEERSDEELNEMERS Met kwetsbare verkeersdeelnemers bedoelt het
TOEPASSING ENSCHEDE
SPV ‘onbeschermde’ verkeersdeelnemers:
De afgelopen jaren zijn in Enschede diverse
voetgangers, fietsers en bestuurders van een
toepassingen ontwikkeld, getest en in de gemeente
gemotoriseerd voertuig op twee wielen
uitgerold. Hier blijven we mee doorgaan.
(motorrijders, bestuurders van brom- en snorfietsen en scootmobielen.) Ook e-bikes en speed pedelecs
I-VRI TECHNIEK
vallen hieronder. Onder kwetsbare
Zo passen we de zogenoemde i-VRI (intelligente
verkeersdeelnemers verstaat het SPV tevens
verkeersregelingsinstallatie) techniek op diverse
ouderen en kinderen. (Brom-)fietsers worden ook
kruispunten in Enschede toe. We gaan voor 100% I-
door de SPV Viewer, waarin risico’s staan
VRI techniek in Enschede. Intelligente
aangegeven, voor Enschede als ‘risicothema’s’
verkeerslichten kunnen aankomend verkeer
aangemerkt.
herkennen en afstemmen op verkeersstromen en verkeersintensiteit. De bedoeling is dat
TOEPASSING ENSCHEDE
weggebruikers hierdoor hun route veiliger, sneller
Uit de SPV Viewer blijkt tevens dat de meerderheid
en duurzamer afleggen. We nemen deel aan pilots
van de slachtoffers in het verkeer, kwetsbare
met hulpdiensten voor goede ontruiming van
verkeersdeelnemers betreffen (voetgangers, (e-
kruispunten met innovatieve technieken.
fietsers, bromfietsers, motors).
SNELHEID DEELVERVOER
VERBETEREN BELIJNING
Met betrekking tot deelvervoer, met name de
In Enschede beschermen we deze
deelscooters, spelen technische ontwikkelingen een
verkeersdeelnemers onder andere door het goed
rol om dit in goede banen te leiden. Zo bepalen
onderhouden van wegen en het afstemmen van de
GPS-signalen de maximum snelheid in diverse
weginrichting. We gaan daarom de belijning langs
zones. Deze techniek gaan we benutten om deze
wegen en fietspaden opfrissen waar nodig.
vervoersmiddelen veiliger te maken. We maken
Maatregelen daarbinnen variëren van de aanleg van
afspraken met deelvervoeraanbieders binnen het in
geleide lijnen voor blinden en slechtzienden tot het
11
toepassen van opvallende belijning. Dit is
een dodelijk ongeval dan ouderen. Ook kinderen
aanvullend op de maatregelen die er al zijn
kennen een verhoogd ongevalsrisico. Dit speelt
genomen voor deze doelgroep, zoals
vooral rond de leeftijd dat zij voor het eerst
oversteekplaatsen met een ratelsysteem.
zelfstandig naar school fietsen.
BLINDEGELEIDESTROKEN
TOEPASSING ENSCHEDE
In 2022 is het actieprogramma Binnenstad
Enerzijds richten we ons op basisscholen en het
vastgesteld. De acties die daaruit voortkomen
voortgezet onderwijs. Anderzijds geldt voor alle
voeren we uit. Het gaat voor verkeersveiligheid over
verkeersdeelnemers dat zij ervaring moete krijgen
het 1. opstellen van een actieplan toegankelijke
op het moment dat zij kiezen voor een nieuwe
binnenstad en 2. De onderhoudsbudgetten moeten
modaliteit (bijvoorbeeld een E-bike, scootmobiel,
meegroeien met de investeringen in de
rijtaakondersteunende systemen in voertuigen en
openbare ruimte (zoals groen, kunst, bestrating,
vormen van deelvervoer).
cameratoezicht, etc.) Hier sluiten we ons bij aan. Ook in het op te stellen voetgangersbeleid krijgt dit
TRAININGEN KINDEREN EN JONGEREN
onderwerp aandacht.
We zetten ons in Enschede op verschillende manieren actief om de taakbekwaamheid en gebrek
DOORTRAPPEN
aan vaardigheden te verbeteren. Dat doen we door
Sinds 2018 loopt het project Doortrappen, ook in
diverse cursussen aan te bieden in samenwerking
Enschede. Hier gaan we mee door. Het project gaat
met andere organisaties. We werken onder andere
uit van wat ouderen nog wel allemaal kunnen in het
samen met Veilig Verkeer Nederland op het basis-
verkeer (op de fiets) en waar ondersteuning bij
en voortgezet onderwijs.
gewenst is. Dat gebeurt op een interactieve en
In het basisonderwijs maken we kinderen
informele manier door het fietsen, fietsplezier en
spelenderwijs bewust van het belang van
fietsveiligheid als gespreksonderwerp in te brengen
verkeersveiligheid. Dit doen we op een interactieve
bij bestaande activiteiten binnen deze doelgroep.
manier. Op middelbare scholen nemen we
Het blijkt dat het percentage verkeersslachtoffers
beginnende bestuurders mee in verschillende
met een elektrische fiets met 5% relatief laag is in
verkeerssituaties. We stellen daarbij de vraag
Enschede. De meeste e-bike slachtoffers zijn ouder
centraal hoe zij hiermee zouden omgaan. Dit om
dan 50 jaar.
hen voor te bereiden op het gebruik van andere mobiliteiten (scooters, e-bikes) op de weg. Ook is
3.1.5. ONERVAREN VERKEERSDEELNEMERS
het (eigen) vervoer in relatie tot het uitgaansleven een belangrijk thema.
Het SPV maakt onderscheid in twee typen onervarenheid: 1) onvoldoende taakbekwaamheid
Op het gebied van gedragsbeïnvloeding op scholen
en 2) gebrek aan vaardigheden door onervarenheid
kunnen we nog stappen zetten. Voor de scholen
met nieuwe vervoersmiddelen of situaties.
kennen we de theoretische en praktische
Met name risicoherkenning en vergroten van de
verkeersexamens. Hiermee bereiken we jaarlijks ca.
taakbekwaamheid zijn hierin van groot belang.
3000 leerlingen. Een mooie aanvulling daarop is de
Naast deze onervarenheid kan er ook sprake zijn
Enschedese verkeersquiz. Dit is een quiz waarbij
van risico-zoekend gedrag door een hang naar
scholen op een interactieve manier in
spanning en nieuwe ervaringen. Jonge
competitievorm strijden om de titel ‘Winnaar
automobilisten zijn in verhouding vaker betrokken bij
Verkeersquiz – gemeente Enschede’. Uit een
12
interessepeiling onder tien willekeurige
onderdeel van ons wegennet bestaat uit 30 km / per
basisscholen in de stad blijkt dat zij allen
uur wegen.
enthousiast zijn en hier graag aan deelnemen.
Snelheidslimiet
TRAININGEN VOOR OUDEREN Voor mensen met een beperking en ouderen organiseert Veilig Verkeer Nederland, in samenwerking met de gemeente Enschede, een scootmobieltraining. Deze training heeft als doel om scootmobielbezitters veiliger en met meer plezier aan het verkeer te laten deelnemen. De trainingen voor ouderen sluiten aan bij het project
15 30 50 60 70 80 100 Overig Totaal
km weglengte 33 1168 304 432 7 85 47 4 2080
Aandeel 2% 56% 15% 21% 0% 4% 2% 0% 100%
Tabel 3: Aandeel van diverse snelheidslimieten Enschede
Doortrappen. MONITOREN SNELHEID
3.1.6. SNELHEID IN HET VERKEER
Om de snelheden te monitoren gebruiken we de
In dit speerpunt ligt de focus op het gedrag van
VIA software. We gaan de provincie vragen om de
bestuurders van motorvoertuigen ten opzichte van
deze software te actualiseren omdat er niet altijd de
de snelheidslimiet. Uit internationale onderzoeken5
correcte snelheden in staan. Hierdoor klopt het
blijkt dat een direct verband bestaat tussen de
aantal overschrijdingen niet altijd, waardoor
gereden snelheid en de kans op ongevallen met
monitoren niet mogelijk is.
ernstige afloop. Om na te gaan of een snelheidslimiet samenhangt Om mensen te verleiden zich aan de snelheidslimiet
met de weginrichting en de omgeving hanteren we
te houden, is een passende inrichting belangrijk.
de V85-regel. Dat is de snelheid die 85% van de
Hierbij speelt mee dat technologische
automobilisten niet en 15% wel overschrijdt. De
ontwikkelingen voertuigen steeds stiller,
V85-regel weerspiegelt de snelheid die een ruime
comfortabeler en sneller hebben gemaakt. De
meerderheid van automobilisten als redelijk en veilig
beleving van snelheid is hierdoor veranderd.
ervaart. Het blijkt dat 57% van de slachtoffers vallen
In de landelijke aanpak binnen dit speerpunt staat
op gemeentelijke wegen. Vooral daar waar 50
samenwerking tussen diverse bedrijven
km/per uur de maximum snelheid is.
(bijvoorbeeld autofabrikanten) en overheden centraal. Technologische ontwikkeling biedt tevens
Uit de risicoanalyse is naar voren gekomen dat met
kans om snelheidsbeperkende technologie beter in
name op de volgende wegvakken,
te zetten. Ook richt het SPV zich op meer
snelheidsoverschrijdingen plaatsvinden:
automatische en permanente handhaving.
-
Hengelosestraat;
-
Invalswegen rondom Boekelo;
TOEPASSING ENSCHEDE
-
De Bruggerstraat;
Dit speerpunt valt deels samen met het speerpunt
-
Opvallende busroutes (brede wegen);
‘Veilige infrastructuur’. De inrichting van de wegen
-
Relatief rustigere wegen met breder profiel.
moet uitnodigen tot snelheidsreductie. Dit is positief voor de acceptatie van die limiet. Het grootste SWOV – Snelheid en verkeersmanagement (2016). 5
13
Jaarlijks bestuderen we deze wegvakken en treffen
van elementen in de omgeving die afleiden (zoals
we de maatregelen die het beste bij de situatie
reclameborden) en meer handhaving op het gebruik
passen en daar mogelijk zijn. Dit kan variëren van
van zaken die afleiden tijdens het rijden, zijn
een herinrichting tot het inzetten van meer
onderdeel van dit speerpunt.
handhaving met een DSI of het plaatsen van een flexflitser. (zie. 3.1.9.)
TOEPASSING ENSCHEDE Uiteraard ondersteunen we het landelijk beleid. We
GEBRUIKEN SNELHEIDSINFORMATIEBORDEN
willen elementen in de omgeving die afleiden
Om verkeersdeelnemers bewust te maken van de
verminderen.
gevaren en het juiste gedrag te stimuleren, werken we met dynamische snelheidsinformatieborden
MEEDOEN MET CAMPAGNES
(DSI’s). Deze plaatsen we roulerend op
We geven uitvoering aan diverse landelijke
verschillende locaties, zodat ze blijvend aandacht
campagnes. We streven daarin naar maatwerk. Zo
genereren. Inwoners of scholen kunnen ook
plaatsen we geen lichtgevende reclameborden en
suggesties doen voor locaties.
spandoeken bij kruispunten. Educatieprogramma’s om deze verkeersdeelnemers te wijzen op de gevaren van afleiding in het verkeer, voeren we op scholen uit. De educatieprogramma’s bij het thema ‘onervaren verkeersdeelnemers’ kennen een integraal karakter. Hierin komt ook het thema ‘afleiding in het verkeer’ terug.
3.1.8. RIJDEN ONDER INVLOED Tabel 4 – Snelheidsoverschrijding naar km weglengte per snelheidslimiet.
Hoewel in wetgeving duidelijke kaders zijn
3.1.7. AFLEIDING IN HET VERKEER
drugsgebruik in het verkeer, komt gebruik van deze
De door velen ervaren noodzaak om continu online
middelen nog altijd voor en dit leidt tot risico’s6.
en bereikbaar te zijn, leidt tot steeds meer
Het landelijk beleid richt zich op het nog verder
gehaaste, vermoeide en minder alerte
doen afnemen van alcohol- en drugsgebruik in het
verkeersdeelnemers. Dit zijn aandachtspunten
verkeer. Hierover noemt het SPV 1. kennis over
binnen het SPV-thema ‘afleiding in het verkeer’.
middelengebruik in het verkeer, 2. het verkrijgen
Enkel het creëren van meer bewustwording blijkt
van nieuwe data en 3. het verbeteren van
niet het gewenste resultaat op te leveren.
onderzoeksmethoden. Ook verstrekt het Rijk
In het landelijk Convenant “Veilig gebruik
voorlichting- en informatiecampagnes over dit
smartfuncties” zijn afspraken gemaakt om te zorgen
speerpunt. Voor zware of herhaaldelijke overtreders
dat weggebruikers alleen communiceren als dit hen
is een maatwerkaanpak nodig ter preventie.
opgenomen ten aanzien van alcohol- en
niet afleidt tijdens het rijden. De inmiddels bekende campagne ‘MONO‘ is hier onderdeel van. Ook het implementeren van wetgeving over dit onderwerp, waaronder het verbod op smartphonegebruik op de fiets, is een actie uit dit convenant. Het verminderen 6
Veilig van deur tot deur. Het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (2019)
14
Jaar
Aantal registraties rijden onder invloed
2017
93
2018
120
2019
186
2020
164
2021
202
Bron: dataportaal politie (Enschede)
We zijn bovendien aangesloten bij de campagne van het Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid OostNederland. Daaronder vallen ook campagnes als ‘100% BOB 0% op’ en ‘Barbecue Biertje Bob’. Daarnaast bieden we op middelbare scholen educatieprogramma’s aan waarin we aandacht besteden aan dit speerpunt. De politie voert met regelmaat verkeerscontroles uit rondom de stad. Omdat we dit willen intensiveren gaan we in
Tabel 5 – Registraties rijden onder invloed.
gesprek met de politie. Juist omdat de pakkans een
Hiervoor is het puntenrijbewijs ingevoerd. Het SPV
relatie heeft met het gebruik van deze middelen. We
onderkent dat de pakkans ook meespeelt in de
gaan met de politie in gesprek over mogelijkheden
mate van verkeersdeelname na het nuttigen van
om lokale of regionale actiedagen te organiseren.
alcohol of drugs. Bij een verhoging van de pakkans en verzwaring van mogelijke gevolgen, neemt de
3.1.9. VERKEERSOVERTREDERS
hoeveelheid gebruik van middelen naar verwachting
Een deel van de verkeersdeelnemers begaat
af. Voor een goede risicogestuurde aanpak op het
(systematisch) verkeersovertredingen. Vaak
gebied van alcohol en drugs geldt in hoge mate dat
redeneren zij, al dan niet bewust, vanuit de eigen
verbinding met andere beleidsvelden en politie
veiligheidsperceptie zonder oog te hebben voor
nodig is.
andere verkeersdeelnemers. Daarom zijn de landelijke verkeersprioriteiten van de
TOEPASSING ENSCHEDE
verkeerspolitie: 1. verkeersveelplegers, 2. rijden
Het aandeel ongevallen met letsel waarbij
onder invloed van alcohol en drugs, 3. door rood
alcoholgebruik een rol speelt is met 5-6% relatief
licht rijden, 4. afleiding en 5.
hoog in Oost-Nederland. Alcohol wordt in Enschede
snelheidsovertredingen. Voor verkeersdeelnemers
door 2% van de jongeren en 8% van de
die eenmalig verkeersregels overtreden geldt al een
volwassenen als oorzaak van een fietsongeval
verhoogd risico, voor veelplegers is dit risico des te
aangewezen.
hoger. Bij het terugdringen van het aantal
Er is echter beperkte informatie over het geheel
overtreding zet het SPV in op een combinatie van
beschikbaar op lokaal niveau, buiten het dataportaal
een weginrichting die overtredingen ontmoedigt,
van de politie. Dat bemoeilijkt het identificeren van
voorlichtingscampagnes, effectieve handhaving en
lokale accenten. Over drugs- en medicijngebruik in
de inzet van slimme technologische middelen in
het verkeer is nog minder bekend.
voertuigen die de snelheid aan de toegestane limiet aanpassen.
MEEDOEN MET LANDELIJKE CAMPAGNES De voornaamste aanpak binnen dit speerpunt vindt
TOEPASSING ENSCHEDE
plaats op landelijk niveau. Dit wil echter niet zeggen
Zoals het SPV 2030 al beschrijft is dit onderdeel
dat we in Enschede geen bijdrage leveren.
aan te pakken door een combinatie van
Zo zijn we aangesloten bij de boodschappen van de
maatregelen en daarmee ook vaak een
landelijke campagnekalender. Deze omvat
samenwerking tussen verschillende instanties.
campagnes met betrekking tot rijden onder invloed, maar ook gedragscampagnes over het gehele spectrum van verkeersveiligheid.
15
ONDERZOEK GELOOFWAARDIGE WEGINRICHTING We gaan onderzoeken of 30 km/per uur wegen geloofwaardig zijn ingericht. Oftewel: is de weg dusdanig ingericht dat dit overeenkomt met de aangegeven snelheid en vervolgens met de snelheid die men rijdt. Met de resultaten van dit onderzoek treffen we passende maatregelen op wegvakken die niet geloofwaardig ingericht zijn. Bijvoorbeeld door deze locaties in de beheers- en onderhoudsplanning meer prioriteit te geven, zodat herinrichting sneller plaatsvindt. Een voorbeeld van een weg die in aanmerking komt om opnieuw in te richten is De Kiepe in Enschede-Zuid. Echter, dit zal niet altijd en overal voldoen. Samenwerking met politie (handhaving), VVN (campagnes) en mogelijk andere partijen is noodzakelijk binnen dit speerpunt. We nemen in het onderzoek ook de nieuwe ‘GOW 30’ richtlijnen van het CROW mee.
Figuur 7 - 30 kilometer per uur weg De Kiepe INZETTEN FLEXFLITSERS We gaan in 2023 bovendien zogenaamde ‘flexflitsers’ aanvragen die het Openbaar Ministerie voor Oost-Nederland beschikbaar stelt. Dit zijn flitspalen die bepaalde periodes op verschillende locaties in de provincie komen te staan. We bepalen de locaties in Enschede samen met de politie en het Parket Centrale Verwerking van het Openbaar Ministerie. Hierbij kijken we naar het overtredingsgedrag en de risicofactoren voor verkeersonveiligheid op de beoogde locaties.
16
4. UITVOERINGSPROGRAMMA
In dit uitvoeringsprogramma staat wat we de komende jaren gaan doen en welke middelen we daarvoor nodig hebben. We stellen hierbij een drietal ambitieniveaus voor. Een Basis-, Ambitie en een Ambitie + scenario.
4.1. HET BASIS SCENARIO Al jaren zetten we ons in Enschede in voor een verkeersveilige gemeente. Het ‘basisscenario’ geeft de maatregelen aan die we nu en de komende jaren uitvoeren, zonder verandering van middelen. Dit zijn budgetten die we reeds ontvangen hebben en aan projecten gekoppeld zijn, bijvoorbeeld vanuit dynamisch verkeersmanagement of de Fietsvisie Enschede 2030. Ook haken we hierbij veel aan bij de middelen die gereserveerd zijn voor het nemen van beheers- en onderhoudsmaatregelen. Daarnaast zijn er maatregelen die door derden gefinancierd worden. We gaan uit van kosteneffectieve maatregelen op plekken waar de hoogste prioriteit ligt. Het Basisscenario bestaat onder andere uit: -
Gedragseducatie: Dit zijn educatieprogramma’s op kinderdagverblijven, scholen en voor ouderen. Hierbij valt te denken aan dodehoekprojecten, ANWB streetwise maar ook e-biketrainingen, alcohol- en drugsprojecten;
-
Campagnes langs de weg zoals ‘scholen zijn weer begonnen’ en de BOB-campagne;
-
Inzet van snelheidsinformatieborden (DSI, ofwel ‘smiley-borden’);
-
Realiseren inframaatregelen: jaarlijks treffen we fysieke maatregelen voor geprioriteerde veiligheidsknelpunten. (zie ook bijlage 3: geplande infrastructurele maatregelen ten behoeve van verkeersveiligheid);
-
Knelpunten schoolomgevingen: We liften mee met onderhoudswerkzaamheden om de weg veiliger in te richten. Ook ondersteunen we scholen met concrete projecten om de routes naar en langs scholen veiliger te maken;
-
Opstellen van een nieuw wegencategoriseringsplan;
-
Uitvoering ambities Fietsvisie Enschede 2030;
4.2. HET AMBITIE SCENARIO Omdat het aantal ongevallen toeneemt zouden we graag meer willen inzetten op verkeersveiligheid. Binnen dit scenario vallen maatregelen die minimaal nodig zijn om onze ambitie uit dit verkeersveiligheidsplan te halen. Dit noemen we ‘Ambitie. De middelen voor het ambitieniveau Ambitie betrekken we bij de zomernota (circa 340.000 euro per jaar). Hierbij gaat het tot en met 2030 onder andere aan de volgende maatregelen: -
Jaarlijks per stadsdeel een risicoanalyse uitvoeren;
-
Ingrepen bij alle basis- en middelbare scholen langs 50-wegen;
-
Op orde maken van bebording t.b.v. snelheidsherkenning in auto's;
-
Voorzieningen blinden en slechtzienden verbeteren;
-
Eenmalig op de markt onderzoek uitvragen om de geloofwaardigheid van onze weginrichtingen in kaart te brengen. De weginrichtingen die blijken niet geloofwaardig te zijn, geven we prioriteit bij beheer;
17
4.3. HET AMBITIE + SCENARIO Er is altijd meer te doen om de verkeersveiligheid te verbeteren. Als we echt ambitieus stappen willen zetten is er het Ambitie + scenario. (Dit gaat om circa 1 miljoen euro per jaar.) Hiermee voeren we, naast de maatregelen uit het Basis- en Ambitiescenario, onder andere onderstaande acties uit; -
Alle basisscholen proactief herinrichten;
-
Alle middelbare proactief herinrichten;
-
Budget uitvoering wijkverkeersplannen. Proactief realiseren van maatregelen uit zowel oude als nieuwe wijk- en dorpsverkeersplannen.
18
BIJLAGE 1: HERINRICHTINGSKADER SCHOOLOMGEVINGEN De aanpak van haal- en brenggedrag in schoolomgevingen heeft raakvlakken met veel thema’s: verkeersveiligheid, gezondheid, bewegen en duurzaamheid. Er zijn grote maatschappelijke belangen en dat vergt een proactieve rol van de gemeente. In dit inrichtingskader geven we aan hoe we de fysieke ruimte rondom scholen inrichten. We actualiseren hiermee het huidige ‘sobere’ inrichtingskader uit 2013, dat niet meer volstaat. De gemeente Enschede streeft ernaar de Enschedese schoolomgevingen zo veilig en uniform mogelijk in te richten. Echter zal de ruimtelijke inpassing flexibiliteit vragen. Onderstaande maatregelen zijn niet allemaal op elke school toe te passen. Maar we passen zoveel mogelijk maatregelen per school toe. Daarnaast dient deze notitie als leidraad waaraan onze ontwerpers kunnen toetsen of de schoolomgeving verkeersveilig is ingericht. Speciale aandacht hebben we voor de veiligheid rondom scholen die langs 50 km /per uur wegen liggen. In Enschede zijn dit: - Godfried Bomansschool (langs de Knalhutteweg); - Drakensteijn (Langs de Knalhutteweg); - De Bron (Langs de Haaksbergerstraat); - Sint Jansschool (Langs de Haaksbergerstraat); - Prins Mauritsschool (Langs de Geessinkweg). We ondersteunen daarnaast ouders en scholen om hun eigen rol goed in te vullen.
Voor een belangrijk deel creëren ouders, kinderen en omwonenden een veilige schoolomgeving door het eigen gedrag. We zetten daarom ook in op campagnes, educatieprogramma’s en doen een beroep op de eigen verantwoordelijkheid van scholen. Daarom stellen we als voorwaarde voor het aanpakken van de infrastructuur van de betreffende school, dat deze school het Twents Verkeersveiligheidslabel ontvangen heeft. Scholen ontvangen dit label namelijk wanneer zij zelf actief bezig zijn met verkeersveiligheid in de klas. Pas
Twents verkeersveiligheidslabel
wanneer zij de bijbehorende activiteiten uit hebben gevoerd, ontvangen ze het label. Het is de bedoeling dat scholen die het label hebben ontvangen, na een bepaalde tijd een herbeoordeling aanvragen. Schoolzone markering In Enschede richten we schoolomgevingen standaard in met een opvallende, direct herkenbare inrichting van de straat, waardoor iedere passant direct ziet dat er een basisschool is. Schoolzonemarkering is vanaf 2016 bij elke school aangelegd, maar is met name zinvol bij scholen grenzend aan wegen met veel doorgaand autoverkeer. We blijven deze aanduiding toepassen, maar voegen er opvallende kleurrijke palen aan toe. Deze palen kennen een uniforme vormgeving bij alle scholen in Enschede. We starten hiermee bij schoolomgevingen langs 50 km/per uur wegen. Schoolzonemarkering met kleurrijke palen
19
Inrichtingskader schoolomgeving Onderstaande maatregelen verdelen we aan de hand van de geldende snelheid op wegen rondom de school. De meeste maatregelen zijn zowel in te passen in 30 km/per uur als in 50 km/per uur zones. De gemeente streeft ernaar zoveel mogelijk maatregelen toe te passen. Dit is echter altijd afhankelijk van de ruimtelijke situatie en de eisen / behoeften van de school. 1. Bij schoolomgevingen in 30 én 50 km / per uur wegen -
Richtlijnen snelheid
Voor de inrichting van (wijk)ontsluitingswegen voor scholen, gelden de volgende CROW-richtlijnen: • Richt de weg over een lengte van 200 tot 300 meter in als 30 km-straat, met parkeer- en stopverbod. Leg waar mogelijk recht voor de ingang een oversteekplaats aan. • Als dat niet mogelijk is, zorg dan minimaal voor een veilige oversteekplaats direct voor de uitgang met een versmalling of vluchtheuvel, 50 km/per uur drempel en stop- en parkeerverbod ter hoogte van de uitgang. Deze richtlijnen stammen uit 2000. Bovendien staan deze ook al in de leidraad uit 2013 (Bron: CROW, Ontwerpen voor kinderen) -
Fietsenstallingen
Omdat het schoolplein zelf nodig is om buiten te spelen, kan het een optie zijn om de ruimte voor extra fietsrekken buiten het schoolplein te zoeken. Alleen als het niet mogelijk is om hier op het eigen terrein van de school in te voorzien. Mogelijk kan er ruimte gevonden worden in het opheffen van parkeervakken voor auto’s. Dit moet per geval met de actoren in de omgeving afgestemd worden. Een andere mogelijkheid is deeltijdparkeren: overdag is er plaats voor kinderfietsen, ‘s avonds en ‘s nachts voor auto’s van buurtbewoners. Bij deze optie is het belangrijk om vooraf met handhavers te overleggen en het vervolgens goed te communiceren. • Voorkom dat kinderen tussen de auto’s door moeten oversteken. Dus: breng- en haalplek zo situeren dat kinderen vanuit de auto over de stoep naar school kunnen lopen. Dit kan ook op schoolpleinen te realiseren zijn door deze tijdens haal- en brengtijden open te stellen voor het ophalen en afzetten van scholieren. Bedenk wel dat we hiermee autoverkeer aantrekken. Een
Halen en brengen op het schoolplein (Ouverturestraat)
schoolstraat heeft daarom de voorkeur, aangezien we daarmee auto’s zoveel mogelijk uit de buurt houden van scholen. • Maak een scheiding tussen lang- en kortparkeerders. Bijvoorbeeld een Zoen & Zoef-strook voor het snelle halen en brengen en gewone parkeerplekken voor ouders die met hun kinderen mee naar binnen willen. Beide typen parkeerplaatsen hoeven niet pal naast de school te liggen.
20
-
Aparte ingang voor fietsers en voetgangers
Als het niet lukt om de schoolingang autovrij te maken, is de aanleg van een aparte ingang voor voetgangers en fietsers een prima alternatief. Soms is dat alleen een kwestie van het weghalen van een stuk omheining en het aanleggen van een verhard fiets- en voetpad. De autochaos voor de hoofdingang is hiermee niet opgelost, maar de lopende en fietsende kinderen hebben er in ieder geval geen last meer van. -
Brede stoep
Met de verbreding van het trottoir is er meer ruimte voor voetgangers en de bijbehorende versmalling van de rijbaan werkt als een stopverbod. Idealiter gaan we uit van 2.50m als brede stoep. Dan kan er ruimte gecreëerd worden voor het fietsparkeren. De minimale afmeting van de stoep moet, met oog op de toegankelijkheid, 90cm zijn. -
Parkeermaatregelen
We streven naar zo min mogelijk autoverkeer rondom de schoolomgevingen. Daarom moet daar eerst op worden ingezet. Voor het overige geldt dat goed doordachte parkeermaatregelen voor auto’s de situatie voor school een stuk overzichtelijker kunnen maken. Richtlijnen van het CROW die we daarbij toepassen zijn: • Voorkom dat auto’s op dezelfde plek wachten als fietsers en voetgangers. Dus: een stopverbod in de straat direct voor school. Auto’s radicaal weren van stoep en fietspad en helder aangeven waar wel en waar niet mag worden geparkeerd; • Voorkom dat auto’s in de buurt van de school moeten manoeuvreren. Vooral achteruitrijden is zeer riskant op plekken waar ook (kleine) kinderen rondlopen. Dat betekent: auto’s niet toelaten in een doodlopende straat, de straat volledig afsluiten tijdens haal- en brengtijden, liever langsparkeren dan gestoken of haaks parkeren, een vaste rijroute op grotere parkeerterreinen, eenrichtingverkeer in de straten rond school; 2. Bij 50 km/ per uur wegen Onderstaande maatregelen zijn toe te passen op 50 km/per uur wegen. In Enschede liggen een vijftal basisscholen nabij of aan 50 km/per uur wegen. In deze schoolomgevingen treffen we zoveel mogelijk van onderstaande maatregelen. Deze voegen we toe naast de schoolzonemarkering op de weg en kleurrijke palen naast de weg.
Traverse Een goede optie is de inrichting van een traverse, waarbij de 50 km-straat over een lengte van enkele honderden meters wordt ingericht als 30 km-straat. Zwaar verkeer Bussen en vrachtauto’s zijn gevaarlijk voor voetgangers en fietsers. Zeker in de drukte tijdens de schoolspits zijn zulke grote, logge voertuigen zeer ongewenst. In schoolomgevingen ontmoedigen we daarom dat vrachtwagens gebruik maken van routes rondom scholen. Ook met vuilnisauto’s maken we afspraken. Een kwestie van routeplanning. Een andere oplossing kan het verplaatsen van de schoolingang zijn, zodat deze niet meer aan de route voor zwaar verkeer grenst. Hier houden we bij
21
nieuwbouw en herinrichting van schoolgebouwen rekening mee. Ook in het actualiseren van het LZVroute netwerk, zorgen we ervoor dat schoolomgevingen hier zoveel mogelijk buiten vallen. 3. Aanvullend bij basisscholen (in 30 & 50 km/pu zones) Plaatsen hekjes bij uitgang plein Als kinderen na een dag stilzitten uit school komen, gebeurt het vaak dat zij zonder uitkijken de straat op rennen. Mede daarom zetten we in op verkeerseducatie in de klas. Waar nodig zijn er hekjes op de stoep om dat te voorkomen. Onderzoek ook of er een uitgang op een rustige straat uitkomt. Veel scholen gebruiken niet alle in-/uitgangen die ze hebben. Hek om het schoolplein
Parkeervoorzieningen auto's en Kiss and Ride We houden de straat waar de schoolingang is geplaatst autoluw.
Haal- en brenglocaties plaatsen we ca. 100 meter verderop. Zo doen kinderen dagelijks verkeerservaring op. Parkeervoorziening in de nabijheid van de schoolingang, worden zoveel mogelijk door medewerkers van de school gebruikt. Hun auto’s staan er al als de leerlingen komen en rijden pas weg nadat alle leerlingen vertrokken zijn. Worden er kinderen uit de auto gezet, zonder dat ouders mee uitstappen? Zoek dan een veilige Kiss and Ride plek. Bedenk wel dat hiermee autogebruik gestimuleerd wordt. Schoolstraat Een schoolstraat is een straat die aan het begin en einde van de schooldag gedurende een bepaalde periode wordt afgesloten voor gemotoriseerd verkeer. De straat is wel toegankelijk voor voetgangers en fietsers, en uiteraard ook voor hulpdiensten. Wie toch met de auto komt, kan iets verder parkeren en te voet tot aan de schoolpoort gaan. Hier moet een Schoolstraat
veilige locatie voor worden aangewezen, en een
veilige route van die plek naar de school. Uitrijden van de schoolstraat (bv. door bewoners) is toegelaten tenzij anders bepaald. De omgeving rond de ingang van de school wordt hierdoor rustiger en aangenamer. De plaats die auto’s innamen, komt vrij voor voetgangers, fietsers, groen, ontmoeting, beweging en recreatie. Er is een heldere procedure nodig voor het instellen van een schoolstraat. De school moet zelf een probleem ervaren en bij de gemeente een verzoek indienen voor het instellen van een schoolstraat. Ook is de school zelf verantwoordelijk voor het (ver)plaatsen en de bemensing van de hekken. De gemeente kan vervolgens na verkeerskundig onderzoek besluiten tot het instellen van een schoolstraat. Hierbij moet ook rekening worden gehouden met de belangen van omwonenden, veilige looproutes en parkeergelegenheid voor de auto’s. Op doorgaande wegen is een schoolstraat niet mogelijk.
22
Busvervoer Sommige scholen hebben te maken met busvervoer van leerlingen. Het kan gaan om enkele busjes van de naschoolse opvang, maar ook om een hele vloot bussen bij het speciaal onderwijs. Aparte parkeervoorzieningen zijn dan onmisbaar. Om te voorkomen dat kostbare ruimte de rest van de dag leegstaat, ligt deeltijdgebruik voor de hand: overdag is de ruimte beschikbaar voor de busjes, ‘s avonds en ‘s nachts voor bewoners. Een heel andere oplossing is het stimuleren van de naschoolse opvang om de kinderen te voet of op de fiets van school te halen. De voordelen zijn groot: de kinderen krijgen lichaamsbeweging, maken onderweg nog eens wat mee en doen ervaring op in het verkeer. En het is nog goedkoper ook.
23
BIJLAGE 2: SAMEN STAAN WE STERK(ER): Voor het bevorderen van de verkeersveiligheid
Politie
werken we samen met:
De politie is actief betrokken, doormiddel van hun snelheids- en alcoholcontroles bijvoorbeeld.
Provincie Overijssel
Daarnaast houden ze zich ook bezig met de
De provincie is een voorname partner op het gebied
gevolgen van ongevallen. De politie toetst ook de
van mobiliteitsbeleid in het algemeen. Specifiek op
infrastructurele projecten, onder andere op
verkeersveiligheidsgebied heeft zij een faciliterende
verkeersveiligheid. Onze verkeerskundigen
en ondersteunende rol. De data die de provincie
bespreken maandelijks de actuele ongevallendata
heeft, het netwerk in de Overijsselse gemeenten en
met de verkeersadviseur van de politie. Zo kunnen
bij het Rijk maken de provincie tot een nuttige
we trends en opvallende verandering in de gaten
partner. Daarnaast verleent zij subsidies waar we
houden.
wanneer mogelijk gebruik van maken bij de financiering van projecten.
ANWB De ANWB beschikt over veel informatie van
Regionaal Orgaan Verkeersveilig Oost
weggebruikers en vertegenwoordigt de belangen
Nederland (ROV-ON)
van haar leden, ook binnen Enschede. Daardoor
Het ROV-ON is een initiatief van de provincies
kunnen zij een klankbord voor de gemeente
Overijssel en Gelderland. Het is een
vormen.
netwerkorganisatie die partijen verbindt, kennis verzamelt en verkeersveiligheidsprojecten mogelijk
Fietsersbond Enschede/Haaksbergen
maakt. Zij richten zich daarbij met name op
De fietsersbond is een landelijke organisatie maar
gedragsbeïnvloeding van weggebruikers.
heeft ook een afdeling in het oosten van het land. De organisatie komt op voor de belangen van
Veilig Verkeer Nederland (VVN) en Enschede
fietsers. Ook geven zij signalen en meldingen van
Zet zich op diverse wijzen in voor
fietsers over onder andere de fietsvoorzieningen
verkeersveiligheid, zowel lokaal als landelijk.
aan ons door. Deze signalen nemen we mee in het
Voorbeelden zijn campagnes als BOB, MONO en
verkeersveiligheidsbeleid.
‘de scholen zijn weer begonnen’. In Enschede verzorgt VVN trainingen en voorlichting voor
Overige partners in de stad
ouderen.
Naast bovenstaande organisaties werken we graag samen met instellingen uit de stad die een bijdrage
Onderwijsinstellingen
leveren aan de bevordering van de
Onder kinderen op het basis- en jongeren op het
verkeersveiligheid. Hierbij valt te denken aan de UT,
voortgezet onderwijs, valt nog veel te leren met
het Medisch Spectrum Twente, rijscholen en
betrekking tot verkeer. De gemeente Enschede
verzorgingscentra. Hun kennis specifieke van
werkt daarom samen met onderwijsinstellingen om
doelgroepen gebruiken we graag in het uitvoeren
verkeerseducatie zoveel mogelijk toe te snijden op
projecten die voortkomen uit dit
de lokale situatie.
verkeersveiligheidsplan.
24
BIJLAGE 3: GEPLANDE INFRASTRUCTURELE MAATREGELEN TEN BEHOEVE VAN VERKEERSVEILIGHEID Hieronder een overzicht van de infrastructurele maatregelen die we de komende periode gaan nemen. Kleine aanpassingen en ingrepen kunnen soms spoedig worden uitgevoerd en ontbreken daarom op onderstaand overzicht. Vanzelfsprekend vullen we de planning continu aan. Voor dit verkeersveiligheidsplan geeft het echter wel een inzicht in hoe verkeersveiligheidsmaatregelen worden meegenomen in de onderhoudsplanning van de openbare ruimte. Locatie Kruispunt Het Stroink Knalhutteweg
Onderhoud en reconstructie Hendrik ter Kuilestraat
Boekelosestraat en omgeving
Deurningerstraat - ter hoogte van de Dr. Van Damstraat en Lyceumlaan
Tolstraat - tussen de Schipholtstraat en Gronausestraat
Verbeteren verkeersveiligheid door:
Periode
Dit is een VOC-locatie uit de top 10 in Enschede en hebben we prioriteit gegeven. Het kruispunt is zodanig groot vormgegeven dat de overgang van 30 naar 50 km/ per uur ongeloofwaardig is. De fietsers (oost/west) kunnen straks in de voorrang over de rotonde heen. Daarnaast zorgt een rotonde op dit punt voor een snelheidsverlaging voor het verkeer op de Knalhutteweg. Bovendien is dit het punt vanuit Duitsland waar de bebouwing dichterbij de rijbaan komt. Versmallen van de weg naar 7,5 meter tussen de Rembrandtlaan en de Strootsweg. De fietspaden verbreden we daar naar 2,5 meter. Er blijft een verhoogde berm van ongeveer 90 centimeter breed tussen het fietspad en rijbaan. In samenspraak met de Dorpsraad Boekelo en bewoners de Boekelosestraat herinrichten met als doel de inrichting beter aan te laten sluiten bij het karakter van een 30 km-zone De ingang van de fietsenstalling verplaatsen we naar de Pierenkampweg. Hierdoor vind de oversteekbewegingen van naar schoolgaande fietsers plaats op het kruispunt dr. Van Damstraat – Deurningerstraat. - Om deze oversteek te verbeteren wordt het midden eiland volledig beschikbaar gesteld voor fietsers. Het autoverkeer kan zich er niet meer opstellen; We voeren een maximumsnelheid toe op wegvakniveau. Er gaat een max snelheid gelden van 30 km/u tussen de Lyceumlaan en de Dr.
Van Damstraat; Er worden in totaal 3 busdrempels geplaatst op de Deurningerstraat om de nieuwe max snelheid te benadrukken; Naast bovenstaande maatregel voeren we 1richting in op de Lyceumlaan. Verkeer kan vanaf de Deurningerstraat niet meer de Lyceumlaan inrijden. Deze maatregel komt voornamelijk uit het wijkverkeersplan Noordwest Enschede, maar heeft dus ook relatie met bovenstaande maatregelen. Hier gaan we ten behoeve van de verkeersveiligheid het wegprofiel versmallen naar 5,5 meter. We gaan drempels met plateaus op de kruisingen plaatsen en er komt een versmalling met bus drempel. Ook de eindhalte van de bus wijzigt.
Begin 2023
2023
2024
Nog niet bekend
Begin 2023
25
BIJLAGE 4: WAT HEBBEN WE DE AFGELOPEN JAREN GEDAAN? Hieronder een greep uit de verkeersveiligheidsprojecten die we in 2020 en 2021 uitgevoerd hebben. De provincie heeft hier met de Decentrale Uitkering Verkeer & Vervoer aan bijgedragen. Te zien is dat we ons vooral richten op de VOC-locaties. Tevens hebben we kleine infrastructurele maatregelen genomen ten behoeve van de verkeersveiligheid op andere locaties in de stad. Locatie Boulevard 1945 - Haaksbergerstraat Broekheurne-ring - Buurserstraat Molenstraat – Nieuwe Schoolweg – Oldenzaalsestraat – Oosterstraat Parallelweg Het Stroink, - Knalhutteweg De weg en fietspaden van de Knalhutteweg, tussen de rotonde Vlierstraat en de rotonde Broekheurne-ring/Zuid Esmarkerrondweg.