Uitvoeringsprogramma Laaggeletterdheid 2021-2025

3.2.4 Sociale werkvoorziening DCW

KPI: Aantal Enschedese bedrijven aangesloten bij het Taalakkoord werkgevers.

midden- en kleinbedrijf en grootbedrijven uit de sectoren landbouw, horeca en recreatie’ (SLIM-regeling). Ook faciliteert het Rijk werkgevers die hun personeelsleden helpen een startkwalificatie te behalen. Dit doet het Rijk door een tegemoetkoming in de scholingskosten via de ‘Beroepsbegeleidende leerweg’ (BBL). In Twente kunnen werknemers via het LeerWerkLoket ook een beroep doen op de scholingscheque van het Twents Fonds voor Vakmanschap.

De DCW voert samen met het ROC van Twente een taaltraject uit om van taalniveau A0 naar B1 te komen. Dit is voor zowel NT1- als NT2-deelnemers, en wordt op locatie aangeboden. Dit wordt betaald vanuit de WEBmiddelen. De deelnemers krijgen op hun eigen niveau taal aangeboden. Op dit moment onderzoeken we of er behoefte is aan aanbod op het gebied van: ▶ digitale vaardigheden; ▶ rekenvaardigheden; ▶ toeslagen/ budgetteren; ▶ of praktijklessen Techniek, Zorg en Logistiek/ Horeca.

Om bij te dragen aan dit doel zetten we in Twente het LeerWerkLoket in. Het LeerWerkLoket Twente is een samenwerkingsverband van het ROC van Twente, het UWV Werkbedrijf en de 14 Twentse gemeentes. De dienstverlening bestaat uit een aantal kerntaken, waarbij aandacht voor basisvaardigheden deel uitmaakt van de reguliere dienstverlening. Adviseurs van het LeerWerkLoket ondersteunen werkgevers in Twente die vragen hebben over scholing en duurzame inzetbaarheid van hun personeel. Behalve de brede ontwikkelingsvraag spreken de adviseurs met werkgevers over hoe belangrijk het is dat werknemers beschikken over voldoende basisvaardigheden (taal, rekenen en digitale vaardigheden).

De trainingen kunnen gecombineerd worden met het taaltraject als extra dagdeel. Maar ze kunnen ook zelfstandig aangeboden worden. Tijdens het traject wordt er gekeken of een vervolgtraject, bijvoorbeeld richting Entree BBL, haalbaar is. De deelnemersaantallen worden opgenomen in de deelnemersaantallen binnen het Huis voor Taal en Meedoen.

▶

Vanaf 2018 voert het LeerWerkLoket een ministeriële opdracht uit in het kader van de uitvoering van het ‘Taalakkoord Werkgevers’. Wanneer een werkgever actief met basisvaardigheden aan de slag gaat, kan deze zich aansluiten bij het Taalakkoord Werkgevers. Daarmee treedt de werkgever op als ambassadeur. Inmiddels hebben 6 Enschedese bedrijven zich bij het Taalakkoord werkgevers aangesloten (Livio, InPerson, DCW, Onderhoud Enschde, Asito, en Farwick). We verwachten dat dit aantal toeneemt.

▷ Het uitvoeringsprogramma Enschedese Arbeidsmarkt Aanpak geeft meer achtergrondinformatie over wat we doen om inwoners goede kansen op de lokale arbeidsmarkt te bieden.

Ten slotte gaat het LeerWerkLoket de komende periode ook als ambassadeur aan de slag met het project ‘Taal werk! Op de werkvloer’. Dit project is er op gericht om laaggeletterdheid onder werknemers eerder inzichtelijk

25

4. Iedereen kan meedoen In de vorige hoofdstukken hebben we laten zien wat we willen doen om geletterdheid te bevorderen. Maar uiteindelijk is één ding het allerbelangrijkste: goed mee kunnen doen in de maatschappij. We zijn ons ervan bewust dat niet iedereen een hoog niveau van geletterdheid kan halen. En ook dat niet iedereen de behoefte heeft om met educatie hun vaardigheden verder te ontwikkelen.

Waarom doen we dit? We willen een inclusieve stad zijn. We vinden het daarom belangrijk dat iedereen goed mee kan doen. We willen dat de belangrijkste organisaties toegankelijk zijn, en dat inwoners daar op een warm ontvangst kunnen rekenen. Gevolgen van laaggeletterdheid tonen zich vaak via problemen met werk, geld, gezondheid, en gezin⁴. Daar zien wij zelf ook het onderwerp burgerschap als onderdeel van. Laaggeletterde inwoners moeten dezelfde rechten en plichten kunnen uitoefenen als geletterde inwoners. Dit betekent dat wij aandacht moeten hebben voor de toegankelijkheid van onze informatie en organisatie. Organisaties die diensten aanbieden op het gebied van werk, geld, gezondheid en gezin moeten kennis hebben van laaggeletterdheid. In het contact met een laaggeletterde inwoner kunnen zij dan de juiste hulp bieden. Zowel de gemeenteraad als de BAS hebben aangegeven dat we toegankelijk met inwoners moeten communiceren. In het volgende hoofdstuk vertellen we hoe we hiermee van bezig gaan.

4.1 Een warm ontvangst We weten dat we veel laaggeletterde inwoners aan onze balies krijgen. Dat geldt ook voor andere hulpverlenende organisaties in de stad. Toch wordt laaggeletterdheid er lang niet altijd herkend en besproken. In 2020 is er in Hengelo onderzoek gedaan bij een schuldhulpverleningsorganisatie om te kijken hoe dit komt. Het blijkt dat zowel professionals en

26

vrijwilligers te weinig kennis hebben over laaggeletterdheid om het te herkennen¹². Ook werd duidelijk dat men niet wist welke hulp beschikbaar was voor laaggeletterde cliënten. Laat staan hoe dit het leven van de cliënt kan verbeteren. Dat laatste is belangrijk, omdat professionals waarde hechten aan de uitkomsten voor hun cliënt¹². We willen de komende tijd in Enschede werken aan het ondersteunen van professionals en vrijwilligers op het herkennen van laaggeletterdheid, en het kennen van de mogelijkheden tot hulp. Hiervoor moeten professionals en vrijwilligers eerst de signalen leren herkennen. In de afbeelding rechts worden een aantal uitspraken genoemd. Wanneer iemand de signalen herkent, moeten ze vervolgens weten hoe ze hiermee omgaan. Dit kan ter plekke door de laaggeletterde inwoner goed te ondersteunen met bijvoorbeeld goede gesprekstechnieken. Daarnaast kan de laaggeletterdheid op een passende manier bespreekbaar gemaakt worden bij de inwoner. De inwoner kan dan naar het Huis voor Taal en Meedoen worden begeleid, waar nodig met een “warme overdracht”. Hierbij is het van belang om niet het begrip laaggeletterdheid centraal te stellen, maar wat er te

winnen valt bij het zetten van (kleine) stappen die de basisvaardigheden, weerbaarheid en meedoen in de maatschappij vergroten.

recent werklozen en 25% van de langdurig werklozen met laaggeletterdheid¹⁰. De eerste voorlichting is geweest, en deze is goed ontvangen.

We gaan professionals en vrijwilligers in onze eigen organisatie en daarbuiten bij deze taak ondersteunen. Dat doen we met trainingen. Die worden gegeven door medewerkers van onze taalpartners. De vraag naar dit soort trainingen groeit. Daarom zorgen we ervoor dat meer mensen opgeleid worden om deze trainingen te kunnen geven. Daarnaast helpen we het onderwerp bespreekbaar te maken. Dat doen we door het onderdeel te laten zijn in onze werkwijzen. Bijvoorbeeld bij onze werkzoekendenbegeleiders. Zij hebben een werkblad waar werkzoekenden kunnen aangeven aan welke thema’s ze willen werken. Het onderwerp ‘begrijpen en lezen van de post’ is daar aan toegevoegd. Ook maken we afspraken over hoe inwoners vanuit de ene dienst terechtkomen bij passend educatie aanbod, of vanuit het Huis van Taal en Meedoen naar andere hulpverlening. Ten slotte gaan we aan de slag met het behouden van de resultaten die we al behaald hebben. Bijvoorbeeld door af te spreken trainingen jaarlijks te herhalen. De BAS heeft aangegeven dat deze stap zeker niet mag worden overgeslagen, omdat kennis anders wegzakt.

We gaan de komende tijd ook aan de slag met het trainen van andere professionals binnen onze organisatie. Dit zijn onder andere publieksdienstverleners zoals baliemedewerkers en collega’s van het Klant Contact Centrum. Zij zijn vaak het eerste aanspreekpunt, zeker als iets onduidelijk is voor de inwoner. Ook onze professionals en vrijwilligers binnen de Wijkteams en Wijkwijzers zijn een belangrijke schakel. Daar komen we onder de volgende kop op terug.

Er worden al stappen genomen met onze professionals die mensen in de bijstand helpen. Dit was een belangrijk beginpunt, omdat we uit onderzoek weten dat er binnen deze groep veel mensen laaggeletterd zijn. Laaggeletterden zijn namelijk 3 keer zo vaak afhankelijk van een uitkering¹⁰. Onder werklozen kampt 11% van de

Daarnaast willen we ook andere belangrijke organisaties in de stad op deze manier trainen. Denk bijvoorbeeld aan personeel van scholen en kinderopvangorganisaties. Hier hebben we al afspraken over gemaakt. Deze afspraken willen we ook maken met organisaties die inwoners helpen met geldzaken en de gezondheidszorg (zie 4.3 en 4.4).

4.1.2 Wijkteams en Wijkwijzers We gaan hier dieper in op de aanpak voor Wijkteams en Wijkwijzers. Deze hebben namelijk een bijzondere rol, en vragen daarmee nog aanvullende stappen. Zowel de Wijkteams als de Wijkwijzers zijn een breed

Veel voorkomende uitspraken om laaggeletterdheid te verbergen

Wat willen we bereiken? DOEL: Het herkennen en bespreekbaar maken van laaggeletterdheid is onderdeel van de werkwijze van onze professionals. KPI: Aantal trainingen aangeboden over laaggeletterdheid. KPI: Aantal doorverwijzingen naar het Huis voor Taal en Meedoen tot standgekomen.

27

aanspreekpunt voor inwoners die vragen hebben, of zich melden met sociaal-maatschappelijke problemen. Inwoners verwachten een totaalplan voor hun problemen (Wijkteams), of een antwoord op hun brede vragen (Wijkwijzers). Wijkwijzers zijn ook een soort routekaart naar alle belangrijke activiteiten in de omgeving. Daarnaast worden kleine hulpvragen ook ter plekke beantwoord. Bijvoorbeeld hulp bij het invullen van een formulier. Om de inwoners zo goed mogelijk te helpen moet laaggeletterdheid herkend worden als deel van het probleem van de inwoner. Ook moet de professional of vrijwilliger weten waar inwoners met dit probleem terecht kunnen. We gaan hier op de volgende manieren mee aan de slag: ▶ Wijkteammedewerkers krijgen een training zoals in het vorige sub-hoofdstuk besproken. ▶ Wijkwijzer vrijwilligers krijgen in hun basistraining (wordt uitgevoerd door M-Pact) standaard een onderdeel over laaggeletterdheid. Vrijwilligers die hun basistraining al hebben afgerond kunnen losse modules volgen over dit onderwerp. ▶ We gaan het activiteitenoverzicht van het Huis voor Taal en Meedoen opnemen in het standaardoverzicht van de Wijkwijzers op bijvoorbeeld de gemeentelijke website. ▶ We wijzen Wijkteams en Wijkwijzers op de activiteitenformats op de website van de Taalsamenwerking. Zo kunnen zij de inwoner naar een passende activiteit verwijzen.

▶ Er wordt in de communicatie en dienstverlening van Wijkwijzers en Wijkwijzers rekening gehouden met laaggeletterdheid. Dit betekent bijvoorbeeld goede openingstijden en telefonische bereikbaarheid, en een Direct Duidelijk - schrijfstijl.

Wat willen we bereiken? DOEL: Er is bij alle Wijkteams en Wijkwijzers kennis over laaggeletterdheid en het (educatie) aanbod voor laaggeletterden. DOEL: We integreren het aanbod van het Huis voor Taal en Meedoen in het overzicht van het totaalaanbod bekend bij de Wijkwijzers.

4.2 Gemeentelijke communicatie Waarom doen we dit? We willen dat inwoners goed mee kunnen doen. Daarvoor moeten we als gemeente eerst naar onszelf kijken. Omdat wij als overheid een voorbeeldfunctie hebben, maar ook omdat we dat als plicht zien voor onszelf Veel contact tussen overheid en inwoners gaat tenslotte over zaken waar inwoners recht op hebben, of zaken waar inwoners een verplichting hebben. Dit moet zo laagdrempelig mogelijk zijn. We weten dat er veel mensen zijn die moeite blijven houden met ambtelijke taal of digitale vaardigheden. Zojuist hebben we verteld hoe we ervoor gaan zorgen dat medewerkers die inwoners spreken hier goed mee om kunnen gaan. Nu gaan we er op in hoe we informatie richting inwoners zo toegankelijk mogelijk gaan maken.

Toegankelijkheid van informatie is altijd belangrijk. We houden daarbij rekening met de grote diversiteit aan inwoners in onze stad. Niemand is hetzelfde. Daarom hebben we daar al afspraken over gemaakt. Een aantal daarvan staan bijvoorbeeld in onze dienstverleningsvisie. Daarin staat dat we verschillende kanalen aanbieden voor onze diensten. Namelijk digitaal, telefonisch, en fysiek. Zo kunnen inwoners zo veel mogelijk zelf kiezen hoe ze contact met ons willen hebben. Onze visie daarop is ‘digitaal waar het kan, en persoonlijk waar het moet’. Daarnaast zijn we begonnen met de ‘omnichannel methodiek’ van de VNG. Eerder beheerden en vulden we onze kanalen apart van elkaar in. Met de omnichannel methodiek laten we een mix van kanalen goed op elkaar aansluiten. Dit past bij de verwachting van de inwoner. Of die nu iets opzoekt op de website, een brief leest, belt of langskomt; voor de inwoner zijn we ‘de gemeente’, niet een verzameling losse diensten. Met deze aanpak willen we dat inwoners bij ons vinden wat ze zoeken, op elk gewenst moment.

KPI: Aantal vrijwilligers Wijkteams getraind. KPI: Aantal trainingen verzorgd bij de Wijkteams.

28

We hebben gekeken naar welke concrete verbeteringen we de komende tijd kunnen doorvoeren voor laaggeletterde inwoners. Daarnaast zijn er

denkrichtingen die we gaan uitwerken. We verwachten dat hierdoor op den duur onze ambities hoger kunnen worden dan de middelen die er nu voor zijn. We gaan met de bestaande middelen aan de slag, en kunnen vanaf 2022 aangeven welke eventuele aanvullende middelen wenselijk zijn.

4.2.2 Direct Duidelijk De gemeente Enschede heeft in 2019 de ‘Direct Duidelijk Deal’ ondertekend. Daarin beloven we dat we heldere taal gebruiken in onze schriftelijke communicatie aan inwoners. Bijvoorbeeld in brieven. Taalniveau B1 is hiervoor de basis. Ongeveer 80% van de Nederlanders begrijpt dit taalniveau. Via lezerspanels hebben inwoners geholpen om deze basis verder te ontwikkelen. De uitnodiging aan inwoners om mee te denken over onze brieven blijft open staan. Daarnaast is er gewerkt aan een tekststructuur die leesbaarheid bevordert. De stijlvoorschriften zijn onze schrijfafspraken vastgelegd in de Enschedese Schrijfwijzer. Deze is in het voorjaar van 2021 vernieuwd en beschikbaar gesteld aan alle medewerkers. Deze schrijfafspraken zijn verwerkt in de Briefschrijftraining die alle medewerkers via de Enschedese School kunnen volgen. Sinds de start van het project zijn we bezig alle brieven en webteksten te herschrijven. Tot nu toe zijn er 1.000 documenten herschreven of geschreven volgens de richtlijnen van Direct Duidelijk. Dit is ongeveer 30% van alle documenten. De bedoeling is dat alle communicatie aan inwoners voor 2023 is herschreven. Tot nu toe zijn ongeveer 140 medewerkers getraind in Direct Duidelijk schrijven. Wanneer een medewerker getraind is, kan deze ook taalcoach worden.

Dit betekent dat de medewerker collega’s kan helpen met het schrijven van duidelijke teksten. Iedere afdeling krijgt een taalcoach. Direct Duidelijk heeft als uitgangspunt taalniveau B1. Dat is hoger dan het taalniveau van laaggeletterden. Dit is namelijk A2/1F. Een verschil tussen de taalniveaus van Direct Duidelijk en laaggeletterdheid staat in bijlage 3. Het taalniveau is niet precies hetzelfde, maar we komen er wel bij in de buurt. Daarnaast draagt Direct Duidelijk bij aan bewustwording bij medewerkers rondom de functie van taal als bindmiddel. Volgens de richtlijnen van Direct Duidelijk staat in elke brief een

Wat willen we bereiken? DOEL: We maken onze communicatie begrijperlijker voor inwoners via het Direct Duidelijk-project. KPI: Aantal herschreven documenten volgens de Direct Duidlijk-standaard. KPI: Aantal medewerkers getraind. KPI: Dekkingsgraad van de aangestelde taalcoaches.

kopje ‘Heeft u nog vragen?’. Daaronder staan duidelijke contactgegevens. Zo kunnen inwoners makkelijk contact opnemen als iets niet duidelijk is. Door ook onze telefonisten goed te trainen (zie 4.1), kunnen mensen straks rekenen op de juiste hulp bij hun vragen. We blijven onze brieven daarom schrijven op taalniveau B1. Wel blijven we scherp op communicatie die ook met de Direct Duidelijk standaard veel vragen blijft oproepen. Daar kunnen we over gaan op alternatieven, bijvoorbeeld beeldbrieven of basisniveau 1F. Daarnaast gaan we ook beoordelen hoe we Direct Duidelijk kunnen toepassen in beleidsstukken en bestuursvoorstellen. Deze moeten voor raadsleden en andere geïnterresseerden begrijpelijk en leesbaar zijn. Dat draagt bij aan transparantie en toegankelijkheid over hoe de gemeente werkt. We moeten hier een goede afweging maken tussen het taalniveau, de noodzaak voor het bespreken van technische en complexe informatie, en vastgelegde opmaak zoals de gemeentelijke huisstijl.

4.2.3 Pilot digipanel Een belangrijk deel van de gemeentelijke dienstverlening en informatieverstrekking gebeurt via de website van de gemeente. Steeds meer zaken kunnen online geregeld worden. Sinds COVID-19 is nog duidelijker geworden dat online dienstverlening onmisbaar is. We vinden het daarom belangrijk dat onze website goed te gebruiken is door alle inwoners, ook laaggeletterden. We hebben bijvoorbeeld een voorleesfunctie. Ook wordt de mogelijkheid altijd

29

aangeboden om te bellen of een afspraak te maken. We ontwikkelen dit jaar een nieuwe website. Daarbij gaan we nog een stap verder. Het taalniveau van de teksten moet passend zijn, maar ook moet de structuur begrijpelijk zijn. . De informatie moet overzichtelijk zijn, en invulvelden eenduidig. Er bestaat nog geen standaard ideale website voor laaggeletterden. In het Rekenkamerrapport ‘de digitale snelweg naar de gemeente’ uit 2019 werd daarom nadrukkelijk geadviseerd laaggeletterde inwoners te betrekken bij de online dienstverlening¹⁵. Daarom gaan we een pilot starten waarbij een panel van laaggeletterde inwoners de website test. De pilot bestaat uit 6 sessies. Elke sessie bestaat uit 5 laaggeletterde inwoners. De inwoner krijgt een opdracht uit te voeren op onze website. We bespreken dan met ze wat ze bij het uitvoeren daarvan merken. Zo kijken we welke verbeteringen er aangebracht kunnen worden. De Universiteit Twente ondersteunt in het opzetten en uitvoeren van het onderzoek. Alifa werft en begeleidt de deelnemers. Na de 6 sessies bekijken we de opbrengst. Levert het een belangrijke bijdrage aan een betere website, dan willen we dit soort sessies vaker organiseren. Niet alleen met laaggeletterden, maar ook met andere inwoners.

Wat willen we bereiken? DOEL: We verbeteren de gebruiksvriendelijkheid van de gemeentelijke website voor laaggeletterde inwoners. KPI: Aantal georganiseerde panelsessies.

4.2.4 Ondersteunen via video We willen beter gebruik maken van video’s om een boodschap te vertellen. Ook de BAS ziet hier kansen. We zoeken nog naar de beste manier om dit te doen. We hebben gezien dat videoboodschappen het bereik vergroten. Bijvoorbeeld in onze digitale nieuwsbrieven aan bijstandsgerechtigden en in onze promotiecampagne voor ‘Rondkomen met je Inkomen’. Daarentegen zijn er ook inwoners die deze vorm van

30

communicatie onprettig vinden, of slecht kunnen gebruiken. Ook zijn we vanuit de Rijksoverheid gebonden aan ‘DigiToegankelijkheidseisen’. Deze stellen eisen aan de toegankelijkheid van video’s. Zo moet er namelijk een ondertiteling of transcriptie bij de video zijn. Daarnaast is een video een relatief dure manier om informatie over te brengen. We gaan de komende tijd de afweging maken welke boodschappen het best via video verteld kunnen worden. En welke boodschappen het beste op andere manier verspreid kunnen worden. Ook beoordelen we of er via landelijke platformen, bijvoorbeeld Stichting Lezen & Schrijven, al video’s bestaan die we kunnen gebruiken bij algemene diensten. Bijvoorbeeld het aanvragen van een paspoort. Deze afwegingen maken we onder andere tijdens de ontwikkeling van de nieuwe website.

(digitaal) mag worden buitengesloten van essentiële diensten. De nieuwste schakel in dit programma is het oprichten van een ‘Informatiepunt Digitale Overheid’. Hier kunnen mensen terecht met vragen over zaken met overheidsinstanties waar ze zelf niet uitkomen, bijvoorbeeld het aanvragen van huurtoeslag. In Enschede worden voor de zomer van 2021 de medewerkers van de bibliotheek getraind. Vanaf september 2021 gaat het informatiepunt open. Vanzelfsprekend werken we hier samen met het Huis voor Taal en Meedoen. Er wordt ook een landelijke campagne opgezet om bekendheid te geven aan de informatiepunten. Dit is een mooie aanvulling op onze eigen dienstverlening. Inwoners kunnen hier namelijk ook terecht voor hulp bij contact met andere overheden waar wij anders geen invloed op hebben.

4.2.5 Chatten in plaats van zoeken

4.3 Geldzaken op orde

Andere gemeentes ontwikkelen chatopties om mensen digitaal sneller de juiste informatie aan te bieden. Er worden verschillende varianten ingezet. Bijvoorbeeld chatbots, live chats, of een WhatsApp chat. Deze opties zouden kunnen bijdragen aan de inclusie van inwoners met verminderde digitale- of taalvaardigheden. Pagina’s met tekst doorzoeken vraagt namelijk veel van je digitale en taalvaardigheden. Veel makkelijker is het om je vragen te stellen in een kanaal dat direct het juiste resultaat aanbiedt. Er wordt op dit moment buiten onze gemeente onderzoek gedaan naar hoe dit laaggeletterde inwoners precies kan helpen. We volgen de ontwikkelingen. Op basis van de lessen van andere gemeentes maken wij de afweging of en welke variant wij in willen zetten. Bemannen van een chat vraagt extra personeel, en het ontwikkelen van een functionele chatbot is een investering. We nemen deze afweging mee bij de omnichannel aanpak.

4.2.6 Informatiepunt digitale overheid Bibliotheken in heel Nederland werken samen aan een programma digitale inclusie. Dit doen zij samen met uitvoeringsorganisaties van de overheid zoals de Belastingdienst en het UWV, en op initiatief van de RIjksoverheid. Het idee is ook hier dat niemand

Waarom doen we dit? Uit onderzoek is gebleken dat laaggeletterden een grotere kans hebben om (tijdelijk) in armoede te leven dan andere mensen⁴. Daarnaast bestaat er een relatie tussen laaggeletterdheid en schuldenproblematiek⁴. Onder de personen die bij schuldhulpverlening terecht komen zijn mensen die moeite hebben met lezen of rekenen oververtegenwoordigd⁴. Dit is interessant, omdat er tegelijkertijd is vastgesteld is dat laaggeletterden vaak op eigen kracht de weg naar schuldhulpverlening niet kunnen vinden⁴.

Er moet dus een goede aansluiting zijn tussen hulp bij het ontwikkelen van basisvaardigheden, en hulp bij armoede en schulden. We hebben nieuw beleid vastgesteld voor dit laatste thema. Vanuit het thema Rondkomen met je Inkomen worden inwoners proactiever en laagdrempeliger geïnformeerd over beschikbare hulp. Denk hierbij aan een communicatiecampagne met informatieve filmpjes, of aan het inzetten van slimme advertenties. Dit helpt laaggeletterde inwoners beter de weg naar de juiste hulpverlening te vinden.

Wat willen we bereiken? DOEL: We versterken de wederzijdse verbondenheid tussen onze taalactivitieten en activiteiten gericht op ondersteuning bij geldzaken. KPI: Aantal trainingen op het herkennen en bespreken van laaggeletterdheid verzorgd bij financiële ketenpartners. KPI: Aantal bekende trajecten / faciliteiten waar hulp geboden wordt bij de financiële administratie en het ontwikkleen van financiële vaardigheden.

van organisaties die een rol spelen bij armoede en schuldhulpverlening. Hierbij is ook het thema laaggeletterdheid aan bod gekomen. De komende jaren gaan we de banden aanhalen tussen organisaties die bezig zijn met armoede, schuldhulpverlening en laaggeletterdheid. Naast de inzet die we bij hoofdstuk 4.1 hebben genoemd, moeten we zorgen dat er bij deze organisaties voldoende kennis is van elkaars aanbod. Dit helpt om inwoners naar de juiste specialisten te begeleiden. Ook voorkomt het dat er dingen dubbel ontwikkeld worden. De Wijkwijzers vervullen hier een belangrijke functie als spin in het web. Ook de samenwerking binnen de Enschedese Schuldenvrijroute kan hier aan bijdragen. Op dit moment wordt er via verschillende kanalen hulp aangeboden bij geldzaken. Laaggeletterden kunnen hier ook gebruik van maken. Er wordt hulp geboden bij het begrijpen en invullen van formulieren via de Power Centra, Alifa en het Formulieren Adviespunt van het Diaconaal Platform Enschede. Daarnaast bieden Alifa, Humanitas, en Diaconaal Platform ook hulp bij het op orde brengen en houden van de financiële administratie. Hulp bij budgetteren wordt aangeboden door onder andere het Leger des Heils, Alifa, en Power. Voor een deel zien we dat de activiteiten binnen dezelfde organisaties worden aangeboden die deelnemen in de Taalsamenwerking.

We gaan deze organisaties aanspreken op het belang van goede kennisuitwisseling ook binnen eigen organisatie. ▷ Achtergrond informatie over dit onderwerp is terug te vinden in de kadernota Rondkomen met je Inkomen.

Er zijn ook een aantal netwerkbijeenkomsten geweest

31

4.4 Goede gezondheid Waarom doen we dit? Uit onderzoek is gebleken dat laaggeletterden een slechtere gezondheid ervaren dan anderen, en daarnaast ook een lagere feitelijke gezondheid hebben⁴. Ook hebben ze verminderde gezondheidsvaardigheden. Dat wil zeggen dat ze minder weten van verschillende ziekten, meer moeite hebben medicatie en zelfzorg goed toe te passen, en vaker een beroep doen op een huisarts of ziekenhuis¹⁰. Dit laat het belang zien van voldoende ondersteuning aan laaggeletterden rondom gezondheid.

Er liggen op dit gebied kansen die we de komende tijd gaan benutten. Dit komt pas echt goed tot zijn recht na COVID-19. We vinden het op dit moment niet gepast om binnen de gezondheidszorg aandacht te vragen voor nieuwe onderwerpen. Wel kunnen we verder gaan met het ondersteunen bij een gezonde leefstijl. Daar zijn we als gemeente al mee bezig. We bieden verschillende programma’s aan om op een laagdrempelige manier te werken aan een gezondere leefstijl. Dit zijn bijvoorbeeld Scoren met Gezondheid, Bewegen Werkt, Life Goals, en Supporter van Elkaar. Laaggeletterden hoeven hierbij geen schriftelijke informatie te verwerken om toch de boodschap te begrijpen. Daarnaast is door de gemeente, Sportaal, en Menzis de gecombineerde leefstijlinterventie ingevoerd. Binnen dit project kan een inwoner gratis gebruik maken van een Beweegmakelaar. Deze Beweegmakelaar kan de inwoner helpen om gezonder te leven. Deze persoon kijkt met een brede blik naar de situatie en kan dus ook laaggeletterdheid herkennen. In de toekomst gaan we huisartsen en medici trainingen aanbieden om laaggeletterdheid te herkennen en ermee om te gaan (zie 4.1). Het aanbieden van beeldende informatie kan hierbij een goede stap¹⁰. Ook heeft de Stichting Digisterker het programma DigiVitaler

32

Wat willen we bereiken? DOEL: Inwoners kunnen voldoende steun krijgen om geen gezondheidsproblemen te ontwikkelen als gevolg van laaggeletterdheid. KPI: Aantal trainingen verzorgd binnen de gezondheidszorg. KPI: Aantal deelnemers aan verschillende activiteiten ter ondersteuning van een gezonde leefstijl. KPI: Aantal deelnemers DigiVitaler.

opgericht. Dit programma helpt mensen om te gaan met de digitale medische wereld. De bibliotheek in Almelo heeft vanuit dit programma workshops gemaakt samen met Ziekenhuis Almelo en een huisartsenpraktijk. In 2022 volgt de Bibliotheek Enschede dit voorbeeld. Ten slotte houden we nauw contact met beleidsmakers op het gebied van gezondheid en sport. Zo kunnen we samen optrekken in het aanpakken van verdere kansen. ▷ Binnenkort verschijnt het nieuwe Sportakkoord. Hierin wordt nog meer informatie verschaft over wat we doen om inwoners in staat te stellen zo gezond mogelijk te leven.

4.5 Enschede studentenstad In Enschede hebben wij in vergelijking met andere Twentse gemeentes ook nog een unieke doelgroep: de snelgroeiende groep buitenlandse (PHD) studenten. Er zijn de afgelopen jaren steeds meer Engelssprekende studenten in Enschede komen wonen. Dat komt onder andere door het internationaliseringsbeleid van de Universiteit Twente en Saxion Hogeschool. Deze studenten vormen een speciale NT2-groep. Bij aankomst spreken de meeste van hen niet of nauwelijks Nederlands. Zij hebben geen verplichting de taal te leren. Een deel van die studenten wil ook niet lang in Nederland blijven. Hierdoor gaat een aanzienlijk deel van de groep niet aan de slag met het leren van goed Nederlands. Wel liggen bij hen dezelfde gevaren op de

loer als bij andere laaggeletterden. De Universiteit Twente heeft verschillende taalcursussen en een taalcafé. Saxion heeft taalcursussen voor internationale studenten (A1 en A2 niveau) met de mogelijkheid tot aanvullende lessen over de Nederlandse cultuur. Daarnaast bieden ze ook taalcursussen ter voorbereiding op het Nederlands staatsexamen, zoals geldt binnen het inburgeringstraject. De onderwijsinstellingen zijn verantwoordelijk voor ondersteuning van deze studenten. Via verschillende methoden proberen zij de internationale studenten een goede start te geven en hulp te bieden bij het begrijpen van de Nederlandse maatschappij. Toch gaat door een combinatie van taalbarrières, culturele verschillen, en het ontbreken van een netwerk bij aankomst niet altijd alles soepel.

▷ Meer weten over wat de gemeente doet om instroom van internationale studenten in goede banen te leiden? Let dan op de komst van het Welcoming City beleid!

Sommige studenten weten hun weg in de Nederlandse samenleving niet goed te vinden. Dat wordt pas duidelijk als het te laat is. We praten de komende tijd met de onderwijsinstellingen om te kijken of we elkaar kunnen ondersteunen. Dit doen we samen met de afdeling studentenbeleid. We willen dat internationale studenten weten dat ook zij recht hebben op onze algemene voorzieningen om hulp te krijgen. Het gaat hier bijvoorbeeld over de meerwaarde van Wijkwijzers om de weg naar specialistische hulpverlening te kunnen vinden. Of de functie van de Formulierenbrigade om belangrijke formulieren te helpen begrijpen. Dit gaan we in de bestaande informatiekanalen naar deze doelgroep beter communiceren. We hebben inmiddels geïnventariseerd welke kanalen dat zijn. Vanuit studentenbeleid wordt de komende tijd ook aan het probleem gewerkt met meerdere concrete acties, bijvoorbeeld: ▶ Het promoten van Engelse vertalingen van websites van woningcorporaties. ▶ Het maken van een overzicht van faciliteiten en activiteiten in de stad voor internationale studenten. ▶ Het ontwikkelen van toolkits voor bedrijven om hen te helpen hun deuren te openen voor internationale alumni. ▶ Het aanspreken van bedrijven op de mogelijkheden om taalcursussen aan te bieden aan internationale alumni. Zo kunnen ze hen als talent binnenhalen.

We werken samen met studentenbeleid om te zorgen dat het aanbod van het Huis voor Taal en Meedoen en het LeerWerkLoket worden meegenomen in het verder ontwikkelen van deze activiteiten.

33

5. Doelstellingen & indicatoren Hieronder geven we een overzicht van alle doelstellingen die we gedurende dit uitvoeringsprogramma hebben opgesteld. Daarnaast geven we ook een overzicht van alle indicatoren (KPI’s). Voor indicatoren die we reeds bijhouden geven we de stand van zaken uit 2020 direct weer. De indicatoren die we kunnen weergeven vanaf 2022 staan apart weergegeven. De indicatoren worden door de verschillende betrokken beleidsterreinen en uitvoerende partijen bijgehouden. We gaan deze doelstellingen en indicatoren gebruiken voor onze jaarlijkse evaluatie.

Wat willen we bereiken? Iedereen een goede start: ▶ Het gebruik van de VVE door geïndiceerde kinderen in 2025 verhogen tot 85%. ▶ We betrekken de taalontwikkeling van ouders bij de taalontwikkeling van hun kinderen. Dit doen we door het gebruik van gezinsgerichte instrumenten uit te breiden. ▶ We willen dat zo weinig mogelijk jongeren het onderwijs verlaten voordat zij een startkwalificatie hebben behaald. In 2023/2024 streven binnen de regio Twente naar een percentage van maximaal 1,6%. ▶ De komende jaren verhogen we in Twente het percentage jongeren zonder startkwalificatie dat we terug naar school begeleiden tot 30%. ▶ Alle jongeren uit VSO, PRO, en Entree onderwijs die stoppen met school voordat ze een diploma behalen zijn per 1 oktober 2021 bekend bij de gemeente. ▶ We verbeteren het rendement van het inburgeringstraject op taal en participatie. Werken aan je vaardigheden: ▶ Per 2022 herstellen van het aantal deelnemers aan het educatie aanbod zoals voor COVID-19. Daarna organiseren we een jaarlijkse groei van 10%. ▶ Het Huis voor Taal en Meedoen vergroot haar bereik en toegankelijkheid voor de doelgroep. ▶ We zorgen voor voldoende kwaliteit en deskundigheid onder taalvrijwilligers bij non-formele trajecten. ▶ We gaan de aantrekkingskracht voor NT1-deelnemers van het educatieaanbod vergroten en laten daarmee het aandeel NT1-deelnemers binnen het aanbod groeien.

We streven eind 2021 naar 50 NT1-ers in en daarna jaarlijks 20% erbij. ▶ We zorgen voor voldoende kwaliteit en deskundigheid onder taalvrijwilligers bij non-formele trajecten. ▶ We hebben grip op de effectiviteit en kwaliteit van de beschikbare educatieve activiteiten. Voor het formele onderwijs verlangen we dat 70% van de taaldeelnemers bij het afronden één of meer niveaustijgingen heeft gerealiseerd. ▶ We verbeteren de ketenaanpak en samenwerking binnen het Huis voor Taal en Meedoen.

34

Iedereen kan meedoen: ▶ Het herkennen en bespreekbaar maken van laaggeletterdheid wordt onderdeel van de werkwijze van onze professionals. ▶ Er is bij alle Wijkteams en Wijkwijzers kennis over laaggeletterdheid en het (educatie) aanbod voor laaggeletterden. ▶ We integreren het aanbod van het Huis voor Taal en Meedoen in het overzicht van het totaalaanbod bekend bij de Wijkwijzers. ▶ We gaan inwoners tegemoet komen via het vereenvoudigen van onze communicatie via het Direct Duidelijk-project. ▶ We verbeteren de gebruiksvriendelijkheid van de gemeentelijke website voor laaggeletterde inwoners. ▶ We versterken de wederzijdse verbondenheid tussen onze taalparnters en en activiteit gericht op ondersteuning bij geldzaken. ▶ Inwoners kunnen voldoende steun krijgen om geen gezondheidsproblemen te ontwikkelen als gevolg van laaggeletterdheid.

Prestatie indicatoren 2021 Gebruik VVE

Kennissessies IKCs

Gebruikers VoorleesExpress

Gebruikers Ei van Columbus

20

50

35

Jongeren terug naar school

Capaciteit Regieteam

Deelnemers HvTem

Kennissessies van HvTeM

25%

590

1271

1

Taalvrijwilligers getraind

Gesprekken LWL

Werkgevers aangesloten bij Taalakkkoord

Gebruikers Twents Fonds

120

4

6

315

74%

35

Aantal deelnemers entreeopleidingen en vak modules

155 Digipanel sessies

Bekende financiële trajecten

0

9

Aantal herschreven documenten

Medewerkers getraind Direct Duidelijk

1000

140

Bijlagen Bijlage 1 - Overzicht activiteiten Huis voor Taal en Meedoen 2021 Alifa • • • • • •

Lees- en schrijfhuis, 2 locaties Praathuis, 2 locaties Spel aan Huis Taal op Maat, groepen en individuele trajecten Twentse Cameraatjes Trainen en voorlichten herkennen en bespreken laaggeletterdheid

Prestatie indicatoren vanaf 2022

De Bibliotheek Enschede

NT1 deelnemers HvTeM

> 1 niveaustijging formele educatie

Scores Sociale Inclusie Meting

Klanttevredenheidsscore

Jongeren zonder startkwalificatie

Aantal combi trajecten HvTeM

Aantal schakeltrajecten HvTeM

Via HvTeM start (vrijwilligers) werk

Aantal trainingen over laaggeletterdheid

Dekkingsgraad taalcoaches

Aantal deelnemers gezondheidsinterventies

Aantal Wijkwijzer vrijwilligers getraind

• • • • • • • • • •

Huisvesting Huis voor Taal en Meedoen De Bibliotheek op School Voorleesexpress BoekStart Thuistaal Swoesj Cursussen digitale vaardigheden (e.g. Klik en Tik, Digisterker) Informatiepunt Digitale Overheid Vanaf 2022: DigiVitaler

M-Pact • • • • • •

Professionalisering Huis voor Taal en Meedoen “Doe Mee in Enschede” - Ondersteuning participatieverklaringstraject inburgeraars, 6 groepen “Doe Mee in Enschede intervisie”, 4 groepen “Enschedese Vrouwen met Ambitie” / “Eigen Kracht”, 6 groepen Commerciële taalcursussen Volksuniversiteit Trainen taalvrijwilligers en vrijwilligers Wijkwijzers

Power • • • •

36

Non-formeel taal onderwijs Computerlessen Formulierenhulp Hulp met budgetteren

37

Organiserende partij

ROC van Twente • • • • • • • • •

Activiteit gericht op Rekenen

Formele taallessen, 8 groepen (niveaus A0 t/m B2) Formele taallessen DCW Assessment / Intake, Toetsing, Taalschoolwerkplan Open Leer Centrum Formele educatie digitale vaardigheden, 5 groepen “Doe Mee” - Taallessen NT2 met nadruk op participatie, 2 groepen Praktijlessen met vaktaal, 3 werkelden “Scoren met Gezondheid”- Taal richting gezondheid, 13 groepen Aanvullende modules financiële vaardigheden, digitale wereld, voorzieningen in de stad

Alifa

Financiën

Digitale vaardigheden

- Thuisadministratie - Belasting invulhulp - Persoonlijk budgetadvies

- BAAS-trainingen

- Digisterker - Klik en Tik - Swoesj - Ipad en Iphone beginnerscursus - Windows 10 basiscursus - Windows 10 vervolgcursus

Bibliotheek Enschede

M-Pact

SIVE • •

- Taaltafels - Hulp bij formulieren - Grip op je geld

- Computerles

- Rekenles

- Financiën

- Digitale vaardigheden basis - Digitale vaardigheden diplomatraject

1 activiteit

7 activiteiten

10 activiteiten

Power

Non-formele taalles voor hoger opgeleide vrouwen (NT2) “Taalontmoeting” - oefenen spreekvaardigheden NT2.

ROC van Twente

SIVE

Bijlage 2 - Matrix dekking aanbod Huis voor Taal en Meedoen Organiserende partij

Vrijwilligerswerk

- Gezelschap - Ontmoetingsgroepen - Jongereninformatiepunt - Jeugdsoos - Stap in bezoek

- Taalvrijwilligers Alifa - Vrijwilligers Alifa

M-Pact

- Enschedese Vrouwen met Ambitie - Doe Mee (statushouders)

- Enschedese Vrouwen met Ambitie - Vacaturebank M-Pact / bemiddeling naar vrijwilligerswerk

Power

- Power faciliteiten algemeen

- Taaltafels - Sollicitatiehulp - Power faciliteiten algemeen

ROC van Twente

- Doe Mee!

- Praktijkles zorg & dienstverlening - Praktijkles techniek - Praktijkles horeca - Praktijles logistiek

SIVE

- Groet en Ontmoet - Handwerkgroep - Inspirerende Ontmoeting

- Taalvrijwilligers SIVE - Kantoorvrijwilligers SIVE - Vrijwilligers SIVE anders

- Kijk wat ik Kan

12 activiteiten

7 activiteiten

10 activiteiten

Schrijven

Spreken

Alifa

- Taal op Maat - Lees- en Schrijfhuis

- Taal op Maat - Lees- en Schrijfhuis

- Taal op Maat - Praathuis - Twentse Cameraadjes

Bibliotheek Enschede

- Leesclub NT1 - Thuistaal - BoekStart - Voorleesexpress

- Thuistaal - Voorleesexpress

- Leesclub NT1 - Thuistaal - BoekStart - Voorleesexpress

Bibliotheek Enschede

M-Pact

- Dutch for absolute beginners - Dutch for beginners

- Dutch for absolute beginners - Dutch for beginners

- Dutch for absolute beginners - Dutch for beginners

Power

- Taaltafels - Taalles Power

- Taalles Power

- Taaltafels - Taalles Power

SIVE

Activiteit gericht op Meedoen

Lezen

ROC van Twente

38.

Organiserende partij

Activiteit gericht op

Alifa

- Formeel taalaanbod van alfa t/m B2 - Formeel taalaanbod van alfa t/m B2

- Taalles voor hoger opgeleide vrouwen

- Taalles voor hoger opgeleide vrouwen

- Taalles voor hoger opgeleide vrouwen

12 activiteiten

9 activiteiten

12 activiteiten

Werk

- Enschedese Vrouwen met Ambitie - Doe Mee (statushouders)

39

Organiserende partij

Alifa

Activiteit gericht op Gezondheid

Gezin

- Alzheimer Café - Alzheimer Theehuis

- Thema cursussen gericht op gezinnen met kinderen <3 jaar - Triple P - Spel Aan Huis - Ontmoetingsgroepen voor gezinnen - Thuistaal - BoekStart - Voorleesexpress

Bibliotheek Enschede M-Pact

- Enschedese Vrouwen met Ambitie - Doe Mee (statushouders)

Power

- Hulp bij formulieren - Taaltafels

ROC van Twente

- Scoren met Gezondheid - Sport en Gezondheid - EHBO cursussen

Bijlage 3 - Verschil Direct Duidelijk en voorschriften laaggeletterdheid Afwijkingen en overeenkomsten schrijfinstructies A2 t.o.v. B1 A2 Factsheet eenvoudige taal voor laaggeletterden (Stichting Lezen & Schrijven) 2021

Tekststructuur

Vorm

SIVE

9 activiteiten

7 activiteiten

Tekstinhoud

- Kernboodschap(pen) van de tekst bovenaan in tekst en elke alinea - Gebruik korte (vraag) kernzinkoppen, vetgedrukt - Max. 5 alinea’s in een tekst - Per alinea max. 2-10 zinnen - Aantal woorden per zin max 10 - Gebruik opsommingstekens

- Idem; kernboodschap(pen) meteen na inleiding, gevolgd door onderbouwing en slot - Idem; Gebruik korte (vraag) kernzinkoppen, vetgedrukt - Maximale alinea’s onbekend - Per alinea max. 9 zinnen - Aantal woorden per zin 10-15 - Idem; gebruik opsommingstekens

-

- Lettertype: 10 punts schreefloos - Regelafstand onbekend - Belangrijke informatie in kernzinkop dikgedrukt, anders niet - Alleen kernzinkop vetgedrukt - Zinnen links uitlijnen. Geen instructies over nieuwe regels per zin.

Lettertype: minimaal 12 punts, met ruimte en schreefloos Regelafstand 1.5 minimaal Kleur: zwarte letters op wit papier Belangrijke of nieuwe informatie vetgedrukt Zinnen onder elkaar, links uitlijnen en telkens op nieuwe regel

- Stel eenvoudige vragen die aangeven wat de lezer nodig heeft - Idem; op vriendelijke wijze kernboodschappen (in de kernzinkop, persoonlijk aanspreken) eventueel de vorm van een vraag geven - Alleen informatie wat nodig is - Idem; alleen informatie wat nodig is, één - Niet teveel informatie: liever niet meer dan drie onderwerpen boodschap per zin. bieden - Idem; niet teveel informatie. - Herhaal belangrijkste informatie nog een keer Max aantal onderwerpen onbekend - Geef de contactgegevens - In slot samenvatten (niet concreet de onderwerpen), terugblikken, en contact voor de toekomst geven - Idem; geef de contactgegevens (in het slot) - Foto’s werken beter dan tekeningen - Concrete beelden gebruiken - Eventueel pictogrammen voor vaste onderwerpen (telefoon voor telefoonnummer) - Géén grafieken en stroomdiagrammen

- Er wordt nog geen beeld gebruikt / niet noodzakelijk voor B1 niveau

Zinsbouw

- Onderwerp, persoonsvorm, lijdend voorwerp - Schrijf actieve zinnen - Houdt werkwoorden bij elkaar en bij het onderwerp - Geen tangconstructies, geen samengestelde zinnen - Geen nominalisaties (dus niet van een werkwoord een zelfstandig naamwoord maken)

- Er wordt nog geen beeld gebruikt / niet noodzakelijk voor B1 niveau

Woorden

- Alledaagse woorden, - geen vaktaal of vakjargon - Geen synoniemen gebruiken - Alleen van eenduidige betekenis - Voorkom leenwoorden met niet- Nederlandse opbouw (cadeau) - Geen uitdrukkingen of figuurlijk taalgebruik - Schrijf getallen in cijfers - Opletten met afkortingen

- idem; schrijven in spreektaal - vaktaal alleen voor vakgenoten - idem: getallen in cijfers - datum als ‘zondag 16 mei 2021’, tijd in cijfers, bedragen met euroteken en cijfer, mobiele nummers in groepjes van twee cijfers - idem; afkortingen voorkomen, anders voluit en tussen haakjes erna de afkortingen

Beeld

40

B1 Enschedese Schrijfwijzer Direct Duidelijk communiceren 2021

41

Tekst al op B1 niveau volgens de Direct Duidelijk Schrijfwijzer aanpassen naar A2 niveau A2 Factsheet eenvoudige taal voor laaggeletterden (Stichting Lezen & Schrijven) 2021 Tekststructuur

1. Baken de tekst af tot 5 alinea’s met maximaal 10 zinnen per alinea. 2. Reduceer de zin tot maximaal 10 woorden per zin.

Bronnenlijst 1: Geletterdheid Inzicht.nl (2019). Aandeel laaggeletterden naar regio. Opgehaald 24 mei 2021 via: https:// geletterdheidinzicht.nl/

3. Vetgedrukte kernzinkoppen (in vraagvorm) gebruiken voor elke alinea. 4. Kernboodschap altijd bovenaan.

Vorm

5. Vergroot het lettertype van Arial 10 naar Arial 12 met 1.5 regelafstand. 6. Belangrijke / nieuwe informatie vetgedrukt maken 7. Zinnen links uitlijnen en nieuwe zin op nieuwe regel 8. Kleuren vermijden: alleen zwart op wit

Beeld

9. Keuze maken of beeld je beeld wilt gaan gebruiken ter verduidelijking van de tekst. Zo ja: kale, concrete foto’s gebruiken, pictogrammen alleen voor vaste onderwerpen. Géén grafieken/tabellen/diagrammen!

Zinsbouw

Woorden

2: Algemene Rekenkamer (2016). Aanpak van laagggeletterdheid. Opgehaald 22 mei 2021 via: https:// www.rekenkamer.nl/publicaties/rapporten/2016/04/20/aanpak-van-laaggeletterdheid 3: Stichting Lezen & Schrijven, Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), & Maastricht University (2016). Regionale spreiding van geletterdheid in Nederland. Opgheaald 24 mei 201 via: https:// www.lezenenschrijven.nl/sites/default/files/2020-09/Regionale_spreiding_van_geletterdheid_in_NL.pdf 4: Stichting Lezen & Schrijven (2018). Laaggeletterdheid in Nederland. Opgehaald 4 maart 2021 via: https:// www.lezenenschrijven.nl/sites/default/files/2020-08/Factsheet%20Laaggeletterdheid%20in%20Nederland.pdf

Volgens instructies B1 al toegankelijk voor A2, wel extra aandacht voor 10.

Actieve constructie: ‘onderwerp – doet – iets’, geen hulpwerkwoorden!

11.

Géén nominalisaties maken

12.

Alleen woorden met eenduidige betekenis

13.

Voorkom leenwoorden met niet Nederlandse opbouw

14.

Geen uitdrukkingen, idiomen, figuurlijk taalgebruik

5: Rijksoverheid (2020). Aanpak laaggeletterdheid. Opgehaald 2 mei 2021 via: https://www.rijksoverheid.nl/ onderwerpen/taal-rekenen-digitale-vaardigheden/aanpak-laaggeletterdheid 6: Buisman, M. & Houtkoop, W. (2014). Laaggeletterdheid in kaart. Opgehaald 4 maart 2021 via: https://ecbo.nl/ onderzoekspublicatie/laaggeletterdheid-in-kaart/ 7: Stichting Lezen & Schrijven (2018). Digitale vaardigheden en laaggeletterdheid. Opgehaald 26 maart 2021 via: https://www.lezenenschrijven.nl/sites/default/files/2020-08/Factsheet%20digitale%20vaardigheden.pdf 8: Inspectie van het Onderwijs (2020). De Staat van het Onderwijs 2020. Opgehaald 22 mei 2021 via: https:// www.onderwijsinspectie.nl/documenten/rapporten/2020/04/22/staat-van-het-onderwijs-2020 9: Inspectie van het Onderwijs (2021). De Staat van het Onderwijs 2021. Opgehaald 22 mei 2021 via: https:// www.onderwijsinspectie.nl/documenten/rapporten/2021/04/14/de-staat-van-het-onderwijs-2021 10: Stichting Lezen & Schrijven (2018). Feiten & Cijfers Laaggeletterdheid. Opgehaald 4 maart 2021 via: https:// www.lezenenschrijven.nl/sites/default/files/2020-08/2018_SLS_Literatuurstudie_FeitenCijfers_interactief_DEF.pdf 11: De Greef, M. (2017). Deelname aan educatietrajecten van het ROC van Twente zorgt voor een betere plek in de samenleving en op de arbeidsmarkt.

Opgehaald 22 mei 2021 via: https://openarchivaris.nl/blob/91/ c3/577d1145db29aa357a0c3f8c6136.pdf 12: Van der Geest, H. (2020). Het signaleren van laaggeletterdheid in de schuldhulpverlening. Opgehaald 22 mei 2021 via: http://essay.utwente.nl/82270/1/VandeGeest_MA_BMS.pdf 13: Stichting Lezen & Schrijven, ROA, & Maastricht University (2019). Spreiding van laaggeletterdheid. Opgehaald 24 mei 2021 via: https://www.lezenenschrijven.nl/sites/default/files/202008/2019_Rapport_Spreiding_laaggeletterdheid-webversie_DEF.pdf 14: Rekenkamercommissie Gemeente Enschede (2019). De digitale snelweg naar de gemeente. Opgehaald 24 mei 2021 via: https://privacy-web.nl/wp-content/uploads/po_assets/560120.pdf

42

43

Colofon Dit is een uitgave van de gemeente Enschede.

Vragen? Bel met het secretariaat van de afdeling Strategie en Beleid van het programma Economie, Werk en Onderwijs. Telefoon: 053 481 51 21.

Omslagfoto Annie Spratt via Unsplash © Mei 2021, gemeente Enschede