Rapport Kader Inzet Rijksmiddelen

Rapport Kader inzet Rijksmiddelen

Gemeente Enschede 10-9-2021

1

Inhoudsopgave Inleiding ................................................................................................................................. 3 Achtergrond.................................................................................................................... 3 Inzet nieuwe middelen .................................................................................................... 4 Leeswijzer ..................................................................................................................... 4 Onderzoeksmethode ...................................................................................................... 4 1: Inventarisatie ..................................................................................................................... 6 Effecten Covid-19 op het culturele veld in Enschede ......................................................... 6 Analysemodel................................................................................................................. 7 Culturele instellingen ...................................................................................................... 8 Zzp’ers en individuele makers ........................................................................................

9 Amateurkunstenverenigingen ........................................................................................10 2: Ontwikkelingen in en om Enschede ..................................................................................12 Leren ................................................................................................................................12 Produceren .......................................................................................................................14 Presenteren ......................................................................................................................15 Interesseren ......................................................................................................................16 Conclusie ..........................................................................................................................17 3: Evaluatie van de regelingen .............................................................................................18 Wendbaar en Weerbaar kleinschalig ................................................................................18 Sluit de regeling aan op de behoeften vanuit het veld? .................................................18 Communicatie ...............................................................................................................19

Pitch-event ....................................................................................................................19 Aanvraagproces ............................................................................................................20 Ondersteuning door aanjagers ......................................................................................20 Verbeterpunten .............................................................................................................20 Wendbaar en Weerbaar eenjarig en grootschalig .............................................................21 Sluit de regeling aan op de behoeften vanuit het veld? .................................................21 Communicatie ...............................................................................................................21 Adviescommissie...........................................................................................................21 Aanvraagproces ............................................................................................................22 Verbeterpunten .............................................................................................................22 Acute Noodsteun voor Amateurkunsten ............................................................................22 Sluit de regeling aan op de behoeften vanuit het veld?

.................................................22 Communicatie ...............................................................................................................23 Ondersteuning van cultuurcoach ...................................................................................23

2 Verbeterpunten .............................................................................................................23 Acute Nood voor gesubsidieerde en niet-gesubsidieerde instellingen ...............................23 Sluit de regeling aan op de behoeften vanuit het veld? .................................................23 Verbeterpunten .............................................................................................................24 Conclusie ..........................................................................................................................24 4: Landelijke ontwikkelingen .................................................................................................25 Landelijke regelingen ........................................................................................................25 Regelingen andere overheden en fondsen .......................................................................25 Directe financiering........................................................................................................25 Presentatieplekken ........................................................................................................26 Delen van informatie .....................................................................................................26 Creëren van werkomgeving

...........................................................................................27 Conclusies............................................................................................................................28 Bronnen ...............................................................................................................................32 Bijlage 1 ...............................................................................................................................33 Enquête evaluatie Wendbaar en Weerbaar, Acute noodsteun en Amateurkunstenregeling .........................................................................................................................................33 Bijlage 2 ...............................................................................................................................38 Gesprekslijn individuele gesprekken .................................................................................38 Bijlage 3 ...............................................................................................................................39 Overzicht liquiditeit en stand van algemene reserve grote subsidie-instellingen................39 Bijlage 4 ...............................................................................................................................40 Landelijke regelingen Covid-19

.........................................................................................40 Bijlage 5 ...............................................................................................................................41 Steunmaatregelen andere overheden en fondsen ............................................................41 Bijlage 6 ...............................................................................................................................42 Verdeling van de Rijksmiddelen Wendbaar en Weerbaar per sector .................................42

3

Inleiding Achtergrond In 2020 en 2021 heeft de gemeente Enschede in totaal ruim drie miljoen euro ontvangen vanuit het Rijk om de negatieve effecten van Covid-19 op de lokale infrastructuur te compenseren. Om te bepalen hoe die middelen in moesten worden gezet, zijn verschillende inventarisaties en analyses gedaan. Dit heeft geleid tot een voorstel voor het inzetten van deze middelen. De raad heeft hier in februari 2021 een besluit over genomen. De middelen zijn ingezet voor: 1. Een bijdrage voor de realisatie van het Muziekkwartier als Huiskamer van de stad Op 21 juni 2021 heeft het college een besluit genomen over de realisatie van de Huiskamer van de stad. De verwachte oplevering is in 2023. 2. Een bijdrage voor een regionaal fonds Met de Provincie Overijssel zijn afspraken gemaakt voor het gezamenlijk investeren in het versterken van het professionele maakklimaat in Twente. Hiervoor wordt samen met de veertien gemeenten van Regio Twente, Provincie, het culturele veld en kwartiermaker Karlijn Hemmer het initiatief Cross-TIC voorgedragen. 3. De tijdelijke regeling Ondersteuning culturele sector negatieve gevolgen Covid19 Een belangrijk onderdeel van het inzetten van deze middelen is de tijdelijke regeling Ondersteuning culturele sector negatieve gevolgen Covid-19 2021 vastgesteld.

De regeling bestaat uit zes onderdelen: o Acute nood gesubsidieerde instellingen o Acute nood ongesubsidieerde instellingen o Acute nood Amateurverenigingen o Wendbaar en Weerbaar kleinschalig o Wendbaar en Weerbaar eenjarig o Wendbaar en Weerbaar meerjarig De tijdelijke regeling Ondersteuning culturele sector negatieve gevolgen Covid-19 heeft de volgende doelen: 1. het opheffen van acute nood door de culturele instellingen te ondersteunen in het geval van een liquiditeitstekort; 2. het ondersteunen van amateurkunstverenigingen en het behoud van artistieke vakkrachten in de vorm van een bijdrage in de kosten voor de artistieke leiding; 3. het financieren van projecten gericht op het vergroten van de wendbaar- en weerbaarheid van culturele instellingen, amateurkunstverenigingen en zelfstandigen zonder personeel. Het verstrekken van deze subsidies moet ertoe leiden dat de negatieve gevolgen van Covid19 (gedeeltelijk) worden gecompenseerd en dat de culturele sector in de gemeente Enschede in de toekomst beter bestand zal zijn tegen maatschappelijke veranderingen die een negatieve invloed op de bedrijfsvoering kunnen hebben (wendbaarheid en weerbaarheid).

4 Inzet nieuwe middelen Na het sluiten van de tijdvakken van Acute Nood en Wendbaar en Weerbaar blijkt dat niet alle middelen zijn besteed. Daarnaast worden er vanuit het Rijk nieuwe middelen voor cultuur in het gemeentefonds beschikbaar gesteld. Om te bepalen op welke wijze deze middelen effectief ingezet kunnen worden, wordt opnieuw een inventarisatie en analyse van het veld gedaan. Hiervoor zetten we in dit rapport een aantal stappen: 1. een inventarisatie van de effecten van Covid-19 op het culturele veld van Enschede; 2. het in beeld brengen van landelijke ontwikkelingen, regelingen en ervaringen om de lokale culturele infrastructuur te versterken; 3. het in beeld brengen van welke acties, projecten en ontwikkelingen de komende jaren in Enschede plaatsvinden; 4. evalueren van de regeling Ondersteuning culturele sector negatieve gevolgen Covid19. Op basis van de uitkomst van deze stappen kan een voorstel worden ontwikkeld voor het inzetten van de nieuwe middelen. Leeswijzer Dit rapport is opgedeeld in vijf hoofdstukken: 1. In het eerste hoofdstuk inventarisatie worden de effecten van Covid-19 op het culturele veld in Enschede kort zo goed mogelijk uiteengezet. 2. In het tweede hoofdstuk komen de ontwikkelingen in en om Enschede aan bod, waarin we onder andere kijken naar andere regelingen die op dit moment openstaan, net zijn gesloten of nog worden geopend. 3.

Het derde hoofdstuk bestaat uit de evaluatie van de regelingen Wendbaar en Weerbaar, Acute noodsteun en de Amateurkunstenregeling. 4. In het vierde hoofdstuk landelijke ontwikkelingen beschrijven we regelingen van landelijke instanties en andere gemeenten die tot stand zijn gekomen om de negatieve gevolgen van Covid-19 te verhelpen en om de sector wendbaarder en weerbaarder te maken. 5. In het vijfde hoofdstuk bespreken we de conclusies. Per hoofdstuk trekken we een aantal conclusies. In het vijfde hoofdstuk formuleren we op basis van de conclusies een voorstel voor wat noodzakelijk is om het culturele veld in Enschede op korte, middellange en lange termijn te versterken. Onderzoeksmethode Voor de inventarisatie en de evaluatie van de regelingen is een enquête uitgezonden en zijn gesprekken gehouden met verschillende personen uit het veld. In bijlage 1 vindt u de vragenlijst die verwerkt is in de enquête en in bijlage 2 vindt u de vragenlijst voor de gesprekken. Enquête De diverse regelingen zijn opengesteld voor amateurkunstverenigingen, instellingen, zzp’ers en makers. Elke partij hierbinnen die een aanvraag binnen Wendbaar en Weerbaar of Amateurkunst heeft ingediend – los van of deze wel of niet is gehonoreerd – heeft op 15 juli

5 een digitale enquête per mail ontvangen. De enquête werd vanaf dat moment t/m 10 augustus opengezet en op 6 augustus is hiervoor nog een reminder verstuurd. De enquête is uitgestuurd naar 93 mailadressen en geplaatst in de nieuwsbrief van de cultuurcoach. In totaal is de enquête ingevuld door 49 partijen, te weten: 29 door amateurkunstenverenigingen, 11 door culturele instellingen en 9 door zzp’ers /makers. Individuele gesprekken Naast de enquête is bewust persoonlijk contact gezocht met betrokkenen uit het culturele veld en de diverse regelingen. Vooraf is bij collega's binnen de gemeente Enschede geïnformeerd welke partijen interessant zouden zijn om te bevragen in deze gespreksronde. In verband met de zomervakantie bleken echter veel mensen niet bereikbaar of niet beschikbaar. Er heeft een gesprek plaatsgevonden met in totaal acht partijen, die via diverse regelingen en met diverse ‘uitkomsten’ betrokken zijn geweest. De partijen die we hebben gesproken, zijn: Drum- en Marchingband Enschede; Stichting Guido (Sickhouse); Stichting Villa de Bank; Bas Amro; B93; Kunst NonStop; Stichting Pronksnor; en Booster Festival. Deze partijen zijn uitgenodigd via een Teams-overleg. De insteek was een open gesprek met hen te voeren en ons oor te luister te leggen, met als leidraad een aantal kernvragen. De gesprekken besloegen maximaal een half uur.

Van elk gesprek is een schriftelijk samenvatting opgemaakt welke is nagestuurd, met het verzoek akkoord te geven op de inhoud (drie van de acht geadresseerden hebben per mail akkoord gegeven, de anderen hebben op dit verzoek niet gereageerd). Een aantal van deze partijen hebben naast dit gesprek ook aangegeven de enquête te hebben ingevuld.

6

1: Inventarisatie Effecten Covid-19 op het culturele veld in Enschede Om de effecten van Covid-19 op het culturele veld in Enschede te meten en te onderzoeken waar de hiaten liggen, hebben we een enquête uitgestuurd naar aanvragers van de regelingen Wendbaar en Weerbaar, Amateurkunsten en Acute Nood. Daarnaast hebben we individuele gesprekken gevoerd met culturele organisaties,1 individuele makers, aanjagers Wendbaar en Weerbaar kleinschalig Rob Dieleman en Wiro Kuipers, en cultuurcoach Jacintha Blom. Ook heeft er op 6 september een groepsbijeenkomst plaatsgevonden met twaalf partijen uit het veld.2 Tijdens de bijeenkomst hebben de aanwezigen een Mentimeter ingevuld, waaruit twee woordwolken voortkwamen (afb. 1; afb. 2).

Afb. 1. Mentimeter: Waar ik tegenaan liep de afgelopen coronaperiode. Groepsbijeenkomst 6 september.

1 Culturele organisaties, te weten: Drum- en Marchingband Enschede, Stichting Guido (Sickhouse),

Stichting Villa de Bank, Bas Amro, B93, Kunst NonStop, St. Pronksnor, Booster Festival. 2 Vertegenwoordigd in groepsbijeenkomst: Literair Festival Lutterzand; Wilmink Project Orkest; Alludens; Kaliber; Rijksmuseum Twenthe en Museumfabriek; Drum- en Marchinband Enschede; KunstNonStop; B93; Chris Egbers (singer-songwriter); Booster Festival; ArtEZ.

7

Afb. 2. Mentimeter: De afgelopen coronaperiode bracht mij. Groepsbijeenkomst 6 september.

Analysemodel Om de verzamelde input goed te kunnen verwerken, maken we gebruik van het concept van de creatieve cyclus uit het onderzoek Corona, cultuur en gemeenten van Berenschot uit 2021 (zie afbeelding 1). De creatieve cyclus is een eenvoudig analysemodel dat snel duidelijk maakt waar de culturele sector van een gemeente sterk in staat en waar hiaten zijn. Op basis daarvan kan een gemeente bepalen welke instrumenten in moeten worden gezet om de cyclus te versterken. De manier waarop mensen deelnemen aan cultuur kent een aantal vaste stappen: het leren van vaardigheden (amateurkunsten, onderwijs, muziekscholen, kunstcentra), het produceren (werk- en oefenruimten), het presenteren (podia, festivals, galeries, bibliotheken, artotheken, musea, openbare ruimte), en het interesseren door een publiek (draagvlakvorming, marketing, sponsoring, mecenaat).3 Hierdoor kan snel worden gezien in welke schakel hiaten vallen. Als het blijkt dat er in één of meerdere van de schakels in de keten aantasting is door Covid-19, dan kan erover nagedacht worden om met de nieuwe Rijksmiddelen meer aandacht te besteden aan die schakels. In dit hoofdstuk wordt voor culturele instellingen, individuele zzp’ers/makers, en amateurkunstenverenigingen in Enschede geschetst wat de effecten van Covid-19 zijn op het culturele veld in Enschede en in welke schakels eventuele hiaten liggen.

3 Berenschot, Corona, cultuur en gemeente. Informatiegids over gemeentelijke coronasteun aan de

lokale culturele infrastructuur (februari 2021) 8-9.

8

Afb. 1. De creatieve cyclus. Berenschot, Corona, cultuur en gemeente.

Culturele instellingen In mei 2021 heeft de gemeente een analyse uitgevoerd op de liquiditeit van de zeven grote culturele instellingen in Enschede, zijnde: Wilminktheater en Muziekcentrum Enschede, Museumfabriek, Bibliotheek, Kaliber, Concordia, Tetem en Metropool, te zien in bijlage 3. Alle instellingen maken verlies en alle instellingen op de Bibliotheek, Tetem en de Museumfabriek na verwachten verlies te maken in 2021 en 2022. De liquiditeit van alle instellingen is echter ruim voldoende, op de liquiditeit van de Museumfabriek en Tetem na. De liquiditeit van de Museumfabriek is negatief, maar dit is exclusief de verstrekte bijdrage van de gemeente vanuit de verordening Acute Nood. De liquiditeit van Tetem is krap, maar vooralsnog onder controle. De organisaties staan er in mei 2021 beter voor dan in oktober 2020. Acute noodsteun lijkt niet nodig te zijn bij de grote instellingen. De schakel ‘leren’ is op sommige vlakken stil komen te liggen tijdens de lockdown. Dit komt omdat scholen lange periodes dicht waren en cultuureducatieprogramma’s vaak werden verschoven of afgezegd, blijkt uit de enquête en de groepsbijeenkomst. Veel cursussen en lessen van muziekscholen gingen online door, maar zij geven wel aan dat online lessen niet altijd ideaal zijn. Als de coronamaatregelen kunnen worden losgelaten, komt de lerende schakel op de lange termijn niet in gevaar.

Als er echter onduidelijkheid blijft rondom de maatregelen, kunnen er binnen deze schakel wel hiaten ontstaan. Uit de inventarisatie uit de enquête en het groepsgesprek blijkt dat voor culturele instellingen tijdens de lockdown het grootste effect van de coronacrisis het niet kunnen uitvoeren van de programmering is. Dit heeft onder andere als gevolg het missen van inkomsten, inspiratie,

9 en binding met het publiek, en het af moeten zeggen van zzp’ers. De instellingen zien voor de toekomst als grootste risico’s onzekerheid en het wegblijven van publiek, vooral het publiek uit risicogroepen als het gaat om Covid-19. Veel instellingen geven aan bang te zijn programma’s te organiseren die telkens moeten worden aangepast of afgezegd door wisselende maatregelen en daardoor inkomsten te missen. In de Mentimeter is dit te zien aan begrippen als ‘verrassing’, ‘geen inkomsten’, en ‘geen exposities’. Ook geven zij aan dat, als alles open mag, ze niet zeker weten of het publiek hun weg terug weet en durft te vinden naar de instellingen. Door de maatregelen rondom Covid-19 is de schakel ‘presenteren’ deels stil blijven staan. Hierdoor zien de instellingen nu het risico dat dit invloed heeft op de schakel ‘interesseren’. Bij de instellingen is op de korte termijn over het algemeen geen acute nood. Als in het najaar van 2021 en daarna de coronamaatregelen kunnen worden losgelaten en er meer zekerheid ontstaat, kunnen instellingen de programmering weer oppakken en opbouwen en kunnen zij de band met het publiek weer opbouwen. Mocht de onzekerheid rondom de coronamaatregelen blijven, waardoor programma’s telkens moeten worden afgezegd, dan kunnen er voor instellingen wel langetermijnproblemen ontstaan in de liquiditeit en de relatie met het publiek.

Daarnaast geven kleinere instellingen aan dat zij op de lange termijn graag meer samenwerking zouden willen zien met de grotere instellingen. Uit gesprekken met het veld komt vaker naar voren dat kleine instellingen een gevoel ervaren dat er een tweedeling bestaat tussen de kleine en de grotere instellingen. De kleine instellingen ervaren bijvoorbeeld het gevoel dat zij niet genoeg worden betrokken. Hierbij gaat het om de beschikbaarheid en mogelijkheid om subsidie aan te vragen, het niet kunnen beschikken over faciliteiten of niet mee kunnen doen aan projecten. Dit is iets om op de (middel)lange termijn stappen in te ondernemen. Ten slotte blijkt uit het groepsgesprek een sterke behoefte aan locaties om te werken en te presenteren. Deze behoefte ligt er zowel bij culturele instellingen als bij zzp’ers en makers. Instellingen willen graag terecht kunnen in grote, goedkope locaties die ruim beschikbaar zijn. Zzp’ers en individuele makers Uit de enquête blijkt dat het presenteren van hun culturele activiteiten, bijvoorbeeld op podia en in expositieruimtes, maar ook het geven van cursussen en lessen moeilijk of niet mogelijk was voor veel zzp’ers en makers tijdens de lockdown. Dit wegvallen van werkzaamheden was voor veel van hen de grootste uitdaging. Het overstappen naar online activiteiten was niet voor iedereen een adequate oplossing.

Daarnaast viel de mogelijkheid tot netwerken weg, wat een groot gemis was. Dat is ook te zien in de Mentimeter aan de woorden ‘geen contact met peers’, ‘weinig contact-uitwisseling’ en ‘afstand’ (afb. 1). Wel is de flexibiliteit van de sector te zien in de tweede afbeelding van de Mentimeter, waaruit blijkt dat organisaties op zoek zijn gegaan naar alternatieve, creatieve oplossingen, nieuwe ideeën en nieuwe netwerken. Opvallend is dat slechts enkele zzp’ers en makers in de enquête expliciet aangeven dat inkomstenverlies een zorg is. Bij de groep zzp’ers en makers lijkt de behoefte meer te liggen bij doorgang van projecten en opdrachten dan bij een directe aanvulling van inkomsten.

10 De grootste zorgen voor de toekomst van zzp’ers en makers liggen bij onzekerheid rondom de coronamaatregelen. De zzp’ers en makers zijn bang dat zij in de toekomst weer projecten af moeten zeggen vanwege de maatregelen. Daarnaast geeft bijna de helft van de zzp’ers en makers in de enquête aan dat het bereiken van zowel oud als nieuw publiek na een lange tijd van stilte een uitdaging kan zijn. Net als bij de culturele instellingen stokt bij de zzp’ers en makers de schakel in de cyclus van het ‘presenteren’, waardoor het risico wordt voorzien dat de schakel ‘interesseren’ ook zal stokken. Op de lange termijn blijkt uit de enquête dat zzp’ers en individuele makers graag meer samenwerking zien binnen het veld. Binnen de sector wordt er nog veel in hokjes gedacht, terwijl veel zzp’ers en makers aangeven interdisciplinair te willen werken. Dit hangt wederom samen met een gevoel dat blijkt uit gesprekken met het veld dat er een scheiding is tussen kleine organisaties en grotere organisaties. Deze behoefte blijkt ook uit de Mentimeter (afb. 2). Amateurkunstenverenigingen Om in kaart te brengen wat de impact is van Covid-19 op de amateurkunstensector in Enschede, zijn we in gesprek gegaan met de cultuurcoach, Jacintha Blom en hebben we een enquête uitgestuurd. De activiteiten van veel verenigingen zijn grotendeels stil komen te liggen vanwege de coronamaatregelen.

Dit leidt niet per definitie bij elke vereniging tot een financieel tekort omdat ze hierdoor geen grote kosten maken. Echter, ondanks dat veel leden trouw blijven aan de vereniging, leidde dit bij een aantal verenigingen tot teruglopende ledenaantallen of een verwachting van een terugloop. Dit blijkt ook uit de enquête, en uit de Mentimeter (afb. 1). Verenigingen maken zich zorgen over het behouden en aantrekken van leden als er nog een lockdown zou komen. In het geval van teruglopende ledenaantallen in het hele amateurveld, dreigen er hiaten te ontstaan in de schakel ‘leren’ van de creatieve cyclus. Amateurkunstenverenigingen geven aan dat door de beperkte mogelijkheden om samen te komen, het sociale en spontane contact grotendeels is weggevallen. Bij de verenigingen is het sociale contact bijna net zo belangrijk als – misschien zelfs belangrijker dan – het uitoefenen van de kunst. Toen dit in tijden van lockdown wegviel, viel een groot deel van de essentie van de verenigingen weg. Het gebrek aan repetities leidt, vooral in de podiumkunsten, ook tot een daling in niveau. Hierdoor moet een aantal verenigingen weer op niveau komen om op te kunnen treden. Door het hiaat in de producerende schakel, stokt de presenterende schakel.

Op de lange termijn is er vanuit de amateurkunsten behoefte aan meer toegankelijkheid en samenwerking tussen de amateurkunsten en professionele instellingen. Voor de verenigingen is het nu vaak lastig om contact te leggen met grotere instellingen en tot samenwerking te komen.

Conclusies Over het hele veld is de schakel presenteren binnen de creatieve cyclus voor een groot deel stil komen te staan omdat fysieke ontmoetingen niet of nauwelijks mogelijk waren. De instellingen en zzp’ers/makers zien dat dit kan leiden tot uitdagingen in de schakel interesseren. Dit komt omdat zij zich afvragen of het publiek – vooral publiek uit risicogroepen

11 – de weg terug kan vinden naar een fysieke cultuurbeleving. In het amateurveld kunnen teruglopende ledenaantallen er op de lange termijn voor zorgen dat er een hiaat ontstaat in de schakel leren. Op de korte termijn schokt in sommige sectoren van het amateurveld de presenterende schakel omdat de producerende schakel een lange tijd heeft stilgestaan. Vanwege gebrek aan repetities kan het zijn dat de verenigingen er weer in moeten komen voordat ze weer op niveau zijn voor optreden.

12

2: Ontwikkelingen in en om Enschede Het is belangrijk om in beeld te brengen welke acties, projecten en ontwikkelingen hebben plaatsgevonden en de komende periode gaan plaatsvinden in Enschede. Deze context geeft een beeld van waar de behoeften liggen in het veld en in hoeverre er al wordt ingespeeld op deze behoeften. De regelingen die net zijn gesloten, op dit moment openstaan of binnenkort opengaan die in dit rapport worden meegenomen, zijn: •

•

•

• • •

Subsidie versterking maakklimaat kunst en cultuur Overijssel (tender). De provincie biedt met de regeling een maximum van € 125.000,- per jaar voor een meerjarig activiteitenprogramma. Het initiatief dat vanuit regio Twente wordt aangedragen is Cross-TIC. Cross-TIC is een interdisciplinair platform ter verbinding van partijen in het culturele veld; Versterkingsprogramma Cultuur van Provincie Overijssel. Met deze regeling wil Overijssel een impuls geven aan talentontwikkeling en nieuw cultuuraanbod en bouwen aan een veerkrachtige en toekomstbestendige culturele sector; Regeling Creatieve Broedplaatsen Twente.4. Creatieve broedplaatsen zijn verzamelplekken waar creatieven, ondernemers, kunstenaars, gamers en muzikanten samenkomen of een werkruimte hebben. Met de regeling wil Twente inzetten op een creatief klimaat waardoor creatieven en de creatieve industrie in de regio blijven en worden aangetrokken; Amateurkunstenregeling gemeente Enschede (projectensubsidie en tweejarensubsidie); Wendbaar en Weerbaar (kleinschalig, eenjarig en grootschalig); Acute noodsteun (gesubsidieerde instellingen, niet-gesubsidieerde instellingen, en amateurkunstenverenigingen).

Binnen deze regelingen zijn initiatieven en projecten gehonoreerd die subsidie krijgen om hun activiteiten uit te voeren in Enschede. Hiermee worden er al op verschillende onderdelen impulsen gegeven voor de komende jaren. In de tabel hieronder wordt uiteengezet in hoeverre de verschillende schakels uit de creatieve cyclus worden versterkt met deze regelingen. Op die manier wordt duidelijk op welke punten het veld nog moet worden versterkt.

Leren De schakel ‘leren’ gaat om het leren van vaardigheden. In deze schakel bevinden zich bijvoorbeeld de amateurkunsten, onderwijs, muziekscholen en kunstcentra.

4 Gehonoreerde initiatieven: Stichting Tkkrlab, Creative Bastards en Code Rehab, Digital Chef,

Studio15, Academie van de verbeelding, Wilminktheater en muziekcentrum, Twenlantis, WARP Technopolis, Outline Music, Crematoria Twente, en Brandstof en Kunsten Techniekwerk. www.twente.com/creatieve-broedplaatsen.

13 Binnen deze schakel kunnen de muziekscholen en muziekcentra op de korte termijn in de knel komen als er nog een lockdown komt. Zij geven in de enquête aan dat veel educatieprogramma’s worden verschoven of afgezegd wanneer deze geen fysieke doorgang kunnen vinden. Het overstappen naar online programma’s wordt niet altijd als adequaat ervaren. Binnen de regeling Wendbaar en Weerbaar was er de mogelijkheid om een aanvraag in te dienen voor een (online) educatieprogramma. Binnen de regeling waren vier aanvragen die te maken hadden met cultuureducatie, waarvan er één is gehonoreerd (zie bijlage 6). Daarnaast zijn er door de coronamaatregelen minder mogelijkheden voor studenten van kunstvakopleidingen om zich te ontwikkelen. Cross-TIC, het initiatief dat wordt aangedragen vanuit de regio Twente voor de regeling Versterking Maakklimaat van de Provincie, zet juist in op het verbinden van culturele instellingen, zzp’ers en makers met studenten van de AKI en Saxion. Nieuwe makers kunnen zich door hun deelname aan Cross-TIC verbreden, verdiepen en hun netwerk uitbouwen. Zodoende kunnen zij aansluiting vinden bij de bestaande culturele infrastructuur. Binnen de amateurkunsten vallen in deze schakel ook een aantal hiaten, zoals is geconstateerd in het eerste hoofdstuk. Zo dreigt er een terugloop in ledenaantallen.

Als organisaties minder leden hebben, kan dit op de lange termijn leiden tot een gat in de lerende schakel. Met de regeling Wendbaar en Weerbaar kleinschalig is het Wilmink Project Orkest voor ondersteuning van amateurkunsten gesubsidieerd. Ook heeft het amateurveld veel steun gehad vanuit de Acute Noodregeling: 102 aanvragen zijn gehonoreerd. Deze steun zorgt er op korte termijn voor dat amateurkunstenverenigingen niet omvallen in tijden van lockdown en weer aan de slag kunnen wanneer mogelijk. Daarnaast opent in 2022 de tweejarige subsidieregeling voor amateurkunsten, waarmee de amateurkunsten op de middellange termijn worden versterkt. Culturele instellingen Leren: Het leren van vaardigheden. Amateurkunsten, onderwijs, muziekscholen, kunstcentra

Makers en zzp’ers

Door lockdown zijn scholen gesloten. Verschuiven/afzeggen educatieprogramma’s. Heeft invloed op muziekscholen en -docenten. Wendbaar en Weerbaar: mogelijkheid aan te vragen voor een (online) educatieprogramma.

Amateurkunstenorganisaties Terugloop in ledenaantallen. Wendbaar en Weerbaar eenjarig: Subsidie voor Wilmink Project Orkest voor ondersteuning van amateurs.

Overstappen naar online is lastig. Wendbaar en Weerbaar: voor (door)ontwikkelen online werkwijzen.

14 Minder mogelijkheid tot talentontwikkeling van studenten aan kunstvakopleidingen door weinig mogelijkheid om te presenteren. Cross-TIC zet in op het verbinden van culturele instellingen, makers en zzp’ers aan studenten van de AKI en Saxion. Afgestudeerden worden zo de kans gegeven zich in de regio Twente verder te ontwikkelen.

Produceren In de schakel ‘produceren’ gaat het om het creëren van kunst in de werk- en oefenruimten. Bij de amateurkunsten is het duidelijk dat de organisaties tijdens de lockdown het fysiek ontmoeten sterk misten. Het samen produceren van een cultureel product is voor amateurkunsten vaak de belangrijkste bezigheid. Omdat mensen tijdens de lockdown niet samen mogen komen, kwam dit stil te staan. Eenzelfde probleem steekt de kop op bij groepen zoals orkesten, koren en theatergroepen. Als zij niet samen kunnen komen, kunnen zij ook niet produceren en daardoor ook niet presenteren. Hier zijn op de korte termijn geen regelingen voor. Ook als er onduidelijkheid blijft rondom maatregelen, is hiervoor geen vangnet voor de organisaties en groepen. De coronacrisis heeft laten zien dat de schakel ‘produceren’ en ‘presenteren’ in het geval van culturele instellingen, zzp’ers en makers heel sterk samenhangen. Op het moment dat kunstenaars niet meer kunnen presenteren aan een publiek, komt vaak de producerende schakel ook stil te staan. Een regeling die hierop inspeelt is Wendbaar en Weerbaar, waarbij wordt gestimuleerd dat instellingen en kunstenaars gaan zoeken naar andere mogelijkheden van presenteren zodat zij hun producten kunnen blijven tonen.

Uit eerdere gesprekken met het veld blijkt dat het versterken van het maakklimaat en het samenwerken in de producerende schakel behoeften zijn voor op de lange termijn. Hier wordt met verschillende regelingen al op ingespeeld. Vanuit de regeling ‘Versterking Maakklimaat Kunst en Cultuur’ honoreert de Provincie Overijssel de Enschedese initiatieven ‘TINC Theater Incubator’ van het Wilminktheater en Muziekcentrum, gericht op makers uit de podiumkunsten, en ‘Close tot the edge’ van Consensus Vocalis, gericht op koorzangers. Cross-TIC, gericht op crossmediaal, begeleidt daarnaast jonge makers en biedt hen de mogelijkheid nieuw werk te maken. Makers die bij Cross-TIC in een productietraject instappen, worden begeleid bij de ontwikkeling van nieuw werk. Hiervoor worden de faciliteiten, ervaringen en kennis van cultuurinstellingen gebruikt, die zich als partner aan Cross-TIC verbonden hebben. Ten slotte wordt via de regeling Creatieve Broedplaatsen ervoor gezorgd dat er verzamelplekken zijn voor creatieven, ondernemers, kunstenaars, gamers en muzikanten om samen te komen of een werkruimte te hebben. De broedplaatsen versterken de producerende schakel voor de groep zzp’ers en makers.

15 Culturele instellingen

Zzp’ers en makers

Amateurkunstenorganisaties

Als er geen mogelijkheid is tot presenteren, wordt Niet live kunnen ontmoeten waardoor er vaak ook niet geproduceerd. Werken organisaties niet Wendbaar en Weerbaar zorgt ervoor dat er kan kunnen produceren. oefenruimten worden gezocht naar andere manieren van presenteren zodat instellingen en makers kunnen blijven produceren. Produceren:

Groepen (orkesten, koren, theatergroepen, etc.) kunnen niet samenkomen en dus niet produceren.

Individuele makers kunnen wel produceren met coronamaatregelen. Via Wendbaar en Weerbaar kunnen zij op zoek naar manieren om te blijven produceren en dit te presenteren.

Op de lange termijn is er behoefte aan versterking van het maakklimaat en meer samenwerking. TINC Theater Incubator, Close to the Edge, Cross-TIC, en de Regeling Creatieve Broedplaatsen spelen hierop in.

Presenteren In de schakel ‘presenteren’ spelen podia, festivals, galeries, bibliotheken, artotheken, musea en de openbare ruimte een belangrijke rol. Over het hele veld is deze schakel in de lockdown voor een groot deel stil komen te staan of digitaal geworden omdat fysieke ontmoetingen niet of nauwelijks mogelijk waren. Er is dus in de lockdown een hiaat ontstaan in de presenterende schakel. Voor de culturele instellingen is dit deels opgevangen door Wendbaar en Weerbaar eenjarig en grootschalig, waarmee wordt ingezet op het versterken van de instellingen op middellange termijn. Ook is er voor de instellingen het Versterkingsprogramma van de Provincie. Voor zzp’ers en makers was er voor het versterken van deze schakel op korte termijn de regeling Wendbaar en Weerbaar kleinschalig. Op de middellange termijn kunnen makers zich aansluiten bij het initiatief van Cross-TIC. Via Cross-TIC wordt de verbinding tussen de culturele instellingen en de makers versterkt zodat de makers zich voor een groter publiek kunnen presenteren.

16 De amateurkunstensector heeft in de lockdown lange tijd niet kunnen repeteren (produceren). Hierdoor waren niet alle verenigingen op vlieghoogte toen ze weer konden presenteren. Dit is een gevolg van de coronacrisis op korte termijn. Op de langere termijn is er vanuit het amateurkunstenveld behoefte aan ruimtes om te presenteren. Uit de enquête en individuele gesprekken blijkt dat er in het veld, vooral vanuit de amateurkunsten, een scheiding wordt gevoeld tussen de amateurkunstensector en de professionele sector. Voor de amateurkunstensector is het soms moeilijk om hier tussen te komen en presentatieplekken te vinden bij professionele instellingen. Met de tweejarensubsidie amateurkunsten kunnen organisaties wel activiteiten opzetten en zich verder ontwikkelen, maar er kan nog worden gekeken hoe de gemeente meer samenwerking tussen amateurkunsten en het professionele veld kan stimuleren.

Presenteren: Podia, festivals, galeries, bibliotheken, artotheken, musea, openbare ruimte

Culturele instellingen

Zzp’ers en makers

Amateurkunstenorganisaties

Veel stil komen te liggen of online/hybride gegaan. Maximale bezoekersaantallen.

Veel stil komen te liggen of online/hybride gegaan.

Op niveau komen na lockdown.

Wendbaar en weerbaar eenjarig en grootschalig zet erop in dat instellingen op de middellange termijn ook met maatregelen kunnen presenteren.

Wendbaar en weerbaar kleinschalig zet erop in dat zzp’ers/makers onder maatregelen kunnen presenteren.

Op de middellange termijn versterkt Cross-TIC de samenwerking tussen culturele instellingen en makers.

Acute noodsteun kan worden ingezet om meer te repeteren.

Gebrek aan ruimtes om te presenteren.

Interesseren Bij de schakel ‘interesseren’ gaat het om het interesseren door een publiek. Belangrijk daarin zijn draagvlakvorming, marketing, sponsoring en mecenaat. De culturele instellingen en zzp’ers geven in de enquête en gesprekken aan dat ze zich zorgen maken over hun publieksbereik na een lange sluiting. Op de korte termijn zijn er geen regelingen die hier specifiek op inspelen. Op de lange termijn verliezen instellingen, zzp’ers en makers en amateurkunstenverenigingen draagvlak als de presenterende schakel door bijvoorbeeld nog een lockdown weer stil komt te staan. Via de regeling Wendbaar en Weerbaar wordt zowel voor de korte als de lange termijn gestimuleerd dat aanvragers nadenken over hybridiseren en andere manieren van het

17 opbouwen van wendbaarheid en weerbaarheid voor het geval dat er nog een lockdown komt. Op deze manier kan het publiek dan alsnog worden bereikt. Culturele instellingen

Interesseren: Draagvlakvorming, marketing, sponsoring, mecenaat

Zzp’ers en makers

Amateurkunstenorganisaties

Zorgen over publieksbereik na lange sluiting.

Verlies draagvlak als alles weer moet sluiten. Met Wendbaar en Weerbaar kunnen organisaties inzetten op het wendbaar en weerbaar maken van hun activiteiten zodat het publiek kan worden bereikt in een eventuele nieuwe lockdown.

Conclusie Uit de analyse aan de hand van de creatieve cyclus blijkt dat de regelingen die er zijn over het algemeen goed aansluiten op de acute behoeften vanuit het veld. Aanvragers hebben via Wendbaar en Weerbaar aanvragen kunnen indienen om te experimenteren met alternatieve manieren van presenteren tijdens de lockdown. Op de middellange termijn wordt het initiatief Cross-TIC ontwikkeld, dat ook aansluit op een aantal belangrijke langetermijnbehoeften vanuit het veld, zoals (interdisciplinaire) samenwerking, professionalisering van jonge makers en samenwerking tussen makers en instellingen. Daarnaast wordt er met de regeling Creatieve Broedplaatsen onder andere ingezet op de versterking van het maakklimaat. De Acute noodsteunregeling beantwoordt op de korte termijn de behoeften vanuit het amateurkunstenveld. De regeling zorgt ervoor dat amateurkunsten kunnen blijven bestaan en na de lockdown weer aan de slag kunnen. Wel mist er in dit veld een kader voor de lange termijn. De tweejarige subsidieregeling amateurkunsten draagt eraan bij dat organisaties zich verder kunnen ontwikkelen, maar niet op de behoefte vanuit het veld om meer aansluiting te vinden met het professionele veld.

18

3: Evaluatie van de regelingen In het vorige hoofdstuk is beschreven op welke manier de bestaande regelingen aansluiten op de behoeften vanuit het veld. Daaruit is de conclusie getrokken dat uit de analyse aan de hand van de creatieve cyclus de regelingen Wendbaar en Weerbaar en Acute noodsteun over het algemeen qua doelstellingen goed aansluiten op de behoeften vanuit het veld. In dit hoofdstuk evalueren we deze regelingen om te onderzoeken in hoeverre de regelingen in de praktijk aansluiten op de behoeften. Ook onderzoeken we wat de verbeterpunten zijn binnen de regelingen. Er zijn verschillende methodes gebruikt om de regelingen te evalueren: •

• •

•

De enquête die is uitgezonden naar iedereen die een aanvraag heeft ingediend bij één van de regelingen, en de groep die in gesprek is geweest met de cultuurcoach of de aanjagers Wendbaar en Weerbaar kleinschalig met betrekking tot de regelingen maar geen aanvraag heeft ingediend. Individuele gesprekken met zzp’ers en makers Gesprekken met de cultuurcoach (Jacintha Blom), de aanjagers Wendbaar en Weerbaar kleinschalig (Rob Dieleman en Wiro Kuipers), en de aanjager creatieve broedplaatsen (Collin Vaneker). Ervaringen van de adviescommissie via een brief van de commissie en een gesprek met Lodi Deiman, die zitting nam in de commissie.

Wendbaar en Weerbaar kleinschalig Binnen Wendbaar en Weerbaar tijdvak 1 zijn 28 aanvragen binnengekomen. Hiervan voldeden tien niet aan de technische toets en werden er drie aanvragen uitgeloot. Vijftien aanvragers pitchten hun plan tijdens de pitchbijeenkomst. De algemene beoordeling van de regeling is gemiddeld een 4,3/10, maar de beoordelingen lopen sterk uiteen van een 0 tot een 9.5 Sluit de regeling aan op de behoeften vanuit het veld? Zzp’ers en makers De grootste behoeften voor zzp’ers en makers vallen in de schakel ‘presenteren’. Voor zzp’ers en makers is het mogelijk om een aanvraag in te dienen bij Wendbaar en Weerbaar kleinschalig, wat ervoor zorgt dat de schakels ‘produceren’ en ‘presenteren’ worden versterkt voor deze groep. De mate waarop de regeling aansluit op de behoeften wordt door deze groep in de enquête beoordeeld met een score van gemiddeld een 7,6,6 wat laat zien dat de regeling prima aansluit op de behoeften. Een kanttekening daarbij is wel dat het indienen van een aanvraag voor zzp’ers en makers een relatief grote tijdsinvestering is.

5 Vraag ingevuld door 11 respondenten. 6 Vraag ingevuld door 8 respondenten.

19 Culturele instellingen Net als bij zzp’ers en makers, valt het grootste hiaat voor culturele instellingen in de schakel ‘presenteren’. Slechts twee culturele instellingen hebben de beoordeling voor de deelregeling kleinschalig ingevuld, maar deze twee zijn tevreden over de manier waarop de regeling aansluit op de behoeften. Amateurkunsten Binnen Wendbaar en Weerbaar kleinschalig zijn alle vier de aanvragen vanuit de amateurkunsten ingeloot. De initiatieven scoorden na de pitches in de ranking bij de laatste vijf, waardoor geen van de aanvragen gehonoreerd werd. De deelnemers waren vertegenwoordigd vanuit verschillende amateurkunstdisciplines. Hieruit kan voorzichtig de conclusie worden getrokken dat dit onderdeel van de regeling niet goed aansluit op het amateurkunstenveld. Op dit moment staat er een tweede tijdvak van de deelregeling open, hieraan nemen weer amateurkunstverenigingen deel. Uit deze ronde moet blijken of dit inderdaad het geval is. Communicatie De communicatie rondom de regeling was duidelijk – deze wordt in de enquête beoordeeld met een 7,2/10.7 Aanvragers zijn op uiteenlopende manieren op de hoogte gekomen van de regeling: de website van de gemeente, cultuurinenschede.nl, sociale media, een tweet van de wethouder, per mail, via ambtenaren en via een periodieke bijeenkomst van Enschedese organisaties.

De duidelijkheid van de regeling wordt beoordeeld met gemiddeld een 6,6/10, maar de beoordelingen lopen sterk uiteen. Zzp’ers en makers en culturele instellingen vinden de regeling over het algemeen duidelijk, maar de amateurkunstenverenigingen vinden dit minder. Een verklaring hiervoor kan zijn dat het niet direct duidelijk is of amateurkunstenverenigingen ook in aanmerking komen voor de regeling. Vanuit gesprekken komt vaker terug dat de gemeente niet een toegankelijk eerste aanspreekpunt is. Pitch-event Het pitch-event is het grootste punt van kritiek binnen de regeling, in het bijzonder de manier van beoordelen op het pitch-event. De partijen uit het veld geven zowel in de enquête als in de individuele gesprekken aan dat het moeilijk en ongemakkelijk is om elkaar te beoordelen. De plannen zijn erg uiteenlopend waardoor het moeilijk is om een goede vergelijking te kunnen maken. Zo geeft Drum- en Marchingband Enschede aan dat het voor hen moeilijk was om een inhoudelijke beoordeling te geven op een plan uit de professionele beeldende kunst omdat dit ver van hun eigen bezigheden ligt. Tevens geeft de cultuurcoach aan dat een gunfactor een rol lijkt te spelen bij het pitch-event, omdat veel partijen elkaar kennen. Daarbij komt ook dat partijen het ongemakkelijk vinden om elkaar te beoordelen omdat er samenwerking plaatsvindt.

Als instelling voelt het bijvoorbeeld niet goed om een lage beoordeling te geven aan een maker waarmee ze op korte termijn nog mee samenwerken.

7 Vraag ingevuld door 13 respondenten.

20

Stelling in de enquête

Score

Aantal resp.

Ik heb het houden van een pitch op het pitch-event als prettig ervaren.

3,1 / 10

12

Pitchen als aanvulling op het indienen van een aanvraag had meerwaarde voor mij.

3,7 / 10

12

Ik heb de manier van beoordelen op het pitch-event als prettig ervaren.

1,9 / 10

12

Wat wel als positief werd ervaren aan het pitch-event, blijkt uit de individuele gesprekken, is dat partijen uit het culturele veld elkaar ontmoetten. Er wordt aangegeven dat het inspirerend is om elkaars plannen te horen. Ook geeft een deel van de respondenten aan dat ze het goed vinden dat de gemeente een keer iets nieuws probeert met de regelingen. Aanvraagproces Het aanvraagproces wordt niet als laagdrempelig ervaren, blijkt zowel uit de enquête als uit de individuele gesprekken. De mate waarin het aanvraag proces als laagdrempelig is ervaren, wordt in de enquête beoordeeld met een score van 5,1/10.8 Ook in de individuele gesprekken komt naar voren dat het proces niet laagdrempelig was omdat aanvragers boven op het indienen van een schriftelijke aanvraag ook een pitch moesten doen. Tevens werd het als onprettig ervaren dat aanvragers moeite steken in het schrijven van de aanvraag, terwijl hier inhoudelijk niet naar wordt gekeken. De begeleiding bij de regeling wordt over het algemeen wel als prettig ervaren, dit krijgt in de enquête een gemiddelde score van 6,8/10.9 Ondersteuning door aanjagers Ter ondersteuning bij het doen van een aanvraag heeft de gemeente twee aanjagers aangesteld: Rob Dieleman en Wiro Kuipers. Deze ondersteuning werd als zeer prettig ervaren, al is hier niet door alle aanvragers gebruik van gemaakt.

In de toekomst kan er meer worden ingezet op het bieden van de ondersteuning zodat aanvragers er daadwerkelijk gebruik van gaan maken. Verbeterpunten De belangrijkste verbeterpunten hebben betrekking tot de beoordeling op het pitch-event. De verantwoordelijkheid van het elkaar beoordelen wordt over het algemeen niet als prettig ervaren. Een verbeterpunt zou zijn om (een deel van) deze verantwoordelijkheid weg te halen. Daarnaast kan er gekeken worden of ofwel het proces laagdrempeliger gemaakt kan worden, ofwel dat er iets gedaan wordt met de schriftelijke aanvragen. De tijdsinvestering voor het 8 Vraag ingevuld door 13 respondenten. 9 Vraag ingevuld door 13 respondenten.

21 bedrag wordt ervaren als niet in verhouding. Met betrekking tot de ondersteuning kan er meer worden gedaan zodat aanvragers daadwerkelijk van de ondersteuning gebruik maken. Ten slotte kan er worden gekeken naar mogelijkheden om de regeling beter aan te laten sluiten op de behoeften vanuit het amateurkunstenveld.

Wendbaar en Weerbaar eenjarig en grootschalig Sluit de regeling aan op de behoeften vanuit het veld? De regeling sloot prima aan op de behoeften van de culturele instellingen uit het veld (zie tabel). Vanuit de enquête bleek wel dat zzp’ers en individuele makers het niet allemaal eens waren over het feit dat een relatief groot gedeelte van de middelen binnen de regeling Wendbaar en Weerbaar naar de deelregelingen eenjarig en grootschalig gingen. Aan de andere kant gaf een aantal zzp’ers en makers wel aan het belangrijk te vinden dat er juist geïnvesteerd wordt in de grotere instellingen omdat zij er ook voor zorgen dat de makers zich kunnen presenteren. Binnen de deelregelingen eenjarig en grootschalig is ingebouwd dat instellingen samen moeten werken met zzp’ers zodat de schakel ‘presenteren’ zowel voor instellingen als voor zzp’ers wordt versterkt. Dit wordt over het algemeen als iets goeds ervaren. Score eenjarig

Score grootschalig

(2 respondenten)

(4 respondenten)

8,5 / 10

6,6 / 10

De regeling sloot aan bij de behoeften van de 8,5 / 10 instelling.

6,0 / 10

Stelling in de enquête

Ik heb deze regeling over het algemeen als prettig ervaren.

Communicatie De communicatie rondom de deelregelingen wordt als prima ervaren – deze wordt in de enquête beoordeeld met een 7,6.10 De communicatie rondom de uitslag van de regeling kon volgens de adviescommissie beter. Uiteindelijk is er een persbericht naar buiten gebracht, maar er mag meer gecommuniceerd worden over de uitslag van de regeling omdat dit laat zien wat er daadwerkelijk met het geld wordt gedaan. Adviescommissie De zes respondenten in de enquête die een aanvraag hebben ingediend binnen eenjarig of grootschalig geven aan het zeer prettig te vinden een advies te krijgen van een adviescommissie. De helft geeft aan dat dit advies hen goed heeft geholpen met het verder ontwikkelen van hun plannen.

10 Vraag beantwoord door 6 respondenten; eenjarig en grootschalig samengepakt.

22 De adviescommissie zelf vindt de keuze die gemaakt is om met twee commissies te werken éénjarig en grootschalig – zeer prettig. De beoordeling en toetsing van de aanvragen ging goed, de commissie heeft waardering voor de initiatieven waarvoor is aangevraagd. Echter had de commissie graag gehad dat de check vooraf beter was uitgevoerd. Voorafgaand aan de vergaderingen vond een check plaats waarin wordt getoetst of de aanvraag in aanmerking komt voor de regeling. Deze check is niet zorgvuldig uitgevoerd, waardoor aanvragen die überhaupt niet in aanmerking kwamen (omdat ze bijvoorbeeld geen culturele instelling zijn of omdat er geen cofinanciering is) toch bij de commissie terecht kwamen. Dit heeft tot extra, onnodig, werk geleid. Binnen de regeling was het in de eerste instantie niet mogelijk om meerdere aanvragen in te dienen. Uiteindelijk is dit uit coulance wel toegelaten, wat achteraf niet ideaal bleek. Er kon namelijk maar één aanvraag per aanvrager gehonoreerd worden, waarbij de aanvrager zelf aan kon geven welke aanvraag hun prioriteit had. Dit zorgde ervoor dat rangschikkingen van de commissie onverhoopt konden veranderen. Zo scoorde de aanvraag die bij het Wilminktheater prioriteit had laag, terwijl de andere aanvraag vanuit hen juist hoog scoorde. Het was in deze situatie beter geweest als de gemeente hier tussentijds flexibel op in kon spelen.

De commissie bestond ten slotte uit leden met verschillende achtergronden, wat door de commissie zelf als prettig werd ervaren. Aanvraagproces Het aanvraagproces van de deelregelingen wordt beoordeeld met gemiddeld een 6,1.11 Dit komt voornamelijk omdat Negometrix, het programma dat wordt gebruikt voor het aanvragen, wordt ervaren als achterhaald en ongebruiksvriendelijk. Verbeterpunten De verbeterpunten liggen in het interne proces van beoordeling. De technische check moet beter en er moet worden gekeken of het handig is dat één organisatie meerdere aanvragen kan indienen. Daarnaast geeft de commissie aan dat de mogelijkheid tot coaching weinig wordt gebruikt. Er zou geïnventariseerd kunnen worden of er behoefte is naar trainingen over hoe je een aanvraag schrijft. Ook moet er volgens de commissie meer worden ingezet op de verbinding met sociaal domein. Deze aanvragen die verbinding hebben met sociaal domein scoorden relatief laag. De commissie adviseert om te kijken naar mogelijkheden om de verschillende talen die het sociale en het culturele domein spreken meer samen te brengen.

Acute Noodsteun voor Amateurkunsten Sluit de regeling aan op de behoeften vanuit het veld? Binnen de Acute Noodregeling Amateurkunstenregeling zijn 102 aanvragen binnengekomen en gehonoreerd. De aanvrager kon € 1.000 aanvragen. Hoewel er budget over is – er was budget beschikbaar voor 150 verenigingen – laat het grote aantal aanvragen zien dat de regeling goed aansluit op de behoeften vanuit het veld. De cultuurcoach geeft aan dat deze regeling in financieel opzicht voor veel verenigingen niet per sé als acute nood – de financiële schade leek bij veel verenigingen mee te vallen. De cultuurcoach schat echter in dat wanneer 11 Vraag ingevuld door 6 respondenten; eenjarig en grootschalig samengepakt.

23 er weer meer kan, de verenigingen het geld goed kunnen gebruiken om weer op te starten en elkaar weer te ontmoeten. Uit de enquête blijkt dat de aanvragers over het algemeen zeer tevreden zijn over de regeling: de regeling krijgt gemiddeld een 8,3/10.12 Communicatie Ondanks dat er een verandering was in de communicatie, is de communicatie rondom de regeling als prima ervaren. In eerste instantie stond op de website dat verenigingen een betaalde artistiek leider en een officiële status moesten hebben om in aanmerking te komen voor de regeling. Dit is echter later veranderd. Door sterke communicatie vanuit de gemeente en de cultuurcoach heeft dit echter niet tot veel verwarring gezorgd. Ondersteuning van cultuurcoach Voor amateurkunstenverenigingen is steun bij het aanvragen van subsidie erg prettig omdat zij hier niet allemaal mee bekend zijn. De cultuurcoach heeft de verenigingen ondersteund bij het aanvraagproces. Uit de enquête blijkt dat dit sterk gewaardeerd wordt, de cultuurcoach ontvangt een beoordeling van gemiddeld een 9,0/10. Tevens hebben 22 van de 26 amateurkunstenverenigingen die de enquête hebben ingevuld ondersteuning gehad van de cultuurcoach. Verbeterpunten De grootste verbeterpunten liggen bij de communicatie en de oproep. In de oproep werd niet meteen duidelijk welke organisaties in aanmerking kwamen, vooral omdat dit naderhand is gewijzigd.

Een regeling kan in de praktijk anders uitpakken dan vooraf is bedacht. Doordat een regeling wordt vastgesteld door de raad is het niet mogelijk om hier tussentijds flexibel op in te spelen en zaken te corrigeren. Daarnaast waren er veel verschillende regelingen vanuit andere instanties voor acute nood waardoor het overzicht soms werd verloren. Dit laat zien dat de gemeente helder moet zijn in de communicatie zodat snel duidelijk wordt voor een organisatie of deze in aanmerking komt.

Acute Nood voor gesubsidieerde en niet-gesubsidieerde instellingen Sluit de regeling aan op de behoeften vanuit het veld? Binnen de regelingen Acute Noodsteun voor instellingen zijn zes aanvragen binnengekomen waarvan er vijf zijn gehonoreerd. Binnen de regeling is budget over, waaruit de conclusie kan worden getrokken dat deze regeling niet direct inspeelt op een groot hiaat. Daarbij moet wel vermeld worden dat de partijen die noodsteun aan hebben gevraagd, dit wel een zeer prettige regeling was. De regeling wordt in de enquête beoordeeld met een 8,7/10.13 Van de drie respondenten die acute noodsteun hebben aangevraagd, geven er twee aan nog eens acute noodsteun verwachten nodig te hebben en één geeft aan dit nog niet te weten.

12 Vraag ingevuld door 26 respondenten. 13 Vraag ingevuld door 3 respondenten.

24 Verbeterpunten Vanuit de enquête worden geen verbeterpunten genoemd. De regeling wordt als prettig ervaren omdat aanvragen relatief gemakkelijk gaat.

Conclusie De regelingen Wendbaar en Weerbaar en Acute Nood hadden als doelen: • • •

het opheffen van acute nood, door de culturele instellingen te ondersteunen in het geval van een liquiditeitstekort; het ondersteunen van amateurkunstverenigingen en het behoud van artistieke vakkrachten in de vorm van een bijdrage in de kosten voor de artistieke leiding; het financieren van projecten gericht op het vergroten van de wendbaar- en weerbaarheid van culturele instellingen, amateurkunstverenigingen en zelfstandigen zonder personeel.

De eerste twee doelen lijken over het algemeen te zijn behaald: de liquiditeit van de grote instellingen ziet er vooralsnog prima uit en de amateurkunstenverenigingen zijn erg tevreden over de acute noodsteun. Het derde doel is deels behaald. Vooral culturele instellingen kunnen via de regeling hun wendbaarheid en weerbaarheid vergroten. Een aantal zzp’ers en individuele makers ook, al geven zij aan dat de regeling kleinschalig een grote tijdsinvestering vergt. De amateurkunstenverenigingen zijn in het eerste tijdvak niet gehonoreerd en hebben de regeling Wendbaar en Weerbaar niet kunnen gebruiken om hun wendbaarheid en weerbaarheid te vergroten.

25

4: Landelijke ontwikkelingen In dit hoofdstuk beschrijven we regelingen van landelijke instanties en andere gemeenten die tot stand zijn gekomen om de negatieve gevolgen van Covid-19 te verhelpen en om de sector wendbaarder en weerbaarder te maken. Deze selectie van ‘best practices’ is belangrijk omdat deze ter inspiratie kunnen dienen voor welke stappen gezet kunnen worden op de korte, middellange en lange termijn door gemeente Enschede.

Landelijke regelingen Vanuit het Rijk is er een aantal regelingen waar makers, zzp’ers en instellingen voor in aanmerking kunnen komen. Hieronder valt de TOZO, een regeling voor zzp’ers. Ook hebben de Rijkscultuurfondsen, Cultuur + Ondernemen, Kickstart Cultuurfonds en Leesoffensief verschillende regelingen om de sector te steunen. In bijlage 4 zijn deze regelingen uiteengezet en toegelicht. 11 van de 45 respondenten in de enquête geeft aan landelijke steun te hebben ontvangen. Dit gaat om: TOZO, NOW, TVL, en steun vanuit Provincie Overijssel, Ministerie van OCW, Prins Bernhard Cultuurfonds en het Rabobankfonds.

Regelingen andere overheden en fondsen De verschillende gemeenten in Nederland hebben de Covid-19 Rijksmiddelen op diverse manieren ingezet. Het is interessant om te inventariseren welke regelingen goed werkten en welke niet zodat kan worden gekeken welke regelingen eventueel kunnen worden ingezet door de gemeente Enschede. De regelingen van andere overheden en fondsen uit de inventarisatie (zie bijlage 5) zijn onder te verdelen in vier categorieën die elk een verschillend doel hebben, namelijk: directe financiering; het verschaffen van presentatieplekken; het delen van informatie; en het creëren van een werkomgeving. Directe financiering Een gemeente kan ervoor kiezen om directe financiering uit te zetten voor het produceren van culturele producten in de vorm van een projectsubsidie of structurele subsidie, of in het geval van noodsteun voor het voortbestaan van de organisatie. Afhankelijke van de regeling zorgt deze steun voor een versterking van de lerende, producerende en presenterende schakel in de creatieve cyclus. Het aanvragen voor projectsubsidie gaat vaak via een tenderprocedure. Een voorbeeld hiervan is de regeling Wendbaar en Weerbaar, waarbij aanvragers een aanvraag indienen en een externe commissie hierover oordeelt. Bij deze regelingen gaat het vaak om grotere bedragen en kan zorgvuldig worden afgewogen welke projecten wel of geen subsidie ontvangen.

Een ander voorbeeld van directe financiering is het snelloket. Een snelloket zorgt ervoor dat aanvragers op korte termijn snel kunnen worden geholpen. Gemeente Groningen en het Amsterdams Fonds voor de Kunsten (AFK) hebben een snelloket opgezet voor makers waarbij