Ontwikkelagenda Economie VASTGESTELD
Tekst van het document
VESTIGINGEN
Aantal: 93.250
Aantal: 15.250
Ontwikkeling 2013-2022: + 11.950 (+14,7%)
Ontwikkeling 2013-2022: +4.210 (38,2%)
Ontwikkeling 2021-2022: +2.990 (+3,3%)
Ontwikkeling 2021-2022: +810 (+5,6%)
TOTAALCIJFER BRUTO TWENTS GELUK, NAAR DEELGEBIED (2022 EN 2023) 7,01
Enschede, Hengelo en Almelo
7,05
7,37
Overig Twente
7,36
7,12
Twente totaal
7,12
6,79
Nederland
2023
6,78
OVERZICHT ARBEIDSMARKT ENSCHEDE
6
BEROEPSBEVOLKING NETTO ARBEIDSPARTICIPATIE WW-UITKERING Aantal: 91.000 Aantal: 70% Aantal: 1.629 Ontwikkeling: toegenomen Ontwikkeling: toegenomen Ontwikkeling: +0,9% UIT- EN INGAANDE PENDEL ENSCHEDE (2022) UITPeiljaar: 2023 Peiljaar:EN 2023INGAANDE PENDEL ENSCHEDE Peiljaar:(2022) jan 2024 Overig
WERKELOOSHEIDSPERCENTAGE Overig Twente Losser Aantal: 4,4% Haaksbergen Ontwikkeling: toegenomen Oldenzaal Peiljaar: Woont 2023
Overig Twente Losser Haaksbergen Oldenzaal
in Enschede, werkt in jaar. Ontwikkeling ten opzichte van vorig ... Almelo
Hengelo (O.)
7
7
7
7
7
7
7
7
7
8
Bron: RaboResearch; bewerking: Kennispunt Twente
Overig
P-WET UITKERINGEN Aantal: 5.275 Ontwikkeling: -1,1% Peiljaar: jan 2024
OPLEIDINGSNIVEAU BEROEPSBEVOLKING (2023) 100%
Woont in Enschede, werkt in ...
Almelo
Enschede
7
2022
Hengelo (O.)
90% 80%
Enschede
37%
35%
41%
44%
22%
21%
41%
70%
60%
UIT- EN INGAANDE PENDEL ENSCHEDE (2022)
50% 40%
Overig Overig
Overig
Overig Twente Overig Twente Losser Hof van Twente
Overig Twente
20%
Hof van Twente
Haaksbergen Dinkelland Oldenzaal Borne
Werkt Woont , in Enschede inwoont Enschede, in werkt ... in ...
Haaksbergen Almelo Oldenzaal
Almelo Hengelo (O.)
Dinkelland Haaksbergen Oldenzaal
Enschede
Losser
10%
Werkt in Enschede , woont in ...
Borne Enschede
38%
30%
Almelo
21%
0% Enschede
Twente Laag onderwijs
Enschede
Middelbaar onderwijs
Nederland Hoog onderwijs
Onbekend
Bron: CBS; bewerking: Kennispunt Twente
Losser
Hengelo (O.)
Hengelo (O.)
Bron: CBS Overig Twente Hof van Twente Dinkelland
Overig
Bron: CBS
ONTWIKKELAGENDA ECONOMIE 2024
30
B I JL A G E 1. F E I T E N E N C I JF E R S OVER DE ENSCHE DESE ECONOMIE
AANTAL BANEN PER WERKLOCATIE MET >500 BANEN (2022)
AANTAL BANEN PER SECTOR (2022)
KL Centrum
11.280
KL Stationsomgeving
7.040
WL Kernwinkelapparaat
BT Marssteden BT Josink Es
2.250 2.210
BT Euregio
2.210
KL Uitvalswegen buiten Binnensing
Horeca
3.970
Informatie en communicatie
4.150
16.290
Openbaar bestuur
WL Schuttersveld
850
KL Zuiderval - Kotmanpark
780
Onderwijs
BT De Reulver
660
Gezondheids - en welzijnszorg
BT Groote Plooij
650
BT Sleutelkamp
550
Cultuur , sport en recreatie
KL Creatieve Campus
550
4.290 10.690 18.460 2.220
Overige Dienstverlening
1.810 0
530
0
1.720
Zakelijke Dienstverlening
880
WL Zuid
2.150
Financiële instellingen
1.020
BT Transportcentrum
10.360
Vervoer en opslag
1.810
KL Zuiderval - Het Eeftink
5.270
Detailhandel
4.900 4.600
BT Rigtersbleek - Tubantia
3.580
Groothandel
5.250
KL Kennispark UT
7.840
Bouwnijverheid
5.670
BT Havengebied
460
Industrie
6.310
KL Kennispark B&S-park
Landbouw
2.000
4.000
6.000
8.000
10.000
12.000
2.000
4.000
6.000
8.000
10.000
12.000
14.000
16.000
18.000
20.000
Bron: Vestigingenregister Enschede; bewerking: Kennispunt Twente
Bron: Vestigingenregister Enschede; bewerking: Kennispunt Twente
Bron: Vestigingenregister Enschede; bewerking: Kennispunt Twente
ONTWIKKELAGENDA ECONOMIE 2024
31
B I JL A G E 1. F E I T E N E N C I JF E R S OVER DE ENSCHE DESE ECONOMIE
AANTAL BANEN TOP 5 WERKLOCATIES 2022 (% = ONTWIKKELING T.O.V. 2021)
ONTWIKKELING AANTAL BANEN NAAR TOPSECTOR IN ENSCHEDE (1996-2022) 9.000 8.000 7.000
Agrofood
Chemie
Creatieve industrie
HTSM
Lifescience
Logistiek
KL Centrum
11.280 ; +3,1%
KL Stationsomgeving
7.040 ; +6,8%
WL Kernwinkelapparaat
6.000
6.310 ; +5,0%
KL Kennispark B &S-park
5.670 ; +9,5%
5.000 BT Havengebied
4.000
5.250 ; -0,7% 0
3.000
2.000
4.000
6.000
8.000
2.000
Bron: Vestigingenregister Enschede; bewerking: Kennispunt Twente
1.000
AANTAL BANEN NAAR GROOTTEKLASSE 2022 (% = ONTWIKKELING T.O.V. 2021)
0
ZZP (1 wp)
10.000
12.000
10.250 ; +8,3%
Bron: Vestigingenregister Enschede; bewerking: Kennispunt Twente
AANTAL GESTARTE EN AANTAL GESTOPTE VESTIGINGEN,ENSCHEDE (2020-2023)
13.650 ; +0,5%
Micro (2-10 wp)
45 40
Klein (10-50 wp)
19.760; +2,8%
35 30
Middelgroot (50-100 wp)
10.080 ; +16,1%
25
20
Groot (100-250 wp)
12.940 ; +11,3%
15 10 5
Grootst (250 en meer wp )
Gestarte vestigingen
Gestopte vestigingen
26.580 ; -3,5% 0
0
5.000
10.000
15.000
20.000
25.000
30.000
Bron: Vestigingenregister Enschede; bewerking: Kennispunt Twente
Bron: KvK (via Waarstaatjegemeente.nl); bewerking: Kennispunt Twente
Bron: Vestigingenregister Enschede; bewerking: Kennispunt Twente / KvK (via Waarstaatjegemeente.nl); bewerking: Kennispunt Twente
32
B I JL A G E 1. F E I T E N E N C I JF E R S OVER DE ENSCHE DESE ECONOMIE
GEÏNDEXEERDE AANTAL OVERNACHTINGEN IN ENSCHEDE, TWENTE* EN OVERIJSSEL (2019-2022) 140
116 115 107
120
100
TOP 5 BEROEPSKLASSEN MET MEESTE KRAPTE IN TWENTE (2023)
80
60
ICT
40
Enschede Twente*
Technische
20
Openbaar bestuur, veiligheid en juridische
Overijssel
0
Dienstverlenende
Kwartaal 1 2023 Kwartaal 2 2023
2020
2021
2022
GEÏNDEXEERDE BANENONTWIKKELING IN ENSCHEDE, TWENTE, G-40 EN NEDERLAND (2013-2022)
Kwartaal 3 2023
Commerciële
2019
* Twente is incl. Sallandse Heuvelrug / Enschede - bron: Gemeente Enschede / Twente - bron: Marketing Oost, Factsheet Recreatie & toerisme in Twente 2024 / Overijssel - bron: Marketing Oost, Factsheet Recreatie & toerisme in Overijssel 2023
Kwartaal 4 2023
120
0
2
4
6
8
10
12
14
16 115
115
Bron: UWV; bewerking Kennispunt Twente
113 112 112
110
GESCHATTE CONSUMENTENOMZET ENSCHEDE 2023
omzet totaal € 1.095
omzet dagelijks
€ 474
omzet recreatief
€ 253
100
95
omzet doelgericht € 177 omzet horeca
in mln. euro (excl. btw)
Bron: I&O Research, 2023
105
€ 191
Enschede 90
2013
2014
2015
2016
2017
Twente 2018
G 40-gmeenten 2019
2020
Nederland 2021
2022
Bron:Vestigingenregister Enschede; bewerking: Kennispunt Twente
ONTWIKKELAGENDA ECONOMIE 2024
33
B I JL A G E 2. O V E R Z I C H T M I D D EL E N E C O N O M I E 20 2 4-20 26 BESCHIKBARE MIDDELEN IN DE MEERJARENBEGROTING 2024-2027
MIDDELEN ‘ECONOMIE’2024-2027
(inclusief de structureel € 400.000 extra uit het college-akkoord 2022-2026)
BESCHIKBAREN MIDDELEN ECONOMIE
OMSCHRIJVING
2024
2025
2026
2027
€7.000.000
Bijdrage Agenda voor Twente / Twente Board
1.557
1.629
1.629
1.629
€6.000.000
Personeel Versterking Economische Structuur
937
937
937
937
Beleidsbudget Versterking Economische Structuur
915
915
917
917
Recreatie & Toerisme
1.108
1.033
1.033
1.033
€4.000.000
Intensivering Economie
525
525
525
250
€3.000.000
Gebiedsontwikkeling Kennispark
283
283
283
283
Actieplan binnenstad
527
527
-
-
Groei en transformatie Binnenstad
400
400
-
-
Totaal
6.252
6.248
5.323
5.048
€5.000.000
€2.000.000 €1.000.000 € 2024
2025
2026
2027
TOELICHTING De beschikbare middelen voor het actieplan binnenstad van € 927.000 lopen tot en met 2025. De middelen voor de bijdrage aan Novel-T van € 275.000 zijn beschikbaar tot en met 2026. Dit betekent dat het totaal beschikbare middelen voor economische ontwikkeling in de periode 2025-2027 daalt met € 1,2 miljoen.
Bron: CBS
ONTWIKKELAGENDA ECONOMIE 2024
34
B I JL A G E 2. O V E R Z I C H T M I D D EL E N E C O N O M I E 20 2 4-20 26 TABEL 2: BESTEDING MIDDELEN ‘ECONOMIE’ EN INVESTERINGSWENSEN (* € 1.000) OMSCHRIJVING
BEDRAG * € 1.000
INVESTERINGSWENSEN
PIJLER 1 - VERSTERKEN TECHNOLOGIE, INNOVATIE, CREATIVITEIT Bijdrage aan Agenda van Twente / Twente Board
1.557
Innovatie stimuleren (ecosystemen versterken, drones, medtech, chiptech
255
Foundersbijdrage Novel-T
275
Passende ruimte en huisvesting (broedplaatsen, start-up en scale up)
35
Communitybuilding (o.a. Kennispark)
164
Gebiedsontwikkeling Kennispark
118
Internationaal beleid
50
Talent
250
3.000
PIJLER 2 - VERSTERKEN VERZORGENDE (EU)REGIONALE HOOFDSTAD Binnenstad - actieplan en transformatie
927
Recreatie en Toerisme - Recreatieschap -
1.108
Museum Buurtspoorweg
50
PIJLER 3 - VOLDOENDE EN TOEKOMSTBESTENDIGE RUIMTE VOOR ONDERNEMEN Herstructurering bedrijventerreinen
90.000
Opstellen gebiedsagenda's
200
Onderzoek nieuw bedrijventerrein / uitgiftebeleid
50
Diverse bijdragen (parkmanagement / havenbedrijf)
50
Vaste formatie Economie
937
Extra formatie Economie
75
Data en monitoring
150
TOTAAL
6.252
OVERIG
Bron: CBS
93.000
ONTWIKKELAGENDA ECONOMIE 2024
35
B I JL A G E 3. T E R U G BL I K O P D E U I T V O E R I N G VA N D E E C O N O M I S C H E V I S I E 201 9 In vogelvlucht informeren we u in dit overzicht over de actielijnen uit de economische
Sinds 2017 hebben we een hbo en wo-studentambtenaar in dienst bij de gemeente
visie 2019 en de resultaten.
Enschede. In 2023 is er ook een mbo- studentambtenaar bij ons gestart. Daarmee zijn alle kennisinstellingen goed vertegenwoordigd en kunnen we de studentenwereld(en) en die van
AANPAK VAN DE TALENTOPGAVE
de gemeente bij elkaar brengen. Waarmee we Enschede als studentenstad verder op de
Het aantrekken en behouden van hbo/wo-geschoolden en de creatieve klasse krijgt op
kaart zetten.
verschillende gebieden aandacht. Dit werpt zijn vruchten af. We zien de talentopgave terug in diverse beleidsstukken, zoals wonen, cultuur en evenementen en in de uitvoering van
PASSENDE MATCHING NAAR WERK (ENSCHEDESE ARBEIDSMARKTAANPAK)
onderdelen daarvan. En ook in de samenwerking met de Twente Board. Zij heeft o.a. ingezet
Sinds de vaststelling van het beleidskader Enschedese ArbeidsmarktAanpak (EAA) door de
op een ‘job portal’ (www.twente.com/jobportal) voor talent en ondersteunt verschillende
Raad in 2019 hebben we ingezet op meer intensieve en meer integrale ondersteuning van
talentprojecten.
inwoners. Dat heeft geleid tot een kleinere caseload per ondersteuner/begeleider. Ook is er meer ruimte voor maatwerk en hebben we beleidsregels vastgesteld die uit gaan van
Ook zijn we bezig met het realiseren van een ‘routekaart talent’. Deze routekaart geeft inzicht
vertrouwen in onze inwoners. Een intensieve lobby bij het Rijk heeft er bovendien toe geleid
waar we willen staan in 2032 en welke acties we – over de volle breedte van het gemeentelijk
dat de wet op een aantal onderdelen is gewijzigd, in lijn met de beleidsontwikkeling van
beleid en samen met partners - de komende jaren zetten om daar uit te komen. Tot slot
onze gemeente.
werken we samen met de Raad aan een uitvoering van de motie ‘Deltaplan talent’. Deze beleidsinzet, gesteund door economische groei, zorgt er voor dat het bijstandsbestand SAMENWERKING KENNISINSTELLINGEN.
in Enschede de laatste jaren krimpt. Van 6.352 in juni 2018, naar 5.620 in september 2023.
We werken nauw samen met de vier kennisinstellingen (De Universiteit Twente, Hogeschool
Door de groei van de economie zijn kansrijke werkzoekenden met onze ondersteuning
Saxion, ROC Twente en (AKI) ArtEZ University of the Arts) en de gemeente Hengelo. Daarbij
uitgestroomd naar werk.
verbinden we kennis aan de maatschappelijke opgaven van de stad. Dit doen we door middel van het EnschedeLAB (www.Enschedelab.nl), gezamenlijke onderzoeksagenda’s, stages en afstudeeropdrachten. Afspraken hierover staan in de samenwerkingsovereenkomst 20222025. Dit draagt bij aan het aantrekken en behouden van talent op mbo-/hbo- en wo-niveau.
ONTWIKKELAGENDA ECONOMIE 2024
36
B I JL A G E 3. T E R U G BL I K O P D E U I T V O E R I N G VA N D E E C O N O M I S C H E V I S I E 201 9 De groep mensen die nog in de bijstand zit, of die nu instroomt, is een groep met relatief veel
We hebben een gezamenlijke Europastrategie opgezet, met Almelo en Hengelo.
problemen. Bijvoorbeeld op het gebied van gezondheid, taal en schulden. We passen ons
De Duitslandstrategie is zoveel mogelijk vervlochten in de EU strategie. Dit heeft
beleid hierop aan door extra en integrale ondersteuning te bieden. Toch zien we dat niet
geresulteerd in:
iedereen de afstand tot de arbeidsmarkt (deels) weet te overbruggen. groeien. De uitstroom
▬ een vaste vertegenwoordiging van de drie steden in het Huis van
naar werk is de teruggevallen van 670 in 2021, naar 520 in 2022 en naar 304 tot en met het derde kwartaal 2023.
de Nederlandse Provincies in Brussel ▬ Een full membership van het belangrijkste steden netwerk van Europa : Eurocities, hetgeen onze positie versterkt.
We zien ook dat de instroom van bijstandsgerechtigden verandert. Er stroomden in 2023 relatief veel statushouders in, waardoor de instroom boven het niveau van 2022 uitkomt. Het
▬ Een opdracht aan de drie gemeentesecretarissen om de inzet op Europa, zowel beleidsmatig als qua subsidieverwerving goed te verankeren in alle drie de organisaties.
bijstandsbestand daalt daarom niet meer zo sterk als de afgelopen jaren en gaat in de nabije toekomst mogelijk licht stijgen.
In onze betrekkingen met zusterstad Palo Alto zijn we gaan samenwerken met de andere Europese zusterstad van Palo Alto: Linköping in Zweden. Met deze stad, Innovatie hoofdstad
POSITIONERING, PROFILERING EN CITYMARKETING
van Europa, organiseren we uitwisselingen op innovaties: onder andere in duurzame
Ook hebben we afstemmingsoverleggen ingericht om het TIC-profiel beter te verbinden met
wijkaanpak en circulaire economie.
de verschillende werkvelden en regionale samenwerking te versterken. Zo vindt elke zes weken het strategisch communicatieoverleg plaats met kennisinstellingen, Enschede Promotie (EP), Twente Branding, de topwerklocaties, Oost NL en EnschedeLAB. Samen met Enschede Promotie en Twente Branding stemmen weverder doorlopend allerlei zaken af. In 2023 stelde de raad het nieuwe evenementenbeleid vast op basis van een evaluatie van het ‘oude’ beleid in 2021. Dit beleid hebben we gebaseerd op het TIC-profiel.
ONTWIKKELAGENDA ECONOMIE 2024
37
B I JL A G E 3. T E R U G BL I K O P D E U I T V O E R I N G VA N D E E C O N O M I S C H E V I S I E 201 9 NOVEL-T STERKER POSITIONEREN ALS KNOOPPUNT VAN INNOVATIE EN NIEUWE BEDRIJVIGHEID
de F35. In 2023 zijn we gestart met de Regionale Stedelijke InvesteringsAgenda. Met deze
Novel-T is een samenwerkingsverband van de Universiteit Twente, Saxion, Twente Board,
agenda zetten we Twente op de kaart en werken we aan langjarige afspraken met Rijk om te
Provincie Overijssel en gemeente Enschede. Ze helpt ondernemers met innovatieve ideeën
investeren in onder andere bereikbaarheid.
om te starten, te vernieuwen en te groeien. FOCUS OP STERKE SECTOREN
De positie van Novel-T is de afgelopen jaren sterker geworden, zowel lokaal, regionaal,
Naast de ondersteuning van Space53 en de opzet van het roboticacluster (T-Valley)
nationaal als internationaal. De Enschedese aanpak van kennisvalorisatie (‘van kennis geld
dienden zich de afgelopen jaren nieuwe kansrijke groeiclusters aan voor Enschede en
maken’) staat doorlopend in de belangstelling. De activiteiten van Novel-T dragen in hoge
Twente. In Enschede groeien vooral de HTSM- en ICT-sector. In deze sectoren zit veel
mate bij aan het wapenfeit dat de UT sinds 2013 onafgebroken de meest ondernemende
innovatie. Bedrijven binnen HTSM investeren veel in onderzoek en ontwikkeling (R&D).
universiteit van Nederland is. Novel-T ondersteunt jaarlijks honderden (aspirant) ondernemers. Daarmee helpen ze startups ontstaan en het bestaand midden- en
In Enschede zitten de meeste bedrijven met R&D-activiteiten op Kennispark. Daarom hebben
kleinbedrijf te innoveren.
we in 2019 specifiek voor Kennispark een studie gedaan naar mogelijke specialisaties en onderscheidende technologie. Vooral fotonica (supersnelle chips die met licht werken i.p.v.
In de regio focust Novel-T zich vooral op hoogtechnologische bedrijven. Met de nieuwe
elektriciteit), medische technologie en chiptechnologie (Organ-on-a-chip) zijn kansrijke
ontwikkelagenda wil ze dat accent behouden, maar tegelijkertijd ook aandacht creëren voor
speerpunten gebleken. De bedrijfsclusters rond medische technologie en chiptechnologie
de creatieve sector. In die sector gaat Novel-T meer samenwerken met partijen als het ROZ,
hebben we vanuit de gemeente ondersteund en bij het medische technologie-cluster zelf
de accountmanagers van het Ondernemersloket, Streetwise (ondersteunt kansrijke
financieel aangejaagd. Dat werpt vruchten af, want bedrijven binnen de clusters groeien en
vernieuwende retailconcepten) eventueel andere relevante partijen. Op die manier kan
houden meer talent vast.
Novel-T hun rol als knooppunt voor nieuwe innovatieve bedrijvigheid nog beter vervullen. OPSTELLEN EN UITVOEREN DUITSLANDAGENDA. VERBETERING FYSIEKE BEREIKBAARHEID (LOBBY)
Wij geven met het Duitslandteam uitvoering aan de Duitslandagenda. Het team legt
Samen met de regio Twente, provincie Overijssel en de Twente Board werken we aan een
contacten, bouwt en onderhoudt een grensoverschrijdend netwerk en neemt deel in
betere bereikbaarheid van regio en stad. We lobbyen gezamenlijk voor een veiligere en
grensoverschrijdende projecten en lobby.
snellere N35, intensivering van de spoorlijn Zwolle – Twente – Münster en de realisatie van
ONTWIKKELAGENDA ECONOMIE 2024
38
B I JL A G E 3. T E R U G BL I K O P D E U I T V O E R I N G VA N D E E C O N O M I S C H E V I S I E 201 9 Dat heeft geresulteerd in een verankering van de 360⁰ visie (het ‘uitgummen’ van de
▬ Wij zijn leidende partner in het Interreg VI project ‘Euregionale Doorlopende Leerlijn
grens met Duitsland) op economisch gebied en in termen van versterking van de
(EDL)’. Voor dit project € 3 miljoen beschikbaar. Het loopt tot maart 2027. Partners in het
agglomeratiekracht. Dit zien we terug in de strategische samenwerking van de Twente Board
project zijn o.a. Saxion, University of Münster en de Fachhochschule Osnabrück.
en de Industrie und Handelskammer Nord Westfalen op vier thema’s die aansluiten bij de economische speerpunten van Enschede (HTSM, Medische Technology, energie en
Doel van het project is leerlingen vanaf de lagere school tot aan het potentiële begin van hun
circulariteit). Wij zijn partner in deze strategische samenwerking en kunnen zo meesturen
loopbaan doorlopend, zonder onderbreking, op te leiden voor de grensoverschrijdende
op de inhoud. Uit de samenwerking is een Nederlands-Duitse dubbele ‘tripel helix-
arbeidsmarkt. Daarmee binden we hen aan de euregio. Onderdeel in dit project is het leren
samenwerking’ ontstaan (onderwijs/ onderzoek/ ondernemers) ontstaan.
van de taal en (bedrijfs-)cultuur aan de andere kant van de grens. Ook staat het ontwikkelen
Deze is uniek in het Duits-Nederlandse grensgebied.
van Euregionale competenties centraal. De toegang tot de arbeidsmarkt aan weerskanten van de grens we willen dit bereiken door:
We hebben samenwerkingsovereenkomsten gesloten met Münster, met Gronau en in MONT-verband (Münster, Osnabrücks en Netwerkstad Twente) op het gebied van economie
▬ de oprichting van een expertisecentrum, waarmee we een netwerk van stakeholders creëren;
en duurzaamheid. De gemeente is daarnaast betrokken bij Europese projecten (Interreg
▬ definiëren wat we onder euregionale competenties verstaan, samenwerking
Nederland-Duitsland) o.a. Euregionale Doorlopende Leerlijn, Cascade (ouderenzorg),
▬ met ondernemingen, kennisinstellingen en overheden;
Masterplan fietssnelweg F35, Future BEEing (ontwikkeling van een instrument voor het
▬ bevorderen van de erkenning van kwalificaties aan de andere kant van de grens; en
voorbereiden en uitvoeren van een integrale wijkaanpak).
▬ ontwikkelen van digitaal onderwijs.
In relatie tot de 360⁰ visie lichten we er twee projecten uit: ▬ Wij leiden samen met de Agentur für Arbeit Coesfeld het project ‘Grenswerk’. Met dit project geven we invulling aan de grensoverschrijdende arbeidsmarkt. We hebben sinds 2019 zo’n 350 personen bemiddeld naar een baan in Nederland of Duitsland. Grenswerk zorgt ook voor de grensoverschrijdende ondernemerscontacten via het netwerk MKB Twente en de Duitse tegenhanger daarvan, de Aktive Unternehmen in Westmünsterland (AIV). Grenswerk geldt als voorbeeld voor vergelijkbare initiatieven langs de Nederlands-Duitse grens. ONTWIKKELAGENDA ECONOMIE 2024
39
B I JL A G E 3. T E R U G BL I K O P D E U I T V O E R I N G VA N D E E C O N O M I S C H E V I S I E 201 9 FOCUS OP ONZE TOPLOCATIES
Kort de coronaperiode hebben we samen met de partners een ambitie en actieagenda
KENNISPARK
binnenstad opgesteld. We werken nu aan de uitvoering van de agenda.
▬ De gemeente paste de publiekrechtelijke kaders aan op basis van de gebiedsstrategie
Belangrijke behaalde resultaten zijn:
uit 2018: beeldkwaliteitskader B&S-park (2019), Structuurvisie Kennispark (2019) en Stedenbouwkundig en mobiliteitsplan (2021).
▬ het oprichten van de stichting binnenstadsmanagement Enschede (SBME) en het aanstellen van een binnenstadsmanager;
▬ In 2022 keurde de gemeenteraad de eerste fase van het investeringsplan Kennispark goed.
▬ de toegekende subsidie vanuit de impulsaanpak winkelgebieden voor het Warenhuis,
▬ S amen met onze partners richtten we de gebiedsorganisatie Kennispark op (2021).
▬ een nieuwe verordening ‘stimuleringsfonds binnenstad’,
▬ De ondernemers en vastgoedeigenaren organiseerden zich in de nieuwe vereniging
▬ het opstellen van gebiedsprofielen als basis voor de transformatie en groei van de
VONK (2021).
binnenstad
▬ Op initiatief van Kennispark zijn de clusters MedTech en ChipTech opgezet (2022/2023). ▬ Alle besluiten en de betere organisatie leiden tot realisatie van projecten in het gebied:
▬ het realiseren van een aantal voorstellen die inwoners hebben aangedragen (openbaar toilet, skatebaan, vergroenen van Heekplein).
Demcon Head Quarters, Fraunhofer Project Center, Slimme Verbinding over Hengelosestraat, reconstructie Institutenweg op publieke en private grond en renovatie van diverse
Daarnaast kijken we hoe we ondernemers verder kunnen ondersteunen, o.a. via een
bestaande gebouwen.
leergang bij het Saxion en het project ‘Streetwise”.
▬ Er zitten nog meer plannen in de pijplijn: Tech Area (HMO), Woongebouw Kennispark (Domijn), Next Twente (ASR), Parkeergebouw (gemeente), renovatie gebouwen
De doorontwikkeling van Connect-U werpt ook haar vruchten af. Ook hier komen de eerste
Corridorlocatie (o.a. huisvesting Phix) en verbouwing/uitbreiding The Gallery.
innovatieclusters tot stand rond de thema’s ICT en zorg. Waarbij de clusters werken aan de
▬ De banengroei in de periode 2019-2023 op Kennispark bedraagt 1.600 tot 10.650.
onderlinge versterking van data, textiel, gezondheid, robotica, sport en (serious) gaming.
BINNENSTAD
De banenontwikkeling in de binnenstad bedraagt in de periode 2017-2022
Kort na vaststelling van de economische visie kreeg onze binnenstad met de coronasituatie
1.030 naar 15.870.
een uitdaging voor de kiezen. We hebben als gemeente in die tijd het maximale mogelijk gemaakt om de binnenstadseconomie, inclusief de horeca en de warenmarkten, in staat te stellen te ondernemen.
ONTWIKKELAGENDA ECONOMIE 2024
40
B I JL A G E 3. T E R U G BL I K O P D E U I T V O E R I N G VA N D E E C O N O M I S C H E V I S I E 201 9 TECHNOLOGY BASE
Zij besloten om:
Samen met de provincie Overijssel ontwikkelen wij de toplocatie ‘Technology Base’ (TB) tot
▬ vast te houden aan het profiel van de Commissie van Wijzen (2014), inclusief het
een nieuw gebied. Deze gebiedsontwikkeling bestaat uit vijf onderdelen: 1) ontwikkeling van
overnemen van de aanbevelingen van Berenschot voor optimalisatie van het
een deel tot evenementenlocatie, 2) omvorming middengebied tot nieuwe natuur, 3)
bedrijvenpark en (de faciliteiten op) de luchthaven.
realisatie van een ruim opgezette woonwijk in het luxere segment (’t Vaneker c.s.), 4)
▬ voor wat betreft de sturingsfilosofie de GR van de gemeente Enschede en de provincie
realisatie van een bedrijvenpark voor onder meer HTSM/AMM en luchtvaartgebonden
Overijssel voort te zetten en voorstellen te doen voor optimalisatie, rolzuiverheid en
bedrijvigheid en 5) (exploitatie van) de luchthaven.
betrokkenheid van raad en Staten.
De eerste 3 onderdelen verliepen sinds 2019 voorspoedig. De definitieve planologische
Sindsdien heeft TB de vestigingsvoorwaarden op orde gebracht (met uitzondering van
bestemming tot evenemententerrein staat echter sinds eind 2023 onder door vernietiging
’stikstof’). Verder werken Twentse bedrijven, provincie Overijssel en de gemeente Enschede
van het bestemmingsplan door de Raad van Staten. Toch blijven daar nog veel
aan een verkenning om de luchthaven te gaan exploiteren in een publiek-private
evenementen mogelijk.
samenwerking. Daartoe hebben ze in maart 2023 een intentie-overeenkomst getekend die ze in november 2023 hebben verlengd.
Sinds 2019 kreeg het noordelijk deel van het gebied (bedrijvenpark en luchthaven) met een aantal uitdagingen te maken, zoals problemen rond het parkeren (en vertrekken) van grote
Eind 2023 openbaarden zich nieuwe uitdagingen: netcongestie en beschikbaarheid van
vliegtuigen, de (gevolgen van de) coronasituatie, ’stikstof’ (met als gevolg achterblijvende
water. Als gevolg van de vernietiging van het bestemmingsplan voor het evenemententerrein
gronduitgifte) en tekorten bij de exploitatie van Twente Airport.
in december 2023 verslechtert de grondexploitatie van het gebied met 1,65 miljoen tot ruim € 20 miljoen aan het einde van de looptijd (2032). Als het stikstofvraagstuk niet snel
De deelnemers in de Gemeenschappelijke Regeling (GR) - provincie Overijssel en de
tot een oplossing komt, vertraagt de gronduitgfite. Dit kost ca. € 1,5 miljoen per twee
gemeente Enschede - gaven daarom in 2021 opdracht voor een grondige externe evaluatie
jaar vertraging.
van de gebiedsontwikkeling, gericht op ‘lessons learned’ en de resterende opgave. Bureau Berenschot formuleerde aanbevelingen die raad en Staten in december 2022 hebben omarmd. Zij besloten om:
ONTWIKKELAGENDA ECONOMIE 2024
41
B I JL A G E 3. T E R U G BL I K O P D E U I T V O E R I N G VA N D E E C O N O M I S C H E V I S I E 201 9 Eind 2023 heeft TB alle voormalige shelters verhuurd of in optie gegeven voor verhuur.
Daarmee willen we ervoor zorgen dat de groei van onze bedrijven en innovatieclusters een
Ook is ca. 1/3 van de beschikbare gronden gereserveerd of aangeboden aan partijen.
plek kunnen krijgen in de stad of in de rest van Twente. In de komende jaren leggen we extra accent op plekken voor startende ondernemers. Daar is de afgelopen jaren een mismatch
De banengroei in de periode 2019-2022 op het voormalige vliegveld bedraagt
ontstaan tussen vraag en aanbod.
ca. 166 tot 247. STROOMLIJNEN DIENSTVERLENING AAN MKB, STARTERS EN GROEIERS REGIONALE BEDRIJVENTERREIN ALMELO (RBT)
We hebben vlak na de vaststelling van de Economische Visie 2019 een samenwerking
Deze gebiedsontwikkeling verloopt succesvol. In 2019 had GR 40 % van de bouwgronden
opgericht met het ROC, Saxion en Novel-T in ‘Startup Twente’. Daarmee wilden we de
uitgegeven, eind 2023 gaat het om 95%. Daarmee ontstaat een goed moment om de GR te
verschillende activiteiten voor starters en startende ondernemingen beter op elkaar
liquideren. In 2023 besloot het Algemeen Bestuur de colleges van de deelnemende
afstemmen. Deze toegangspoort is gestopt in coronatijd. De website startuptwente.nl
gemeenten en de provincie voor te stellen de GR per 1 januari 2025 te gaan liquideren.
is nu een van de online-ingangen voor Novel-T.
De banengroei in de periode 2019-2023 op het RBT ca. 675 tot 1675.
Daarmee ligt het knooppunt op de goede plek, maar de zichtbaarheid en vindbaarheid van Novel-T kan nog beter. Dit is één van de redenen waarom we samen met Novel-T opzoek gaan naar een ondernemershub in de binnenstad.
EXCELLENTE WERKLOCATIES
Met het opstellen van de Visie Werklocaties, de Retailvisie, de Kantorenvisie en de gebiedsagenda’s van de bedrijventerreinen, hebben we de afgelopen jaren gewerkt aan de
Naast de innovatieprogramma’s van Novel-T die gericht zijn op het mkb, heeft uw raad het
toekomstbestendigheid van onze werklocaties.
Ondernemersloket Enschede in staat gesteld haar capaciteit te vergroten. Het mkb in de regio weet het Ondernemersloket goed te vinden. De komende jaren gaan we het mkb verder
Dit hebben we doen we op lokale en regionale schaal. Regionaal werken we met de
ondersteunen bij de verduurzaming van onze bedrijventerreinen, vestigingsvraagstukken en
‘programmeringsafspraken bedrijventerreinen Twente’, in samenwerking met de andere
nieuwe uitdagingen.
Twentse gemeenten en de provincie Overijssel. De afspraken hebben er onder andere in geresulteerd dat we op dit moment zoeken naar uitbreidingslocaties voor onze bedrijventerreinen.
ONTWIKKELAGENDA ECONOMIE 2024
42
B I JL A G E 3. T E R U G BL I K O P D E U I T V O E R I N G VA N D E E C O N O M I S C H E V I S I E 201 9 ENSCHEDE ALS DRONEHOOFDSTAD
Space53 heeft diverse innovatieve projecten opgestart, waaronder AMU-LED (gericht op veilige inzet van drones in de stedelijke omgeving en UIVER (inzet drones ten behoeve van brandbestrijding, grootschalige incidenten en ongevalsanalyse). Verder is het dronecluster geprofessionaliseerd. Via Space53 staat Enschede als dronestad in de spotlights. Dit in combinatie met Technology Base als unieke test- en experimenteerlocatie met veel ruimte op de grond en in het luchtruim. In 2022 heeft Space53 hun ambitieplan “The unmanned ambition for safety & security drone-innovations” gelanceerd. Daarmee heeft het cluster meer focus aangebracht binnen het cluster. Tegelijkertijd is duidelijk dat de wet- en regelgeving voor dronevluchten en het gebruik van dronetoepassingen teveel beperken legt op de groei van bedrijven. Samen met onze partners, waaronder Novel-T, constateren we dat het mede daarom de komende jaren nog niet gaat lukken om Space53 naar een volgend niveau te brengen. Daarom heroverwegen we onze inzet op het gebied van de drone-ontwikkeling.
ONTWIKKELAGENDA ECONOMIE 2024
43