Ruimtelijke onderbouwing

Ruimtelijke onderbouwing Zonnepark Klein Boekelerveldweg

Vrij op Naam Zonneparken BV Bezoekadres: Ericssonstraat 2, 5121 ML Rijen E: info@vrijopnaam.nl W: www.vrijopnaamzonneparken.nl T: 085-0516881 November 2023

Inhoudsopgave 1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 4 1.1 Aanleiding ..................................................................................................................................................... 4 1.2 Projectgebied ................................................................................................................................................ 4 1.3 Bestemmingsplan ......................................................................................................................................... 5 1.4 Leeswijzer ..................................................................................................................................................... 6 2. Planbeschrijving .......................................................................................................................................... 7 2.1 Algemeen ...................................................................................................................................................... 7 2.2 Zonnepark .....................................................................................................................................................

7 2.3 Batterijopslag ............................................................................................................................................... 8 3. Beleidskaders .............................................................................................................................................. 9 3.1 Algemeen ...................................................................................................................................................... 9 3.2 Rijksbeleid ..................................................................................................................................................... 9 3.2.1 Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) en Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro) ............................................................................................................................................................ 9 3.2.2 Ladder voor duurzame verstedelijking (Bro 3.1.6 tweede lid).............................................................. 9 3.2.3 Nationaal Water Programma 2022-2027............................................................................................ 10 3.3 Provinciaal beleid........................................................................................................................................

10 3.3.1 Uitvoeringsmodel Omgevingsvisie Overijssel ..................................................................................... 11 3.3.2 Uitvoeringsprogramma Nieuwe Energie Overijssel ............................................................................ 18 3.3.3 Handreiking kwaliteitsimpuls Zonnevelden (maart 2017) .................................................................. 19 3.3.4 Overstromingsrisicoparagraaf ............................................................................................................ 21 3.4 RES Twente ................................................................................................................................................. 21 3.5 Gemeentelijk beleid .................................................................................................................................... 22 3.6 Conclusie ..................................................................................................................................................... 23 4. Relevante omgevingsaspecten .................................................................................................................. 24 4.1 Archeologie .................................................................................................................................................

24 4.2 Bodem......................................................................................................................................................... 24 4.3 Cultuurhistorie ............................................................................................................................................ 26 4.4 Ecologie ...................................................................................................................................................... 26 Gebiedsbescherming ................................................................................................................................... 26 Soortenbescherming ................................................................................................................................... 30 4.5 Elektromagnetische straling ....................................................................................................................... 30 4.6 Externe veiligheid ....................................................................................................................................... 31 4.7 Geluid..........................................................................................................................................................

31 4.8 Leidingen .................................................................................................................................................... 34 4.9 Luchtkwaliteit ............................................................................................................................................. 35 4.10 Milieueffectrapportage ............................................................................................................................ 36 4.11 Milieuzonering .......................................................................................................................................... 36 4.12 Niet-gesprongen explosieven ................................................................................................................... 37

2

4.13 Verkeer en parkeren ................................................................................................................................. 38 4.14 Water ........................................................................................................................................................ 38 5. Uitvoerbaarheid ........................................................................................................................................ 39 5.1 Algemeen .................................................................................................................................................... 39 5.2 Economische uitvoerbaarheid .................................................................................................................... 39 5.3 Maatschappelijke uitvoerbaarheid ............................................................................................................. 39 6. Conclusies ................................................................................................................................................. 40 Bijlagen......................................................................................................................................................... 41

3

1. Inleiding 1.1 Aanleiding Deze ruimtelijke onderbouwing is opgesteld ten behoeve van de realisatie van een zonneweide inclusief batterijopslag, met een gezamenlijke bruto omvang van ongeveer 1,75 hectare, gesitueerd op kadastraal perceel LNK00-E-6246. De grond ter plaatse van het voorziene zonnepark wordt momenteel als agrarisch grasland gebruikt en valt onder de werking van het bestemmingsplan “Klein Boekelerveldweg 2013”, dat is vastgesteld op 11 november 2013 en is herzien via een wijzigingsplan dat op 29 juni 2015 is vastgesteld. Voor dit kavel geldt de functie: ”Agrarisch-Stadsrandzone”. De kavel kent verder (deels) de gebiedsaanduiding “archeologisch onderzoeksgebied b”. De beoogde realisatie van het beoogde zonnepark is op basis van dit bestemmingsplan niet mogelijk. Hiertoe wordt een omgevingsvergunning aangevraagd, in afwijking van het bestemmingsplan, met toepassing van artikel 2.12, eerste lid, onder a, sub 3° Wabo. De aanvraag gaat daartoe vergezeld van de voorliggende ruimtelijke onderbouwing. Deze geeft een beeld van de beoogde ontwikkeling en toetst dit initiatief aan de ruimtelijke context in de omgeving en aan geldend beleid en wet- en regelgeving.

1.2 Projectgebied Het projectgebied bestaat uit perceel LNK00-E-6246, gelegen direct ten zuiden van de Klein Boekelerveldweg in de oostelijke stadsrandzone van Enschede. Het plangebied is 1,765 hectare groot.

Figuur 1: Situering projectgebied in de oostelijke stadsrandzone van Enschede.

4

1.3 Bestemmingsplan Voor dit kavel geldt de enkelbestemming: “Agrarisch – Stadsrandzone” met (deels) de gebiedsaanduiding “archeologisch onderzoeksgebied b”.

Figuur 2: Huidig bestemmingplan i.r.t. locatie zonneweide. De voor Agrarisch - Stadsrandzone aangewezen gronden zijn bestemd voor: 1. het herstel en de ontwikkeling van landschappelijke, natuurlijke, geomorfologische en cultuurhistorische waarden; 2. natuurgebieden en (agrarisch) natuurbeheer; 3. het weiden van vee en het verbouwen van gewassen; 4. sier- en moestuinen; 5. extensieve recreatie; 6. groenvoorzieningen; 7. houtwallen en boomsingels; 8. voorzieningen ten behoeve van de bescherming van flora en fauna; 9. uit- en inritten, en erftoegangswegen; 10. wandel- en fietspaden; 11. speelvoorzieningen, en picknickplaatsen; 12. kunstobjecten, educatie en straatmeubilair; 13. nutsvoorzieningen; 14. sloten, beken, en daarmee gelijk te stellen waterlopen, vijvers, poelen, wadi's en bijbehorende kunstwerken als bruggen en duikers; 15. ondergrondse infrastructurele voorzieningen, met uitzondering van hoogspanningsleidingen en hoge druk aardgastransportleidingen; 16. bij deze doeleinden behorende bouwwerken, geen gebouwen zijnde, andere werken en voorzieningen. Op de voor 'Agrarisch - Stadsrandzone' aangewezen gronden mag uitsluitend worden gebouwd voor zover dit in overeenstemming is met het voorgenoemde. Voor het bouwen overige bouwwerken gelden de volgende bepalingen:

5

a) de bouwhoogte van erf- en terreinafscheidingen mag maximaal 2 meter bedragen; b) de bouwhoogte van kunstobjecten, vlaggen- en lichtmasten mag maximaal 6 meter bedragen; c) voor niet eerdergenoemde overige bouwwerken, geen gebouw zijnde, geldt een maximale bouwhoogte van 3 m. Ter plaatse van de aanduiding 'archeologisch onderzoeksgebied b' mogen, in afwijking van het bepaalde elders in de regels van dit plan, geen bouwwerken worden gebouwd en/of werken, geen bouwwerken zijnde, en/of werkzaamheden worden uitgevoerd die een bodemverstoring veroorzaken dieper dan 50 cm onder het maaiveld en met een bodemverstoringsoppervlakte meer dan 2.500 m². Burgemeester en wethouders kunnen bij een omgevingsvergunning afwijken van het bepaalde onder a voor de bouw van bouwwerken of uitvoering van werken, geen bouwwerken zijnde en/of werkzaamheden ten behoeve van de daar voorkomende bestemming(en), indien uit archeologisch vooronderzoek blijkt dat ter plaatse geen archeologische waarden aanwezig zijn dan wel indien daardoor geen onevenredige aantasting plaats vindt van de aanwezige archeologische waarden.

1.4 Leeswijzer In dit hoofdstuk is een eerste algemene indruk van het projectgebied geschetst en is de aanleiding voor het volgen van een planologische procedure beschreven. In hoofdstuk 2 van deze toelichting wordt de beoogde ontwikkeling beschreven. Vervolgens wordt in hoofdstuk 3 de haalbaarheid vanuit beleidsperspectief beschouwd. In hoofdstuk 4 worden de relevante omgevingsaspecten nader toegelicht en in hoofdstuk 5 wordt de uitvoerbaarheid getoetst. Het zesde en laatste hoofdstuk is gewijd aan de afweging ten aanzien van het initiatief en de uiteindelijke conclusie.

6

2. Planbeschrijving 2.1 Algemeen Het project is gesitueerd op perceel LNK00-E-6246, direct ten zuiden van de Klein Boekelerveldweg en ten noordoosten van de Noord Esmarkerrondweg, in de buurt ’t Weldink. Van de 1,765 hectare perceeloppervlakte wordt het grootste deel ingezet voor de zonneweide en batterijopslag, rekening houdend met de benodigde bufferzones rond de aanwezige netbeheerdersleidingen aan de noordrand van het perceel. De schaduwrijke zuidzijde van het perceel blijft gevrijwaard van de zonnepanelen en/of toebehoren.

2.2 Zonnepark Het zonnepark bestaat uit 2.916 zonnepanelen (bij maatvoering 2279x1134 mm) met een verwacht totaal vermogen van 1,59 MWp en een voorspelde productie van 1.426 MWh groene stroom per jaar. Uitgaande van een gemiddeld stroomverbruik per woning van 2.810 kWh per jaar kan het zonnepark voorzien in de jaarlijkse elektriciteitsbehoefte van ruim 500 woningen. De zonnepanelen kennen een zuid-zuidwestelijke oriëntatie en worden in lijn met de noord-, west- en zuidgrens van de kavel geplaatst. In Figuur 3 is de plaatsing van de panelen weergegeven. De hellingshoek is 15 graden i.c.m. 2 meter rijafstand. Voor de exacte situering van de panelen wordt verwezen naar Bijlage 1 en 2 (inpassingsplan en inpassingstekening). De aangegeven laanbeplanting en niet-diep-wortelende houtsingel aan de noordzijde betreffen nieuw groen in het kader van de landschappelijke inpassing, de (bestaande) bomen aan de zuid- en westzijde blijven gehandhaafd. Via twee toegangspoorten en een onderhoudspad dat de poorten verbindt kan de brandweer gebruikmakend van de Klein Boekelerveldweg rondrijden en overal blussen met een inzetdiepte van ten hoogste 60 meter. Naast de zonnepanelen zal een batterijopslagsysteem worden ingericht en een aansluiting op het elektriciteitsnet van regionale netbeheerder Enexis worden gerealiseerd.

Hiervoor is een compactstation voorzien in de noordwestelijke hoek van het perceel. Vanuit dit station wordt een middenspanningsverbinding gerealiseerd met het bestaande 10-kV-net van Enexis, dat door de Klein Boekelerveldweg loopt.

Figuur 3: Voorziene plaatsing van de zonnepanelen (zie Bijlage 1B en 2B).

7

2.3 Batterijopslag Het toevoegen van een batterijopslagsysteem aan het zonnepark is om een aantal redenen in toenemende mate een wenselijke ontwikkeling, zoals hieronder kort toegelicht: Voorkomen van energieverspilling Door een toename van het aandeel wind- en zonne-energie in de Nederlandse energiemix is het voorspellen van vraag en aanbod van energie veel volatieler geworden. Dit resulteert in de praktijk in een toename van het aantal gevallen waarbij TenneT het verzoek doet (hetzij direct, hetzij via het prijsmechanisme van de onbalansmarkt) om niet te leveren. Deze energie ‘verdampt’ dan. Deze toename is dermate substantieel dat het lonend is deze energie op te slaan tot een moment dat er wel een tekort is aan duurzaam opgewekte energie. Het leveren van een bijdrage aan de stabiliteit van het netwerk TenneT levert in toenemende mate een inspanning om het netwerk stabiel te houden. Daartoe is er een aantal mechanismen binnen de elektriciteitsmarkt dat een stabiliserende werking heeft op het elektriciteitsnetwerk. Een batterijopslagsysteem speelt hier een rol in en kan op de verschillende speelvelden (FCR, aFFR, onbalansmarkt) een positieve bijdrage leveren aan de gevraagde stabiliteit.

Het leveren van een bijdrage aan een efficiënter gebruik van het lokale netwerk De netbeheerders zijn bezig met de implementatie van processen om door middel van congestiemanagement de capaciteit van lokale netwerken beter te kunnen benutten. Daarvoor is het van belang lokaal ook zoveel mogelijk flexibiliteit in vraag en aanbod te organiseren (meer dan nu het geval is). Een batterijopslagsysteem levert hierin een belangrijke bijdrage. Vrijopnaam is voornemens een vergunning aan te vragen voor het plaatsen van een batterijopslagsysteem op basis van lithium-ion-cellen met een capaciteit van 2,2 MWh en een vermogen van 1 MW. Dit is een maatvoering die past bij het formaat van het zonnepark, dat in de zomermaanden ca. 8-9 MWh energie per dag gaat leveren. Onderstaande tekening geeft een indruk van het opslagsysteem en het ruimtebeslag, in een 20ft-container met (indien nodig) een bijbehorende step-up-transformator. De te plaatsen apparatuur voldoet aan alle vigerende relevante veiligheidseisen (circulaire risicobeheersing lithium-ion energiedragers, (concept-)PGS-37 en IEC62619, zie ook Bijlage 9). Dit betreft o.a. specificaties met betrekking tot: • • • •

Automatische afschakeling in geval van een calamiteit; Compartimentering batterijcellen; Actieve koeling van het systeem; Intern blussysteem.

Figuur 4: Lay-out en impressie batterijopslagsysteem.

8

3. Beleidskaders 3.1 Algemeen In dit hoofdstuk wordt aangegeven met welke beleidsuitgangspunten afkomstig van het Rijk, de provincie Overijssel en de gemeente Enschede rekening moet worden gehouden bij het beoordelen van de aanvraag van de omgevingsvergunning voor Zonnepark Klein Boekelerveldweg inclusief batterijopslagsysteem.

3.2 Rijksbeleid 3.2.1 Nationale Omgevingsvisie (NOVI) In de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) geeft het Rijk een langetermijnvisie op de toekomstige ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland. Met de NOVI biedt het rijk een perspectief om diverse grote opgaven – waaronder het thema energietransitie - aan te pakken, om samen ons land mooier en sterker te maken en daarbij voort te bouwen op het bestaande landschap en de (historische) steden. Omgevingskwaliteit is hierbij het kernbegrip: dat wil zeggen ruimtelijke kwaliteit enerzijds en milieukwaliteit anderzijds. Duurzame energie In de NOVI is volop aandacht voor de productie van hernieuwbare energie met wind en de zon als bronnen en het ruimtebeslag dat hiermee gepaard gaat. Voor zonne-energie gaat de voorkeur uit naar zonnepanelen op daken en gevels, met dien verstande dat onbenutte stukken grond binnen de bebouwde omgeving in aanmerking komen wanneer het voorgenoemde niet lukt. Wanneer ook dat geen optie is, verschuift de focus naar het landelijke gebied. Het Rijk wil daarbij voorkomen dat vruchtbare landbouwgronden of gebieden met hoge landschappelijke of natuurlijke waarden worden bebouwd of worden volgelegd met zonnepanelen. Zorgvuldige inpassing in het landschap is bij elke ontwikkeling van windturbines en zonnevelden gewenst.

Toetsing Voorliggend project moet ruimte bieden aan de realisatie van een zonnepark in de (bebouwde) stadsrandzone van Enschede, zonder dat hoge landschappelijke of natuurlijke waarden in het geding zijn. Voor zon op land wordt daarmee gehoor gegeven aan de voorkeursvolgorde die de NOVI beoogt. Zorgvuldige landschappelijke inpassing maakt onderdeel uit van het planvoornemen. 3.2.2 Ladder voor duurzame verstedelijking (Bro 3.1.6 tweede lid) Op 1 juli 2017 is het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) gewijzigd, waarbij een nieuwe Laddersystematiek is opgenomen. In artikel 3.1.6, lid 2 van het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) is de nieuwe ladder voor duurzame verstedelijking opgenomen. Het doel van de Ladder is zorgvuldig en duurzaam ruimtegebruik, met oog voor de toekomstige ruimtebehoefte en ontwikkelingen in de omgeving. De Ladder geeft daarmee invulling aan het nationaal ruimtelijk belang gericht op een zorgvuldige afweging en transparante besluitvorming bij ruimtelijke besluiten. Dit belang staat beschreven in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte binnen een breder kader van een goed systeem van ruimtelijke ordening. Met de ladder worden eisen gesteld aan de motivering van onder meer bestemmingsplannen en ruimtelijke onderbouwingen die nieuwe stedelijke ontwikkelingen mogelijk maken.

De toelichting bij een bestemmingsplan of ruimtelijke onderbouwing voor een nieuwe stedelijke ontwikkeling bevat een beschrijving van de

9

behoefte aan die ontwikkeling, en, indien die ontwikkeling mogelijk wordt gemaakt buiten het bestaand stedelijk gebied, een motivering waarom niet binnen het bestaand stedelijk gebied in die behoefte kan worden voorzien. Toetsing De ontwikkeling van een zonnepark betreft op basis van jurisprudentie geen nieuwe stedelijke ontwikkeling in de zin van de Ladder (zie o.a. uitspraak ECLI:NL:RVS:2019:178 van de Raad van State). Dat neemt niet weg dat de ontwikkeling wel in lijn is met de geest van de Ladder. Landelijk, maar ook binnen Enschede bestaat behoefte aan duurzaam opgewekte energie. De behoefte aan duurzame energie is groot en is dan ook niet in zijn geheel op te vangen binnen het bestaande bebouwde gebied. Binnen bestaand stedelijk gebied is geen ruimte voor dergelijke grootschalige voorzieningen. De ontwikkeling is in overeenstemming met de ladder voor duurzame verstedelijking. 3.2.3 Nationaal Water Programma 2022-2027 De opgaven op het terrein van water zijn omvangrijk en worden in de toekomst alleen maar groter. Om Nederland ook voor de komende generaties veilig, aantrekkelijk en leefbaar te houden, heeft de Rijksoverheid het Nationaal Water Programma 2022-2027 (NWP) ontwikkeld. Dit NWP beschrijft de hoofdlijnen van het nationale waterbeleid en het beheer van de rijkswateren en rijksvaarwegen.

Voor het waterbeleid is het NWP een uitwerking van de Nationale Omgevingsvisie. Belangrijke onderdelen van het NWP zijn de stroomgebiedbeheerplannen, het overstromingsrisicobeheerplan en het Programma Noordzee. In het NWP staan de volgende ambities centraal: -

Een veilige en klimaatbestendige delta; Een concurrerende, duurzame en circulaire delta; Een schone en gezonde delta met hoogwaardige natuur.

Toetsing Wateroverlast kan ontstaan door hoge grondwaterstanden, overstromend oppervlaktewater (inundatie), overbelasting van het riool of een combinatie van deze drie. Het is dan ook van belang om bij nieuwe ontwikkelingen rekening te houden met de wateropgave. De wijze waarop met het onderhavige planvoornemen wordt omgegaan met de wateropgave, is nader beschouwd in paragraaf 4.14. (en Bijlage 6).

3.3 Provinciaal beleid De Provincie Overijssel heeft in 2017 een Omgevingsvisie vastgesteld die sindsdien meermaals is geactualiseerd. In de Omgevingsvisie zijn de kwaliteiten, maatschappelijke ontwikkelingen en toekomstplannen voor de provincie opgesteld die vanuit ruimtelijk perspectief van invloed zijn. De Omgevingsvisie vormt een integraal beleid voor ruimtelijke ontwikkelingen in de provincie, waar zonne-energie ook onderdeel van is. Voor de ontwikkeling van zonne-energie zijn binnen de Omgevingsvisie dan ook diverse aandachtspunten opgenomen in de vorm van een zonneladder. Op de eerste trede van de zogenaamde zonneladder staat, in het kader van duurzaam en meervoudig ruimtegebruik, de plaatsing van zonnepanelen op bebouwing (dakinstallaties). In tweede instantie komen gronden op industriegebied of braakliggende gronden in aanmerking. Aangezien de provincie zelf inziet dat met deze twee mogelijkheden het behalen van duurzaamheidsdoelstellingen allerminst eenvoudig is, staat Overijssel ook zonnevelden in de Groene Omgeving toe. Hierbij gaat het om een tijdelijke, omkeerbare manier van ontwikkeling waarin de oorspronkelijke bestemming

10

van het land behouden blijft. Na 25 jaar valt de grond weer terug in haar oude staat en kan deze gebruikt worden op de manier zoals voorheen. Voorwaarde hiervoor is dat wordt aangetoond dat het project maatschappelijke meerwaarde kent, bijvoorbeeld via meervoudig ruimtegebruik, maatregelen die getroffen worden om de impact van het project te beperken of te verkleinen, aansluiting op karakteristieken van de omgeving en de bijdrage aan maatschappelijke doelen of instellingen. In de provinciale Omgevingsverordening is uitgewerkt op welke wijze ruimtelijke ontwikkelingen uitgevoerd en ingepast mogen worden. Hiervoor zijn kwaliteitsimpulsen opgesteld. Specifiek voor zonneparken is een aparte kwaliteitsimpuls Zonnevelden opgenomen in artikel 2.1.8 van de Omgevingsverordening. 3.3.1 Uitvoeringsmodel Omgevingsvisie Overijssel De verdere uitwerking en achtergronden van de bovenstaande beleidsuitgangspunten specifiek met betrekking tot het ontwikkelen van zonneparken zijn uitgewerkt in het Uitvoeringsprogramma Nieuwe Energie Overijssel en de Handreiking Kwaliteitsimpuls Zonnevelden. De Handreiking Kwaliteitsimpuls Zonnevelden gaat daarbij als eerste in op het Uitvoeringsmodel Omgevingsvisie Overijssel, waarin ontwikkelingsperspectieven alsmede specifieke gebiedskenmerken worden beschreven die als leidraad gelden voor iedere ruimtelijke ontwikkeling in de Groene Omgeving.

Toetsing van de ontwikkeling Een eerste toetsing van een ruimtelijke ontwikkeling in Overijssel vindt plaats via het toetsingsmiddel van de omgevingsvisie, het Uitvoeringsmodel Omgevingsvisie Overijssel. Dit model baseert zich zoals Figuur 5 laat zien op drie lagen, te weten: • • •

Generieke beleidskeuzes: is sprake van een maatschappelijke opgave? Ontwikkelingsperspectieven: waar is sprake van ruimte voor een ruimtelijk project? Gebiedskenmerken: hoe kan een initiatief in het landschap ingepast worden?

Figuur 5: Uitvoeringsmodel van de provinciale Omgevingsvisie van Overijssel.

11

Het is evident dat op internationaal, nationaal en regionaal niveau gehoor moet worden gegeven aan de invulling van doelen qua duurzame-energie-productie. Provincie Overijssel neemt daartoe haar verantwoordelijkheid via het uitvoeringsprogramma Nieuwe Energie Overijssel. Ook gemeenten zoals Enschede geven op haar niveau invulling aan deze beleidskaders. Aan de andere kant betekent dit ook dat kaders aan de ruimtelijke inpassing van projecten worden gegeven. Dit houdt concreet in dat niet elk project op elke locatie zomaar toegestaan wordt en een ruimtelijke ontwikkeling altijd gepaard gaat met overwegingen van duurzaam ruimtegebruik. Het voorliggende project beschrijft een initiatief dat de vraag naar duurzame opwek van energie beantwoordt en ondervindt daarbij geen belemmeringen met het zicht op de generieke beleidskeuzes zoals opgenomen in de Omgevingsvisie Overijssel. In het Uitvoeringsmodel omgevingsvisie Overijssel zijn zes ontwikkelingsperspectieven opgenomen: drie in de groene omgeving en drie in het stedelijk gebied. Voor de projectlocatie is het ontwikkelingsperspectief “Wonen en werken in het kleinschalige mixlandschap” van toepassing, zie Figuur 6. Dit ontwikkelingsperspectief richt zich op het in harmonie met elkaar ontwikkelen van de diverse functies in het buitengebied.

Aan de ene kant melkveehouderij, akkerbouw en opwekking van hernieuwbare energie als belangrijke vormen van landgebruik. Aan de andere kant gebruik voor natuur, recreatie, wonen en andere bedrijvigheid.

Figuur 6: Situering plangebied binnen ontwikkelingsperspectief “Wonen en Werken in het kleinschalige mixlandschap” De ontwikkelingsmogelijkheden voor de landbouw, maar ook die voor de andere sectoren, wil de provincie in dit ontwikkelingsperspectief nadrukkelijk verbinden met behoud en versterking van cultuurhistorische, natuurlijke en landschapselementen. Het waterbeheer richt zich op optimale condities voor de lokaal aanwezige functies, rekening houdend met de klimaatopgave en de kenmerken van het watersysteem. Schaalvergroting in de landbouw en productie van hernieuwbare energie krijgen ruimte in het ontwikkelingsperspectief “Wonen en werken in het kleinschalige mixlandschap”, onder de voorwaarde van zorgvuldige inpassing in het kleinschalige landschap. Ruimte kan verdiend worden door te investeren in kwaliteitsvoorwaarden. Met name de verschuiving van eenzijdige volumeproductie en kostprijsreductie naar specialisatie en omgevingsgericht ondernemen in de landbouw is hier kansrijk voor het behouden van een sterke concurrentiepositie. Waardevermeerdering ontstaat door het benutten van de specifieke gebiedskwaliteiten, en van het maatschappelijk draagvlak voor kwaliteitsproductie en -producten. Ook verbreding van economische activiteiten op het

12

erf, bijvoorbeeld met zorg, recreatie of landwinkels, krijgt de ruimte. Door directe verkoop bij de boer ontstaan korte ketens en meer waardering voor het agrarisch product. In dit ontwikkelingsperspectief zijn ook plekken waar, door de ruimtelijke structuur van het landschap, de beschikbare milieuruimte of reeds aanwezige bebouwing, de ontwikkelruimte van agrarische bedrijven beperkt is. Hier liggen ontwikkelkansen voor andere vormen van bedrijvigheid (denk aan dienstverlenende zelfstandigen zonder personeel) die de ruimtelijke structuur versterken. Binnen dit ontwikkelingsperspectief kunnen nieuwe functies een plek krijgen op bestaande vrijkomende erven waar dit tevens maatschappelijke opgaven als behoud en ontwikkeling van cultuurhistorie, natuur en landschap ondersteunt. Zo worden vitaliteit en omgevingskwaliteit in samenhang versterkt. In het geval van grootschalige ontwikkelingen of uitbreiding van agrarische bedrijven, verwacht de provincie van de initiatiefnemer het plan te ontwikkelen in samenspraak met de omgeving. Zo ontstaat draagvlak en, als omwonenden en omliggende bedrijven bijvoorbeeld bij realisatie van een windturbine ook participeren in financiële zin, worden de lusten en lasten die gepaard gaan met de ontwikkeling op een redelijke wijze verdeeld.

Participatie in financiële zin is vooral van toepassing op collectieve energieprojecten, zoals een windturbine bij het dorp of een zonneveld (zie Bijlagen 7 en 8 van deze ruimtelijke onderbouwing voor de invulling hiervan in dit project). De provincie nodigt uit tot het bundelen van investeringskracht en het realiseren van projecten waar veel partijen een voordeel aan hebben. Naast energie kan het daarbij ook gaan om beheer van de omgeving of instandhouding van collectieve voorzieningen. Van de ruimtelijke kwaliteitsambities staat in dit ontwikkelingsperspectief de ambitie “Voortbouwen aan de kenmerkende structuren van de agrarische cultuurlandschappen” voorop. Daarnaast gelden – net als voor alle andere ontwikkelingsperspectieven – de ruimtelijke kwaliteitsambities: • • •

zichtbaar en beleefbaar mooi landschap; sterke ruimtelijke identiteiten als merken voor Overijssel; continu en beleefbaar watersysteem.

In de Omgevingsvisie zijn vervolgens visueel gebiedskenmerken aangegeven middels verschillende lagen. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen vier lagen, te weten: • • • •

natuurlijke laag; laag van het agrarisch cultuurlandschap; stedelijke laag; laag van de beleving.

De natuurlijke laag is een bodemlaag met het reliëf, het watersysteem en de natuur die zich hierop heeft kunnen ontwikkelen. De laag heeft ook een historisch karakter, aangezien het gedurende de afgelopen eeuwen constant in ontwikkeling is geweest door de wisselwerking tussen fysische en biotische factoren. De projectlocatie bevindt zich in een zandgebied met als aanduiding ‘Stuwwallen’, zoals Figuur 7 laat zien. •

De stuwwallen zijn tijdens de ijstijd opgestuwde aardlagen. Door de vaak grote hoogteverschillen zijn ze nu nog steeds goed zichtbaar. Op een aantal plekken zijn de ruggen al van verre zichtbaar; bovenop staand bieden ze spectaculaire zichten over de provincie. De stuwwalen hebben als regionale inzijggebieden een belangrijke functie in het watersysteem. Het zijn de ‘ingangen’ van regionale en lokale stelsels van grondwaterstromen. Lagen met diverse bodemsamenstelling zijn scheef gesteld, waardoor er voedselrijker en armere, waterdoorlatende en

13

ondoorlatende lagen direct naast elkaar kunnen liggen. Zo bestaan de Twentse stuwallen voor een groot deel uit tertiaire (zee)klei en keileem. Hierdoor zijn ze overwegend nat en komen er talrijke brongebieden voor. •

De verschillende stuwwallen in de provincie hebben zich in de loop van de tijd allemaal anders ontwikkeld. In de occupatiegeschiedenis zijn sommige stuwwallen betrekkelijk ongemoeid gelaten. Op andere kwamen grote en kleinere escomplexen tot ontwikkeling. De hoge delen werden vaak als extensieve heidevelden in gebruik genomen, later zijn grote delen ervan bebost. De inzijging is afgenomen door oppervlakkige afwatering, waterwinning en het op grote schaal bebossen met naaldhout.

•

De provinciale ambitie is het eigen karakter van de afzonderlijke stuwwalen te behouden en versterken. De inzet is het reliëf daarbij ruimtelijk beeldbepalend te laten zijn. Door bijvoorbeeld de overgangen naar andere landschappen te accenturen en door de zichten erop én ervanaf te versterken.

•

De sturingsnorm is dat stuwwallen een beschermende bestemmingsregeling krijgen, gericht op instandhouding van de hoofdlijnen van het huidige reliëf. De bijbehorende sturingsrichting is tweeledig: als ontwikkelingen plaatsvinden, dan dragen deze enerzijds bij aan het beter zichtbaar en beleefbaar maken van de hoogteverschillen en van de overgang tussen stuwwal en omgeving. Anderzijds geldt dat wanneer ontwikkelingen plaatsvinden, deze dienen bij te dragen aan versterking van de potentiële natuurlijke kwaliteiten van de ‘natte voet’ van de stuwwal (kwelzone, brongebied) met als doel ook deze beter zichtbaar te maken.

Figuur 7: Situering projectgebied t.o.v. natuurlijke laag Uitvoeringsmodel Omgevingsvisie Overijssel. Toetsing Het voorliggende initiatief vindt plaats binnen de reliëfkaders van het bestaande landschap. Aangezien het zonnepark boven op het maaiveld wordt geplaatst en geen grootschalig grondverzet plaatsvindt, blijft het bestaande reliëf behouden. Daarnaast blijft het bestaande karakter van het landschap bewaard door middel van behoud van de stevige houtwallen aan de zuid- en westzijde van het perceel, naast het nieuwe groen in de vorm van laanbeplanting en een houtsingel aan de noordzijde van het plangebied wordt opgericht, in lijn met het lokale beleid. Door behoud van de bomenrijen aan de west- en zuidzijde vindt een groot deel van de landschappelijke inpassing reeds op natuurlijke wijze plaats.

14

De laag van agrarisch cultuurlandschap geeft inzicht in het historisch gebruik van het landschap zoals de natuurlijke laag dat toelaat. Veelal gaat het hier om ontginningsactiviteiten en boerenbedrijvigheid. De projectlocatie bevindt zich in deze laag hoofdzakelijk (> 98%) binnen de categorie zandgronden in het jonge heide- en broekontginningslandschap, waarbij enkel de uiterste noordoostzijde voor een zeer klein deel nog tot het oude hoevenlandschap behoort. De voorgenomen ontwikkeling vindt op de kavel volledig plaats binnen het jonge heide- en broekontginningslandschap.

Figuur 8: Situering projectgebied t.o.v. laag van agrarisch cultuurlandschap Uitvoeringsmodel Omgevingsvisie Overijssel. •

Het jonge heide- en broekontginningslandschap laat zich onder meer kenschetsen door de grote oppervlakte aan – voormalige – natte en droge heidegronden. Deze waren oorspronkelijk functioneel verbonden met het essen- en oudehoevenlandschap; hier werd geweid en werden de plaggen gestoken voor in de stal; in de stal bemeste plaggen dienden als structuur verbeteraar en bemesting voor de akker gronden op de essen. Na de uitvinding van kunstmest ging deze functie verloren en werden deze gronden grotendeels in cultuur gebracht. Aanvankelijk kleinschalig en min of meer individueel door keuterboertjes, later werd de ontginning planmatig en grootschalig aangepakt (tot in de jaren zestig van de twintigste eeuw). De grote natte broekgebieden ondergingen een vergelijkbare ontwikkeling, waar door de natte en de droge jonge ontginningen nu gelijkenis vertonen. Daarnaast zijn vanaf 1750 vanuit de landgoederen en buitens ook veel van de voormalige heidegronden voor de jacht en houtproductie bebost. Dit heeft geresulteerd in grote en kleinere landbouwontginningslandschappen en in landschappen van grote boscomplexen en (nooit ontgonnen) heidevelden. Ten opzichte van omliggend essen en hoevenlandschap zijn de landbouwontginningen relatief grote open ruimtes, deels omzoomd door boscomplex. Erven liggen als blokken aan de weg geschakeld. Wegen zijn lanen met lange rechtstanden.

Vaak zijn het ‘inbreidingslandschappen’ met en rommelige driehoekstructuren als resultaat. Ook sommige recente heringerichte agrarische landschappen worden tot deze categorie gerekend, omdat van het oorspronkelijke landschap niets meer terug te vinden is.

•

Actuele ontwikkelingen binnen de jonge heide- en broekontginningen betreffen de schaalvergroting van bebouwing op agrarische erven, evenals de transformatie landbouwerven tot burgererven en de introductie van het ‘hobby’ vrijetijds/woonlandschap met bijbehorende vormen van grondgebruik en dierhouderij (paardenbakken). Het werklandschap evolueert hierbij in een vrijetijds- en consumptielandschap. Door de broze samenhang en de geringe eigenstandige

15

kwaliteit van dit landschapstype valt het uiteen in afzonderlijke onderdelen en/of verschuift het accent in de beleving van de open ruimte naar de bedrijfskavel. •

De provinciale ambitie is de ruimtelijke kwaliteit van deze gebieden een stevige impuls te geven en soms een transformatie wanneer daar aanleiding toe is. De dragende structuren worden gevormd door landschappelijke raamwerken van lanen, bosstroken en waterlopen, die de rechtlijnige ontginningsstructuren versterken. Binnen deze raamwerken is ruimte voor verdere ontwikkeling van bestaande erven en soms de vestiging van nieuwe erven, mits deze een stevige landschappelijke jas krijgen.

•

Als ontwikkelingen plaatsvinden in de agrarische ontginningslandschappen, dan dragen deze bij aan behoud en versterking van de dragende lineaire structuren van lanen, bosstroken en waterlopen en ontginningslinten met erven en de kenmerkende ruimtematen.

Toetsing Het zonnepark is als transformatie in te passen in het intussen verstedelijkte, rechtlijnige coulissenlandschap, voorzien van passende omranding. Aan de oost- en westzijden wordt het zonnepark aan het oog onttrokken door bestaande houtsingels als dragende structuren; deze hoeven niet versterkt te worden. Ten zuiden van de locatie ligt een bestaand plantsoen met een stevig begroeide parkrand waarvoor tevens geldt dat versterking niet nodig is. Aan de noordrand zal een nieuwe houtsingel en nieuwe laanbeplanting voorzien in een stevige landschappelijke jas. De stadsrand kan daarmee op landschappelijk ingepaste wijze energie bieden aan de bewoners van de stad. De stedelijke laag is de laag van de steden, dorpen, verspreide bebouwing, wegen, spoorwegen en waterwegen. Het gaat in deze laag om de dynamiek van de steden en de grote infrastructurele verbindingen, maar ook om de rust van de dorpen en de landelijke wegen en paden. Binnen de stedelijke laag wordt de projectlocatie enerzijds gerekend tot de “verspreide bebouwing”, nabij het gebied dat behoort tot de “Woonwijken 1955-nu” en anderzijds tot de “informele trage netwerk”. De ligging van een stad of dorp in het landschap, op een kruispunt van infrastructuur of in de nabijheid van grondstoffen speelt een belangrijke rol in het functioneren ervan.

Efficiëntie en bereikbaarheid zijn belangrijke vestigingsfactoren, maar daarbij wordt de kwaliteit, eigenheid en het onderscheidend vermogen van de regio steeds belangrijker. •

Voor de verspreide bebouwing is relevant dat de agrarische erven van oudsher een hele sterke binding hebben met het landschap. Vanuit het erf werden de omliggende gronden in cultuur gebracht en vervolgens eeuwenlang bewerkt. Elke boer deed dit naar eigen inzicht en afgestemd op de plaatselijke omstandigheden, maar wel volgens de wetmatigheden van het toenmalig landbouwsysteem. Door deze ‘eenheid in handelen’ ontstonden er samen- hangende landschappen, die nu nog steeds herkenbaar zijn: essenlandschap, oude hoevenlandschappen, broeken heideontginningen, veenlandschappen et cetera. Bijzonder is dat elk landschap zijn eigen erftype heeft: de opbouw van erf, erfbebouwing, erfbeplantingen en relaties met de omliggende gronden zijn specifiek voor het betreffende landschapstype, alsof in het erf de genen van het landschap besloten liggen. Naast erven kent het buitengebied losliggende ‘gewone’ burgerwoningen met veelal een eigen, individueel karakter en eigen verhaal van ontstaan.

•

Bij de transformatie van de erven vervalt vaak de vanzelfsprekende samenhang tussen erf en landschap. Daarbij heeft de oorspronkelijke ‘eenheid in handelen’, waarbij iedereen ongeveer hetzelfde deed, plaats gemaakt voor ‘diversiteit in handelen’: iedereen doet op zijn erf zijn eigen ‘ding’. De erven gaan daardoor binnen de landschappelijke eenheid steeds meer van elkaar verschillen. Nieuwe

16

functies bepalen het aangezicht: of een erf in agrarisch gebruik is (grote stallen, werklijnen naar het landschap), er een aannemer of autobedrijf zit (kaal erf met een grote plaat verharding eromheen) of dat het bijvoorbeeld een woonerf is geworden (kleine erf, dicht in de beplantingen en een paardenweide). Deze verschillen zijn zowel in het landschap als op luchtfoto’s heel goed te zien. •

De ambitie is Levende erven! Opnieuw verbonden met het landschap, gaan de erven een serieus te verkennen alternatief woon-werkmilieu vormen. De erven die vrijkomen worden steeds groter, met zoveel bebouwing en opstallen dat ze voor individuele burgers vaak te groot zullen zijn. Sloop van de stallen is in bepaalde situaties een optie, maar soms worden de erven hierdoor zo klein dat ze als het ware verdampen. Deze robuuste erfensembles kunnen door het bieden van ruimte voor extra (vervangende) bebouwing een alternatief bieden voor - een deel van de woningbouw en bedrijvenopgave elders, mits dit bijdraagt aan de lokale/ regionale sociaaleconomische ontwikkeling. Door voort te bouwen op de karakteristieken en kwaliteiten van de vaak eeuwenoude erven, ligt hier een kans unieke, echt Overijsselse woon-werk-, recreatie- en zorgmilieus te ontwikkelen: sterk verbonden met de historie, het omliggende landschap en met veel ruimte voor individuele invulling en expressie.

•

Als sturingsnorm binnen de verspreide verbouwing geldt dat de ontwikkeling van nieuwe ervan bijdragen aan behoud en ontwikkeling van de ruimtelijke kwaliteit overeenkomstig de Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving. De hieruit voortvloeiende sturingsrichting luidt dat wanneer ontwikkelingen plaatsvinden op erven, deze bijdragen aan behoud en versterking van de kenmerkende erfstructuur en volumematen, waarbij een duidelijk onderscheid tussen voor- en achterkant blijft en koppeling van het erf aan het landschap plaatsvindt. Hierdoor wordt de toegankelijkheid ervan verbeterd.

Toetsing De voorgenomen ontwikkeling past goed bij de ontwikkeling van verscheidenheid in de wijze waarop de erven van de verspreide bebouwing worden ingezet. In die zin draagt het zonnepark ook bij aan een eigentijds, “levend” erf met continue stroomproductie en opslag als hartslag. Hierbij schikt de zonneweide zich naar de bestaande structuren van het landschap en wordt met maatwerk in landschappelijke inpassing voorzien. •

Binnen dezelfde stedelijke laag is het informele trage netwerk het ‘langzame’ netwerk (wandelpaden, fietspaden, ruiterpaden, vaarroutes) van de provincie, dat delen van het agrarisch cultuurlandschap en het natuurlijke laag toegankelijk en ervaarbaar maakt. De oude zandwegen en paden vormen het basisstramien. Van oudsher verbonden deze routes vaak de kernen met het ommeland en met elkaar. Zo vormde het dorpsplein, de dorpsstaat, de weg naar buiten en uiteindelijk de zandpaden door de velden, een samenhangend netwerk. De maaswijdte van dit netwerk is sterk afhankelijk van het type landschap. Doordat bepaalde schakels in dit netwerk in de loop van de tijd zijn verdwenen (ruilverkaveling, opwaardering tot hoofdinfrastructuur en individuele ingrepen door particuliere grondeigenaren) is sprake van discontinuïteit. Onderdelen van het langzame netwerk zijn opgenomen in de nationale en provinciale ruiter-, fiets, wandel- en vaarroutes.

•

Een ontwikkeling binnen het informele trage netwerk is dat paden verdwijnen doordat woonwijken en bedrijventerreinen het landschap in schuiven, of doordat (snel)wegen barrières vormen en spoorwegovergangen worden afgesloten. Of door aaneenvoeging van agrarische percelen. Anderzijds neemt de vraag naar een beleefbaar en toegankelijk natuur- en agrarisch cultuurlandschap toe, en daarmee de vraag naar verdichting en completering van het padennetwerk.

17

•

Provinciale ambities binnen het informele trage netwerk betreffen: o

o •

Verschuiving in het verplaatsingsgedrag van auto naar fiets. Opheffen van de discontinuïteiten in het padennetwerk. Een schaalniveau hoger: het fiets- en wandelpaden netwerk wordt op niveau van de regio geïntegreerd tot een compleet systeem onder andere door de aanleg van fietssnelwegen. Zo ontstaat een comfortabel alternatief netwerk om met de fiets naar school, naar het dorp en naar het station te komen. Verbinden van kernen met het buitengebied, ommetjes, gericht op het beleefbaar maken van de directe leefomgeving en het landschap en het verknopen van dit netwerk aan overstapplaatsen aan de hoofd- en regionale infrastructuur. De ligging en de dichtheid van het netwerk worden ingezet om de intensiteit van het gebruik te sturen; Erfgoed langs het informele trage netwerk wordt benut om de toeristische aantrekkelijkheid van gebieden te vergroten.

Als sturingsnorm van Overijssel geldt dat de informele routes en routenetwerken in beeld worden gebracht en een beschermende bestemmingsregeling krijgen, gericht op de continuïteit van routes (vaarwegen, kleine paadjes, zandpaden, kerkpaden, fiets- en wandelpaden en -routes, et cetera). Bij ruimtelijke ontwikkelingen nabij doorgaande zandwegen, wandel- en fietsroutes worden discontinuïteiten in het netwerk van paden en vaarroutes voorkomen. De bijbehorende sturingsrichting luidt dat wanneer ontwikkelingen plaatsvinden in de gebieden die in de directe invloedssfeer van stad en dorp liggen (b.v. bedrijventerreinen, woonwijken), deze bijdragen aan behoud en verkleining van de maaswijdte van het padennetwerk. Nieuwe kansen voor langeafstands-, wandel- en fietsroutes worden daarbij benut.

Toetsing Het voorgenomen zonnepark heeft niet direct van doen met de ontwikkeling ruiter-, fiets, wandel- en vaarroutes. Een extra wandelommetje vanaf de wandelroute rond de Stokhorstvijver is evenwel in de planvorming besproken met belanghebbenden uit de buurt en wordt na realisatie opnieuw overwogen. De (on)wenselijkheid van de gevolgen van extra prikkels die wandelverkeer zal veroorzaken voor de honden uit het aangrenzende hondenpension dient hierbij in ogenschouw te worden genomen. De laag van de beleving heeft ten slotte geen directe invloed op het voorliggende initiatief; de projectlocatie raakt wel aan het gebied dat wordt gerekend tot de “Stads- en dorpsrandgebieden” en ligt tevens nabij de zone die te boek staat als “Landgoederen en buitenplaatsen”, maar maakt hier in beide gevallen geen onderdeel van uit. 3.3.2 Uitvoeringsprogramma Nieuwe Energie Overijssel Zoals alle provincies in Nederland streeft ook Overijssel naar verduurzaming en de hiervoor benodigde (grootschalige) productie van duurzame energie om aan de nationale energietransitie te kunnen bijdragen.

Om deze doelstelling te behalen, heeft de provincie een Programma Nieuwe Energie Overijssel, evenals een kwaliteitsimpuls zonne-energie opgesteld, waarin zowel gehoor aan de noodzaak tot het opwekken van zonne-energie, alsmede structurerende richtlijnen voor het opwekken van deze energievorm in veldopstelling gegeven worden. Deze worden hieronder nader toegelicht. In 2016 is de provincie samen met kernpartners van start gegaan met de ontwikkeling van het Programma Nieuwe Energie Overijssel. Dit programma had als (tussen)doel in 2023 20% hernieuwbare energie te realiseren en besparings- en efficiencymaatregelen in verschillende sectoren te stimuleren, onderweg naar energieneutraliteit in 2050. Binnen het programma Nieuwe Energie Overijssel wordt in die context gewerkt vanuit negen

18

“Werkvloeren”: Gebouwde omgeving, Bedrijven & Industrie, Zon, Wind, Warmte, Infrastructuur, Bio-energie, Innovatie en Smart Energy Hubs. Toetsing Zonnepark Klein Boekelerveldweg in Enschede beantwoordt de vraag naar opwek van zonnestroom en geeft met de voorziene batterijopslag ook invulling aan de benodigde en gewenste flexibiliteit van de energievoorziening. Het initiatief helpt de Provincie Overijssel haar duurzaamheidsdoelstellingen te behalen en levert daarnaast actief een bijdrage aan de bewustwording van het maatschappelijk belang voor duurzame opwek van energie, waardoor onomkeerbare duurzaamheidsmaatregelen getroffen kunnen worden. 3.3.3 Handreiking kwaliteitsimpuls Zonnevelden (maart 2017) Provincie Overijssel wil ruimte maken voor de aanleg van zonnepanelen. Ook buiten de steden en dorpen, in de Groene Omgeving. Deze ambitie is zoals beschreven opgenomen in de provinciale omgevingsvisie, en met regels uitgewerkt in de provinciale omgevingsverordening. Voor alle nieuwe ontwikkelingen in de Groene Omgeving, waaronder zonneparken, geldt dat een goede ruimtelijke inpassing verplicht is. Naast deze zogenaamde 'basisinspanning' kan het zijn dat voor zonneparken specifiek aanvullende kwaliteitsprestaties nodig zijn.

De Handreiking kwaliteitsimpuls Zonnevelden helpt initiatiefnemers en gemeenten om samen met omwonenden en andere belanghebbenden - een goede balans te bepalen tussen de ruimte voor ontwikkeling en de mate van aanvullende kwaliteitsprestaties. Deze handreiking zal als leidraad gebruikt worden voor de nadere invulling van het projectgebied. Voorbeelden op basis van de Kwaliteitsimpuls zonnevelden zijn: •

• • • •

Probeer de locatiekeuze af te stemmen op het bestaan van een aantoonbare maatschappelijke meerwaarde (o.a. door meervoudig ruimtegebruik, treffen van impact-verlagende maatregelen, aansluiting op karakteristieken van gebied, aansluiting op en bijdrage aan maatschappelijke doelen); Houd het landschap en de gebiedskenmerken, bijvoorbeeld de kavelrichting, sturend voor het ontwerp van het zonneveld; Houd rekening met (doorgaande) structuren en patronen in het landschap. Doe hier geen afbreuk aan door de situering van het zonneveld. Zorg dat het zonneveld goed aansluit bij de aanwezige belangrijke ruimtelijke structuren; Kies een eenvoudige hoofdvorm voor het zonneveld (in een kleinschalig landschap kan een groot veld bestaan uit meerdere kleinere velden); Streef naar een passende zichtbaarheid van het zonneveld in het landschap.

De Overijsselse zonneladder geeft aan dat naast de ontwikkeling van PV-installaties op daken en op industrieterreinen en braakliggende gronden ook ruimte gemaakt moet worden voor zonnevelden in de Groene Omgeving. Dit omdat niet al het dakoppervlak beschikbaar of ook geschikt is voor de aanleg van zonnepanelen, en ook de beschikbare industrieterreinen en braakliggende gronden steeds vaker weer voor industriële bestemmingen en commercie worden gebruikt. De provincie staat voor een periode van niet langer dan 25 jaar zonneparken als tijdelijke oplossing toe in de Groene Omgeving. Hierdoor blijft de oorspronkelijke bestemming van het perceel behouden. Het voorliggende project bevindt zich in de stadsrandzone van de gemeente Enschede en kent een agrarische bestemming. Het initiatief voor een zonnepark inclusief batterijopslag betreft een ontwikkeling voor een periode van 25 jaar. In de kwaliteitsimpuls wordt belang gehecht aan de gebiedskenmerken van de provincie, zoals opgenomen in het uitvoeringsmodel omgevingsvisie Overijssel. Deze zijn hiervoor reeds toegelicht en aan het projectinitiatief getoetst. De provinciale gebiedskenmerken

19

vinden nauw aansluiting op drie schaalniveaus, waaraan middels de ontwerpprincipes van de basisinspanning voldaan moet worden. Schaalniveau 1 gaat in op het omringende landschap van het project. Zo moeten de schaal van het project en de omgeving op elkaar afgestemd worden. Het voorliggende project laat zien dat de inpassing van een zonnepark goed past bij een divers en variërend stuwwallandschap waarbij veel landschapseigenschappen zoals reliëf en bodemkwaliteit onaangetast blijven. Ook is gekozen voor een eenvoudige hoofdvorm van het zonnepark die de bestaande vorm van het planperceel volgt en benadrukt. Schaalniveau 2 betrekt de directe omgeving in het project. Zo worden voorwaarden aan de afscherming en aansluiting van het park cruciaal gesteld, met als insteek het park volledig aan het zicht te onttrekken. De bestaande houtsingels aan de zuid- en westzijde van het perceel blijven volledig gehandhaafd, waarbij aan de noordzijde een brede struweelhaag en vijf zomereiken worden aangeplant. Deze wijze van landschappelijke inpassing is besproken met belanghebbenden die om het plangebied wonen, werken en recreëren. De oostzijde van het park blijft open in overleg met de eigenaar van het buurperceel; hier vormt de bestaande greppel de begrenzing van het zonnepark.

Er is voor andere belanghebbenden geen zicht vanuit de oostzijde van het park bezien; ten oosten van het buurperceel aan de oostzijde van het zonnepark ligt een bestaande houtwal. Schaalniveau 3 verdiept zich in de daadwerkelijke invulling van het park. Hierbij wordt gekeken naar hoogte en oriëntatie, maar ook naar vormgeving en plaatsing van transformatorhuisjes. In de projectplanning is een geordende, eenvoudige zuidopstelling van de panelen gepland die het bestaande kavelpatroon en reliëf van de ondergrond in acht neemt. Er wordt gebruikgemaakt van een bestaand toegangspad in de vorm van stelconplaten die rechtstreekse toegang vanaf de Klein Boekelerveldweg mogelijk maakt. Toegangspoorten tot het park zijn minimaal gehouden (één poort nabij de stelconplaten). Het transformatorhuis is op de rand van het park bij de entree gesitueerd en wordt evenals het hekwerk in schutkleuren (donkergroen) geleverd; datzelfde geldt het batterijopslagsysteem in de vorm van een 20-voets-container. Naast deze basisprincipes zijn echter ook aanvullende kwaliteitsprestaties nodig, waarvoor drie variabelen gelden: • •

•

Is de ontwikkeling “gebiedseigen” of ́”gebiedsvreemd”? Wat is de schaal van de ontwikkeling en de impact op de omgeving? Dient het initiatief een eigen belang, of ook maatschappelijke belangen?

Toetsing Met het beantwoorden en uitwerken van deze vragen wordt ervoor gezorgd dat impact (schaal en gebiedsvreemdheid) uiteindelijk in balans gebracht kan worden met aanvullende kwaliteitsprestaties. Deze zijn terug te leiden op vier hoofdthema’s: 1. Meervoudig ruimtegebruik: in het zonnepark wordt kruidenrijk bloemenmengsel ingezaaid. Hiermee wordt een aantrekkelijke habitat voor streekeigen flora en fauna gecreëerd en daarnaast kunnen bijenkasten in het projectgebied geplaatst worden. Ook zullen schapen grazen in het park voor het groenbeheer. Hierdoor wordt de opbrengst van het grasmengsel direct geconsumeerd en tevens aan een duurzame vorm van onderhoud van het park gewerkt. Naast energieproductie is ook sprake van energieopslag voor balanshandhaving in het publieke stroomnet. 2. Impact beperken/compenseren: naast de landschappelijke inpassing van het zonnepark en ontwerpprincipes (zie basisinspanning) wordt op diverse manieren getracht de impact zoveel als mogelijk te beperken dan wel te compenseren:

20

vanuit de ontwerpsessies is input van omwonenden meegenomen in het planontwerp, er is sprake van voortdurende informatieontsluiting via een projectwebsite en de mogelijkheid tot financiële participatie is ingericht voor een evenredige verdeling van lasten en lusten. 3. Aansluiten op karakteristieken van het gebied: het zonnepark past met haar huidige ontwerp in de diversiteit van de bestaande stadsrandzone die zich kenmerkt door een veelheid aan diverse activiteiten die de identiteit en kwaliteit van stad en natuur versterken en belangrijke dragers zijn van en voor sociaaleconomische, culturele en recreatieve ontwikkelingen. Door middel van de nieuwe groenstructuren en de kruidenzone rondom de zonnepanelen kan daarnaast de ecologische waarde van het gebied worden versterkt. Ook het aflaten van mestgebruik gedurende een periode van 25 jaar kan ervoor zorgen dat de projectlocatie kan herstellen en een ecologisch uitgebalanceerd gebied kan ontstaan. 4. Bijdrage aan maatschappelijke doelen: Vrijopnaam ontwikkelt het zonnepark waarbij omwonenden voorrang hebben om financieel te participeren. Ook hebben zij tijdens persoonlijke gesprekken en gedurende een informatieavond meegedacht en meegepraat over de uiteindelijke invulling en de uitvoering van het zonnepark. De leges- en OZB-plichten die Vrijopnaam aan de gemeente voldoet komen verder ten gunste van de lokale samenleving.

3.3.4 Overstromingsrisicoparagraaf Bij nieuwe ontwikkelingen is het gewenst dat tijdig wordt nagedacht over voorzieningen dan wel maatregelen die kunnen worden getroffen, waarbij eventuele risico’s en nadelige effecten van overstroming kunnen worden beperkt. Het gaat hierbij ook over bewustwording omtrent het feit dat bouwen in bepaalde gebieden gepaard gaat met risico’s. Toetsing Uit de verordeningskaart Watergebiedsreserveringen blijkt dat het plangebied niet is gelegen in een overstroombaar gebied; het perceel ligt hoog en droog op de Twentse stuwwal op ca. 50 meter boven NAP en in het geheel niet in de nabijheid van betekenisvolle waterlopen.

3.4 RES Twente De Regionale Energie Strategie Twente 1.0 is medio 2021 verschenen als strategisch koersdocument voor de Twentse regiogemeenten met als doel 49% CO2-uitstootreductie tot stand te brengen ten opzichte van 1990. De gemeenten verwachten dat het haalbaar is 1,5 TWh elektriciteit duurzaam op te wekken in 2030. Om dit te bereiken, is de realisatie van 688 hectare aan zonnevelden een van de verschillende puzzelstukken. In juli 2023 is de ontwerpversie van de RES Twente 2.0 opgeleverd, die later wordt vastgesteld. Dat gebeurt door alle colleges, gemeenteraden, provinciale staten en het algemeen bestuur van het waterschap. In dat document komt te staan hoe de Twentse RES-partners samen invulling geven aan het eerder ingediende bod van 1,5 TWh aan duurzame elektriciteit (en de totstandkoming van een regionaal warmtenet). Toetsing Met zonnepark Klein Boekelerveldweg wordt een deel van de opgave van Twente ingevuld. De 1.435 MWh aan verwachte stroomproductie per jaar is weliswaar slechts een klein aandeel van de totale opgave van 1,5 TWh of 688 hectare aan zonnevelden,

21

maar zal tegelijkertijd genoeg groene stroom kunnen leveren om in de jaarlijkse behoefte van ruim 500 gemiddelde Nederlandse huishoudens te kunnen voorzien.

3.5 Gemeentelijk beleid De Energievisie (2021) en het document Beleidsregels zonne-energie (2021) van de gemeente Enschede vormen de ruggengraat van het vigerende lokale beleid op het gebied van hernieuwbare-energieproductie vanuit grondgebonden zonneparken. Grootschalige energieproductie vanuit wind en zon is één van de drie pijlers onder het beleid op het gebied van elektriciteit binnen de Energievisie. Hiermee hoopt de gemeente in de periode 2021-2030 een toename van minimaal 8% in het aandeel hernieuwbare energie te kunnen realiseren. De ruimtelijke (on)mogelijkheden en wijze waarop zonneparken ontwikkeld en gerealiseerd kunnen worden, blijken uit de Beleidsregels zonne-energie. De aanleg van grote zonnevelden, c.q. de clustering van zonnevelden in gebieden met een basiskwaliteit wordt geprioriteerd. In de periode 2020-2030 richt Enschede zich op de gebieden die in Figuur 9 zin het geel zijn aangegeven. Dit zijn de gebieden met een zogenaamde ‘basiskwaliteit’ die zich vanuit landschappelijk perspectief lenen voor transformatie. Dit betekent overigens uitdrukkelijk niet dat een zonneveld buiten de gele gebieden niet mogelijk is.

Figuur 9: Gele gebieden met een basiskwaliteit die zich lenen voor transformatie, met rood omcirkeld de locatie van het voorziene zonnepark aan de Klein Boekelerveldweg.

22

Het zonnepark aan de Klein Boekelerveldweg is gelegen in een gebied met basiskwaliteit. Als het gaat om de wijze waarop een zonnepark-initiatief kan worden ontwikkeld, heeft de gemeente heldere spelregels geformuleerd, onder meer op het gebied van beperking van de impact, bebouwingsgraad, overleg met de omgeving en de tijdelijkheid van het project. In het aparte document Inrichtingsplan en Beheerplan (Bijlage 1) wordt nader ingegaan op de aspecten van locatiekeuze, omvang en inpassing van het zonnepark. De uitgangspunten van de landschappelijke inpassing sluiten aan bij de locatie en het beleid. Toetsing Zonnepark Klein Boekelerveldweg voldoet aan de bepalingen uit de Energievisie en de Beleidsregels zonne-energie van de gemeente Enschede. Het project levert een bijdrage aan het lokale doel van 8% extra hernieuwbare energie in 2030 ten opzichte van de situatie in 2021.