Document · PDF

Strategienota Enschedese - Onze jeugd onze zorg def

Stedelijke commissie - SOCIAAL 27 mei 2024, gemeente enschedeBij agendapunt: Oordeelsvormend: Strategienota ‘Onze jeugd onze zorg’20.928 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

O N ZE JE U G D O N ZE Z O R G

47 M A AT R E G EL E N V O O R B E T E R E JE U G D Z O R G

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

DE JEUGDZORGOPGAVE

DE STRATEGIELIJNEN

DE 47 DINGEN DIE WE GAAN DOEN VOOR BETERE JEUGDZORG

FINANCIËLE VERTALING

HOE WE VERDER GAAN

BIJLAGE MAATREGELEN OPGESOMD

ONZE JEUGD ONZE ZORG

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

VOORWOOR D

Het gaat niet goed met de jeugdzorg in onze stad. In 2023 kreeg maar liefst 1 op de

dat als geheel niet altijd werkt. Hebben we niet teveel met oogkleppen op naar de

6 jeugdigen een vorm van hulp in onze stad. We komen in 2025 naar verwachting

problemen van jongeren gekeken? Hebben we niet te weinig oog gehad voor de stem van

31 miljoen euro tekort op de jeugdzorgbudgetten. Dat merken we aan onze jongeren.

jongeren en gezinnen? De afgelopen maanden hebben we vooral geïnvesteerd in twee

Er is meer schooluitval, veel mentale klachten, langere trajecten, meer zorg met

dingen: luisteren én onderzoeken. We zijn dit najaar, toen de grote tekorten opnieuw

verblijf, meer labels en meer onzekerheid. We hebben als stad de enorme taak om

duidelijk werden, niet begonnen met een pakket oplossingen, maar met een breed

het anders te doen.

gesprek. We spraken jongeren, hulpverleners, wijkteammedewerkers, scholen en jongerenwerkers om te achterhalen wat er nodig is om van onze jeugd echt ónze zorg te

Deze nota heet: onze jeugd, onze zorg. Ónze. Daarmee bedoelen we dat we als stad

maken. En we onderzochten uitgebreid het cijfermateriaal dat we hebben, om te

samen verantwoordelijk zijn voor het liefdevol en goed opgroeien van de volgende

achterhalen waar de problemen in onze jeugdzorg écht zitten. In november spraken we

generatie. Het heeft ons als stad en als samenleving iets te zeggen dat zo ontzettend veel

over de eerste resultaten met de gemeenteraad en daarna opnieuw met professionals en

meer jongeren hulp nodig lijken te hebben. Wat zegt dat over ons? Over hoe we ouders

jongeren. Het resultaat is een nota waarin we 47 maatregelen voorstellen om de

zijn? Over wat we investeren in de volgende generatie? Over hoe we hulp hebben

jeugdzorg in Enschede duurzaam te verbeteren.

georganiseerd? We hebben vooraf vijf belangrijke uitgangspunten voor deze nota benoemd, die allemaal In deze nota proberen we eerlijk in de spiegel te kijken. We hebben de afgelopen jaren

een plek hebben gekregen. Allereerst dat de leidende principes uit de Regiovisie Jeugd

met goede bedoelingen gewerkt aan goede zorg voor onze jeugd. Maar de manier waarop

ook leidend zijn voor onze lokale strategie. Ten tweede dat we de uitdagingen rondom het

we dat deden, werkte soms onvoldoende. De geweldige medewerkers in de jeugdzorg

jeugdzorggebruik in Enschede zien als een gedeelde verantwoordelijkheid. Het Rijk, de

maken iedere dag een verschil in het leven van jongeren, maar doen dat in een systeem

regio, zorgpartijen, ouders. Ze hebben allemaal een rol te spelen. Ten derde dat we reëel

ONZE JEUGD ONZE ZORG

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

blijven en waken voor maakbaarheidsdenken. Er zullen altijd jongeren zijn die hulp nodig hebben, of het thuis nu fijn is of juist niet. Voor hen en voor hun ouders moeten we klaarstaan. Ten vierde dat we voor een langere periode aan de slag gaan. Dit is een plan voor de lange termijn. En tenslotte dat we steeds jongeren blijven betrekken bij onze plannen. Het is cruciaal dat hun stem gehoord wordt.

Het bekende adagium luidt: wie de jeugd heeft, heeft de toekomst. Met deze nota kiezen we ervoor te investeren in de volgende generatie van onze stad. Door te vertrouwen op de kracht van ouders, te investeren in opgroeien en opvoeden, te werken aan stevige teams voor hulp aan jeugd en gezin, jeugdigen de kans te geven meer thuis in eigen omgeving op te groeien. We willen toegankelijke en betaalbare jeugdzorg voor wie dat nodig heeft, waarin we goed samenwerken met iedereen met een hart voor onze jeugd. Daarbij heeft iedereen een eigen rol. Van ouders tot gemeenten. Van jongeren tot hulpverleners. Zo werken we samen aan het verbeteren van onze jeugdzorg. Want het is onze jeugd en dus onze zorg. Harmjan Vedder Wethouder jeugdzorg April 2024

ONZE JEUGD ONZE ZORG

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

I NL E I D I N G In 2023 kreeg bijna 1 op de 6 Enschedese jeugdigen (t/m 17 jaar) jeugdzorg.

In deze nota omschrijven we welke maatregelen we de komende 4 jaar willen treffen om

Dit aandeel neemt jaar na jaar toe. We maken ons daar zorgen over. We willen er graag

hier naartoe te werken. Het zijn vooral maatregelen die erop gericht zijn de jeugdzorg te

voor zorgen dat minder jeugdigen afhankelijk zijn van jeugdzorg. Naast een oplopend

verbeteren, maar we noemen expliciet ook een maatregel gericht op de lobby naar het

aantal jeugdigen in jeugdzorg hebben we ook te maken met oplopende financiële

Rijk voor eerlijke en reële budgetten. Deze nota kwam tot stand na een zorgvuldig

tekorten. Over 2023 waren de kosten van jeugdzorg 17,6 miljoen euro hoger dan

analyse van cijfers, deskresearch en veldgesprekken. Veldgesprekken voerden we met

begroot. Dit tekort gaat komende jaren oplopen. Vanaf 2025 loopt het tekort op

zorgaanbieders, wijkteams, welzijnsorganisaties, huisartsen, praktijkondersteuners

jeugdzorg naar verwachting op tot 31 miljoen euro.

jeugd, gecertificeerde instellingen, speciaal onderwijs, onafhankelijke cliëntondersteuning, regionaal expertiseteam, contractmanagers, toezichthouders en beleids-

We willen toe naar betere jeugdzorg waar een groter deel van de jeugd gezond, veilig

adviseurs van aanpalende terreinen. Daarnaast hebben we twee gesprekken gevoerd

en kansrijk kan opgroeien vanuit een sterke pedagogische basis, vanuit het gewone

met de bewoners adviesraad sociaal domein. We spraken ook een aantal ervaringsdes-

leven. Denk aan school, buurt, vereniging, familie, kerk, kinderopvang enzovoort.

kundige jongeren zelf. Zij willen graag gehoord worden. We praatten op 8 februari 2024

Die pedagogische basis willen we in Enschede versterken. Jeugdzorg blijft beschikbaar

met hen en met een groep professionals door over wat goed luisteren nu eigenlijk is.

voor een kleinere groep jeugdigen en gezinnen die de gespecialiseerde hulp van onze

Hun reactie kreeg een plek bij de maatregelen. In november 2023 spraken we met de

jeugdzorgpartners hard nodig heeft. We willen hen zo passend en tijdig mogelijk helpen.

gemeenteraad over de tussentijdse analyse aan de hand van een discussienota.

Het liefst thuis en niet in een verblijfssetting. Ook voor deze jeugdigen is het belangrijk

Vanuit alle input werkten we de hoofdlijnen verder uit.

dat naast de jeugdzorg het gewone leven doorgaat. We willen veiligstellen dat we deze groep jeugdigen ook kunnen blijven helpen in de toekomst.

ONZE JEUGD ONZE ZORG

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

Wat zijn de belangrijkste uitkomsten van de analyse? Dat we een kleine groep jeugdigen

In deze nota beschrijven we hoe we aan de slag willen met zes lijnen (hoofdstuk 2) en

die wat zwaardere jeugdzorg nodig heeft, nog niet altijd goed genoeg helpen. In

47 maatregelen (hoofdstuk 3). De zes lijnen zijn vertrouwen op de kracht van ouders,

Enschede zitten relatief veel jeugdigen in jeugdzorg met verblijf. Verblijfshulp is een

investeren in opgroeien en opvoeden, stevige teams voor hulp aan jeugd en gezin,

intensieve vorm van hulp die ook nog eens lang niet in alle gevallen helpt. Liever gaan we

jeugdigen meer thuis in eigen omgeving laten opgroeien, toegankelijke en betaalbare

voor thuis tenzij. De verblijfshulp neemt nog maar beperkt af. Het is in complexe situaties

zorg en goede samenwerking. We laten zien wat we verwachten dat de financiële kosten

met multiproblematiek niet altijd gemakkelijk om breed te kijken en er tijdig bij te zijn en

en baten zijn (hoofdstuk 4) en hoe we aan de slag gaan en op welke momenten we daarin

de juiste inschatting te maken.

de raad weer betrekken (hoofdstuk 5).

Aan de andere kant zijn er net als elders in Nederland steeds meer jeugdigen uit gezinnen met hogere inkomens die jeugdzorg ontvangen. Vaker gaat het dan om GGZ-hulp via de huisarts. Mogelijke verklaringen: prestatiedruk, een hoge geluksnorm, de individuele samenleving, zorgen over de toekomst, medicaliseren en labelen en het idee dat alles gerepareerd moet worden, terwijl tegenslag onderdeel is van het leven. Kansen zien we om jeugdigen en gezinnen meer te steunen in de basis, het onderwijs, de buurt, de vereniging en door opvoeders te stutten en vertrouwen te geven. Normaliseren noemen professionals dat. Tot slot duren gemiddeld genomen jeugdzorgtrajecten steeds langer. Dat geldt zowel voor de wat lichtere als voor de zwaardere zorg. Daar zien we ook kansen voor verbetering, door met stevige wijkteams met de juiste expertise, na een goede analyse samen met ouders en jeugdigen de passende zorg in te zetten en dat ook te volgen.

ONZE JEUGD ONZE ZORG

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

1. D E JE U G D Z O R G O P G AV E Bijna 1 op de 6 Enschedese jeugdigen (t/m 17 jaar) kreeg afgelopen jaar jeugdzorg.

Het uit huis plaatsen van jeugdigen brengt schadelijke effecten met zich mee

Dit aandeel neemt jaar na jaar toe. Dit baart ons zorgen. We zouden wensen dat

(Hervormingsagenda en NJI). Daarom is het algemene beeld dat een uithuisplaatsing zo

niet zoveel jeugdigen jeugdzorg nodig hebben. Over 2023 kostte de Jeugdhulp

veel mogelijk voorkomen moet worden. In Enschede daalt het aantal jeugdigen in verblijf

ons 17,6 miljoen euro meer dan begroot.

relatief minder hard dan elders.

Wat zijn de oorzaken? Hoe kunnen we dit veranderen? Het afgelopen half jaar zijn data

Uit de veldgesprekken met zorgaanbieders, gecertificeerde instellingen en het regionaal

verzameld en op een rij gezet, zijn veldgesprekken gevoerd met allerlei lokale partners,

expertiseteam komt naar voren dat verblijfshulp in sommige gevallen wellicht voorkómen

is deskresearch uitgevoerd (wat gebeurt er elders) en zijn gesprekken gevoerd met

had kunnen worden als er eerder passende zorg was ingezet. Daarnaast ontbreken er

deskundigen en andere gemeenten. Hieronder presenteren we de resultaten ten aanzien

nog goede ambulante alternatieven voor verblijfszorg en is de doorstroom en uitstroom

van de hoofdvragen. Als bijlage bij dit stuk is een uitgebreidere rapportage toegevoegd

een aandachtspunt. Wijkteams ervaren een tekort aan passende woonplekken voor

met daarin de onderbouwing van de bevindingen van ons onderzoek.

jongeren die 18 worden.

WAAROM ZIJN ER IN ENSCHEDE STEEDS MEER JEUGDIGEN MET JEUGDZORG EN GROEIEN DE FINANCIËLE TEKORTEN?

STEEDS COMPLEXERE PROBLEMEN

THREES OUDE M Oop. L E MHulpvragen AN De gemiddelde kosten voor een jeugdige met jeugdzorg lopen worden

complexer. Problematiek rondom echtscheidingen en bestaanszekerheid worden hierbij regelmatig genoemd1. Het zijn relatief vaak jeugdigen uit gezinnen bestaande uit één

TE VEEL JEUGDIGEN MET JEUGZORG IN VERBLIJF

ouder die jeugdzorg krijgen. Jeugdigen uit gezinnen met een laag inkomen krijgen vaker

In Enschede ontvangen in verhouding meer jeugdigen verblijfshulp dan in andere grote

dan gemiddeld jeugdzorg met verblijf. Enschede telt in vergelijking met 40 andere grote

steden (G40). Verblijfshulp is hulp waarbij de jeugdige tijdelijk ook op de plek van de

steden in Nederland (G40) relatief veel gezinnen die rond moeten komen van een

hulpverlening woont. Deze verblijfshulp is intensiever dan de meeste andere vormen

laag inkomen.

van hulp.

Jeugdautoriteit (2023). Stand van de jeugdzorg

ONZE JEUGD ONZE ZORG

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

Het aantal jeugdigen dat opgroeit in een eenoudergezin is relatief vergelijkbaar met

Ook hebben gezinnen met meerdere problemen soms behoefte aan praktische hulp.

het gemiddelde in de G40. In de ene Enschedese wijk wonen relatief meer gezinnen die

Bijvoorbeeld om een kind naar school te brengen. Dit kan soms net helpen om het te

rond moeten komen van een laag inkomen dan in de andere wijk. Dit geldt ook voor

laten lopen in een gezin. Deze hulp bieden we nu niet.

BIJLAGE

eenoudergezinnen. Ook de mate waarin gebruik wordt gemaakt van jeugdzorg is per wijk verschillend. Deze verschillen tussen wijken zijn toegenomen in de afgelopen jaren.

Tot slot is de vraag: bereiken we alle jeugdigen en gezinnen die hulp nodig hebben?

Het lijkt zinvol om accentverschillen te leggen in de aanpak per wijk. Wat overeenkomt,

Uit regionaal onderzoek blijkt dat ongeveer 10 procent van alle jeugdigen in crisisverblijf

is dat in vrijwel alle wijken in de afgelopen jaren het jeugdzorggebruik is toegenomen.

in Twente niet eerder hulp heeft gehad2. Dus wel een ernstige situatie, want er is crisis, maar nog niet eerder bekend bij de hulpverlening. In veldgesprekken is aangegeven dat

Ondanks de wens van alle betrokkenen om bij gezinnen met meerdere problemen breed

bij gezinnen waar hulp nodig is, vaak lang wordt gewacht om die hulp te vragen, vanuit

te kijken wat hier nodig is, blijkt het in de praktijk soms lastig regie te voeren op de zorg

schaamte, wantrouwen of niet weten hoe.

die wordt geboden. Goede afspraken over regievoering ontbreken. Wie pakt deze rol, wanneer er op meerdere domeinen wat nodig is en wat betekent het? Verschillende

ONVOLDOENDE PASSENDE ZORG

partners zien hierin een rol weggelegd voor de wijkteams.

Net als elders in Nederland is de toename van het aantal jeugdigen in jeugdzorg niet primair het gevolg van een toenemende instroom, maar is het juist de uitstroom die

Ouders zijn verantwoordelijk en hebben als eerste regie over eigen zorg en de zorg

stagneert. Jeugdigen zitten steeds langer in jeugdzorg, zowel in ambulante als

aan kinderen. Dat lukt ouders niet altijd. Dan is er meer regie nodig. Het wijkteam

verblijfszorg. De ambulante zorg die wordt geleverd is steeds intensiever. De hierboven

helpt ouders, als ze dat willen.

genoemde toenemende complexiteit van hulpvragen is een verklaring voor intensievere en langere trajecten. Een andere genoemde verklaring uit de veldgesprekken is dat in de praktijk nog te vaak van lichte naar steeds zwaardere zorg (stepped care) in plaats

OZJT/Samen14 (2022). Koersdocument wonen en verblijf. Versie 1.0.

ONZE JEUGD ONZE ZORG

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

EEN FRAGMENT UIT HET GESPREKSVERSLAG MET ZES JONGEREN

van in een keer goed (matched care). Een matched care-traject zou naar verwachting

UIT DE JONGERENRAAD VAN JARABEE (OKTOBER 2023)

tot kortere trajecten moeten leiden. In één keer goed verwijzen vraagt de nodige

Jongeren geven aan dat beloftes niet altijd nagekomen worden.

expertise van de toegang. Expertise die nu soms ontbreekt en door de toegangen ook

Ze geven aan dat ze vaak hun verhaal aan mensen moeten vertellen.

maar beperkt bij aanbieders van gespecialiseerde jeugdzorg, gecertificeerde instelling

Ze hebben geleerd om zichzelf te redden, omdat begeleiding niet altijd

of regionaal expertiseteam wordt opgehaald. Om matched care te kunnen bieden is een

effectief bleek. Het gevoel van vertrouwen in jeugdzorg was er niet echt

goede brede analyse van de situatie van een gezin nodig. Hier is lang niet altijd de tijd

en ze voelden zich soms minder belangrijk in de groep. Jongeren geven

voor beschikbaar.

BIJLAGE

aan dat ze minder close zijn met hun gezin; ze voelden zich vergeetbaar en irrelevant.

De voorbeelden die enkele jeugdigen die we spraken noemen bij situaties waarin zij jeugdzorg als niet passend hebben ervaren, kleuren dit beeld. Ze noemden dan situaties

Jongeren geven aan dat ze gevoel hebben alsof ze in een situatie zitten

waarin onvoldoende naar hen geluisterd werd, ze van ‘hot naar her werden verplaatst’,

waarin ze zelf moesten vechten voor de juiste hulp en ondersteuning.

onnodige medicatie kregen en verkeerde diagnoses werden gesteld.

Ze voelen zich soms als een ‘product’ in een ‘bedrijf’. Het is voor hen moeilijk om het gevoel van relevantie en betrokkenheid te behouden

Het afschalen van zorg tenslotte komt niet altijd goed uit de verf. Er is te weinig aandacht

in de jeugdhulp.

voor het evalueren en volgen van hoe de ingezette hulp uitpakt en of het misschien tijd is om af te schalen. Ook hiervoor ontbreekt soms de tijd. Met name bij externe verwijzers zoals huisartsen en gecertificeerde instellingen zijn de mogelijkheden voor afschalen naar het voorliggend veld minder goed bekend. Ook hebben externe verwijzers over het algemeen minder kennis van de inkoopsystematiek, waardoor mogelijk soms duurdere zorg wordt ingezet dan noodzakelijk. De korte lijntjes hierover met de wijkteams, die hier

“HET IS ALSOF IK DOOR EEN AANTAL HOEPELTJES MOET SPRINGEN ...MAAR BIJ MIJ LUISTEREN HO MAAR... DE INSTANTIES BEPALEN SCHIJNBAAR...“

vaak meer kennis over hebben, ontbreken. Men weet elkaar niet altijd te vinden.

ONZE JEUGD ONZE ZORG

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

TOENAME VAN JEUGDIGEN UIT GEZINNEN

opgelost worden”. Tot slot is bij normaliseren ook genoemd het mogen afwijken van de

MET HOGE INKOMENS VOORAL BIJ DE HUISARTS

norm of het gemiddelde. Ouders hoeven niet extra alert te zijn en alles op te lossen voor

In Enschede zijn er net als elders in Nederland steeds meer jeugdigen uit gezinnen met

hun kinderen. Hun kinderen hebben niet allerlei coaches nodig; maar vooral hun ouders.

BIJLAGE

hoge inkomens die gebruik maken van ambulante jeugdhulp. Veelal komen zij via de huisarts in jeugdhulp terecht en vooral voor specialistische behandeling van psychische

Opvoeden valt een deel van de ouders zwaar. Dat opvoeden in deze tijd lastig is, heeft te

problematiek. Uit landelijk onderzoek blijkt met name bij meisjes een toename van

maken met de enorme informatiestroom en tegenstrijdige berichtgeving over opvoeden

psychische problematiek . Toegenomen prestatiedruk en een hoge geluksnorm zijn

waardoor ouders onzeker worden over wat normaal is. Daarnaast hebben ouders in de

maatschappelijke ontwikkelingen die bijdragen aan die grotere vraag naar jeugdhulp .

maakbare samenleving meer dan ooit het idee dat opvoeden iets is wat perfect moet

Ook ervaren jongeren steeds meer stress doordat de samenleving steeds individueler is.

gebeuren. Als derde punt is er de individualisering. Uit onderzoek blijkt dat steun kan

Zij maken zich zorgen over milieu, wonen en armoede. Er wordt steeds meer van hen

helpen om opvoeding lichter te maken, maar tegenwoordig durven ouders nauwelijks

gevraagd. Het idee is dat van een samenleving waar alles gerepareerd moet worden,

meer om hulp te vragen in hun omgeving. Er is sprake van ‘vraagschaamte’8a. Een kwart

terwijl tegenslag onderdeel is van het leven5. Daarnaast is er ook de tendens om te

van de ouders krijgt hulp bij het opvoeden8b.

medicaliseren en labelen en sterk te focussen op het individu6. De laagdrempelige toegang en het brede aanbod van jeugdzorg kan ook extra vraag creëren omdat

De uitdaging van dat normaliseren zit zowel bij de attitude van (sommige) ouders als bij

aanbieders zich profileren .

hulpverleners en scholen. Wijkteammedewerkers geven aan dat ouders soms veeleisend

zijn, problematiseren en redeneren vanuit een recht op hulp. Dat zijn voor wijkteams In de veldgesprekken noemen verschillende betrokkenen het belang van meer

lastige gesprekken om toch te bewegen richting normaliseren. Het is belangrijk om

normaliseren. Hierbij worden begrippen genoemd als “meer zelfredzaamheid, eigen

jeugdigen en ouders wel goed te horen. Vertrouwenspersonen geven aan dat het gevoel

kracht en zelf doen bij ouders” en “problemen horen bij het leven en kunnen niet allemaal

niet serieus genomen te worden en onvoldoende informatie de belangrijkste redenen zijn waarom ouders bij hen aankloppen. Dit betekent niet dat de toegang klakkeloos met

oer, M. et al (2022). HBSC 2021. Gezondheid en welzijn van jongeren in Nederland. B Utrecht: Universiteit Utrecht. 4 Jeugdautoriteit (2023). Stand van de jeugdzorg. 5 Yperen, T. van, K. Hofstede, R. Hageraats en A. van de Maat (2023) Andere kijk op groeiend jeugdzorggebruik. Voor een hoopvolle wereld om in op te groeien Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut 6 Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (2021). Interview met Bert Wienen: Bekijk het kind in zijn context. 7 Jeugdautoriteit (2023). Stand van de jeugdzorg. 8a Luijk, M. (2023). Oratie Maartje Luijk over opvoeden. Inaugurale rede. Na te luisteren via: https://www.eur.nl/ evenementen/oratie-maartje-luijk-over-opvoeden-2023-06-30. Rotterdam: Erasmus Universiteit Rotterdam. Meer hierover te lezen in het bericht dat RTL nieuws hier aan wijdde: Waarom je kinderen beter goed op kunt voeden, dan perfect. 8b Bucx, F. Eggink, E., Klerk, M. de (2023). Meer zicht op ouders Zorgen, problemen en hulpbronnen van ouders van minderjarige kinderen. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau. 3

ouders mee moet bewegen, maar dat er wel geluisterd moet worden. Een van de gesprekspartners vanuit de wijkteams benoemt dat veel ouders in een stressvolle situatie zitten waarin ze veel ballen tegelijk in de lucht moeten houden en mogelijk onder invloed van sociale media de lat hoog leggen en onzeker zijn.

ONZE JEUGD ONZE ZORG

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

VOOR FINANCIËLE TEKORTEN

HOE DOEN WE HET NU EN WAT ZIJN DAARIN GOEDE EN MINDER GOEDE ELEMENTEN?

Dat er meer jeugdigen jeugdzorg krijgen en de geboden jeugdzorg steeds langer en

De toenemende vraag naar jeugdzorg en de financiële tekorten zijn niet nieuw en

intensiever is, is niet de enige reden voor de financiële tekorten. Ongeveer de helft

spelen niet alleen in Enschede. In de afgelopen jaren zijn daarom verschillende

van de financiële tekorten komt door ontwikkelingen die niet door de gemeente

landelijke rapporten verschenen waarin dit onderzocht is en naar oplossingen is

beïnvloedbaar zijn. De verandering van het woonplaatsbeginsel in 2022 kost ons meer

gezocht. Belangrijke rapporten hierin waren het AEF-onderzoek Stelsel in Groei (2020)10

geld dan wij er van het Rijk voor krijgen. Vanaf 2023 zijn de lonen van jeugdhulpverleners

en de Maatregelen financiële beheersbaarheid jeugdzorg van commissie Sint (2021)11.

gestegen. Aanbieders kunnen deze hogere lonen niet betalen vanuit de afgesproken

Ongeveer gelijktijdig was er de vaststelling dat de zorg in de jeugdbeschermingsketen

tarieven. We willen niet dat zorgaanbieders omvallen. Hiervan zouden kwetsbare

onvoldoende effectief was. Dit heeft geleid tot een Toekomstscenario Kind- en

jeugdigen die hulp krijgen de dupe worden. Daarom krijgen aanbieders extra geld.

gezinsbescherming (2021)12 gericht op de ontwikkeling van sterke lokale teams,

Daarnaast zijn wij verplicht reële prijzen te hanteren. Het budget dat de gemeente

regionale veiligheidsteams, gezinsgericht vanuit integrale sturing. Twee jaar geleden

vanuit het Rijk ontvangt, dekt de prijsstijgingen bij aanbieders onvoldoende,

kwam de Hervormingsagenda Jeugd (2023)13.

NIET TE BEÏNVLOEDEN FACTOREN BELANGRIJKE AANLEIDING

waardoor het probleem naar de gemeente verschuift. Algemene verklaringen voor tekorten van gemeenten (Enschede is niet de enige gemeente waar dit speelt) zijn dat het Rijk te gunstige financiële effecten van de decentralisatie zou hebben ingeboekt, die onvoldoende onderbouwd waren en ook niet reëel bleken. Verwacht werd dat door meer inzet van preventie de kosten zouden dalen. De brede inzet op preventie kan bijdragen aan het welzijn van jeugdigen, maar leidde tot nu toe nog niet tot lagere kosten. Daarnaast hebben gemeenten maar een beperkt sturend vermogen op de kosten9.

Jeugdautoriteit (2023). Stand van de jeugdzorg. AEF (2020). Een stelsel in groei. Een onderzoek naar financiële tekorten in de jeugdzorg. 11 Stuurgroep Maatregelen financiële beheersbaarheid Jeugdwet (2021). Maatregelen financiële beheersbaarheid Jeugdwet. 12 VNG, MinJ&V, MinVWS (2021) Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. 13 Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 (2023)

ONZE JEUGD ONZE ZORG

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

ENSCHEDE VOERT OP DIT MOMENT AL VERSCHILLENDE MAATREGELEN

EEN STRATEGIE ONTWIKKELEN TERWIJL ER VOLOP GEBOUWD WORDT

UIT DE HERVORMINGSAGENDA UIT

In de hervormingsagenda staan ook veel maatregelen waar geen besparing bij staat.

De Hervormingagenda Jeugd is een breed gedragen en herkenbare agenda. Er staan

Met een deel van deze maatregelen is de gemeente Enschede al bezig. Zo hebben we

veel maatregelen in en soms staat er duidelijk bij welke besparing we ervan kunnen

welzijn op recept in Enschedese huisartspraktijken ingevoerd. En zetten we in de

verwachten. In hoeverre deze besparingen reëel zijn voor Enschede is zeer sterk de

Meerjarige Samenwerkingsagenda Jeugdhulp Twente15 al in op het terugdringen van

vraag. Een groot deel van de genoemde maatregelen in de Hervormingsagenda voert

uithuisplaatsingen en het ombouwen van residentieel verblijf naar ambulante

Enschede namelijk al uit. Zoals de inzet van praktijkondersteuners jeugd bij 90 procent

alternatieven en kleinschalige woonvoorzieningen. De beweging is in gang gezet.

BIJLAGE

van de huisartspraktijken. En de inzet van de doorbraakmethode en de maatwerkbudgetten. Hiermee werken we al jaren. Externe verwijzers kunnen in Enschede alleen

HOGE WERKDRUK VERSUS EEN HOOG AMBITIENIVEAU

naar gecontracteerd aanbod verwijzen en in de nieuwe inkoop is er aandacht voor

RONDOM STEVIGE WIJKTEAMS

tariefdifferentiatie. Enschede is met de uitvoering van de Hervormingsagenda al

In de Hervormingsagenda Jeugd en ook het Toekomstscenario Kind- en gezins-

goed op weg. Dit betekent wel dat wij minder te winnen hebben.

bescherming spelen Stevige lokale teams een belangrijke rol. In Enschede zijn er al lokale wijkteams die werken met de presentiemethode en laagdrempelig zijn.

Er is ook kritiek op de Hervormingsagenda. Onderzoek van Stellaart laat zien dat de

De gemeente Enschede werkt hard aan de doorontwikkeling van haar wijkteams.

oplossingen net als in voorgaande hervormingen in de jeugdzorg alleen reparaties zijn

Ook hier wordt volop gebouwd. Zo’n verbouwing kan best intensief zijn. Er wordt aan veel

van de onbedoelde gevolgen van de eerdere hervorming. Omdat we steeds aan het

thema’s gewerkt. Er zijn leerkringen. Deze zijn gericht op het vergroten en onderhouden

repareren zijn, raken de fundamentele oorzaken uit beeld. We zijn wel steeds in beweging

van de benodigde expertise. Er is een kwaliteitsagenda en een ontwikkelagenda

maar de onderliggende sociale problemen blijven constant. We moeten waken voor

wijkteams. De aandachtspunten die stakeholders noemen in het handelen van de

boemerangbeleid.

wijkteams, worden regelmatig in één adem genoemd met de hoge werkdruk die er is.

Het lijkt eerder een kwestie van niet kunnen, dan niet willen. Naast de hoge werkdruk hebben wijkteams ook te maken met een hoog ziekteverzuim. Deze twee zaken kunnen elkaar in een neerwaartse spiraal versterken. Door een hoog ziekteverzuim kan de werkdruk bij de overige medewerkers toenemen wat weer kan zorgen voor uitval.

S tellaard, S. D. (2023). Boemerangbeleid: Over aanhoudende tragiek in passend onderwijs- en jeugdzorgbeleid. Den Haag: Boombestuurskunde 15 Werkgroep Samenwerkingsagenda (2023). Meerjarige samenwerkingsagenda Jeugdhulp Twente. Definitieve versie dec 23 14

ONZE JEUGD ONZE ZORG

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

POSITIEVE SAMENWERKING MET ONDERWIJS

de periode 2025-2029/2031. De voor Enschede belangrijke omvorming van residentieel

Een thema uit de hervormingsagenda is de samenwerking tussen jeugdzorg en

verblijf naar ambulante alternatieven en kleinschalige woonvormen, geven we vorm in

onderwijs. De gemeente Enschede heeft hier al veel in geïnvesteerd. We hebben

de Samenwerkingsagenda Jeugd. Hiervoor hebben we ook stimuleringsmaatregelen

onderwijs-jeugdhulp-arrangementen (OJA) op zorgintensieve scholen en IKC-

opgenomen in de nieuwe inkoop. Een groot deel van de Enschedese strategie beslissen

wijkcoaches op reguliere scholen. Op de OJA-scholen komt innovatie tot stand.

we daarmee gezamenlijk met andere gemeenten op regionale tafels. Onze lokale invloed

Hier wordt maatwerk ontwikkeld, collectieve en preventieve hulp en meer

zit meer op hoe de lokale teams werken met de partners in de wijken. En hoe de sociale

genormaliseerd. De jeugdzorgkosten van jeugdigen op OJA-scholen stegen de afgelopen

basis is ingericht. In de Samenwerkingsagenda zoeken we ook op deze thema’s naar

jaren verhoudingsgewijs minder hard dan de totale jeugdzorgkosten. Het feit dat één

meer uniformiteit in Twente.

jeugdhulpaanbieder een lumpsumbudget krijgt voor alle jeugdzorg aan jeugdigen van de school dwingt tot zorgtransformatie en geeft een prikkel voor innovatie. De aanwezigheid

LUISTEREN NAAR JEUGDIGEN EN OUDERS EN ER WAT MEE DOEN

op school zorgt voor kortere lijnen. Zorg kan snel op- en afgeschaald worden.

Jeugdigen en gezinnen zijn over het algemeen heel tevreden over de jeugdzorg die zij

De kleinschaligheid van een schoollocatie maakt dat er gemakkelijk contacten

ontvangen. Het meest tevreden zijn ze over de bejegening (serieus genomen en samen

gelegd kunnen worden met andere werkers in de wijk, bijvoorbeeld welzijnswerkers.

naar oplossing gezocht). Dat blijkt uit het cliëntervaringsonderzoek. Uit gesprekken met

In veldgesprekken wordt de samenwerking met het onderwijs belangrijk gevonden

de onafhankelijke cliëntondersteuning en de jeugdigen zelf blijkt dat het belangrijk is om

en positief beoordeeld.

goed te blijven luisteren naar wat jeugdigen en ouders zeggen. En hierover met ze in gesprek te gaan en ook iets met hun input te doen.

REGIONAAL EN LOKAAL Een andere aanbeveling vanuit de Hervormingsagenda is om extra administratielast bij zorgaanbieders te beperken. Door als gemeenten dezelfde werkwijze te gebruiken. Hiervoor werkt Enschede al op veel terreinen in jeugdzorg op Twents niveau samen. Zoals bij de gezamenlijk opgestelde Regiovisie Jeugdhulp Twente16 en de daaruit voortvloeiende Meerjarige Samenwerkingsagenda Jeugd. Keuzes in de inkoop hebben we recent samen met andere Twentse gemeenten gemaakt. Deze leggen we vast voor

OZJT/Samen14 (2022). Regiovisie Jeugdhulp Twente. ONZE JEUGD ONZE ZORG

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

WAT KUNNEN WE LEREN VAN ELDERS?

8. Professionals in de toegang hebben een groot mandaat

In 2021 heeft het Verwey Jonkerinstituut onderzoek gedaan naar 5 gemeenten die in

9. Specialistische jeugdzorgprofessionals zijn in de nabijheid van de basisteams

staat leken het lokale jeugdstelsel te transformeren en tegelijkertijd financieel beheers-

10. Er is aandacht voor normaliseren

baar te houden. In het onderzoek werd gezocht naar de succesfactoren . Er bleek niet

11. Visies worden consequent en consistent doorgevoerd

één of enkele specifieke succes- of faalfactoren te zijn. Zo was de jeugdzorg en ook de

12. De betrokken gemeenten vullen hun rol als opdrachtgever (al dan niet in

BIJLAGE

wijze van inkoop verschillend georganiseerd. Ook uit ander onderzoek kwam naar voren

samenwerking met de betrokken jeugdhulpregio) stevig in, maar op een betrouwbare

dat doelmatigheidsverschillen tussen gemeenten maar voor een klein deel toe te

en rechtvaardige wijze.

schrijven zijn aan verschillen in inkoopkenmerken . 18

Het risico is dat – zeker in tijden van financiële schaarste – gemeenten meer controle STABIELE VISIE, MONITOREN EN LEREND WERKEN, STEVIGE TEAMS,

willen. De onderzochte gemeenten leren dat juist doorbouwen op vertrouwen van belang

SAMENWERKEN OP BASIS VAN WEDERKERIGHEID EN VERTROUWEN

is. Zij werken samen vanuit een relationeel netwerkperspectief. Monitoring speelt overal

Het Verwey Jonker instituut onderscheidt in haar onderzoek 12 thema’s die, in

een grote rol. Het zijn punten die veelal ook weer terugkomen in de Hervormingsagenda.

samenhang en binnen de gegeven context, een belangrijke rol spelen. Dit zijn: 1. Een stabiele visie 2. Waarden en leidende principes door de jaren heen 3. Op een lerende manier werken 4. Een sterke basis in de eerste lijn waarin in wederkerig en langdurig wordt samengewerkt 5. Eerstelijnszorg is dichtbij vindplaatsen als onderwijs georganiseerd 6. Er is goede samenwerking met het brede sociale domein en de gespecialiseerde jeugdhulpaanbieders 7. Er is veel aandacht voor de professionaliteit en kwaliteit van de lokale teams

17 18

S ondeijker, M. et al (2021). Eigenwijs transformeren. Utrecht: Verwey Jonkerinstituut. Blank, J.L.T., Heezik, A.A.S. van en Valdmanis, V.G. (2023). Jongleren in de jeugdzorg. Empirisch onderzoek naar de relatie tussen inkoop en kostendoelmatigheid van de jeugdzorg in Nederlandse gemeenten. Delft: Stichting Instituut Publieke Sector Efficiëntie Studies ONZE JEUGD ONZE ZORG

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

LANGE ADEM, CONSEQUENTE STURING EN EEN BREDE INVESTERINGSAGENDA

algemene voorzieningen. Beide gemeenten hebben er in de inkoop van jeugdzorg voor

In november 2023 hielden we met 4 G40 gemeenten een peerreview. Allen geven aan

gekozen een deel lokaal in te kopen. De keuze voor de investering is gebaseerd op de

te werken met een ‘hervormingsagenda’ of ‘investeringsagenda’. Een lange adem en

elementen: Werken in nabijheid van inwoners, investeren in het gezin in plaats van een

consequente sturing zijn nodig. Het is ook nodig (veel) in gesprek te zijn. Het neerzetten

kind uit huis plaatsen voor behandeling en waar nodig stut en steun langdurig inzetten.

BIJLAGE

van de verandering als een hervorming werkt beter dan alleen het benoemen van jeugdzorg als (financieel) probleem. Met een investeringsprogramma gaat het om

JEUGDZORG ALS COMPLEX VRAAGSTUK, KLEIN BEGINNEN,

het investeren in een goede context. Een context waarin gezond en veilig opgroeien

SAMEN MET DE PRAKTIJK STAPSGEWIJS TESTEN

makkelijker is. Het gaat dan niet meer alleen over Jeugdzorg. Maar ook over wonen,

Het landelijke team aanpak wachttijden jeugdzorg van Vereniging Nederlandse

werken, onderwijs en een gezonde leefomgeving.

Gemeenten (VNG) ziet toenemend gebruik van jeugdzorg net als de wachttijden in jeugdzorg als een complex vraagstuk. Het landelijke Team Aanpak Wachttijden

Ook in het gesprek dat wij voerden met het Nederlands Jeugdinstituut (NJI) wordt het

ondersteunt jeugdregio’s (waaronder eerder ook Twente) bij het duurzaam aanpakken

belang genoemd van gezamenlijk jeugdbeleid. Het is een makkelijke reflex om het in

van wachttijden én het concreet daarmee aan de slag gaan. Zij kijkt mee in de keuken

de jeugdzorg op te lossen, terwijl het antwoord meer zit in het gezamenlijk jeugdbeleid.

van verschillende regio’s. Het landelijke Team Aanpak Wachttijden merkt op dat bij het

Er valt in de jeugdzorg nog genoeg te doen, maar het advies vanuit NJI is om je vooral te

werken aan grote, complexe veranderopgaven te weinig het perspectief van jeugdigen en

richten op de omgeving, op preventie en op de inrichting van de toegang om zo te

hun ouders en van de uitvoerende professional wordt meegenomen. Nieuw beleid wordt

voorkomen dat kleine problemen escaleren. En richt je vervolgens op de duurzame

vaak ingevoerd zonder ouders, kinderen en professionals die het gaan uitvoeren hierbij

jeugdzorg met langdurige effecten want soms is jeugdzorg wel nodig.

te betrekken en ook zonder het stapsgewijs in de praktijk te testen. Als je dat stapsgewijs uitvoeren en testen niet doet, kunnen (onvoorziene negatieve) gevolgen grote nadelige

STEVIGE WIJKTEAMS, MEER ZELF, MINDER BESCHIKKEN

effecten hebben en veel tijd en geld kosten. Vaak ontstaat dan de neiging om hier

In de peerreview met 4 G40 gemeenten beschrijven 2 van de 4 gemeenten dat zij

centralistisch op in te grijpen, waardoor de vicieuze cirkel niet wordt doorbroken.

investeren in de lokale teams om meer zelf te doen en minder te beschikken. Zij zien hierin dezelfde succesfactoren die de onderwijs-jeugdhulp-arrangementen (OJA) op Enschedese scholen laten zien. Zoals in de nabijheid van jeugdigen en ouders werken, meer collectief ondersteunen en ouders en jeugdigen ondersteunen bij het gebruik van

ONZE JEUGD ONZE ZORG

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

DATAGEDREVEN WERKEN, MAATWERK, MET PRAKTIJKWERKERS, LEERSESSIES

de verschillende oplossingsrichtingen gewogen naar criteria als verwachte effectiviteit

Meer doen met en leren van data is een ander thema in de Hervormingsagenda Jeugd

op jeugdzorggebruik en op betaalbaarheid van zorg op korte en lange termijn, op

en de Twentse Regiovisie Jeugdhulp. Dit kwam ook ter sprake in verschillende veld-

draagvlak, verwachte investeringen. Hierbij kwam naar voren dat de meeste oplossings-

gesprekken. Hengelo zet hier expliciet op in. In gesprek met gemeente Hengelo zijn

richtingen goed aansluiten bij de lokale visie, maar dat we hier nog niet te veel effect op

enkele adviezen op tafel gekomen. Om impact te maken met data is het advies om data te

korte termijn van moeten verwachten. De quick wins waar Enschede naar op zoek was,

laten landen bij de praktijkwerkers die de data ook verzamelen en met hen te bekijken

bleken niet zomaar voor handen. Ook zijn relatief weinig oplossingsrichtingen

aan welke informatie zij behoefte hebben. Dus geen groot algemeen dashboard, maar

gemakkelijk uitvoerbaar en moeten er vaak wel wat investeringen worden gedaan.

maatwerk. Belangrijk om ook gezamenlijke sessies te organiseren om te leren van de data en hier vervolgens concrete verbeteracties uit te destilleren en ook weer met data

We komen tot 6 strategielijnen:

te volgen (PDCA). Het is waardevol om ook goede data te verzamelen van jeugdigen en

▬ Vertrouwen op de kracht van ouders

ouders. Zijn ze goed geholpen? Een jaarlijks algemeen cliëntervaringsonderzoek is te

▬ Investeren in opgroeien en opvoeden

algemeen om echt te kunnen leren.

▬ Stevige teams voor hulp aan jeugd en gezin ▬ Jeugdigen meer thuis in eigen omgeving laten opgroeien

Continu meten is de sleutel en dit ook samen met de verschillende betrokkenen

▬ Toegankelijke en betaalbare zorg

bespreken en duiden.

▬ Goede samenwerking

WAT ZIJN DE MEEST KANSRIJKE OPLOSSINGSRICHTINGEN VOOR ENSCHEDE?

De strategielijnen worden verder uitgewerkt in het volgende hoofdstuk.

Vanuit de verschillende veldgesprekken en de hervormingsagenda jeugd is een veelheid aan verbeterpunten verzameld. Ook zijn verschillende recent gestarte trajecten benoemd. Alle lokale ideeën zijn gerangschikt onder de opgaves uit de hervormingsagenda en een aantal aanvullende thema’s. Om in de veelheid van ideeën enige prioritering en weging aan te brengen zijn in een strategiegroep met deelnemers vanuit verschillende achtergrond (jeugdhulpaanbieders, wijkteams, huisartsen, beleid etc.)

ONZE JEUGD ONZE ZORG

INHOUD

2. D E S T R AT E G I EL I J N E N

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

INVESTEREN IN OPGROEIEN EN OPVOEDEN

De opgave is uitdagend. Wat gaan we doen? We stellen 6 strategielijnen voor waarop

We willen gezinnen een context bieden waarin zij goed kunnen opgroeien en

we het de komende jaren anders willen doen.

opvoeden, zodat minder jeugdigen jeugdzorg nodig hebben, omdat het goed met hen gaat. Deze context om in op te groeien en op te voeden wordt ook wel

VERTROUWEN OP DE KRACHT VAN OUDERS

de pedagogische basis genoemd. De pedagogische basis bestaat uit alle contacten, sociale relaties en leefomgevingen die bijdragen aan het opgroeien

Een betere jeugdzorg begint met luisteren naar ouders en jongeren. Echt

van kinderen. Dat zijn bijvoorbeeld buren, vrienden, leerkrachten en

luisteren. Ouders hoeven niet extra alert te zijn en alles op te lossen voor hun

sporttrainers. De pedagogische basis is een onderdeel van de sociale basis.

kinderen. Hun kinderen hebben niet allerlei coaches nodig; maar vooral hun

Het versterken van de pedagogische basis sluit aan bij onze eigen visie op

ouders. En die ouders kúnnen dat. Ouders hebben soms wel handvatten nodig

jeugdzorg, de landelijke Hervormingsagenda Jeugd en de wens van veel

om op een andere manier om te gaan met lichte problemen en tegenslagen.

professionals en raadsleden. De inrichting van de pedagogische basis in

Sommige uitdagingen horen bij opgroeien en opvoeden. En ouders hoeven

Enschedese wijken gebeurt vooral vanuit allerlei andere domeinen dan

hier niet alleen voor te staan. Daar kan de samenleving ze bij helpen. Het

jeugdzorg. Hoe dit vorm krijgt, heeft wel impact op het gebruik van jeugdzorg.

vraagt wel een andere manier van denken. Van ouders. Maar ook van

We zien vanuit jeugdzorg een kans om het anders te doen: door de kennis en

professionals vanuit jeugdzorg, onderwijs en andere domeinen. Hierover

inzichten vanuit jeugdigen, onderwijs, zorgaanbieders en wijkteams te

willen we het gesprek op gang brengen tussen ouders, professionals vanuit

betrekken bij de inrichting van de pedagogische basis. Daarnaast willen we

jeugdzorg, onderwijs en andere domeinen. Deze lijn sluit ook aan op landelijk

gezinnen met complexe problemen beter en eerder bereiken en succesvolle

inzet vanuit de Hervormingsagenda. Hierin wordt een maatschappelijke

inzet van schoolwijkcoaches verder uitbreiden.

dialoog in gang gezet over normaliseren en het versterken van het gewone leven. Met de raad willen we afbakenen wat wel en geen jeugdzorg is (reikwijdte van jeugdzorg).

ONZE JEUGD ONZE ZORG

provinciaal beleid betrekt. Het traject is gestart begin maart 2024. Eind april

FA N AT I C

DURVEN

V E IL IG BL I J

G OE D V OELE N JE Z EL F Z I J N V E IL I G Z I J N

V O E T B ALLE N

O P JE G E M A K V O EL E N

DORST

JE G O E D V O EL E N D O U C H E N B JOR N LOVE

G EL U K K I G V O EL E N S EL F L O V E

G EL U K K I G Z I J N

O P JE B E N E N K U N N E N S TA A N F I J N N A A R S C H O OL D U R V E N

geven de jongeren hun advies aan de wethouder.

ZIANI

WOR DEN

BLIJ ZIJN

ADHAM

ZIJN

BL I J Z I JN

Z EL F V E R T R O U W E N

WAK KER

BODI LOVE

HUID

C O M F O R TA BL E

TR AINEN GOED

FIJN

VOELEN

VOELEN VEIL IG

VOELEN

INTERESSA NT

een betekenisvolle manier bij gemeentelijk en

JE V E IL I G V O EL E N

OKO

met praktisch opgeleide jongeren die hen op

G E Z ELL I G

BIJLAGE

VOELE N

V E IL I G V O EL E N

FIJN

die Save the Children in 2016 heeft ontwikkeld

ETEN

VEIL IG

GOED

ZELF V E R T R OU W E N

V O E T B ALLEN

Minds’. Speaking Minds is een erkende methode

CHROMEBOOK

10 bijeenkomsten onder de noemer ‘Speaking

HAHAHAHA

denken. Dit doen zij in een traject bestaande uit

G O E D G E V O EL

LEK KER

JEZELF

L E K K E R V O EL E N

leerlingen uit twee klassen van het Stedelijk Alpha College gevraagd om hierover met ons mee te

STERK ZIJN

APPIE DADDY

hebben om fijn op te groeien, hebben we

WEET IK NIET

E N E R G IE

ZIJN

G O E D V O EL E N

K U T V O EL E N

ETEN

Om handvatten te krijgen wat jongeren nodig

Z EL F L I EF D E

ZELF

MEGA MINDY BODI

LEK KER

LEKKER IN HUN VEL TE ZITTEN?

V R OL I J K Z I J N

VEL

C O M F O R TA B EL

INLEIDING

LEK KERE

WAT HEBBEN JONGEREN NODIG OM

VOORWOORD

C O M F O R TA B E L

INHOUD

Figuur 2 Woordweb uit traject ‘Speaking minds’ waarbij een 2 VMBO-klas de vraag kreeg “Waar denk jij aan bij ‘lekker in je vel’? Hoe groter het woord, hoe vaker genoemd (maart 2024)

ONZE JEUGD ONZE ZORG

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

STEVIGE TEAMS VOOR HULP AAN JEUGD EN GEZIN

JEUGDIGEN MEER THUIS IN EIGEN OMGEVING LATEN OPGROEIEN

We willen dat jeugdigen en gezinnen passende zorg krijgen binnen of buiten

Relatief veel Enschedese jeugdigen krijgen (intensieve) jeugdhulp met

de jeugdzorg die niet langer duurt dan nodig. Verwijzers naar jeugdzorg:

verblijf. Dit is voor veel jeugdigen niet per se de beste oplossing. Jeugdhulp

wijkteams, huisartsen en gecertificeerde instellingen spelen een cruciale

met verblijf kost veel geld. Dit moet anders. Dat betekent dat we de gezinnen

rol hierbij. We willen graag dat wijkteams:

met complexe problematiek eerder in beeld krijgen. En ze passende (ook

▬ meer regie gaan voeren

praktische) hulp bieden. Daarbij kijken we breed. En nemen we ook de inzet

▬ samen met andere verwijzers beter gaan afstemmen

van informele steunfiguren mee. Hierbij spelen de stevige wijkteams een

▬ zorgen voor voldoende expertise en specialisatie (zelf en invliegen)

belangrijke rol. Wijkteams die samen met de gecertificeerde instellingen

▬ meer zelf doen.

kunnen zorgen voor de juiste hulp. Hulp die gebaseerd is op een brede

BIJLAGE

analyse. Wijkteams die in gesprek blijven over hoe het gaat. We gaan via de Zo ontstaan stevige teams die jeugdigen en gezinnen met problemen kunnen

nieuwe inkoop en de samenwerkingsagenda zorgaanbieders stimuleren om

helpen. Niet alleen met jeugdzorg, maar juist ook met vraagstukken die de

te komen met nieuwe hulpvormen. Nieuwe hulpvormen als alternatief voor

oorzaak van problemen vormen. Het werk van deze teams begint met goed

jeugdzorg met verblijf. We verwachten van het vaker thuis opgroeien de

luisteren naar wat ouders en kinderen zeggen en meemaken. Ook willen we

grootste besparingen en (veel belangrijker) de grootste kwaliteitsverbetering.

nog beter luisteren naar ouders en kinderen. Het doorgroeien naar stevige wijkteams vraagt om extra vaardigheden en competenties van wijkteammedewerkers. En om het vrijspelen of uitbreiden van formatie. Voor de huisartspraktijken kijken we waar extra inzet van een praktijkondersteuner jeugd nodig is (in uren of in extra praktijken).

ONZE JEUGD ONZE ZORG

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

TOEGANKELIJKE EN BETAALBARE ZORG

GOEDE SAMENWERKING

We willen de betaalbaarheid en toegankelijkheid verder vergroten. Daarvoor

Alle kansen die we zien om jeugdzorg voor de toekomst veilig te stellen,

willen we scherp kijken naar de kosten en de inkomsten. In Twents verband

moeten we samen met partners oppakken. Als gemeente werken we aan een

hebben we de nieuwe inkoopstrategie voor jeugdzorg per 1 januari 2025

steviger relatiebeheer met onze partners. Dit is nodig om samen de

vastgesteld. De inkoop van jeugdzorg is een belangrijk instrument om te

verandering in te zetten. Dit doen we op verschillende niveaus. Dus zowel

zorgen dat zorg toegankelijk en betaalbaar blijft. Een goede lokale

tussen bestuurders van organisaties in het veld als op beleids- en uitvoerend

implementatie van dit nieuwe inkoopmodel is nodig om hier de komende jaren

niveau. We staan samen aan de lat voor de uitdagingen in de jeugdzorg en dat

maximaal de vruchten van te plukken. Ook willen we op tijd met partners de

gezamenlijke verantwoordelijkheidsgevoel dat zeker al aanwezig is, willen we

mogelijkheden voor de volgende inkoopperiode verkennen waarin we nog een

versterken.

BIJLAGE

stap verder willen gaan richting strategisch partnerschap met aanbieders. Ook gaan we door met de lobby naar het Rijk voor eerlijke en reële budgetten. We willen nog meer dan nu leren van data. Wat werkt wel, wat werkt niet, waar zitten de knelpunten? Het leren van data betekent niet dat de administratielast van professionals verveelvoudigt. Hierin zoeken we een goede balans.

ONZE JEUGD ONZE ZORG

INHOUD

DOELSTELLINGEN

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

4. In 2027 is het financiële tekort (als percentage van totale uitgaven) op jeugdzorg

Deze strategienota heeft betrekking op de periode 2024 t/m 2027. Hierbij willen we het

lager - Buiten indexatie en tariefeffecten

volgende bereiken om jeugdigen in Enschede gezond en veilig op te laten groeien.

▬ Inkomsten blijven stabiel of nemen toe ▬ Kosten nemen af

1. In 2027 hebben minder Enschedese jeugdigen jeugdhulp nodig ▬ Ouders en jeugdigen met lichte problematiek pakken dit vaker zelf op. ▬ Ouders en jeugdigen met lichte problematiek gebruiken vaker voorliggende

AFWEGINGEN BIJ STRATEGIE

voorzieningen

In het volgende hoofdstuk beschrijven we maatregelen bij de verschillende lijnen.

▬ Minder gezinnen stromen in in lichte vormen van jeugdzorg zonder verblijf.

Deze maatregelen hebben we gebaseerd op gesprekken met verschillende professionals, de gemeenteraad en jongeren. Ze zijn gebaseerd op richtingen uit de

2. In 2027 krijgen ouders en jeugdigen beter passende zorg ▬ Ouders en jeugdigen zijn (nog) tevredener over hoe wij naar hen luisteren..

Hervormingsagenda Jeugd. Het zijn de maatregelen die we nu zien. Met de uitvoering van sommige maatregelen zijn we recent gestart.

▬ Ouders en jeugdigen ervaren een goede samenwerking tussen verschillende partijen die hulp bieden.

We vinden het belangrijk om de maatregelen samen met professionals die ze gaan

▬ Ouders en jeugdigen lossen met onze hulp hun problemen sneller op.

uitvoeren uit te werken en te implementeren. We hebben hierbij graag experimenteer-

▬ We plaatsen jeugdigen minder vaak over van de ene naar de andere voorziening

ruimte. We willen ruimte houden om te kunnen inspelen op de actualiteit. Of te kunnen

▬ We helpen jeugdigen vaker direct in de toegang (op school, in de wijk of in

bijsturen als iets niet blijkt te werken. We hebben tot slot gekozen voor faseren. Het

huisartspraktijk)

liefst verbeteren we de jeugdzorg op alle punten gisteren, maar als we deze strategie willen laten werken, dan is een realistische planning van cruciaal belang. We zullen het

3. In 2027 groeien meer Enschedese jeugdigen thuis, of zo thuis mogelijk op

effect van onze plannen goed volgen en stap voor stap bijstellen. We werken

▬ Het aandeel jeugdigen dat jeugdhulp met verblijf krijg daalt.

stapsgewijs aan verbetering. Het moet behapbaar blijven. Daarbij geven we prioriteit

▬ Van de jeugdigen die niet thuis wonen, neemt het aandeel in pleegzorg of

aan de initiatieven die al in gang gezet zijn en aan initiatieven gericht op onze grootste

gezinshuizen toe.

uitdaging: betere zorg voor gezinnen met complexe problematiek.

▬ Jeugdigen die jeugdhulp hebben met verblijf, zijn hier gemiddeld minder lang

ONZE JEUGD ONZE ZORG

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

3. D E 47 D I N G E N D I E

1. JEUGDZORG ALS HET NODIG IS

WE GA AN DOEN VOOR

Niet alle hulpvragen hoeven beantwoord te worden met jeugdzorg. In de Jeugdwet staat dat de gemeente verplicht is om jeugdzorg te bieden aan wie

B E T E R E JE U G D Z O R G

dat nodig heeft. Wat jeugdzorg is, is niet scherp afgebakend. Het Rijk gaat daarom de reikwijdte van de Jeugdwet aanpassen19. Dit was gepland voor

We gaan de komende jaren aan de slag met 47 maatregelen voor betere en duurzame

2025, maar het is aannemelijk dat dit later wordt. Voordat de wetswijziging

jeugdzorg in Enschede. Iedere maatregel hoort bij één van de 6 lange termijn

gereed is kunnen we kijken wat we nu al kunnen doen.

strategielijnen waar we aan werken. We beschrijven de maatregelen per strategielijn.

In 2024 komt VNG met een handreiking hiervoor. Een eerste concept hiervan20

We beginnen met maatregelen om ouders in positie te brengen en eindigen bij

beschrijft dat je bij afbakening van de reikwijdte van jeugdhulp de gemeente

maatregelen rondom samenwerking.

het kan hebben over: 1. het afbakenen van voorzieningen,

Welke maatregel bij welke lijn hoort, is te herkennen aan de iconen uit het vorige

2. het afbakenen ten opzichte van andere wetgeving en

hoofdstuk. De maatregelen zijn niet tot in detail uitgewerkt. We geven dit met

3. het afbakenen van gebruikelijke en bovengebruikelijke hulp.

betrokkenen vorm en bekijken wat in de praktijk het beste werkt. We werken met een uitvoeringsprogramma om grip op de uitvoering en resultaten te houden.

De gemeenteraad heeft hierin een belangrijke rol. In de gemeenteraad

We beseffen dat er in de komende jaren nieuwe kansen en ideeën kunnen ontstaan

gaan we het maatschappelijk debat voeren over wat wel en geen jeugdzorg is.

die die we nu nog niet voorzien. Hier willen we ruimte voor houden!

We beseffen dat we met het aanpassen van de reikwijdte niet in een keer de wereld veranderen. Ouders en jeugdigen blijven vragen houden. Daarom voeren we met jeugdigen, ouders en professionals het gesprek over wat normaal is (maatregel 2 en 3). En er is niet per se één normaal, want misschien is wel normaal dat we allemaal verschillend zijn.

START 2025

19 20

Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 (2023). Zie pagina 19. Robbe, T., Ouahhabi, N. el, & Nooitgedagt, B. (2024), Handreiking afbakening jeugdhulpplicht. Versie 0.2. Victor Advocaten & Adviseurs. ONZE JEUGD ONZE ZORG

INHOUD

2. MET OUDERS, JONGEREN EN PROFESSIONALS IN GESPREK OVER WAT NORMAAL IS Het Rijk heeft in de Hervormingsagenda Jeugd toegezegd om een stevige

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

3. T RAINEN WIJKTEAMS, SCHOLEN EN PRAKTIJKONDERSTEUNERS VOOR HET BETERE OUDERGESPREK Onze professionals moeten beter worden in het voeren van het gesprek over

maatschappelijke dialoog in gang te zetten dat niet elke hulpvraag een

wat normaal is en bij het opgroeien hoort en wanneer er juist hulp nodig is.

zorgantwoord nodig heeft . De uitkomsten van die dialoog worden verwerkt

Wijkteams, scholen en praktijkondersteuners bij huisartspraktijken zijn vaak

in opleidingen en trainingen en binnen kwaliteitskaders en richtlijnen voor

een eerste aanspreekpunt voor ouders en jeugdigen met zorgen. Het vraagt

jeugdzorg.

vaardigheden om ouders en jeugdigen goed te horen. En ook om soms te vertellen dat jeugdhulp niet nodig is. En ze wel mogelijkheden te bieden.

In Enschede achterhalen we met partners van binnen en buiten het

Hoe doe je dit goed? Om vaardigheden te vergroten denken we aan

jeugdzorgdomein, met raadsleden én met ouders en jongeren wat normale

gezamenlijke trainingen, individuele coaching en intervisie.

opvoedvragen zijn. Wat zijn normale verschillen tussen jeugdigen en wanneer gaat het om kwetsbare jeugd? Hierbij hebben we ook aandacht voor culturele verschillen. Mogelijke activiteiten zijn het organiseren van dialoogtafels,

START 2026

het ontwikkelen van een gezamenlijke visie op normaal en/of een campagne met opvoedtips en feiten over wat er onder normaal gedrag passend bij de leeftijd valt.

START 2025

Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 (2023). Zie pagina 18.

ONZE JEUGD ONZE ZORG

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

4. INVESTEREN IN ACTIVITEITEN GERICHT OP KANSENGELIJKHEID,

▬G ezond Enschede Actief Leven Akkoord (GALA)26

BESTAANSZEKERHEID EN GEZONDHEID

Met dit landelijke programma worden preventiebudgetten voor gemeenten

Uit onze cijfers blijkt dat als jeugdigen opgroeien in een eenoudergezin, in een gezin

gebundeld en uitgebreid. Hiermee gaan we extra inzetten op preventie, en

met geldzorgen of in een gezin dat leeft rondom de armoedegrens, de kans groter is

integraler samenwerken en de meest kwetsbare inwoners ondersteunen.

dat ze problemen krijgen. Problemen waarvoor ze een beroep doen op jeugdzorg .

De wetgever ziet dat bij preventieve inzet op wijkniveau de meeste kans van

We zetten in op het voorkómen van jeugdhulp door problemen dichter bij de bron

slagen is. In de Enschedese aanvraag van GALA-gelden zetten we onder meer in

aan te pakken. Dit doen we via:

op sportstimulering, specifiek bij jeugd van 12 tot 18 jaar en op het terugdringen

▬K ansrijk Enschede 2023-203323

van gezondheidsverschillen in wijken. We hebben meer aandacht voor mentale

Een 10-jarenplan dat inzet op meer kansengelijkheid voor jeugdigen tot 27 jaar.

gezondheid in bestaande programma’s en ontplooien activiteiten gericht op

▬ Rondkomen met je Inkomen

terugdringen overgewicht en het verminderen van middelengebruik bij jongeren.

We helpen inwoners om beter overzicht te krijgen over hun financiën, schelden in

BIJLAGE

▬ S terk sociaal wijk-buurtnetwerk27

bepaalde situaties schulden kwijt en bieden bijzondere bijstand en een uitgebreid

In 2024 gaat Incluzio in Enschede aan de slag met de opdracht het wijkwelzijn

Kindpakket. Daarnaast zetten we ons in om het gebruik van regelingen zo

te versterken. Incluzio organiseert een sterker netwerk tussen de verschillende

gemakkelijk mogelijk te maken. Recent is de kadernota Rondkomen met je

organisaties in de wijk, vergroot de leefbaarheid, betrokkenheid en

Inkomen geëvalueerd . We gaan extra investeren in dit beleid om nog meer te

eigenaarschap van inwoners en zorgt dat we er vroegtijdig bij zijn. Dit doet

bereiken, want er zijn nog steeds huishoudens die moeilijk rond kunnen komen

zij in samenwerking met andere partners, waarvan ook het Jongerenwerk

(met name een paar met oudere kinderen).

een belangrijke is.

START 2024

Gemeente Enschede (2024) Jeugdzorg: waar staan we? Analyse ter voorbereiding op een strategienota voor duurzame jeugdzorg. Gemeente Enschede (2023) Kansrijk Enschede 2023-2033. Besproken in stedelijke commissie Economie, Werk, Inkomen en Onderwijs op 12 juni 2023. 24 Gemeente Enschede (2020) Kadernota Rondkomen van je inkomen. Vastgesteld in raadsvergadering van 9 november 2020. 25 Gemeente Enschede (2024) Terugblikken en vooruitkijken. Rondkomen met je inkomen. Besproken in stedelijke commissie Economie, Werk, Inkomen en Onderwijs op 22 januari 2024. 26 Gemeente Enschede (2023) Plan van aanpak. SPUK-GALA 2024-2026. Vastgesteld in collegevergadering van 26 september 2023. 27 Gemeente Enschede (2023) Opdracht wijkwelzijn 2024-2032. Besproken in het college van B&W van 30 mei 2023. 22 23

ONZE JEUGD ONZE ZORG

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

5. INVESTEREN IN EEN SAMENHANGEND PROGRAMMA

7. ONDERWIJS EN JEUGDZORG DICHTER BIJ ELKAAR

RONDOM COMPLEXE SCHEIDINGEN

Jeugdigen die ondersteuning krijgen vanuit de jeugdhulp - soms tegelijkertijd met extra ondersteuning vanuit het onderwijs - hebben een sterk verhoogd

Om te voorkómen dat scheidingen uitgroeien tot een complexe situatie met veel leed en schade in gezinnen, gaan we investeren in de aanpak van

risico op voortijdige schooluitval en daarmee ook op maatschappelijke uitval.

scheidingsproblematiek. Een concreet onderdeel hiervan is het 3-jarig project

In de regionale samenwerkingsagenda Jeugd werken we samen met andere

rondom relaties en opvoeden waar wijkteams Enschede mee aan de slag

gemeenten aan een speciale themalijn rondom dit onderwerp29. Aan de

gaan. In dit project brengen we samenhang aan in initiatieven die er zijn

volgende onderwerpen wordt de komende jaren gefaseerd gewerkt:

rondom scheiden en ontwikkelen we aanbod dat ontbreekt.

1. Faciliteren van contacten tussen scholen, gemeenten en zorgaanbieders

rondom individuele casuïstiek. 2. Doorgaan met Twentse aanpak gericht op schoolaanwezigheid.

START 2024

3. Kwaliteit van multidisciplinaire overleggen rond/op scholen versterken.

4. Doorgaan met interprofessioneel werken op schoollocaties met relatief

6. MEER VERBINDING TUSSEN JEUGDGEZONDHEIDSZORG EN DE TOEGANG

veel sociale problematiek. 5. Implementeren en doorontwikkelen van onderwijs-zorgarrangementen op

De jeugdgezondheidszorg van de GGD heeft veel informatie over jeugdigen in

zorgintensieve scholen.

Enschede. Jeugdartsen en jeugdverpleegkundigen van de jeugdgezondheids-

6. Ontwikkelen van schakelarrangementen om leerlingen vanuit speciaal

zorg zien kinderen via de consultatiebureaus of op scholen. De informatie en

onderwijs terug te laten keren naar regulier

kennis van jeugdartsen en jeugdverpleegkundigen uit deze contacten met een

7. Werken met een toekomstplan als jongeren vanuit het voortgezet speciaal

jeugdige of zijn ouders, kan heel nuttig zijn voor huisartsen en wijkteams.

onderwijs (VSO) of praktijkonderwijs school verlaten.

Waarom? Omdat zij zich met de informatie over de voorgeschiedenis van een

8. Doorontwikkelen van de onderwijs-jeugd monitor

gezin een beter beeld kunnen vormen van de situatie en het ontstaan hiervan. En in sommige situaties kan de toegang mogelijk ook passendere hulp inzetten. Informatie-uitwisseling wordt helaas sterk beperkt vanuit

START 2024

privacywetgeving. We willen nagaan hoe we met deze beperking toch maximale verbinding kunnen zoeken tussen jeugdgezondheidszorg en huisartsen en wijkteams.

emeente Enschede (2023). Aanpak scheidingsproblematiek [brief aan de raad]. G Subsidie toegekend in collegevergadering van 31 oktober 2023 29 OZJT (2023) Samenwerkingsagenda Jeugd. Actielijn 2: Onderwijs en Zorg. Via www.samen14.nl. 28

START 2025 ONZE JEUGD ONZE ZORG

INHOUD

VOORWOORD

INLEIDING

BIJLAGE

8. UITBREIDEN INZET WIJKCOACHES OP ALLE BASISSCHOLEN IN ENSCHEDE

9. UITBREIDING SUCCESVOLLE ONDERWIJS JEUGDHULP ARRANGEMENT OP SCHOLEN (OJA)

We willen het onderwijs en de jeugdhulp dichterbij elkaar brengen. De teams van scholen merken het vaak als eerste als er iets met een kind of jongere

Sinds 2018 bieden we op 5 zorgintensieve scholen in Enschede jeugdhulp in

speelt. Om die reden zijn sinds 2021 zijn op 15 Integrale Kindcentra (IKC’s)

de vorm van een onderwijs jeugdhulp arrangement (OJA). Op deze manier

in Enschede IKC-wijkcoaches aanzienlijk meer uren per week op het IKC

organiseren we jeugdzorg dichter bij kinderen en hun gezinnen. Op de 5

aanwezig. Deze extra inzet boden we in het kader van kansengelijkheid

scholen zijn jeugdhulpverleners aanwezig. Ze draaien mee in de schoolteams.

allereerst op IKC’s in kwetsbare wijken. Scholen, kinderopvangorganisaties

Zij kunnen zo vroegtijdig en snel ondersteuning bieden aan jeugdigen die thuis

en wijkteams zijn positief over de extra inzet van de IKC-wijkcoach. Doordat de

en/of op school extra hulp nodig hebben. Ouders en scholen zijn tevreden over

IKC-wijkcoach meer aanwezig is, is er een intensievere samenwerking met

de korte lijnen, en de laagdrempelige manier van werken en de snelle inzet

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=enschede&id=3a0721b3-d0d1-4f69-bb8e-ce9e6be3ba49