Strategienota Enschedese - Onze jeugd onze zorg def
Tekst van het document
school en kinderopvang en kan de IKC wijkcoach preventiever werken.
van hulp. Zonder deze arrangementen - groepsgericht en preventief waar het
De IKC-wijkcoach doet dit door vroegtijdig te signaleren. Daarnaast kan
kan en individueel waar het moet - zouden de uitgaven voor jeugdhulp hoger
de IKC-wijkcoach samen met de school op maat preventieve activiteiten
zijn geweest. We breiden dit initiatief in 2025 uit met nog 2 extra
ontwikkelen en aanbieden. Voor jeugdigen en ouders is de drempel minder
zorgintensieve scholen. We onderzoeken waar uitbreiding nog meer kan. We
hoog om in gesprek te gaan met de wijkcoach.
zijn daarnaast recent begonnen met ondersteuning in onderwijstijd bij het Onderwijscentrum Het Roessingh (OCR)30.
We breiden de inzet van de IKC-wijkcoach uit op alle IKC’s die daar behoefte START 2025
aan hebben. Op deze manier kunnen meer ouders en kinderen laagdrempelig in contact komen met de wijkcoach. De IKC-wijkcoach is zich bewust van het risico van ‘medicaliseren’ door zijn of haar aanwezigheid op het IKC. De IKCwijkcoach ziet het daarom ook als zijn of haar taak om ouders en leerkrachten te stimuleren en het vertrouwen te geven om hun eigen pedagogische rol te pakken. De rolafbakening van de IKC-wijkcoach met die van andere professionals in de school is een aandachtspunt. We ontwikkelen met de IKC-wijkcoaches en professionals van de school de taakinvulling van een
30
emeente Enschede (2024). Pilot Onderwijs-Zorg-Arrangement OCR. G Agendaformulier B&W-vergadering 5 maart 2024.
IKC-wijkcoach verder door en blijven nauwgezet monitoren wat dit oplevert. START 2025 ONZE JEUGD ONZE ZORG
26
INHOUD
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
BIJLAGE
10
10. VRIJWILLIGE HULPGEZINNEN BESCHIKBAAR
VOOR IEDEREEN IN DE STAD (KIND AAN HUIS) Op verzoek van de gemeenteraad is vorig jaar onderzocht of informele gezinssteun van toegevoegde waarde kan zijn voor Enschede. Bij informele gezinssteun vangt een gastgezin een kind of kinderen op uit een ander gezin. Vaak is dit wekelijks. Soms doen de gastgezinnen gewoon af en toe wat leuks met het kind of de kinderen. Uit het vooronderzoek kwam naar voren dat hier behoefte aan was en dat partners er de voordelen van inzien31. Daarom is Humanitas vanaf september 2023 hiermee aan de slag gegaan via het programma Kind aan Huis. Nu vult Humanitas dit programma nog op kleine schaal in om de werkwijze te optimaliseren. Vanaf 2025 is het aanbod beschikbaar voor iedereen in de stad die een hulpgezin kan gebruiken.
START 2025
31
emeente Enschede (2023). Motie buurtgezinnen. G Raadsbrief verstuurd op 21 juni 2023 naar de Gemeenteraad. ONZE JEUGD ONZE ZORG
27
INHOUD
11
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
BIJLAGE
11. MEER LAAGDREMPELIGE HULP BIJ OPGROEIEN EN OPVOEDEN IN DE WIJKEN
Niet voor alle hulpvragen is de inzet van jeugdzorg vereist (zie maatregel 1).
Dit laatste hebben we in de afgelopen jaren al voor een aantal voorzieningen
Dit betekent dat ouders en jeugdigen met hun vragen elders terecht moeten
gedaan, denk aan de Kracht van Verenigingen, het gezinsprogramma van het
kunnen. Hiervoor is een sterke pedagogische basis nodig. In de Jeugdwet staat dat
Leger des Heils en BSO+. Bij voldoende gebruik van een dergelijke voorziening
de gemeente moet zorgen voor een “toereikend aanbod van basisvoorzieningen”.
levert dit bij de genoemde voorbeelden een kleine besparing op. Veel van deze
Dit zijn vrij toegankelijke voorzieningen in wijken, buurten, scholen en kinder-
voorzieningen zetten in op het voorkomen van lichte vormen van jeugdhulp.
opvang et cetera, waar ouders/opvoeders terecht kunnen met vragen over de
We letten er bij het beoordelen van het complete aanbod op dat we niet te veel
opvoeding en jongeren laagdrempelig naartoe kunnen32. In Enschede kunnen
op dezelfde groep inzetten.
(aanstaande) ouders met opvoedvragen en jongeren al op verschillende We zoeken aansluiting bij de opdracht aan het wijkwelzijnswerk om de
plekken terecht33.
voorzieningen in de wijk te inventariseren en dit naast de opgaven (bestaansWe bekijken met partners die nu al opgroei- en opvoedvoorzieningen bieden,
zekerheid, kansengelijkheid en gezond leven gemakkelijker maken) te leggen34.
ouders en jeugdigen, wijkteams en aanbieders van gespecialiseerde jeugdzorg
We denken dat het totale aanbod van basisvoorzieningen beter kan aansluiten bij
1. hoe de pedagogische basis er nu uitziet
de behoeften als we hier samen mét wijkteams, mét aanbieders van voorliggende
2. hoe we deze nog verder kunnen versterken en
voorzieningen, mét ouders en jeugdigen en mét de gespecialiseerde jeugdhulp in
3. of we hulp die we nu organiseren als individuele maatwerkvoorziening kunnen
meekijken wat er nodig is. We beginnen, als dat nodig is, met pilots voor nieuwe
omzetten naar een basisvoorziening.
voorzieningen rondom lacunes in de basis.
START 2025
ervormingsagenda Jeugd 2023-2028 (2023). Zie pagina 18. H Gemeente Enschede (n.d.) Jeugd en gezin. Geraadpleegd op 20 februari 2024 via https://www.enschede.nl/jeugd-en-gezin. 34 Gemeente Enschede (2023). Opdracht wijkwelzijn 2024-2032. Besproken in het college van B&W van 30 mei 2023. 32 33
ONZE JEUGD ONZE ZORG
28
INHOUD
12
12. OPBOUW VAN EEN NETWERK VAN FAMILIEHUIZEN VOOR BETERE SAMENWERKING ROND HET GEZIN In Enschede-West werken we aan het eerste familiehuis van Nederland.
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
BIJLAGE
13
13. VAKER DOORVERWIJZEN NAAR ALGEMENE VOORZIENINGEN IPV JEUGDZORG We willen graag dat gezinnen en jeugdigen gebruik maken van de algemene
Het familiehuis is naar Zweeds voorbeeld een plek waar (aanstaande) ouders
voorzieningen in de wijk. Denk hierbij aan opvoedondersteuning, activiteiten
elkaar kunnen ontmoeten en waar we laagdrempelig ondersteuning en
van het jongerenwerk of verenigingen. Gezinnen en jeugdigen moeten dan
dienstverlening bieden . Centraal staat dat alle verschillende partijen die
wel weten dat deze voorzieningen er zijn. Dat is nu niet altijd het geval.
bezig zijn met kinderen in de eerste tijd van hun leven veel nauwer met elkaar
Ook wijkteams, gecertificeerde instellingen, huisartsen en de
gaan samenwerken. We richten ons op de eerste 1000 dagen van een kind en
gespecialiseerde jeugdhulp zijn niet altijd bekend met de voorzieningen per
werken hierin samen met Stichting beheer ’t Ni-je Terphoes, GGD, wijkteams,
wijk. Een sociale kaart helpt daarbij. We gaan ouders vaker naar algemene
Alifa en Humankind. Via actieonderzoek ontwikkelen we het familiehuis door
voorzieningen door-verwijzen en brengen per wijk het aanbod beter in kaart.
35
H5
en kijken we wat werkt. Bij bewezen succes breiden we het concept uit naar de rest van de stad. Het familiehuis is een concrete actie vanuit het programma
START 2026
Kansengelijkheid en het Gezond en Actief Leven Akkoord (maatregel 4) en één van de basisvoorzieningen voor opgroeien en opvoeden in de wijk (maatregel 11) START 2024
35
emeente Enschede (2023). Presentatie Familiehuis Stadsdeelcommissie West. G Informerend besproken in stadsdeelcommissie West van 21 november 2023.
ONZE JEUGD ONZE ZORG
29
INHOUD
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
BIJLAGE
14
14. GEZINNEN MET ZORGEN EERDER IN BEELD KRIJGEN We hebben de gezinnen die zorg nodig hebben lang niet altijd op tijd in beeld36. We gaan via 2 sporen ons best doen deze gezinnen beter te bereiken.
We weten allereerst dat jeugdigen uit gezinnen waar minder bestaanszekerheid is, meer kans hebben om in jeugdzorg terecht te komen. Deze gezinnen hebben we vanuit andere taakvelden binnen onze gemeente wel in beeld. We checken of we in ons beleid rondom inkomen, wonen en gezondheid voldoende onderscheid maken tussen huishoudens met en zonder kinderen en in hoeverre het welzijn van het kind in beeld is en voorrang krijgt in deze situaties. We borgen waar nodig de belangen van jeugdigen hierin beter37. Daarnaast gaan we de verbinding versterken met het wijkwelzijnswerk. Incluzio heeft de opdracht om ervoor te zorgen dat we er vroegtijdig bij zijn (zie maatregel 8). Alle inwoners met hulpvragen kunnen terecht bij de Wijkwijzers. Dit zijn fysieke plekken in de wijk waar inwoners kunnen binnenlopen. Voor sommige groepen is er een drempel om met een hulpvraag naar een wijkwijzer te gaan. Om hen te bereiken kan het gebruik van sleutelfiguren helpen38.
START 2025
emeente Enschede (2024). Jeugdzorg: waar staan we? G Analyse ter voorbereiding op een strategienota voor duurzame jeugdzorg. 37 Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (2023) Kinderen uit de knel. 38 Nederlands Jeugdinstituut (n.d.). Gebruik jeugdzorg door kinderen met migratieachtergrond. Geraadpleegd in maart 2024 op www.nji.nl/culturele-diversiteit/gebruik-jeugdzorg 36
ONZE JEUGD ONZE ZORG
30
INHOUD
15
15. MEER DUIDELIJKHEID RONDOM REGIE EN HULP BIEDEN VOOR HET HELE GEZIN We zijn ervan overtuigd dat we betere zorg kunnen bieden als we naar het hele
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
BIJLAGE
16
16. INZET VERKLARENDE ANALYSE IN DE TOEGANG VOOR BETER PASSENDE ZORG Bij de werkwijze “Verklarende analyse” brengen partijen samen in beeld wat
gezin kijken en ook buiten de grens van jeugdzorg. Dit blijkt in de praktijk
er allemaal speelt rondom een jeugdige en een gezin. Dit is een waardevolle
soms lastig als er verschillende partijen zijn betrokken en er van alles speelt.
werkwijze, maar ook een bewerkelijke en arbeidsintensieve, dus zeker niet bij
Er is bij professionals onduidelijkheid over wie dan de regierol moet pakken en
alle hulpvragen noodzakelijk. Maar als wijkteams of gecertificeerde
wat dat betekent. We gaan duidelijker met elkaar en onze partners afspreken
instellingen overwegen om een jeugdige naar verblijf te verwijzen, gaan we
in welke situaties het wijkteam regie voert en wat dit dan concreet betekent.
zo’n verklarende analyse uitvoeren. Hiermee willen we beter passende zorg bieden en voorkómen we onnodige verwijzingen naar verblijf.
We gaan door met het doorbraakteam, gebaseerd op de bewezen effectieve doorbraakmethode. In Enschede werken we hier al enkele jaren mee. Deze
START 2024
methode is er om snellere en betere oplossingen te vinden voor gezinnen met multiproblematiek waar we te maken hebben met verschillende wetten, verschillende mandaten, verschillende opdrachten etc. Het doorbraakteam kan dan uitkomst bieden. Het doorbraakteam bestaat uit professionals vanuit verschillende disciplines, omdat problemen vragen om een creatieve oplossing. We kunnen het doorbraakteam nog beter benutten dan we nu doen. We gaan in de praktijk bekijken hoe.
17
17. WIJKTEAMS EN GI’S MONITOREN STRIKT OF VERBLIJF NODIG IS Als verblijf toch nodig is, gaan wijkteams en gecertificeerde instellingen beter in de gaten houden of verblijf nog nodig is. Hoe we dit doen, komt terug in de samenwerkingsafspraken tussen GI en wijkteams (maatregel 24). Het bieden van passende zorg voor jeugdige en gezin staat hierin voorop.
START 2024 START 2024
ONZE JEUGD ONZE ZORG
31
INHOUD
18
18. COMPLEXE SITUATIES SNELLER OPSCHALEN NAAR EXPERTTAFELS In Twente zijn er verschillende netwerken om bij gezinnen met complexe problematiek tot de juiste aanpak te komen. Hierbij werken diverse
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
BIJLAGE
19
19. ONNODIGE DOORBEHANDELING VOORKÓMEN MET ‘WAAKVLAM’ HULP Jeugdigen en/of ouders kunnen bij de afronding van hun traject bang zijn om bij terugval weer onderaan een wachtlijst te belanden. Dit kan voor hen een
organisaties samen aan een integrale, intersectorale en domeinoverstijgende
belangrijke reden zijn om in behandeling te blijven39. Dit leidt vaak niet tot
benadering (bijv. zorg en veiligheid). Voorbeelden hiervan zijn het Regionaal
extra verbetering. Deze tijd kunnen we niet besteden aan jeugdigen die op de
Expertiseteam Twente (RET), de jeugdbeschermingstafels en het
wachtlijst staan. We ontwikkelen daarom een ‘waakvlamfunctie’. Dit is
Kinderexpertisecentrum Oost-Nederland (KIECON). Ook is er een regionaal
laagintensieve hulp, vaak na afloop van een intensievere
veiligheidsteam in ontwikkeling, voortkomend uit het Toekomstscenario Kind-
ondersteuningsperiode. Via deze waakvlambegeleiding houden we vinger aan
en Gezinsbescherming. Er is binnen dit veiligheidsteam expliciet aandacht
de pols. Het kan jeugdigen en ouders een veiliger gevoel geven. Ook verkleint
voor onveiligheid in gezinnen en voor geweld in afhankelijkheidsrelaties
het de kans op terugval. Mocht er toch een terugval zijn, dan hoeven jeugdigen
(huiselijk geweld, kindermishandeling, seksueel grensoverschrijdend gedrag,
en/of ouders niet opnieuw hun verhaal te doen. Voor kwetsbare gezinnen met
seksueel geweld en mensenhandel). We gaan na of we deze experttafels nog
veiligheidsvraagstukken biedt de waakvlamfunctie uitkomst.
beter, of eerder kunnen benutten in complexe situaties in Enschede. START 2026 START 2024
39
einders, M & Boot, K (2022) Korter behandelen of efficiënter behandelen? R Tijdschrift voor gedragstherapie en cognitieve therapie, 56, nr. 4, december 2023.
ONZE JEUGD ONZE ZORG
32
INHOUD
20
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
BIJLAGE
20. ECHT LUISTEREN NAAR JONGEREN EN HUN OUDERS Echt luisteren. Eigen is het raar dat we dit als aparte maatregel opnemen, maar we
wijkteams. Het doel van deze training is om te leren van ervaringen van ouders en
doen dat expres toch. Omdat we geloven dat er een belangrijke sleutel ligt voor
jongeren en op basis hiervan verbeteringen door te voeren in de dagelijkse praktijk.
betere jeugdzorg. Door beter te luisteren, meer in contact te blijven met jeugdigen en ouders en nog nadrukkelijker samen te beslissen, kunnen we beter passende
We onderzoeken daarnaast of we alerts kunnen toevoegen aan het computer-
hulp bieden. Dit goed luisteren vraagt betrokkenheid en empathie naar elkaar,
systeem waar de wijkteams mee werken om te herinneren aan contactmomenten.
een open communicatie, geduld, duidelijke taal, ruimte voor diversiteit, actieve
Bijvoorbeeld een alert om wijkteammedewerkers er aan te herinneren dat een
reflectie, flexibiliteit en erkenning van emoties. Dit hebben jeugdigen en
gezin een bepaalde zorgduur heeft bereikt. Hierop kan een wijkteammedewerker
professionals in een gezamenlijk gesprek zo benoemd . Hiervoor is tijd en ruimte
contact zoeken. We verwachten dat we beter passende zorg kunnen bieden en ook
nodig van alle partijen, dus ouders, jeugdigen én professionals. Het helpt ook als
trajecten minder lang doorlopen als we goed luisteren en in gesprek blijven.
40
er van de hulpverlening vaste gezichten zijn. Vanuit de wijkteams bekijken we hoe we dit nu doen, en wat er nodig is om dit nog te verbeteren. Hierbij gaat het om het goede gesprek bij de start van het traject waarin we samen met jeugdigen en ouders duidelijk vaststellen wat we willen bereiken. Daarnaast gaat het ook om regelmatige evaluatiegesprekken om met elkaar te kijken of de huidige zorginzet hier nog steeds aan bijdraagt. Contact houden is belangrijk om bij eventuele terugval of andere vragen te kunnen reageren en helpen. We schakelen de hulp in van ervaringsdeskundige ouders en jongeren om een training te verzorgen bij de START 2024
40
inderperspectief (2024). Verslag van de bijeenkomst ‘Luisteren en in contact K blijven’ in het kader van strategie duurzame jeugdzorg op 8 februari 2024. Hierbij waren jeugdigen vanuit Jarabee jongerenraad, Jong053 en het jongerenwerk aanwezig en diverse professionals vanuit o.a. zorgaanbieders, wijkteams en GGD.
ONZE JEUGD ONZE ZORG
33
INHOUD
21
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
BIJLAGE
21. MEER SPECIALISATIE BIJ WIJKTEAMS EN ZELF HULP BIEDEN We hebben stevige lokale teams nodig. Dat staat in verschillende landelijke
Daarnaast willen we vaker zelf hulp bieden in plaats van doorverwijzen.
agenda’s, zoals de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario Kind- en
Dit is aantoonbaar effectiever41 en we kunnen er kosten mee besparen42.
gezinsbescherming. Het kwam ook naar voren in de gesprekken die we dit najaar
We maken hiervoor capaciteit vrij. Bijvoorbeeld door:
met betrokkenen voerden. Onze wijkteams werken al volgens de meeste van de
1. taken van wijkteams beleggen bij andere afdelingen of organisaties,
principes uit de landelijke agenda’s, maar het kan nog steviger waar het gaat om
2. terugdringen van het ziekteverzuim,
het vakmanschap en specialisatie, expertise van anderen inzetten en zelf meer
3. meer collectief hulp aan te bieden en
hulp bieden. We gaan aan de slag met de landelijke handreikingen die komen,
4. door digitale hulp te bieden waar mogelijk.
maar leggen de primaire focus op de genoemde punten. Gezien de huidige hoge werkdruk en de gewenste doorontwikkeling naar stevige We willen zelf over voldoende expertise beschikken. Als wij de expertise niet
wijkteams vanuit de landelijke kaders gaan we ook de capaciteit bij de wijkteams
hebben, dan vliegen we op tijd de expertise van anderen in, bijvoorbeeld van een
uitbreiden en daarmee de caseload verlagen. verwachten we dat ook capaciteits-
specialistische jeugdhulpverlener of gedragswetenschapper. We zoeken uit of het
uitbreiding nodig is en een caseloadverlaging. Belangrijk is dat de workload voor
handiger is om zelf een gedragswetenschapper in huis te halen en toe te voegen aan
wijkteams verantwoord is en blijft. Wijkteams zijn bezig inzichtelijk te maken wat
de wijkteams, of om deze expertise vaker vanuit elders op te halen.
een verantwoorde workload is. Uitbreiden doen we stapsgewijs om te monitoren of uitbreiden ook het gewenste resultaat oplevert. Er is een hoge werkdruk. Daarom denken we dat ook uitbreiding van capaciteit nodig is voor stevige wijkteams op basis van de landelijke kaders.
START 2024
J. van der Zwaan & A. Efat (2022). Rapportage Toegevoegde waarde en effectiviteit van wijkteams. Associatie Wijkteams. Gevonden op 23-01-2024 via Rapportage-Toegevoegde-waarde-en-effectiviteit-wijkteams.pdf (associatiewijkteams.nl) 42 AEF (2020) Stelsel in groei. Onderzoek naar financiële tekorten in de jeugdzorg. Utrecht: AEF. 41
ONZE JEUGD ONZE ZORG
34
INHOUD
22
22. PILOT IN BOSWINKEL: MEER ZELF DOEN EN MINDER BESCHIKKEN In Boswinkel gaan we experimenteren met minder beschikken en meer zelf doen. Hierin zetten we al een concrete eerste stap in het meer zelf hulp bieden
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
BIJLAGE
23
23. EXTRA ONDERSTEUNING IN DE HUISARTSENPRAKTIJKEN In de gemeente Enschede is sprake van een huisartsentekort. Als er niets verandert, wordt dit tekort de komende jaren groter. Dit tekort zorgt voor extra
door wijkteams (maatregel 21). Een team van professionals gaat alle
werkdruk bij Enschedese huisartsen. Dit heeft invloed op de jeugdzorg, want
inwoners uit Boswinkel met een lichte ondersteuningsbehoefte zelf
huisartsen zijn een belangrijke toegangspoort en verwijzer zijn naar
begeleiden. Op dit moment krijgen inwoners met een lichte
jeugdzorg. Extra ondersteuning is wenselijk.
ondersteuningsbehoefte een beschikking in het kader van de Jeugdwet (inwoners tot 18 jaar) of de Wet maatschappelijke ondersteuning (inwoners
De inzet van een praktijkondersteuner jeugd in huisartspraktijken (POH-J)
van 18 jaar en ouder) en vervolgens krijgen ze dan de begeleiding van een
zorgt voor minder doorverwijzingen naar gespecialiseerde jeugdzorg. Op dit
externe partij. We kijken in de pilot hoe we meer kunnen normaliseren en waar
moment werkt in 90 procent van de Enschedese huisartspraktijken een POH-J.
we veelvoorkomende hulpvragen collectief kunnen oppakken. Het team
Deze POH-J’ers zijn voor een beperkt aantal uren beschikbaar. Veel praktijken
professionals stellen we samen op basis van de ondersteuningsbehoefte in de
benutten de beschikbare uren volledig. Waar het meerwaarde biedt, willen we
wijk. De professionals hebben dus specifieke expertise voor die wijk. De pilot
de inzet van de POH-Jeugd uitbreiden in aantal praktijken en/of uren.
moet ertoe leiden dat er verbinding komt tussen partners in de buurt. Het moet daarnaast de ingrediënten geven voor ontwikkeling in de hele stad.
Daarnaast zijn we gestart met het project ‘Welzijn op recept’ in een aantal huisartspraktijken. De deelnemende huisartsen hebben een vaste contact-
START 2024
persoon bij de wijkteams. Die contactpersoon helpt bij multidisciplinaire vragen in gezinnen. Bijvoorbeeld rondom schuldenproblematiek. De contactpersoon kent de mogelijkheden voor hulp. De aankomende jaren rollen we bij minimaal driekwart van de huisartsenpraktijken het project ‘Welzijn op recept’ uit. START 2024
ONZE JEUGD ONZE ZORG
35
INHOUD
24
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
24. SCHERPERE AFSPRAKEN MET EXTERNE VERWIJZERS VOOR GOEDE
contactlegging en informatie-uitwisseling, kostenbewust indiceren en verwijzen
AFSTEMMING EN KOSTENBEWUST INDICEREN
naar gecontracteerd aanbod. We nemen de nieuwe inkoopafspraken hierin mee.
Huisartsen, jeugdartsen, gecertificeerde instellingen en wijkteams mogen
Met gecertificeerde instellingen maken we aanvullende afspraken over het
wettelijk allemaal verwijzen naar jeugdzorg. Ieder heeft daarin z’n eigen expertise
terugdringen van uithuisplaatsingen. We herbevestigen de bestaande afspraak
en populatie. Bij sommige gezinnen zijn meerdere verwijzers betrokken. We zijn
om voor elke jeugdige vanaf 16,5 jaar een Perspectiefplan op te stellen. Daarmee
ervan overtuigd dat korte lijnen tussen de verwijzers de zorg effectiever en
bevorderen we de uitstroom vanaf 18 jaar. We herbevestigen ook de afspraak om
efficiënter maakt.
bij complexe casuïstiek al vóór de verwijzing met elkaar te overleggen.
We scherpen de samenwerkingsafspraken met huisartsen, medische verwijzers en
We stellen twee coördinatoren externe verwijzers aan om samen met de verwijzers
gecertificeerde instellingen aan op basis van belemmeringen die we nu in de
te zorgen voor een passende inzet van jeugdzorg en zij zorgen ervoor dat de samen-
samenwerking ervaren. De samenwerkingsafspraken gaan in ieder geval over
werkingsafspraken in de praktijk worden gebracht.
BIJLAGE
START 2024
ONZE JEUGD ONZE ZORG
36
INHOUD
25
25. AANBIEDERS VAN VERBLIJFSZORG VERPLICHTEN OM MINIMAAL ÉÉN AMBULANT ALTERNATIEF AAN TE BIEDEN In de inkoop 2025 hebben we vastgelegd dat zorgaanbieders die verblijf in
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
BIJLAGE
26
26. AANBIEDERS VAN VERBLIJFSZORG VERPLICHTEN OM HET AANTAL BEDDEN VOOR VERBLIJF AF TE BOUWEN In de inkoop 2025 hebben we vastgelegd dat zorgaanbieders die verblijf in
Twente willen aanbieden ook minimaal één ambulant alternatief voor dit
Twente willen aanbieden ervoor moeten zorgen dat er ieder jaar minder
verblijf moeten aanbieden. We stimuleren de verandering bij aanbieders
jeugdigen bij hen verblijfshulp krijgen in vergelijking met het jaar ervoor.
vanuit de Samenwerkingsagenda Jeugd Twente. Dit doen we door
Contractmanagers gaan over deze afspraak in gesprek met aanbieders van
samenwerking en gesprek. Enschede speelt hierin een actieve rol. Enschede
jeugdzorg met verblijf en wonen.
heeft als centrumgemeente ook een regionaal coördinerende taak ten aanzien van verschillende Specifieke Uitkeringen met betrekking tot Verblijf. START 2025
START 2025
27
27. AANBIEDERS VAN VERBLIJFSZORG VERPLICHTEN OM DE GEMIDDELDE VERBLIJFSDUUR IEDER JAAR TE VERKORTEN In de regionale inkoop van 2025 verplichten we zorgaanbieders die in Twente verblijf willen aanbieden om de gemiddelde verblijfsduur ieder jaar te verkorten met een minimaal percentage. START 2025
ONZE JEUGD ONZE ZORG
37
INHOUD
28
28. VERBLIJF EN WONEN ALLEEN VERGOEDEN ALS DIT IS TOEGEWEZEN VIA HET NIEUWE COÖRDINATIEPUNT WONEN EN VERBLIJF In de inkoop 2025 hebben we vastgelegd dat we alleen verblijfszorg
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
BIJLAGE
29
29. LOKAAL NETWERK VOOR WERVING EN ONDERSTEUNING VAN PLEEGGEZINNEN Pleegouders zijn goud waard in de jeugdzorg, maar het werven van nieuwe
vergoeden die is toegewezen via het nieuwe coördinatiepunt Wonen en
pleegouders is niet altijd gemakkelijk. We vinden het belangrijk om
Verblijf. Dit regionale punt richten we in 2024 op. Plaatsingen buiten het
pleegouders die we hebben goed te ondersteunen en van hieruit te blijven
coördinatiepunt om vergoeden we niet. Dit coördinatiepunt heeft goed zicht
werven. Pleegouders willen elkaar ontmoeten, ervaringen uitwisselen en tips
op alle mogelijkheden en onmogelijkheden voor verblijfszorg en ambulante
krijgen van meer ervaren pleegouders. Dit gaan we lokaal organiseren. Als we
alternatieven hiervoor. De verschillende toegangen moeten goed op de
dit lokaal doen, is het voor pleegouders makkelijker om hieraan deel te
hoogte zijn van dit coördinatiepunt. Contractmanagers gaan over deze
nemen. We bekijken hoe het nieuwe netwerk van bestaande pleegouders ons
afspraak in gesprek met aanbieders van jeugdzorg met verblijf en wonen.
kan helpen bij het werven van nieuwe pleegouders. Behoud en werving van pleeggezinnen is belangrijk om kinderen die niet meer thuis kunnen wonen
START 2025
toch in een gezin op te laten groeien. START 2025
ONZE JEUGD ONZE ZORG
38
INHOUD
30
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
BIJLAGE
32
30. MEER TUSSENVOORZIENINGEN VOOR MEER UITSTROOM UIT
32. DE STEUN VAN EEN FAMILIELID OF VRIEND MEER BENUTTEN IN
VERBLIJFSHULP
HULPVERLENING
De uitstroom uit verblijf stokt omdat, er onvoldoende woningen zijn voor.
De inzet van informele steunfiguren is een succesvolle manier om kwetsbare
Hierdoor blijven jongeren onnodig lang in verblijfszorg. Vanuit de Woonvisie
jeugdigen een houvast te geven en uithuisplaatsing te voorkomen. Informele
realiseren we meer tussenvoorzieningen voor jeugdigen. Dit zijn tijdelijke
steunfiguren zijn familieleden, buren of kennissen waar een jeugdige op terug
woonplekken voor jongeren waar ze met een lichte vorm van begeleiding
kan vallen naast de ouders. Een aandachtspunt is: hoe maak je gebruik van
zelfstandig kunnen wonen. Wijkteams werken hierin samen met woning-
een spontaan ontstane relatie tussen de jongere en zijn natuurlijke mentor in
corporaties en welzijnsinstellingen43. Als er na het 18e jaar verblijf nodig is,
de jeugdzorg, zonder deze relatie te beschadigen door het cultiveren ervan?45
financieren we dit vanuit de betreffende domeinen, zoals Wmo, Wlz, Beschermd Wonen.
We hebben vanuit de regionale aanpak wachttijden samen met een grote aanbieder in onze regio de JIM-aanpak omarmd. JIM staat voor jouw ingebrachte mentor. De jongere kiest zelf de steunfiguur. De steunfiguur inspireert
START 2024
de jongere, geeft energie, leert dingen en kan de jongere ook de waarheid.
31
De JIM vertegenwoordigt de jongere richting gezin en professionals.
31. NIEUWE AANPAK KWETSBARE GEZINNEN GERICHT OP
Hulpverleners wisselen, maar de JIM blijft. Professionals worden getraind
VROEGTIJDIGER PRAKTISCHE HULP
om samen te werken met JIM’s. Dit vraagt een andere manier van denken
We onderzoeken hoe we bij de meest kwetsbare gezinnen vroeg praktische
en handelen46. We gaan na wat er nodig is om in Enschede informele
hulp kunnen bieden. Daar waar we bij maatregel 14 vroegtijdig kwetsbare
steunfiguren veel meer in te zetten.
gezinnen in het vizier willen hebben, gaat het er hierbij om dat we deze gezinnen ook praktische hulp bieden (orde scheppen, een kind naar school brengen,
START 2025
samen bellen naar de huisarts). Die praktische hulp bieden we bijvoorbeeld door deze gezinnen vanaf het begin van het ouderschap te begeleiden. Hiermee beogen we preventief te werken en latere uithuisplaatsingen te voorkómen. In de gesprekken met betrokkenen komt dit als kans voor betere jeugdzorg terug.
ijkteams Enschede (2022) Subsidieaanvraag bestrijding dak- en thuisloosheid januari 2023 tot en met W december 2024. WoonStAP-projecten en Doorstroomwoningen. Toegekend in de collegevergadering van 13 december 2022. 45 Dam, L. van (2018). Who and what works in natural mentoring? A Relational Approach to Improve the effectiveness of Youth Care. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam. 46 Jimwerkt (n.d.). Wat is JIM?. Geraadpleegd maart 2024 op www.jimwerkt.nl. 43
START 2025 ONZE JEUGD ONZE ZORG
39
INHOUD
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
BIJLAGE
33
33. DREIGENDE UITHUISPLAATSINGEN VOORKÓMEN MET TEAM ANDERS Voor jeugdigen is een uithuisplaatsing onwenselijk. Om een dreigende uithuisplaatsing te voorkomen, zetten we het zogenaamde Team Anders in. Team Anders kan de gezinnen thuis of op verblijfs- en woonlocaties van jeugdzorgaanbieders begeleiding bieden. Daarmee voorkomen we dat een jeugdige uit huis wordt geplaatst of wordt doorgeplaatst naar een andere (zwaardere) verblijfsvoorziening. Team Anders komt als concept voort uit de regionale Samenwerkingsagenda. In de inkoop zijn voorwaarden opgenomen om dit te bekostigen. START 2025
ONZE JEUGD ONZE ZORG
40
INHOUD
34
34. EXTRA CONTROLE OP KWALITEIT EN INTEGRITEIT VAN ZORGAANBIEDERS BIJ INKOOP We doen een extra controle op de kwaliteit en integriteit van zorgaanbieders
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
BIJLAGE
36
36. EINDE TARIEFDISCUSSIE DOOR VEREENVOUDIGING INKOOP In het nieuwe inkoopmodel werken we met tariefdifferentiatie. Hier bedoelen we mee dat aanbieders voor dezelfde zorg (bijvoorbeeld behandeling) een
die zorg willen leveren. Dit doen we via een nieuw Kwaliteit en
ander tarief betaald krijgen, omdat sommige aanbieders extra ondersteuning
Integriteitsinstrument Twente (KIT). Dit is onderdeel van de nieuwe inkoop
bieden of een academische functie hebben. Daarnaast gaan we uit van reële
2025. Bij nieuwe contracten toetsen we de integriteit, komen kwaliteitseisen
tarieven. Per woon- en verblijfslocatie stellen we vast welke zorg hier wordt
aan de orde en voeren we een risicoanalyse uit. Hiermee wordt de kans op het
geleverd en welk tarief hierbij geldt.
aannemen van onbetrouwbare zorgaanbieders kleiner.
Deze maatregelen zullen ertoe leiden dat er minder discussies zullen zijn in de toegang over welke productcodes en tarieven een aanbieder zou moeten
START 2025
krijgen voor de zorg. Nu kijkt de toegangsmedewerker welk type zorg een kind nodig heeft, welke locaties dat bieden en dan staat het tarief hiervoor vast. We
35
verwachten ook dat met de nieuwe systematiek minder maatwerkcontracten nodig zijn buiten de inkoopafspraken om. Dit draagt bij aan minder overhead.
35. ACHTERDEUR VOOR NIEUWE AANBIEDERS SLUITEN In het nieuwe inkoopmodel 2025 is er één inschrijfmoment voor aanbieders.
START 2025
De mogelijkheid van doorlopende inschrijving zoals we nu hebben, vervalt daarmee. De doorlopende inschrijving kost alleen maar veel werk en tijd. START 2025
ONZE JEUGD ONZE ZORG
41
INHOUD
37
37. KOSTENBEHEERSINGSMAATREGELEN BIJ DE OVERGANG NAAR NIEUW INKOOPMODEL We willen de mogelijkheden die de nieuwe inkoop biedt, zo goed mogelijk
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
BIJLAGE
38
38. GEBIEDSGERICHT WERKEN Veel thema’s in het sociaal domein hangen sterk met elkaar samen, denk bijvoorbeeld aan geldproblemen in gezinnen en jeugdzorg. Daarnaast zijn er
benutten. Daarom gaan er regionaal en lokaal implementatiemanagers mee
tussen gebieden in Enschede verschillen in de omvang en aard van bepaalde
aan de slag. Allereerst is de focus op het doorvoeren van een aantal specifieke
problematiek. We willen sterker vanuit de kenmerken van een gebied aan de
beheersingsmaatregelen om de kosten bij de overgang naar het nieuwe
slag gaan. Dit betekent dat we per gebied bekijken wat er sociaal domein
inkoopmodel zoveel mogelijk te beperken en het nieuwe model op de juiste
breed nodig is. We verwachten dat we zo per gebied een optimale inzet plegen
manier gebruiken. Dit doen we bijvoorbeeld door niet alle lopende casuïstiek
en inwoners integraal ondersteunen. We gaan onderzoeken of we het breed
automatisch om te zetten van het oude naar het nieuwe model, maar dit in
kijken kunnen vergemakkelijken door budgetten vanuit het sociaal domein
sommige gevallen per individuele situatie te bekijken. We verwachten
(jeugdwet, wmo, welzijn, sport, werk en inkomen etc) per gebied op een hoop
daarmee te besparen. Ook gaan we de verschillende toegangen tijdig
gooien, zodat schotten verdwijnen. Hiervoor is op dit moment een
informeren over wat het nieuwe model voor hen betekent. En we laten ze zien
collegeopdracht in de maak.
hoe ze hier kostenbewust mee om kunnen gaan. START 2024 START 2025
ONZE JEUGD ONZE ZORG
42
INHOUD
39
39. SNELLER PASSENDE HULP DOOR REGIONALE AANPAK WACHTTIJDEN We blijven meedoen aan de regionale aanpak wachttijden om wachttijden in de jeugdzorg te verminderen. Dat begint bij het meten van de wachttijden.
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
40
40. MEDEWERKERS UITWISSELEN OM PERSONEELSTEKORTEN TEGEN TE GAAN De arbeidsmarkt voor ‘zorg en welzijn’ in Twente is al enkele kwartalen achter
In deze aanpak zoeken we naar meer inzicht in wachttijden om
elkaar zeer krap. Verschillende partijen hebben stappen gezet om een flex- en
1) beter beleid hierop te kunnen maken en
talentenpool te ontwikkelen. Zo’n pool kunnen we op termijn inzetten vanuit
2) ketenpartners te voorzien van actuele wachttijdinformatie,
de verschillende organisaties. Zo kunnen we urgente en tijdelijke personeels-
zodat ze beter weten waar een jeugdige wel of niet terecht kan.
BIJLAGE
tekorten opvangen. Wijkteams Enschede en Jeugdbescherming Overijssel starten deze pool in eerste instantie samen op als pilot. Op termijn breiden
Gelijktijdig is de aanpak er ook op gericht om veelbelovende initiatieven of
we de pool langzaam uit. We verwachten dat dit voor medewerkers van de
initiatieven met veel impact extra energie, versnelling en impact te geven.
wijkteams een verrijking is van hun werk.
Zo is vanuit de regionale aanpak wachttijden besloten om de JIM aanpak te omarmen (zie ook maatregel 29). Daarnaast geeft de wachttijdenaanpak
START 2024
impuls aan de aanpak van complexe scheidingen en het jeugdhuis. Het idee van het jeugdhuis is om vanuit het voorliggende veld alvast jeugdigen te helpen die moeten wachten op een GGZ behandeling. In Enschede zijn we voor 18+ in pilotvorm gestart met een vergelijkbaar initiatief, namelijk instapteams. GGZ gerelateerde hulpvragen verkennen we integraal met een team van professionals vanuit welzijnswerk, praktijkondersteuners-jeugd, wijkteams, GGZ, Tactus, enzovoort. Welke hulp is het meest passend en eventueel is dit een combinatie van hulp. De ervaringen vanuit de wachttijdenaanpak en de Enschedese ervaringen met de instapteams voor 18+ gebruiken we om ook Enschedese jeugd met een ggz hulpvraag zo snel, breed en goed mogelijk te helpen. START 2026
ONZE JEUGD ONZE ZORG
43
INHOUD
41
41. AANDRINGEN OP LANDELIJKE STANDAARDEN VOOR INKOOP De aandacht van professionals moet zoveel mogelijk uitgaan naar het verlenen van jeugdzorg en niet naar administratieve lasten. De rijksoverheid
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
BIJLAGE
42
42. DATAGESTUURD VERBETEREN VAN DE JEUGDZORG We hebben veel cijfers over het gebruik van jeugdzorg. Dit geeft ons allerlei inzichten. Welk type jeugdzorg zetten we het vaakst in? Via welke verwijzer
wil daarom in de jeugdzorg op onderdelen met landelijke standaarden gaan
verloopt welke zorg? Hoe is het zorggebruik in de ene wijk ten opzichte van
werken en de inkoop vereenvoudigen. Denk bijvoorbeeld aan
de andere? Het is steeds gemakkelijker om deze inzichten te krijgen via de
standaardproductcodes en ook standaarden voor de inkoop van jeugdzorg die
dashboards die we hiervoor gemaakt hebben. Nu willen we deze inzichten uit
we landelijk of regionaal inkopen. Hierin heeft het Rijk de lead. Wij voeren
data dichter bij de praktijk te brengen. Contractmanagers werken al steeds
binnen de gemeente landelijke standaarden door. We verwachten dat de
meer met data ter voorbereiding op contractgesprekken met aanbieders.
indeling van het nieuwe inkoopmodel ook eenvoudiger is.
Zij bouwen verder op de ingeslagen weg. In de toegang (wijkteams, gecertificeerde instellingen, medisch specialisten) helpt meer inzicht uit data
START 2026
bij het goede gesprek over welke zorg je nu wanneer inzet. We willen data ook meer gebruiken om te monitoren wat werkt. We zoeken de enthousiaste voorlopers in het gebruik van data en gaan met deze energie aan de slag. START 2025
ONZE JEUGD ONZE ZORG
44
INHOUD
43
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
BIJLAGE
44
43. LOBBYAGENDA VOOR EERLIJKE FINANCIËN EN BETERE JEUGDWET
44. STOPPEN MET PROJECTEN DIE DUBBELEN OF ONVOLDOENDE BIJDRAGEN
Met gemeentelijk beleid kunnen we de financiële tekorten maar beperkt omlaag brengen. Daarom moeten we er bij het Rijk op blijven aandringen dat we meer
De snelste manier om kosten te besparen is om te stoppen met dingen die
compensatie krijgen. Hiervoor stellen we een lobbyagenda op. We krijgen name-
tijd en geld kosten. Maar zomaar ergens mee stoppen is niet verstandig.
lijk structureel te weinig geld voor de taken die we moeten uitvoeren .
Stoppen kan op korte termijn geld opleveren, maar kan op lange termijn juist
47
De landelijke Hervormingsagenda Jeugd bevat maatregelen die de jeugdzorg
tot hogere kosten leiden. We zijn in de afgelopen jaren met verschillende
kwalitatief moeten verbeteren én financiële besparingen moeten opleveren .
initiatieven gestart om (onder andere) de zorg voor de jeugd in Enschede te
Gemeenten hebben zich verbonden aan de agenda. Maar wel met de kanttekening
verbeteren. Deze projecten zijn allemaal vanuit verschillende partners en
dat ze zich afvragen of de al door het Rijk ingeboekte besparingen realistisch zijn.
initiatieven ontstaan. Het college van B&W en de gemeenteraad hebben ze
In 2025 en in 2028 geeft een onafhankelijke commissie van deskundigen hierover
apart besproken. Het risico bestaat dat initiatieven minder aansluiten bij de
een advies dat zwaar weegt. Wij gebruiken dit belangrijke moment om het Rijk te
huidige problematiek, elkaar overlappen, of juist heel effectief zijn en nog
vragen om meer geld. Ook richten we ons op een beter verdeelmodel. Op basis
veel breder ingezet kunnen worden. We wegen deze projecten opnieuw in het
van objectieve kenmerken van een gemeente (bijvoorbeeld hoeveel jeugd een
kader van onze visie op jeugdzorg en deze strategie en besluiten wat we niet
gemeente telt), verdeelt het Rijk het beschikbare geld over de verschillende
meer nodig hebben, waar we meer van nodig hebben en waar we iets willen
gemeenten. We vragen ons af of dit wel een evenwichtig verdeelmodel is.
aanpassen. In de analyse jeugdzorg is een eerste vergelijking van
Het verdeelmodel wordt in 2025 geëvalueerd. Dit is opnieuw een belangrijk
verschillende lopende initiatieven gemaakt.49
48
moment. We werken hierbij in de lobby, afhankelijke van het onderwerp, samen in VNG-verband, met Twentse gemeenten, vergelijkbare (nadeel)gemeenten of
In de Hervormingsagenda Jeugd staat dat er een lijst komt met
ketenpartners. Naast een directe beïnvloeding op financiën, willen we het Rijk
jeugdhulpinterventies die bewezen niet effectief zijn. Als deze lijst er
ook aanmoedigen werk te maken van standaardisatie van inkoop en de mogelijk-
inderdaad komt, dan gaan we deze ook hanteren.
heid om beschikkingsarm te kunnen werken. Mogelijk kunnen we het succesvolle OJA-model en de werkzame elementen hieruit breder in het land onder de aan-
START 2025
dacht brengen, zodat deze manier van werken landelijk meer gefaciliteerd en gestimuleerd wordt. Wat betreft evenwichtige inkomsten maken we lokaal reële afspraken over hoe Enschede omgaat met de indexering van tarieven.
AEF (2020) Stelsel in groei. Onderzoek naar financiële tekorten in de jeugdzorg. Utrecht: AEF. ervormingsagenda Jeugd 2023-2028 (2023). Zie bijlagen vanaf pagina 69. H 49 Gemeente Enschede (2024). Jeugdzorg: waar staan we? Analyse ter voorbereiding op een strategienota voor duurzame jeugdzorg. 47 48
START 2024 ONZE JEUGD ONZE ZORG
45
INHOUD
45
45. OPZETTEN VAN NETWERK ‘ONZE JEUGD, ONZE ZORG’ Gespecialiseerde zorgaanbieders en partijen die in de sociale basis werken, moeten elkaar gemakkelijker kunnen vinden. Aanvullend op bestaande
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
46
46. MINDER MARKTWERKING, MEER STRATEGISCH PARTNERSCHAP De nieuwe inkoop 2025 is een hele verbetering. Er is een stap gezet richting minder marktwerken, maar we willen nog een stap verder. Voorlopig liggen de
accountgesprekken zetten we structureel extra in op onze relatie met overige
gemaakte keuzes vast maar met lokale vrijheidsgraden om te experimenteren
relevante organisaties in het jeugdzorgdomein, zoals jeugdgezondheidszorg,
met meer strategisch partnerschap en minder marktwerking.
welzijn en onderwijs. We hebben ook met deze partners regelmatige
Omdat de inkoopstrategie een belangrijk middel is waarmee de gemeente het
gesprekken over onze belangrijkste jeugdzorgopgaven. Daarnaast
zorglandschap en de samenwerking tussen partijen kan richten, gaan we niet
organiseren we vaker collectieve bijeenkomsten met onze partners. Zo maken
achteroverleunen nu de nieuwe inkoopafspraken liggen, maar gaan we hier op
we onderlinge samenwerking mogelijk. De inzichten uit data vanuit het brede
twee sporen mee verder:
domein gaan we delen om hiervan samen te leren. Ook de eerste ervaringen
1. We volgen hoe de inkoopstrategie 2025 uitpakt en hoe wat het effect is van
met nieuwe initiatieven delen we in leerbijeenkomsten.
BIJLAGE
alternatieve strategieën bij andere gemeenten. We doen dit in samenwerking met andere Twentse gemeenten. We ontwikkelen beelden
START 2025
hoe we de inkoopstrategie na 2029 willen doorontwikkelen. Te denken valt aan het werken met nog minder aanbieders. 2. We gaan experimenteren met gebiedsgericht werken met één vaste aanbieder per wijk. START 2025
ONZE JEUGD ONZE ZORG
46
INHOUD
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
BIJLAGE
47
47. JONGEREN EN OUDERS KRIJGEN EEN VASTE PLEK AAN TAFEL. We maken effectiever beleid als we het perspectief van de jeugdige en/of zijn ouders daarin meenemen. Dat willen we structureel gaan doen. We kijken aan de hand van de quickscan cliëntperspectief50 van het expertisenetwerk jeugd Overijssel welke input van ouders en jeugdigen we nu al verzamelen, wat we ermee doen en waar we dit beter kunnen doen. Tijdens het proces op weg naar deze strategie voor betere jeugdzorg spraken we met ervaringsdeskundige jongeren en professionals. We merkten dat die iedereen veel inzicht oplevert en energie geeft. Dat gaan we vaker doen. Bij de uitwerking van deze strategie tot concrete acties gaan we (ervaringsdeskundige) jeugdigen betrekken. We vragen jongerenplatform Jong053 om met ons mee te denken hoe we dit het beste kunnen doen. Jeugdzorg en het voorkomen hiervan is een onderwerp dat niet alleen cliënten, maar alle jongeren aangaat. Daarom willen we graag alle jongeren betrekken. Dat kan in de vorm van burgerschapslessen in het voortgezet onderwijs. In het voorjaar van 2024 deden we dit in 2 VMBO-klassen via de methode Speaking Minds. De 2 klassen gingen aan de slag met het thema ‘lekker in je vel zitten’ en jeugdzorg voorkómen. Met de adviezen die zij ons geven, gaan wij aan de slag. Als deze werkwijze voor de jongeren, onderwijs en ons succesvol is, gaan we dit meer inzetten. START 2025
50
Expertisenetwerk Jeugd Overijssel (2023). Visuele checklist Cliëntperspectief. ONZE JEUGD ONZE ZORG
47
INHOUD
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
BIJLAGE
DEZE MAATREGELEN KOZEN WE NIET Naast deze 47 maatregelen zijn er ook maatregelen de revue gepasseerd waar we niet
En die afspraken zijn net vastgesteld. De maatregel kent ook andere negatieve effecten,
voor kiezen. De meeste van deze maatregelen komen uit het AEF-rapport Stelsel in Groei
zoals wachtlijsten die ontstaan, cherrypicking bij aanbieders, frustratie bij verwijzers
en de rapportage van commissie Sint . De commissie Sint was een landelijke commissie
voor behandelstops later in het jaar, meer ontevredenheid bij cliënten, risico dat als
die in 2021 maatregelen in beeld bracht om kosten te beheersen in de jeugdzorg.
gemeente geen zorg meer biedt dit indruist tegen de wet en de zorgplicht, onvrede bij
Daarnaast hebben we de maatregelen uit de lokale dilemmanota uit 2017 nog eens
aanbieders, scherpere keuzes kunnen leiden tot meer terugval van escalaties en tot slot
gewogen. Enkele veelgenoemde maatregelen lichten we hieronder uit.
meer overhead en overlegkosten door gesprekken over de budgetplafonds.
INSTELLEN VAN BUDGETPLAFONDS PER AANBIEDER
Per saldo verwachten we hier geen (houdbare) besparing van en zien we
Deze maatregel staat in alle rapporten. Bij een budgetplafond maakt de gemeente met
stevige nadelen.
een zorgaanbieder of groep zorgaanbieders afspraken om niet meer dan een maximaal bedrag te besteden aan zorg. Als de zorgkosten boven het plafond uitstijgen moet de
WACHTTIJDEN LATEN OPLOPEN
zorgaanbieder daarvoor zelf compensatie vinden. De gedachte is dat de maatregel
Deze maatregel staat in de lokale dilemmanota uit 2017. Hierbij stelt de gemeente
aanbieders prikkelt om kosten te beperken. Daardoor maken zij mogelijk scherpere
een grens om voor bepaalde typen zorg maar een beperkt aantal jeugdigen te helpen.
keuzes over instroom, afschalen en uitstroom. Daarnaast geeft het plafond duidelijkheid
Of binnen een bepaald budget per jaar ondersteuning in te zetten (volume- of
aan zorgaanbieders. Het kan ook de samenwerking vergemakkelijken en transparanter
budgetplafonds). Wijkteams plaatsen cliënten die niet binnen dit volume/budget
maken. Een plafond is vooral een signaleringsinstrument. Als bijvoorbeeld 70 procent
geholpen kunnen worden op een wachtlijst. Daarmee kun je kosten besparen.
van het budget is besteed, gaan zorgaanbieder en gemeente met elkaar in gesprek over
En misschien gaat het probleem vanzelf over. In sommige situaties zouden we ter
de oorzaken en gevolgen.
overbrugging lichte ondersteuning in kunnen zetten. Maar overbruggingszorg kost ook geld en gaat ten koste van ander budget. Uitstellen van zorg kan ook leiden tot
De belangrijkste reden om niet voor deze maatregel te kiezen is dat het netto geen
verergering van de problematiek waardoor intensievere duurdere ondersteuning
besparing oplevert. Dat komt in het AEF-rapport naar voren. Daarnaast is de maatregel
noodzakelijk is. Ook kunnen cliënten de route via de huisarts kiezen en zo toch de
niet goed uitvoerbaar, omdat de afspraken hierover gemaakt worden in de inkoop.
zorg krijgen die ze wensen.
ONZE JEUGD ONZE ZORG
48
INHOUD
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
Of ze starten een bezwaar- en beroepsprocedure die de gemeente waarschijnlijk
UITLIJNEN WAT IN ONDERWIJS EN WAT IN JEUGDZORG WORDT OPGEPAKT
zal verliezen omdat in de Jeugdwet staat dat de gemeente zorg moet verlenen indien
Deze maatregel staat in het AEF-rapport ‘Stelsel in Groei’. Soms ontstaat er tussen
dit nodig is voor de jeugdige. Ook is er risico op schrijnende gevallen.
onderwijs en jeugdzorg onduidelijkheid over wie nu waarvoor verantwoordelijk is.
H5
BIJLAGE
Dat leidt tot overleg over die leerlingen waarbij niet voldoende duidelijk is wie welke Per saldo verwachten we hier geen (houdbare) besparing van en zien we
verantwoordelijkheid heeft. Ook leidt dit tot een groep cliënten die eigenlijk onder
stevige nadelen.
verantwoordelijkheid valt van het onderwijs, maar nu jeugdzorg ontvangt of andersom. Een scherpere afbakening zou ervoor moeten zorgen dat we minder kosten maken voor
EIGEN BIJDRAGE, AL DAN NIET INKOMENSAFHANKELIJK
coördinatie en overleg. En dat er van de Jeugdwet minder kosten worden gemaakt voor
Deze maatregel staat in alle rapporten. Ouders gaan hierbij voor alle of bepaalde vormen
hulp die eigenlijk onder het onderwijs valt of andersom. De schatting vanuit de AEF-
van zorg een eigen bijdrage betalen. De hoogte van deze eigen bijdrage is dan wel of niet
rapportage is dat er inderdaad kosten worden bespaard door minder overleg. De kosten
inkomensafhankelijk. Doordat ouders een deel van de zorgkosten zelf betalen, zijn de
voor de zorg zelf niet zullen veranderen. Ook zal de maatregel waarschijnlijk leiden tot
kosten voor de gemeenten een stuk lager. Daarnaast kan een neveneffect zijn dat de zorg
meer tevredenheid bij cliënten omdat er meer duidelijkheid is en sneller gehandeld kan
doelmatiger wordt, omdat ouders als ze zelf een deel moeten betalen kritischer zullen
worden. Deze maatregel is niet opgenomen, omdat we hierbij een heldere landelijke
zijn op de hulp die ze ontvangen. Een negatief effect kan zijn dat kwetsbare gezinnen
afbakening tussen de Jeugdwet en de Wet Passend Onderwijs nodig hebben. Zonder deze
afzien van zorg die wel nodig is, omdat ze geen eigen bijdrage kunnen of willen betalen.
afbakening kunnen we lokaal lastig goede afspraken maken. Er wordt landelijk wel
Voor deze maatregel kunnen we als gemeente Enschede niet kiezen, omdat hiervoor
gewerkt aan deze opdracht, maar onduidelijk is hoe en wanneer52. In de lobby pleiten
eerst de Jeugdwet gewijzigd moet worden. Gemeenten die het doen krijgen de deksel op
we voor snel helderheid over de reikwijdte van jeugdzorg.
de neus. Het Rijk overweegt wel om dit in de Jeugdwet aan te passen. Hierbij is het zeer waarschijnlijk dat het Rijk de besparing van deze maatregel zelf zal innen en gemeenten een lagere financiële bijdrage levert.51 Daarmee is het geen oplossing voor de Enschedese tekorten op jeugdzorg. Per saldo is dit op dit moment een niet-uitvoerbare maatregel. inisterie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (29 januari 2024). Vaststelling M van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2024. Brief van de Staatssecretaris van VWS aan de Tweede Kamer. 52 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (12 juli 2023). Samen sterk: zorg en onderwijs. Brief aan de Tweede Kamer. 51
ONZE JEUGD ONZE ZORG
49
INHOUD
VOORWOORD
INLEIDING
4. F I N A N C I ËL E
FIGUUR 4A
V E R TA L I N G
(Programmabureau Sociaal, februari 2024)
H1
H2
H3
H4
H5
BIJLAGE
Inkomsten en uitgaven vergeleken 2018-2023 in miljoen euro’s
€100 In dit hoofdstuk beschrijven we de ingeschatte opbrengsten en bijgaande kosten van opgave. We melden hier een eerste inschatting van kosten en opbrengsten. In de loop van 2024 scherpen we deze inschatting verder aan. Dit doen we achtereenvolgens bij de zomernota 2024 en gemeentebegroting 2025-2028.
In miljoenen euro's
het in hoofdstuk 3 beschreven pakket aan maatregelen. Dit zetten we af tegen de
€80 €60 €40 €20 €-
DE OPGAVE
€(20)
Het financiële tekort was in 2023 ruim 17 miljoen euro (figuur 4A). De komende jaren
€(40)
neemt het tekort volgens de prognose alleen maar verder toe. Dit loopt op tot 31 miljoen euro vanaf 2025 (figuur 4B). Kijken we terug dan zien we dat tussen 2018 en 2023 ieder jaar de uitgaven voor jeugdzorg groter waren dan het beschikbare budget. Het budget voor Jeugdzorg bestaat grotendeels uit middelen die wij hiervoor krijgen van het Rijk.
Budget primair Realisatie Saldo (resultaat)
2018
2019
2020
2021
2022
2023
€45,15 €49,14 €(3,98)
€51,17 €52,76 €(1,59)
€52,73 €56,00 €(3,27)
€58,40 €59,76 €(1,36)
€64,52 €74,43 €(9,92)
€70,50 €88,11 €(17,62)
Tussen 2018 en 2021 was dit aangevuld met eigen middelen (algemene dekking). Figuur 4A laat zien dat het financiële tekort sinds 2022 sterk is toegenomen.
Figuur 4B toont de financiële vooruitzichten voor de komende jaren. Bij deze prognoses gaan we aan de uitgavenkant uit van een gelijkblijvend zorggebruik als in 2023 en ongewijzigd beleid. De extra toename van het tekort tussen 2023 en 2025 komt voornamelijk door correcties op de tarieven. Vanaf 2025 gelden de reële tarieven uit de nieuwe inkoop. In 2024 doen we nog een extra correctie op de tarieven uit het huidige inkoopmodel. De huidige tarieven sluiten onvoldoende aan bij de oplopende kosten van
ONZE JEUGD ONZE ZORG
50
INHOUD
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
aanbieders vanwege loon- en prijsstijgingen. Het Rijk compenseert de gemeente niet
FIGUUR 4C
geheel voor de sterke tariefstijgingen waar we mee te maken hebben en daarom loopt het
Deel van het financiële tekort dat al gedekt is vanuit algemene middelen in
tekort verder op. Naast de tariefstijging zorgt het nieuwe inkoopmodel vanaf 2025 ook
miljoenen euro’s tussen 2024-2028 (Programmabureau Sociaal, feb 2024)
H4
H5
BIJLAGE
nog voor andere kostenstijgingen. Dit heeft onder andere te maken met keuzes voor betere kwaliteit van zorg, denk aan de keuze om kinderen die jeugdhulp met verblijf nodig hebben in kleinschaligere woonvoorzieningen te laten opgroeien. Tot slot bestaat het risico dat het tekort vanaf 2026 nog verder oploopt. Dit risico gaat over dalende Rijksmiddelen. Er staat een extra bezuinigingsopdracht voor jeugdzorg gepland bij het
€ 18
€3
€4
€4
€ 18
€ 18
€ 18
€8
Dalende Rijksmiddelen Financieel tekort - nog niet gedekt
Rijk. Het is nog niet duidelijk hoe deze vorm krijgt.
€ 13
€ 13
€ 13
€ 13
€ 13
FIGUUR 4B
2024
2025
2026
2027
2028
Financieel tekort - gedekt uit algemene middelen
Verwachte financiële tekorten in miljoenen euro’s tussen 2024-2028 (Programmabureau Sociaal, feb 2024) €3
€4
€4
€ 31
€ 31
€ 31
€ 31
2025
2026
2027
2028
Dalende Rijksmiddelen € 18
€ 21
2023
2024
Prognose financieel tekort
Voor het deel van het tekort, dat we al eerder aan zagen komen, hebben we in de Zomernota 2023 afgesproken om dit te dekken uit algemene middelen. Figuur 4C laat zien dat nog steeds een fors deel van het tekort niet gedekt is. Dit rode deel in de grafiek is de financiële opgave die er ligt voor de strategie op jeugdzorg. Dit is het deel van het financiële tekort dat nog niet gedekt is en dat we wel kunnen beïnvloeden.
ONZE JEUGD ONZE ZORG
51
INHOUD
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
BIJLAGE
DE BEOOGDE EFFECTEN VAN DE STRATEGIE Eén van de doelen van de strategie duurzame jeugdzorg is om financiële tekorten op
Om deze reden zijn we bij de inschatting van het minimaal te verwachten resultaat aan
jeugdzorg te laten dalen tussen 2024 en 2028 en daarmee het beïnvloedbare niet-
de voorzichtige kant gaan zitten. Veelal verwachten we in het minimale geval dat een
gedekte tekort op de Jeugdzorg terug te dringen. Voor een deel van de genoemde
maatregel niets doet. Dat is een voorzichtige kijk, maar uit het verleden is gebleken
maatregelen hebben we een financiële vertaling gemaakt van de verwachte kosten en
dat veranderingen in het Jeugdzorgdomein nu eenmaal niet gemakkelijk zijn te
mogelijke opbrengsten van deze maatregelen.
bewerkstelligen.
ONZE WERKWIJZE
Sommige maatregelen werken in op dezelfde doelen en/of doelgroepen. De inschatting
We hebben per door te rekenen maatregel aannames gedaan over het minimaal en
van de afzonderlijke maatregelen kun je dan niet zomaar bij elkaar optellen, want
maximaal haalbare resultaat op jeugdzorg van een maatregel. Daarnaast hebben we
misschien kom je dan op een effect uit dat je voor een bepaald type zorg of doelgroep
gespecificeerd bij welke doelgroep we dit resultaat dachten te bereiken. Mogelijk hebben
meer gaat besparen dan er uitgegeven wordt. Dat kan natuurlijk niet. Hier hebben we
maatregelen ook effecten op andere domeinen. Deze neveneffecten hebben we nu buiten
voor gecorrigeerd.
beschouwing gelaten. Aannames hebben we onderbouwd op basis van voorbeelden of inschattingen elders en bij afwezigheid hiervan hebben we een beredeneerde schatting gemaakt met personen vanuit verschillende disciplines. We hebben die maatregelen doorgerekend waar we het grootste financiële effect van verwachten. Er zijn nauwelijks maatregelen bij die bewezen effectief zijn. Die zijn er sowieso in jeugdzorg vrijwel niet.
VOORBEELD VAN EEN AANNAME We verwachten minimaal 0 en maximaal 30 procent minder instroom van jeugdigen met lichte vormen van ambulante ondersteuning (OB1,OB2, OB3a en OB4a) vanaf 2025. ONZE JEUGD ONZE ZORG
52
INHOUD
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
INGESCHATTE EFFECTEN OP HOOFDLIJNEN
INGESCHATTE EFFECTEN OP DOELSTELLINGEN
In totaal kunnen we in het jaar 2028 naar schatting minimaal €3,6 miljoen en maximaal
In hoofdstuk 2 beschrijven we verschillende doelstellingen. De doelstellingen tezamen
€10,8 miljoen besparen. Als we het gemiddelde hiervan nemen komen we voor 2028 uit
zijn belangrijk voor de verandering die we willen bewerkstelligen. We hebben een grove
op €7,2 miljoen besparingen. We hebben het hier over netto besparingen. Dit zijn de
indeling gemaakt in hoeveel financiële besparingen we uit de verschillende
bruto besparingen die we verwachten van het maatregelenpakket minus de investeringen
doelstellingen halen om een beeld te geven waar de financiële baten met name zitten.
die we hiervoor moeten doen. Deze investeringen kunnen in het jeugdhulpdomein vallen
Hierbij willen we vooropstellen, dat de omvang van financiële baten niet het enige is
of daarbuiten. De omvang van de besparingen loopt tussen 2024 en 2028 stapsgewijs op.
waarop we sturen. De maatregelen hebben juist ook een kwalitatief doel en het totaal-
In 2024 is er in plaats van een besparing juist een extra investering nodig. De kosten voor
pakket hangt inhoudelijk en financieel sterk samen. Maatregelen die vooral bijdragen
verandering gaan nu eenmaal voor de baten uit.
aan minder instroom in lichte vormen van jeugdzorg zijn ook randvoorwaardelijk voor
BIJLAGE
de andere doelstellingen. TABEL 4A GESCHATTE MINIMALE, MAXIMALE EN GEMIDDELDE FINANCIËLE BESPARING DOOR HET PAKKET AAN VOORGESTELDE MAATREGELEN IN JEUGDZORG (2024-2028). 2024
2025
2026
2027
2028
Minimale totale besparing
- € 1.194.000
- € 312.000
€ 904.000
€ 2.023.000 € 3.613.000
Maximale totale besparing
- € 1.161.000
€ 2.669.000
€ 4.724.000 € 8.623.000 € 10.832.000
Medium besparing (gemiddelde van - € 1.176.000 min-max)
€ 1.186.000
€ 2.820.000 € 5.328.000 € 7.232.000
ONZE JEUGD ONZE ZORG
53
INHOUD
VOORWOORD
INLEIDING
H1
In de nevenstaande tabel gaan we uit van het medium scenario en de netto opbrengsten
TABEL 4B FINANCIËLE BESPARING NAAR DOELSTELLING,
zoals hierboven beschreven. Tabel 4B laat zien dat op alle doelstellingen in 2024 meer
UITGAANDE VAN HET MEDIUM SCENARIO (2024-2028)
investeringen zitten dan opbrengsten. De grootste financiële opbrengsten verwachten
H3
H4
H5
2025
2026
2027
Minder instroom in lichte vormen van - € 191.000 jeugdzorg
- € 838.000
- € 693.000
- € 339.000 - € 303.000
Minder verblijfszorg
- € 137.000
€ 353.000
€ 1.143.000 € 1.813.000 € 2.510.000
Kortere zorgduur
- € 494.000
€ 901.000
€ 1.063.000 € 1.572.000 € 2.620.000
een groot goed, maar daar staat tegenover dat het voorliggend vroegtijdig alternatieven
Vergroten efficiëntie
- € 169.000
€ 1.013.000
€ 1.405.000 € 1.405.000
bieden ook investeringen vraagt en dat de omslag naar normaliseren ook tijd vraagt.
Meer inkomsten
- € 58.000
- € 58.000
€0
€ 1.000.000 € 1.000.000
instroom in lichte vormen van jeugdzorg zijn er vooral voor 2025 en 2026 incidentele
Programmaorganisatie
- € 127.000
- € 185.000
- € 98.000
- € 123.000
investeringen meegenomen, waardoor deze jaren nog wat financieel negatiever
Totaal medium
€ -1.176.000
€ 1.186.000
€ 2.820.000 € 5.328.000 € 7.232.000
we te behalen door het verminderen van de zorgduur en verblijfszorg te voorkómen en beperken. Ook verwachten we dat kosten-beheersingsmaatregelen rondom het nieuwe inkoopmodel gaan bijdragen aan het beperken van overhead en aan een betere prijskwaliteit verhouding. Dit hebben we genoemd ‘vergroten efficiëntie’. Voor minder instroom in lichte vormen van jeugdzorg schatten we in het medium scenario in dat dit ons meer gaat kosten dan dat het financieel oplevert. Het voorkómen van jeugdzorg is
Meer tijd dan de vier jaar die we nu in beeld brengen. Voor de doelstelling minder
2024
H2
BIJLAGE
2028
€ 1.405.000
€0
uitkomen dan de jaren daarna. Per saldo verwachten we structureel uit te komen op een netto besparing van ruim 7,2 miljoen euro waarbij er voor 8,4 miljoen euro aan investeringen plaatsvinden (zie tabel 4C). De bruto besparing (op zorgkosten) bedraagt daarmee dus 15,6 miljoen euro.
ONZE JEUGD ONZE ZORG
54
INHOUD
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
DE BENODIGE INVESTERINGEN
EINDSOM
Om de maatregelen uit te voeren en de beweging in gang te brengen zijn incidentele en
Hoe verhouden de verwachte besparingen zich tot de totale niet-gedekte financiële
structurele investeringen nodig. Tabel 4C geeft aan hoe de verdeling over beide type
opgave. Figuur 4D laat zien dat over alle jaren de verwachte opbrengsten in de medium-
investeringen is.
variant onvoldoende zijn om het complete tekort weg te nemen. Vanaf 2028 blijft er een
BIJLAGE
structureel niet-gedekt tekort over van bijna 11 miljoen euro bij het medium scenario en TABEL 4C VERDELING INVESTERINGEN INCIDENTEEL EN STRUCTUREEL,
een gelijkblijvende autonome zorgvraag in vergelijking met 2023.
UITGAANDE VAN MEDIUM SCENARIO (2024-2028) 2026
2027
2028
- € 123.000
€0
FIGUUR 4D VERWACHTE BESPARINGEN VANUIT DE HIERVOOR
2024
2025
Incidenteel
- € 665.000
- € 1.044.000 - € 665.000
Structureel
- € 892.000
- € 3.541.000 - € 4.986.000 - € 7.160.000 - € 8.444.000
Totaal
- € 1.557.000
- € 4.585.000 - € 5.651.000 - € 7.283.000 - € 8.444.000
GENOEMDE MAATREGELEN (MEDIUMVARIANT) AFGEZET TEGEN DE OPGAVE (IN MILJOENEN EURO’S). 2024
€ 7,7
2025
€ -1,2
2026
€ -2,8
2027
€ -5,3
2028
€ -7,2 Besparing vanuit strategie
ONZE JEUGD ONZE ZORG
€ 1,2
€ 16,8 € 15,2 € 12,7
€ 10,8 Resterend tekort
Oplopend tekort
55
INHOUD
VOORWOORD
INLEIDING
H1
H2
H3
H4
H5
BIJLAGE
Figuur 4E toont de marges als we naar de defensievere inschatting van de besparingen (de minimumvariant) of de offensievere inschatting van de besparingen (de maximumvariant) kijken. In alle gevallen blijft er een financiële opgave over. In 2028 varieert deze naar schatting tussen €7 en €14,6 miljoen euro. FIGUUR 4E RESTERENDE NOG NIET GEDEKTE FINANCIËLE OPGAVE BEKEKEN VANUIT DE MINIMALE, MAXIMALE EN GEMIDDELDE GESCHATTE BESPARINGEN VANUIT DE GENOEMDE MAATREGELEN IN MILJOENEN EURO’S (2024-2028)