Lokale Educatieve Agenda Enschede 2023-2026.pdf
Tekst van het document
L O K AL E E D UC AT IE V E A G E N D A 20 2 3-20 26
DE OPGAVE
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
BIJLAGE
I NL E I D I N G
Bij de meeste kinderen gaat opgroeien min of meer ‘vanzelf’. Ze worden geboren in een
Met trots presenteren wij de nieuwe Lokaal Educatieve Agenda (LEA) 2023-2026.
de wijde wereld en gaan nieuwe spannende uitdagingen aan. Zo wordt hun wereld stapje
De LEA is het gezamenlijke plan van de instellingen voor kinderopvang, onderwijs
voor stapje steeds groter.
en de gemeente Enschede.
Een vijfde van de kinderen in Enschede wordt geboren in een minder stimulerend en
liefdevol gezin dat stimulerend is. Vanuit de veiligheid van het gezin maken zij kennis met
veilig gezin. Dat kan veel oorzaken hebben: pech, armoede of het meemaken van heftige De LEA werkt toe naar kansengelijkheid en vormt zo een belofte aan 1.100 kinderen in de
gebeurtenissen zoals moeten vluchten, een echtscheiding, fysieke en/of psychische
peutergroepen, 12.200 leerlingen in het basisonderwijs, 1.100 leerlingen in het speciaal
problemen. Deze kinderen hebben minder kansen om zich goed te ontwikkelen. Vaak
onderwijs, 8.400 leerlingen in het voortgezet onderwijs en 5.100 studenten in het
ontstaat dit al in- of zelfs voorafgaand aan de eerste 1000 dagen van hun leven. En juist
middelbaar beroepsonderwijs. Zij zijn de toekomst van onze stad. Daarom willen we deze
deze kinderen én hun ouders hebben de steun van de sociale omgeving (de ‘village’) hard
kinderen de allerbeste kansen te geven. Ongeacht hun afkomst of omstandigheden.
nodig. Zij kunnen het niet alleen.
Kansengelijkheid is het hoofddoel van de LEA.
Deze kinderen hebben minder vertrouwen in zichzelf en in anderen, minder goede motoriek, minder woordenschat en mogelijkheden om zich uit te drukken, minder kansen
Wij zien dit als onze gezamenlijke verantwoordelijkheid. Voor het schrijven van dit
om gezien en gehoord te worden, minder beweging, minder gezond eten, overgewicht,
document zijn we ook dit keer weer als gelijkwaardige partners opgetrokken. En we
mentale klachten, zijn minder vaak lid van een vereniging, hebben last van armoede en
hebben elkaar ook hard nodig om deze belofte waar te maken.
trauma’s die zich herhalen door generaties heen, lagere leerprestaties, lagere
We richten ons in de LEA op alle kinderen en jongeren van 2 tot pakweg 27 jaar, zolang
schooladviezen. Zij maken hun school niet af, komen moeilijk aan werk, zijn gevoeliger
jongeren nog terug naar school kunnen. In het bijzonder richten we ons op jeugdigen op
voor criminaliteit en zijn minder zelfredzaam. En vragen geen hulp!
plekken (kinderdagverblijf/school en sociale omgeving) waar een concentratie is van problematiek. Als die jeugdigen tot een gezin behoren, zien we hun opvoeders als
Enschede springt er landelijk helaas uit qua kansenongelijkheid. Dat is waarom
partners die onze support verdienen. Als ze zijn uitgevallen en zelf kinderen hebben
Kansengelijkheid het thema is waar zowel kinderopvang als onderwijs en gemeenteraad
kijken we ook naar het hele gezin.
de handen voor ineen willen slaan de komende jaren.
Het gezin en de sociale omgeving waarin een kind opgroeit, hebben veel invloed op de
Februari 2023
ontwikkeling en de kansen die het later in het leven krijgt. Het gezegde luidt niet voor
De besturen van kinderopvang en onderwijsinstellingen in Enschede
niets ‘It takes a village to raise a child’.
Burgemeester en Wethouders van de gemeente Enschede
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
2
DE OPGAVE
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
BIJLAGE
I N H O U D S O P G AV E INLEIDING
INHOUDSOPGAVE
1.0 DE OPGAVE
2
3
4
3.0 BEGROTING
15
3.1
Begroting LEA
15
3.2
Samenhang met ander beleid en begrotingen
17
4.0 UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
19
1.1
Hoofddoel en kaders
4
4.1
Voorschool (2-4 jaar)
19
1.2
Hoe gaan we de komende jaren samenwerken?
4
4.2
Van voorschool naar vroegschool (2-6 jaar)
22
1.3
Voor wie is de LEA?
5
4.3
Op de basisschool ná de vroegschool (6-12 jaar)
23
1.4
Wat willen we bereiken? - Doelen van de LEA
5
4.4
Van primair onderwijs naar voortgezet onderwijs
25
1.5
Hoe doen we dat?
5
4.5
Op het voortgezet onderwijs (12-16/18 jaar)
28
1.6
Hoe blijven we op koers?
7
4.6
Van voortgezet onderwijs naar middelbaar beroepsonderwijs
32
1.7
Waarom is dit nodig?
8
4.7
Op het middelbaar beroepsonderwijs
33
1.8
Hoe zijn de onderwijskansen in Enschede
9
4.8
Naar werk/dagbesteding en/of terug naar school
35
12
BIJLAGE
2.0 HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN? 2.1
Adviezen
12
2.2
Proces in stappen
14
Mengen of scheiden van kinderen met verschillende achtergronden
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
37 37
3
DE OPGAVE
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
BIJLAGE
1.2
D E O P G AV E
HOE GAAN WE DE KOMENDE JAREN SAMENWERKEN?
1.1
De LEA is een plan voor de komende 4 jaar. En omdat we de hoofd- en subdoelen uit de LEA voor 3 opeenvolgende LEA-periodes willen vasthouden, richten we ons op de
HOOFDDOEL EN KADERS
komende 10 jaar. We werken op deze manier samen onder leiding van een gezamenlijke
Om kansengelijkheid te vergroten, kijken we breder dan de leeftijd van 2 tot 27 jaar. Het
stuurgroep:
gaat niet alleen om de ontwikkelkansen die we bieden in de kinderopvang en de
1. De LEA heeft doelen die we jaarlijks kunnen evalueren
schoolloopbaan. Daarom past deze LEA onder de paraplu van een bredere nota ‘Kansrijk
2. We gaan werken met uitvoeringsplannen per LEA-jaar en per leeftijdsgroep
Enschede’, die al wel begint in de vroegste levensfase. Dit plan omvat naast de pijler
3. We gaan werken met kartrekkers (opdrachtgevers) per doel/leeftijdsgroep
onderwijs en kinderopvang ook gezondheid en werk & inkomen.
4. In 3 opeenvolgende LEA’s werken we naar onze stip op de horizon 5. Het College stelt zowel de LEA als de uitvoeringsplannen vast, inclusief de begroting
De LEA is wel een heel belangrijk onderdeel van de nota Kansrijk Enschede. Uit
(van 200k). Eerder zijn al de begrotingen van het Onderwijs Achterstanden Beleid en
wetenschappelijk onderzoek (o.a. Agasti, 2021) blijkt dat kinderopvang en onderwijs een
De Twentse Belofte door het college vastgesteld.
belangrijke rol hebben om ongelijkheid te compenseren. De rol van de gemeenteraad is: Gelijke kansen aanpakken kost tijd. Veel successen zijn niet meteen in cijfers uit te drukken
1. De raad heeft de financiële middelen voor de LEA al ter beschikking gesteld
of zichtbaar. En het duurt nog veel langer voordat de uiteindelijke resultaten te zien zijn.
2. De raad ontvangt de LEA ter informatie en als een bijlage bij de nota Kansrijk Enschede 3. De raad ontvangt de uitvoeringsplannen van de LEA in een informatiebijeenkomst 4. De raad ziet kansengelijkheid als doel van een raadsagenda en stuurt ook bij 5. De inzichten van de raad worden in de uitvoeringsplannen van het volgende jaar meegenomen. 6. De raad kan tijdelijke middelen structureel maken.
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
4
DE OPGAVE
1.3
VOOR WIE IS DE LEA?
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
BIJLAGE
1.5
HOE DOEN WE DAT?
We onderscheiden de volgende leeftijdsfasen in de LEA:
De wetenschappelijke inzichten hebben ons geleerd dat de interactiekwaliteit de motor is
▬ Van voorschool naar vroegschool (2-6 jaar) (1.100 van de 6.000 2-4 jarigen maakt gebruik van de peuterspeelzaal)
voor ontwikkeling en kansengelijkheid. De kwaliteit van de interactie met het jonge kind is dan ook de kern van alle middelen die we willen inzetten. Die is niet optimaal bij de
▬ Op de basisschool (6-12 jaar) na de vroegschool (12.200 leerlingen)**
gezinnen in een kansarme situatie. Er wordt vaker een autoritaire-, dwingende
▬ Van primair onderwijs naar voortgezet onderwijs (1.500 leerlingen per jaar)*
opvoedstijl gebruikt. Er wordt niet mèt maar tégen kansarme kinderen gesproken. Dat
▬ Op het voortgezet onderwijs (12-16/18 jaar) (9.500 leerlingen)
werkt niet mee om kinderen te laten hechten en ervoor te zorgen dat ze vertrouwen
▬ V an voortgezet onderwijs naar middelbaar beroepsonderwijs (4.800 studenten per jaar)**
krijgen in zichzelf en in anderen.
▬ Op het middelbaar beroepsonderwijs (5.100 studenten)
In stimulerende gezinnen zien we vaker een ondersteunende, uitleggende opvoedstijl, op
▬ Van (middelbaar) beroepsonderwijs naar werk (16+/18+), 3.000 van de 26.000
het kind gericht. Er wordt veel meer met kinderen gesproken in alledaagse situaties,
jongeren tussen 16 en 27 jaar maken deze overgang zonder startkwalificatie***.
voorgelezen en spelletjes gedaan. Dat helpt enorm mee in de taalontwikkeling, voor het hechten, voor vertrouwen in de ander en in jezelf.
* Deze leerlingen zijn geen extra leerlingen, ze tellen ook mee bij het primair onderwijs (groep 8) ** Leerlingen van het speciaal onderwijs tellen hier mee onder primair onderwijs of voortgezet onderwijs *** Schoolverlaters van het praktijkonderwijs en voortgezet speciaal onderwijs tellen hier ook mee. Zij hoeven geen startkwalificatie te halen, mogen dat wel.
1.4
WAT WILLEN WE BEREIKEN MET DE LEA?
1 2
Interactiekwaliteit is de kern, zie eerste alinea onder Hoe doen we dat Onder brede life-skills verstaan we sociale vaardigheden, educatieve vaardigheden (om te kunnen leren, reflecteren, hulp vragen en feedback geven), weerbaarheid, omgaan met geld en formulieren en executieve vaardigheden (rationele beslissingen nemen, impulsen beheersen, plannen en focussen op wat belangrijk is).
Voor kansengelijkheid in de kinderopvang en het onderwijs zijn de belangrijkste inhoudelijke subdoelen: ▬ Kwaliteit van de persoonlijke interactie1) vergroten (DE pedagogische basis)
▬B asisvaardigheden vergroten, met name taalontwikkeling ▬P ositieve (mentale) gezondheid verbeteren ▬B rede wereldoriëntatie (life-skills2), als basis om te kunnen leren ▬K inderopvang en school als trefpunt van een stimulerende sociale omgeving
Ik weet uit ervaring dat het heel veel uitmaakt hoe je wordt behandeld. Je kunt tegen iemand zeggen: ‘Je hebt nu alweer je huiswerk niet gemaakt, dan haal je maar een onvoldoende’. Dat voelt als gestraft worden. Je kunt ook vragen: ‘Welke oplossing wil je bereiken? Dan help ik je daarmee’. Dat motiveert en voelt als een beloning omdat je de problemen wilt aanpakken. Laura - 16 jaar
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
5
DE OPGAVE
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
BIJLAGE
Omdat kinderen zo verschillend aan hun schoolloopbaan kunnen beginnen vraagt het
Gericht compenseren met een plusarrangement kan groepsgericht, omdat er op die plek
bieden van gelijke kansen om een ongelijke aanpak en om ongelijk investeren, zodat elk
veel leerlingen en opvoeders in een vergelijkbare situatie zitten (denk bijvoorbeeld aan
kind de beste kans krijgt.
armoede, laag taalniveau, overgewicht en/of jeugdzorgindicatie). Voor die plannen kijken we naar inzet vanuit onderwijsbudgetten, maar ook vanuit jongerenwerk, cultuur, sport,
Voor alle jeugdigen uit gezinnen in moeilijke omstandigheden hebben we individuele
gezondheidszorg, wijkteams, leerplicht, rondkomen met je inkomen,
maatregelen.
opvoedondersteuning en volwasseneneducatie.
Op plekken (kinderdagverblijf/school en sociale omgeving) waar veel kansarme
Succesvol investeren in gelijke kansen is een kwestie van lange adem. Veel successen
gezinnen en leerachterstanden zijn gaan we nog meer doen om gericht te compenseren:
zijn niet op korte termijn meetbaar of zelfs zichtbaar. Het vaststellen van het uiteindelijke
PLUSARRANGEMENTEN.
effect op het individu is waarschijnlijk een zaak van een nóg langere adem. Daarom is het belangrijk om koersvast te blijven.
Juist voor die kinderen heeft onderwijs een belangrijke compenserende rol, maar onderwijs kan het niet alleen. Daarom trekken we samen op en zorgen we voor een
Gericht compenseren vraagt om continuïteit. Inhoudelijk en financieel willen we het lang
stabiel netwerk van betrokken professionals. We zorgen dat die professionals in staat
volhouden, zodat de activiteiten kunnen voortduren en het personeel behouden blijft.
zijn om te compenseren, dat ze weten hoe ze juist deze kinderen kunnen stimuleren en
Met lang bedoelen we dat we de koers (hoofddoel kansengelijkheid en bovengenoemde
ondersteunen. De kwaliteit van de interactie staat daarin centraal.
subdoelen) van deze LEA minstens 10 jaar (een generatie) volhouden. In 3 opeenvolgende LEA’s.
Een plusarrangement stellen we samen in overleg met de kinderopvang of school op basis van de gemeenschappelijke data en ervaringskennis. Niet ons aanbod en uit welk budget dat komt is leidend, maar de vraag en behoefte op die plek. Aan de hand van een school-klas-kind-analyse spreken we af wat er specifiek op die plek nodig is en hoe we hier samen aan werken. Voorbeelden van huidige plus-arrangementen zijn de Onderwijs Jeugdhulp Arrangementen en de huiskamers met naschools aanbod.
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
6
DE OPGAVE
Om activiteiten te laten voortduren en personeel te behouden willen we naar structurele financiering en minder subsidie-gedreven tijdelijke projecten. Niet alleen van de gemeente, maar ook van het rijk. Dit vraagt een andere manier van werken die we niet
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
BIJLAGE
1.6
HOE BLIJVEN WE OP KOERS? We houden bij of en hoe we vorderen in kansengelijkheid, deels op basis van cijfers en deels op basis van ervaring van de leerling, opvoeder, leerkracht en andere
(alleen) zelf in de hand hebben. De lobby kansengelijkheid met Almelo en Hengelo richt
professionals. De stuurgroep LEA rapporteert over de vorderingen. Dit doen we aan de
zich op de rijksoverheid. De lobby wordt sterker als we zelf het goede voorbeeld geven.
hand van de volgende meetgegevens:
Dit betekent dat zo’n plusarrangement gefinancierd wordt uit budgetten van het onderwijs en van meerdere beleidsonderdelen van de gemeente. Structureel, voor minstens 10 jaar.
▬O nderwijsachterstanden (verminderen), zie kansengelijkheidsmonitor
Dat maakt het bijvoorbeeld mogelijk om de beste professionals in te zetten op plekken
▬D eelname van VVE-geïndiceerde kinderen aan VVE-thuis
waar de sterke pedagogische basis nog ontbreekt. Om ervoor te zorgen dat deze
▬B asisvaardigheden (vergroten), laaggeletterdheid (verminderen)
professionals hun werk kunnen blijven doen, hebben zij passende professionele ruimte
▬O nder-advisering van bepaalde groepen (verminderen)
nodig en waardering. Goede voorbeelden van plusarrangementen zijn de Onderwijs
▬O ndersteuning bij schoolovergangen (vergroten)
Jeugdhulp Arrangementen en de huiskamers, al bestaan ze nog relatief kort.
▬ L eerlingen in regulier onderwijs tov speciaal onderwijs (vergroten) ▬ S chaduwonderwijs (verminderen)
Koersvast blijven betekent focus houden en niet met alle winden meewaaien. Daarom
▬ S choolaanwezigheid (vergroten)
komt er een gezamenlijke plek voor het beoordelen van nieuwe initiatieven, zodat niet de
▬ V oortijdig schoolverlaten (verminderen)
waan van de dag regeert, maar we onze lange termijn doelen kunnen blijven bewaken.
▬G ebruik jeugdzorg (verminderen) ▬O ndersteuning van passend onderwijs, jeugdzorg en jeugdgezondheidszorg (beter)
BEHOUD VAN INDIVIDUELE AANPAK EN BASIS-ARRANGEMENTEN
afstemmen door interprofessioneel werken
Voor leerlingen met leerachterstanden op scholen waar we niet gericht compenseren houden we de individuele aanpak, bijvoorbeeld individuele huiswerkbegeleiding of jeugdhulp. Ook blijven er basis-arrangementen voor alle leerlingen van 2 tot 27 jaar op alle scholen beschikbaar. Voorbeelden van basis-arrangementen zijn de maatschappelijke stage en de kennismaking met vakmanschap, makerschap, wetenschap & techniek, Duitse taal en cultuureducatie.
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
7
DE OPGAVE
1.7
WAAROM IS DIT NODIG? In de eerste jaren komen kinderen nog niet op school, en maar voor een deel op de peutergroep. In de eerste jaren van hun leven zijn ze vooral in hun eigen gezin. En als dat
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
BIJLAGE
FIG.1 - V ERSCHILLEN IN LVS-SCORES TIJDENS HET BASISONDERWIJS 1a. Rekenen (LVS-CORE STAAT VOOR LEERLING VOLG SYSTEEM) Verschil ten opzichte van gemiddelde SES
0,4 1a. Rekenen
gezin het lastig heeft, is dat nadelig voor de ontwikkeling van het kind. Deze kinderen
Hoge SES
Verschil ten opzichte van gemiddelde SES 0,2 0,4
beginnen met een achterstand op school. Opvoeders kiezen er niet voor om hun kinderen in een kansarme situatie op te laten groeien. Ze zijn vaak niet in staat om zich aan de kansarme situatie te ontworstelen, bijvoorbeeld als ze de Nederlandse taal niet goed beheersen, schulden hebben en geen sociaal netwerk hebben om op terug te vallen. Hoe helpen we deze ouders? Hoe bereiken we hen op een respectvolle - niet betuttelende of beschuldigende - manier?
Hoge SES
0 0,2 -0,2 0 -0,4 -0,2 -0,4
Kinderdagverblijven, peutergroepen en scholen zijn de belangrijkste plekken buiten het
Lage SES 3 Leerjaar
4
5
6
7
8 Lage SES
3 Leerjaar
4
5
6
7
8
gezin om waar het mogelijk is om deze kinderen extra te stimuleren en achterstanden aan te pakken. Dit geldt voor ieder kind, maar in het bijzonder voor kinderen uit minder
1c. Begrijpend lezen
stimulerende en minder veilige gezinnen. Voor die kinderen moet er iets extra’s
Verschil ten opzichte van gemiddelde SES 0,8 1c. Begrijpend lezen
gebeuren, dat komt niet vanzelf goed.
0,6 Verschil ten opzichte van gemiddelde SES
KANSENGELIJKHEID VERBETEREN IN HET ONDERWIJS In het onderwijs neemt de kansenongelijkheid toe (zie figuur 1, bron: Borghans en Diris, 2021). We weten dat er belemmerende kenmerken zijn in het schoolsysteem en juist deze leerlingen zijn afhankelijk van de kwaliteit van het onderwijs.
Hoge SES
0,8 0,4 0,6 0,2
Hoge SES
0,40 0,2 -0,2
Lage SES
-0,40 -0,2 -0,6 -0,4
4 Leerjaar
5
6
7
8
4 Leerjaar
5
6
7
8
Lage SES
-0,6
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
8
DE OPGAVE
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
Belemmerende kenmerken in het onderwijs zijn (volgens Agasti e.a. en Cathy van Tuijl,
Er zijn ook teveel losse initiatieven, weinig onderlinge samenhang en er wordt niet
Universiteit Utrecht en Saxion Hogeschool):
geleerd van ervaringen. Er is veel verloop van personeel. Dat helpt allemaal niet om de
▬ Iedereen gelijk willen behandelen
kansen van deze kinderen te verbeteren.
BIJLAGE
▬ Segregatie ▬ L age interactiekwaliteit van zwakkere leraren in gebieden met een lage
De komende jaren gaan we hier samen aan bouwen en extra op inzetten. Samen met de
sociaaleconomische status
kinderopvang en het onderwijs kiezen we eerst die scholen waar op basis van
▬ L agere verwachtingen van leerlingen
gemeenschappelijke gegevens en ervaring het meest te verbeteren is. Met die scholen
▬ Leerpleinen met veel afleiding/prikkels
gaan we in gesprek om samen een plus-arrangement te maken.
▬ Vroege selectie (12 jaar) die daarna moeilijk te compenseren is (Louise Elffers, Universiteit van Amsterdam, Hogeschool van Amsterdam, Kenniscentrum
Het is belangrijk dat we meer structureel financieren en de beste professionals inzetten
Ongelijkheid)
op de meest kwetsbare plekken in de stad. Juist op overbelaste plekken met de meeste kansarme jongeren is het belangrijk om goed personeel vast te houden en gebruik te
Als professionals zijn we nog niet altijd goed in staat om te compenseren wat leerlingen
maken van de verschillende initiatieven. Het is belangrijk om daarin een gezamenlijke
van huis uit niet meekrijgen. Onze aandacht gaat als vanzelf meer naar de kansrijke
koers te kiezen. En professionele ruimte te geven aan de mensen
kinderen. Zij - en hun ouders - weten ook veel beter de aandacht op zichzelf te vestigen.
die dit uitvoeren in plaats van mee te gaan met alle mogelijke
Kinderen die niet vragen worden gemakkelijk overgeslagen. Onze aandacht gaat ook
subsidieregelingen, omdat er anders niet voldoende geld is.
meer naar de formele leernormen en naar allerlei tijdelijke initiatieven uit verschillende
Dit gaan we in gesprek met de mensen in de praktijk van die
beleidsvelden, in plaats van naar wat kinderen echt nodig hebben.
overbelaste plekken uitwerken.
In sommige buurten is er meer kansenongelijkheid. Veel gezinnen met een lagere sociaal-economische status wonen er bij elkaar. Zij vormen elkaars omgeving. Ze brengen hun kinderen naar dezelfde scholen. De ene school heeft daarmee een zwaardere taak dan de andere school. Sommige scholen zijn overbelast. Bij de inzet van onze middelen houden we daar nog te weinig rekening mee.
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
9
DE OPGAVE
1.8
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
BIJLAGE
HOE ZIJN DE ONDERWIJSKANSEN IN ENSCHEDE? Op de Nationale Kansenkaart staat Enschede als een van de gemeenten met de laagste
En zoomen we in op wijken waar de kans op een onderwijsachterstand het grootst is
kansen: gemiddeld 40,8% van de klasgenoten in groep 8 heeft ouders met een laag
(Bron: CBS – dashboard onderwijskansen), dan zien we dit beeld:
inkomen. Op de grootste middelbare school van Enschede is dit percentage 60% (2022). Enschede staat in de top 3 van gemeenten waar je de minste kans hebt om armoede
KANS OP ONDERWIJSACHTERSTAND NAAR GEBIED
achter je te laten (Bron: Erasmus Universiteit - 2020). Kijken we naar de kans op een onderwijsachterstand, dan staat Enschede ook bovenaan de lijst (Bron: CBS Onderwijskansen - 2020). RISICO OP EEN ONDERWIJSACHTERSTAND IN PROCENTEN VAN ALLE LEERLINGEN IN 2020
RISICO ONDERWIJSACHTERSTAND % Gemeente Enschede
20
Gemiddelde van Nederlandse centrumgemeenten
15
Gemiddelde van Oost Nederland
12
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
10
DE OPGAVE
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
Binnen de wijken met de hoogste kans op een onderwijsachterstand, kunnen scholen
Ook bij de middelbare scholen zien we grote verschillen. Van sommige scholen komen
heel verschillende resultaten laten zien als het gaat om onderwijsadviezen. In
relatief veel leerlingen die daarna op het mbo uitvallen. De basis voor het voortijdig
onderstaand plaatje uit het dashboard Gelijke Kansen van DUO, is te zien dat Enschede
schoolverlaten is vaak al op het voortgezet onderwijs aanwezig en willen we daar
relatief veel basisscholen heeft in wijken met veel armoede (rechterkant). De ene school
aanpakken.
BIJLAGE
geeft adviezen ruim boven het Nederlands gemiddelde van vergelijkbare wijken en andere scholen zitten daar ruim onder. De zwarte lijn laat het gemiddelde schooladvies
De afgelopen jaren hebben we al twee pluslocaties benoemd in het voortgezet onderwijs,
voor het voortgezet onderwijs in Nederland zien, afgezet naar % basisschoolleerlingen
onder de naam ‘Kansrijk ondersteunen’. Dit zijn het Bonhoeffer College - Wethouder
uit een wijk met veel armoede.
Beversstraat en Het Stedelijk Alpha. Graadmeter voor zo’n plus-arrangement zijn gegevens over het gebruik van jeugdhulp, schoolwijkcoaches en jeugdgezondheidszorg. Deze gegevens koppelen we aan de gegevens en ervaringskennis van de school. Zo komt
GEMIDDELD SCHOOLADVIESOP SCHOLEN MET LEERLINGENUIT ARMOEDE-CUMULATIEGEBIED
het gesprek op gang over wat er extra nodig is.
HAVO - VWO HAVO VMBO GL/TL - HAVO VMBO GL/TL VMBO KB VMBO KB
0%
20%
40%
60%
80%
100%
% leerlingen uit een armoedeprobleem-cumulatie gebied
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
11
DE OPGAVE
HOE IS DE LEA TOT
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
BIJLAGE
2. Haal de druk van het onderwijs. Richt het minder in op cijfers. Die zijn een doel op zich geworden en bedoeld om te vergelijken met andere leerlingen. Maar daardoor
S TA N D G E K O M E N ?
vergeet je waarvoor je leert. 3. Beoordeel niet alle leerlingen op dezelfde manier. Iedereen heeft andere kwaliteiten. Kijk
Na de vaststelling van een Strategie Kansengelijkheid door de gemeenteraad in december 2020 hebben de onderwijs- en kinderopvangpartners een ambitiedocument
naar de persoonlijke leercurve van de leerling en werk aan persoonlijke ontwikkeling. 4. Werk aan fysieke én mentale gezondheid
gemaakt voor de gemeenteraadsverkiezingen: “Kansengelijkheid, een sterk fundament voor ieder kind”. In vier raadsdiners is hierover gesproken en dat zien we terug in het Coalitieakkoord 2022-2026.
2.1
3
nder brede life-skills verstaan we sociale vaardigheden, educatieve vaardigheden (om te kunnen leren, O reflecteren, hulp vragen en feedback geven), weerbaarheid, omgaan met geld en formulieren en executieve vaardigheden (rationele beslissingen nemen, impulsen beheersen, plannen en focussen op wat belangrijk is).
ADVIEZEN
De schoolbesturen en kinderopvangpartners zeggen in hun ambitiedocument dat zij de focus willen leggen op: 1. Een stimulerende sociale omgeving en een doorlopende relatie onderwijs -ouders 2. Het versterken van de brede life skills3) van kinderen als basis om te kunnen leren
3. De school als trefpunt van kinderen en de partners die zich met en voor hun inzetten 4. Een regierol van de gemeente in de coalities met welzijnswerk, armoedebeleid, jeugdhulp, gezondheidszorg, volwasseneneducatie, sport en ander sociaal
Ik weet uit ervaring dat het heel veel uitmaakt hoe je wordt behandeld. Je kunt tegen iemand zeggen: ‘Je hebt nu alweer je huiswerk niet gemaakt, dan haal je maar een onvoldoende’. Dat voelt als gestraft worden. Je kunt ook vragen: ‘Welke oplossing
maatschappelijk beleid.
wil je bereiken? Dan help ik je daarmee’. Dat motiveert en voelt
Het Enschedees jongerenberaad (leerlingen vo en mbo) geeft de volgende adviezen om meer gelijke kansen te krijgen in het onderwijs:
als een beloning omdat je de problemen wilt aanpakken. Laura - 16 jaar
1. Werk aan zelfvertrouwen en motivatie, zorg dat er begrip is als er bijvoorbeeld ADHD/ autisme speelt. Heb oog en oor voor iedereen. Let op de stille types. Stop met vernietigende opmerkingen!
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
12
DE OPGAVE
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
BIJLAGE
▬ Bouw aan vertrouwen en saamhorigheid voor ouders met goede praktische
Er is gesproken met verschillende locatie-directeuren van scholen met veel
voorbeelden en vertrouwde gezichten
leerachterstanden. Hun adviezen zijn: ▬ De basisvaardigheden zijn het belangrijkste, er is een enorm gebrek aan woordenschat
▬ Nodig bijvoorbeeld (aanstaande) ouders uit dezelfde buurt groepsgewijs uit voor de zwangerschapsgym en op het consultatiebureau, zodat ze elkaar leren kennen
▬ Heb hoge verwachtingen van alle kinderen ▬ Ga bij leerlingen én hun ouders op zoek naar hun interesses en wat ze wél goed kunnen
▬ Bied anderstaligen de kans om ook mee te doen. Zorg dat je weet hoe je ouders uit verschillende culturen aanspreekt
▬ Zorg voor de school als trefpunt ▬ Zorg structureel voor naschoolse activiteiten. Niet incidenteel met subsidies, want dan
▬ Zorg dat kinderen weten waaróm ze leren. Niet de methode leidend maken, maar de leerdoelen per kind. CITO-gebonden onderwijs stimuleert alleen
stort daarna alles weer in ▬ Bied een breed scala aan mogelijkheden tussen 8 en 17 uur. Neem een voorbeeld aan
stigmatisering en faalangst ▬ De school is een mini-maatschappij. Bouw ook op school aan saamhorigheid,
Scandinavische landen ▬ Werk samen met ouders, luister en zorg dat ze bij een groep horen. Door schaamte en
vertrouwen, veiligheid en voorlichting ▬ Zorg dat initiatieven slim verbonden zijn
verdriet vragen ze geen hulp ▬ L aat ouderbijdrage geen drempel zijn ▬ Zorg voor een pedagogisch medewerker en schoolwijkcoach als onderdeel van het team ▬ Zorg voor vaste professionals voor langere tijd die de families kennen en ondersteunen. De Bewonersadviescommissie geeft de volgende adviezen: ▬ Investeer in de lange termijn, stop met subsidies voor 1 à 2 jaar ▬ Help ouders om op te voeden en het belang te zien van opvoeden en taal
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
13
DE OPGAVE
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
BIJLAGE
2.2
PROCES IN STAPPEN 2021
14 juni
Eerste raadsdiner over ambitiedocument van de schoolbesturen po en vo
11 oktober
Tweede raadsdiner over Kansengelijkheid in de verkiezingsprogramma’s
2022 8 maart
Verkiezingsdebat over Kansengelijkheid
April
Aanbieding ambitiedocument schoolbesturen en kinderopvang aan de formateur
13 juni
Advies Jongerenberaad voor LEA en Kansengelijkheid
15 juni
Presentatie Coalitieakkoord 2022-2026
28 september
Raadsdiner over uitwerking brede coalitie Kansengelijkheid in de praktijk
13 oktober
Themadag met onderwijs- en kinderopvangpartners
16 november
Vervolg Themadag met onderwijs- en kinderopvangpartners
16 november
Advies Bewoners Adviescommissie Sociaal
28 november
Thema-avond Kansengelijkheid met de Raad
2023 9 januari
Accenten Kansengelijkheid vanuit de Raad
24 januari
Besluit College van B&W
2 februari
Vaststelling met kinderopvang- en onderwijspartners
6 februari
Raad: Nota Kansrijk Enschede opiniërend in Kamer Economie en Onderwijs, LEA ter informatie
8 februari
Ondertekening door gezamenlijke partners
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
14
DE OPGAVE
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
BIJLAGE
DE BEGROTING
3.1
BEGROTING LEA We verdelen het beschikbare LEA-budget van 200.000 euro per jaar in 50.000 euro voor de basis-arrangementen voor alle
BEGROTING LEA
THEMA
leerlingen op alle scholen en 150.000 euro voor plus-
JAARBEDRAGEN IN EURO’S 2023
2024
2025
2026
Basis-arrangement
50.000
50.000
50.000
50.000
Basis-arrangement
150.000
150.000
150.000
150.000
Gericht compenseren op daarvoor geselcteerde kinderopvanglocaties, IKC’s en scholen po*
*
*
*
*
Gericht compenseren op daarvoor geselcteerde scholen vo**
**
**
**
**
Gericht compenseren op het mbo
***
***
***
***
Totaal
200.000
200.000
200.000
200.000
arrangementen op de scholen met de grootste leerachterstanden. De definitieve verdeling per jaar is afhankelijk is van de uitkomst van de uitvoeringsafspraken met onderwijs en kinderopvang. Basis-arrangementen vanuit het LEA-budget zijn de maatschappelijke stage, wetenschap & techniek en makerschap. Jongerenwerk op school, bewegingsonderwijs, Duitse taal en cultuureducatie worden uit andere budgetten gefinancierd. In de nevenrstaande begroting zijn alleen de middelen van rijk en gemeente meegenomen. De middelen vanuit het onderwijs zelf worden meegenomen in de jaarlijkse uitvoeringsplannen.
* in kinderopvang en po aangevuld met Onderwijs Achterstanden Budget en tot juli 2025 met budget Nationaal Programma Onderwijs ** in vo aangevuld met budget Jongerenwerk terug op school en tot juli 2025 met budget Nationaal Programma Onderwijs *** budget mbo en naar werk komt uit het regionaal budget Twentse Belofte en lokaal Participatiebudget Werk & Inkomen
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
15
DE OPGAVE
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
BIJLAGE
ANDERE ONDERWIJSBUDGETTEN VAN DE GEMEENTE
OVERIGE MIDDELEN PRODUCT ONDERWIJS
JAARBEDRAG IN EURO’S
BESTEDINGSPLAN
Onderwijsachterstandenbudget (OAB) 2-12 jr
7.500 K
Zie hiernaast en op pagina 18
Twentse Belofte (regionaal budget!) incl. middelen jeugdwerkloosheid, 12-27 jr
2.200 K
Kansengelijkheid, excl. LEA-middelen
200 K, in 2023 450 K extra
Zie nota ’Kansrijk Enschede’
Nationaal Programma Onderwijs, tot 2025
2.900 K
Op pagina 18
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
16
DE OPGAVE
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
BIJLAGE
3.2
SAMENHANG MET ANDER BELEID EN BEGROTINGEN BESTEDINGSPLAN GEMEENTELIJK ONDERWIJSACHTERSTANDENBUDGET (OAB) 2023
2022 1. Peuter- en VVE-arrangementen VVE-arrangementen Extra inzet op bereik Subtotaal arrangementen 2. NT-2 IOK de Globe Deeltijdschakelklassen Subtotaal schakelklassen 3. Ondersteuningsstructuur Intern begeleiders 0-4 (IB’er 0-4) Pedagogisch beleidsmedewerker VE (additionele inzet IB’ers 0-4) IKC Ontwikkelcoaches Stedelijk coördinator VVE-beleid Opleiding Steunpunt Voorschool Subtotaal Ondersteuningsstructuur 4. Versterking ouderbetrokkenheid VVE-thuis Voorleesdagen/Ei van Columbus Subtotaal versterking ouderbetrokkenheid
BESCHIKT 2022
VERWACHT 2022
€ 4.350.000 € 25.000 € 4.375.000
€ 4.515.000 € 25.000 € 4.540.000
€ 4.600.000 € 25.000 € 4.625.000
€ 4.830.000 € 25.000 € 4.855.000
€ 300.000 € 580.000 € 880.000
€ 303.000 € 638.000 € 941.000
€ 303.000 € 638.000 € 941.000
€ 300.000 € 700.000 € 1.000.000
€ 635.000 € 250.000 € 60.000 € 75.000 € 85.000 € 140.000 € 1.245.000
€ 637.000 € 246.000 € 30.000 € 86.000 € 70.000 € 145.000 € 1.214.000
€ 637.000 € 246.000 € 30.000 € 86.000 € 70.000 € 145.000 € 1.214.000
€ 692.500 € 283.000 € 45.000 € 90.000 € 57.000 € 145.000 € 1.312.500
€ 225.000 € 75.000 € 300.000
€ 244.000 € 77.000 € 321.000
€ 244.000 € 77.000 € 321.000
€ 440.000 € 77.000 € 517.000
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
2023
17
DE OPGAVE
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
BEGROTING BESTEDINGSPLAN NPO
REGIONAAL PLAN DE TWENTSE BELOFTE
Tot de zomer van 2025 hebben we rijksmiddelen uit het Nationaal Programma Onderwijs
Het regionaal plan De Twentse Belofte De ‘Twentse Belofte’ is het regionaal programma
(NPO). Dit programma is bedoeld voor herstel en ontwikkeling van het onderwijs tijdens
voor jongeren en jongvolwassenen (van 12 tot 27 jaar) in Twente voor wie het behalen
en na corona. Het bestedingsplan is al eerder door het college vastgesteld.
van een diploma en het vinden van een baan niet vanzelfsprekend is.
BIJLAGE
De regio ontvangt voor dit plan ca 2 miljoen euro, waarvan de scholen 1,3 miljoen
BEGROTING BESTEDINGSPLAN NPO
en de gemeente 0,7 miljoen.
BEDRAG Extra inzet pedagogisch medewerker
€ 850.000
Extra inzet inzet IKC-wijkcoach
€ 595.000
Extra inzet deeltijdschakelklassen
€ 150.000
Verdere inzet huiskamers
€ 600.000
Naschools aanbod basisonderwijs
€ 300.000
JINC in Enschede (VMBO)
€ 115.000
Extra impuls Leesplezier
€ 200.000
Extra inzet OJA-scholen
€ 40.000
School en gezondheid (GGD Twente)
€ 32.000
Huisvesting
€ 15.000
Overig
€ 20.000
TOTAAL
€ 2.917.000
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
18
DE OPGAVE
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
BIJLAGE
UIT WERK ING NAAR
Wat gaan we daarvoor doen?
L E EF T I J D S G R O E P
Ons ideaal is dat ieder kind dat door het consultatiebureau aangewezen wordt voor “extra
Zorgen voor een groter bereik spelen en leren”4 naar de voorschool gaat. In 2022 hebben we de informatie voor ouders
In de volgende paragrafen beschrijven we per leeftijdsfase:
verbeterd. Er zijn eenvoudig leesbare folders in meerdere talen gemaakt en deze worden
▬ Wat we willen bereiken
via de consultatiebureaus aangeboden. De komende periode gaan we het gebruik van de
▬ Voor wie we het doen: in een plus- en in het basis-arrangement
voorschool verder stimuleren door:
▬ Wat we daarvoor gaan doen: in een plus- en in het basis-arrangement
- samen met de kinderopvangorganisaties vrije inloopmomenten voor ouders en
▬ Wat merken ouders en kinderen daarvan
kinderen te organiseren, met prioriteit in de kwetsbare wijken
▬ Hoe blijven we op koers
- een voorstel te maken voor eventuele afschaffing van de inkomensafhankelijke eigen
▬ Wat zijn de kosten
bijdrage voor ouders die geen gebruik kunnen maken van kinderopvangtoeslag (ouders betalen nu nog een maandelijkse eigen bijdrage van minimaal 10 euro per kind per maand),
4.1
- ambassadeurs uit doelgroepen in te zetten die het belang van de voorschool onder de aandacht brengen van hun achterban, ook met prioriteit in de kwetsbare wijken
VOORSCHOOL (2-4 JAAR) ONZE AMBITIE (1): ALLE KINDEREN KUNNEN
Het betekent ook dat we moeten zorgen voor voldoende personeel op de voorschool.
EEN GOEDE START OP SCHOOL MAKEN.
Door personeelstekorten is het vinden van extra personeel ook in Enschede lastig. Om
Sommige kinderen hebben wat extra ondersteuning nodig om een goede start op school
het bereik goed te kunnen volgen hebben we het voornemen over te stappen naar een
te maken. De voorschool (‘peutergroep’ of peuterspeelzaal) is een belangrijke plek waar
geautomatiseerde gegevensuitwisseling tussen GGD en kinderopvangorganisaties.
we de taal- en sociaal-emotionele ontwikkeling van deze kinderen kunnen verbeteren. De voorschool is daarom een belangrijk hulpmiddel om (taal)achterstanden te voorkomen of kleiner te maken. 4
Voor wie? Voor alle kinderen.
VVE-indicatie. Een VVE-indicatie wordt afgegeven wanneer de thuistaal niet-Nederlands is, op grond van het opleidingsniveau van de ouders of op grond van kind-specifieke kenmerken. Het bereik op 1 januari 2022 was 83,7% (aantal ingeschreven peuters). We houden vast aan de ambitie zoals vastgelegd in de strategie Kansengelijkheid, i.e. 90% in 2025.
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
19
DE OPGAVE
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
BIJLAGE
Extra aanbod voor kwetsbare wijken
Ouderbetrokkenheid stimuleren
Jonge kinderen in kwetsbare wijken kunnen vaak extra ondersteuning gebruiken. Daarom
Hoe goed het aanbod van de voorschool ook is, ouders of opvoeders hebben grote
gaan we, onder voorbehoud van voldoende middelen:
invloed op de (taal)ontwikkeling van hun kind(eren). Het is daarom belangrijk om ouders
- extra weken aanbod subsidiëren in kwetsbare wijken (plus-arrangement)
te betrekken en te stimuleren, in de kinderopvang en op school. We gaan:
Het gewone aanbod voor alle kinderen in de voorschool is 40 weken per jaar. In kwetsbare wijken helpen we kinderopvangorganisaties om twee weken per jaar extra aanbod tijdens schoolvakanties te organiseren.
- door met de lijn dat alle ouders van kinderen in de voorschool meedoen aan het programma VVE Thuis (basis). - ouders in kwetsbare wijken helpen met het versterken van hun basisvaardigheden. Het
- een derde pedagogisch medewerker inzetten
bestaande aanbod, zoals ontmoetingsgroepen en het ouder-taalprogramma Ei van
Wettelijk zijn organisaties verplicht 2 pedagogisch medewerkers in te zetten op een
Columbus (tot op heden op IOK De Globe en IKC Bastion) gaan we evalueren. Op basis
groep. Met behulp van tijdelijke middelen (Nationaal Programma Onderwijs) worden
van school-klas-kind/ouder analyses bepalen we wat waar nodig is.
extra pedagogisch medewerkers ingezet. Zij geven extra aandacht aan de nieuwe kinderen in de groep die vaak nog moeite hebben om te wennen – of de
Hoge kwaliteit
basisvaardigheden niet hebben – om goed mee te kunnen doen. Als de NPO-middelen
- We gebruiken een ‘kwaliteitskader’ voor alle voorscholen in Enschede. Dat is een
wegvallen, dan is aanvullende financiële inzet nodig voor de langere termijn. Met de
richtlijn voor de kwaliteit die we minimaal nodig vinden. De organisaties en gemeente
kinderopvangorganisaties gaan we bespreken of de inzet meer gericht gaat
controleren de kwaliteit van het aanbod met behulp van deze richtlijn. De gemeente
plaatsvinden in kwetsbare wijken (plus-arrangement).
subsidieert hiervoor ook de inzet van intern begeleiders in de kinderopvang.
- extra IKC-wijkcoaches inzetten (plus-arrangement)
- We gaan extra aandacht geven aan de educatieve kwaliteit van de voorschool, vooral
In 2022 zijn we op 15 IKC’s in kwetsbare wijken gestart met extra IKC-wijkcoaches.
als het gaat om de interactie-kwaliteit in het aanbod (wordt het kind voldoende
Hiermee zorgen we ervoor dat ondersteuning laagdrempelig is, dat er in een vroeg
gestimuleerd om zelf te praten en dingen te ontdekken?).
stadium actie wordt genomen en dat samenwerking tussen professionals wordt
- Niet alle kinderen die het nodig hebben maken gebruik van de voorschool. Deelname
gestimuleerd zodat elk kind goed wordt ondersteund. Ook op de voorschool wordt de
aan de voorschool is vrijwillig. Ook voor kinderen die daarvoor worden aangewezen
IKC-wijkcoach extra ingezet. De extra inzet is in januari 2022 gestart en wordt betaald
door het consultatiebureau. Ouders kunnen er voor kiezen gebruik te maken van een
uit tijdelijke middelen (Nationaal Programma Onderwijs). Als we hiermee doorgaan
gastouder of een kinderopvangorganisatie die geen VVE aanbiedt. We proberen in de
hebben we structureel 380.000 euro per jaar nodig.
eerste plaats zoveel mogelijk kinderen te verleiden om wèl deel te nemen aan de voorschool, maar maken ook een voorstel om de kwaliteit van het overige kinderopvang-aanbod te verbeteren. Op die manier kunnen we de kans vergroten dat kinderen die geen gebruik maken van de voorschool toch een goed aanbod krijgen. LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
20
DE OPGAVE
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
Meer integratie voorschool en kinderdagopvang
Wat zijn de kosten?
- Ouders van kinderen van de kinderdagopvang hebben gemiddeld een andere sociaal-
Veel activiteiten kunnen uit het Onderwijsachterstandenbudget worden betaald. De
BIJLAGE
economische status dan de ouders van kinderen van de voorschool. De scheiding van
binnen dat budget in eerdere jaren opgebouwde reserve lijkt in 2023 echter grotendeels
deze groepen is niet stimulerend voor kinderen met een taalachterstand (zitten vooral
op te drogen. Verder wordt een aantal activiteiten (inzet 3e pedagogisch medewerker en
op de voorschool). Zij kunnen zich spelenderwijs juist optrekken aan kinderen zonder
extra inzet IKC-wijkcoach) nu betaald uit de tijdelijke NPO-middelen. Ook deze middelen
taalachterstand (deze kinderen zitten vooral op de kinderdagopvang). En ook de
zijn in 2024 opgedroogd. Om de beschreven maatregelen volledig te kunnen uitvoeren
ouders kunnen elkaar meer inspireren bij gemengde groepen. Landelijke maatregelen
zijn naar verwachting extra middelen nodig (indicatief):
maken integratie lastig, maar samen met de kinderopvangorganisaties gaan we op
- afschaffen inkomensafhankelijke eigen bijdrage voor ouders die geen gebruik kunnen
zoek naar vormen waarmee we kunnen komen tot meer gemengde groepen.
maken van kinderopvangtoeslag: 150.000 euro structureel - extra weken aanbod in kwetsbare wijken: 120.000 euro structureel
Wat merken kinderen en ouders
- extra inzet derde pedagogisch medewerker: 300.000 euro structureel
Kinderen en ouders merken dat de voorschool een prima voorbereiding is op de
- extra inzet IKC-wijkcoach: 380.000 euro structureel
basisschool.
Een overzicht van tijdelijke middelen die we structureel zouden willen maken worden opgenomen in de financiële paragraaf van de nota ‘Kansrijk Enschede’.
Hoe blijven we op koers? Door het wegvallen van de Cito-toetsing bij peuters en kleuters hebben we op dit moment geen kwantitatief beeld meer van de taal- en rekenachterstanden. Samen met kinderopvangorganisaties en onderwijs werken we aan een systeem om conclusies te trekken uit de kind-volgsystemen die door organisaties worden gebruikt. We evalueren de inzet van verschillende instrumenten, zoals extra aanbod in de vakantieweken, de inzet van een derde pedagogisch medewerker en de extra inzet van de IKC-wijkcoach op basis van gesprekken met betrokkenen en tevredenheidsanalyses.
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
21
DE OPGAVE
4.2
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
VAN VOORSCHOOL NAAR VROEGSCHOOL (2-6 JAAR)
Samenwerking in Integrale Kindcentra
ONZE AMBITIE (2): DE OVERGANG VAN VOORSCHOOL
Enschede. Een Integraal Kindcentrum blijft het uitgangspunt en dat staat ook
NAAR VROEGSCHOOL VERLOOPT ZO SOEPEL MOGELIJK.
omschreven in het Integraal Huisvestingsplan. Dit betekent ook dat we – onder
In het belang van het kind (en de ouder) streven we naar een soepele overgang van de
voorwaarden – de huisvesting van kinderopvang faciliteren. IKC- procesbegeleiders
voorschool naar groep 1 en 2 van de basisschool. Een doorgaande lijn en warme
zorgen voor een goede samenwerking tussen de organisaties (basis).
BIJLAGE
Kinderopvang en onderwijs vormen samen de basis van de 29 Integrale Kindcentra in
overdracht zorgen ervoor dat het aanbod in de voorschool aansluit op het vervolgaanbod Steunpunt Voorschool
dat het kind op de basisschool krijgt.
We ondersteunen kinderen in een doorgaande lijn. Het Steunpunt Voorschool geeft intern Voor wie
begeleiders, medewerkers en pedagogen in de kinderopvang extra hulp en advies. Vooral
Alle leerlingen en in het bijzonder leerlingen met een indicatie extra spelen en leren
over de keuze van een passende onderwijsvorm. Het Steunpunt werkt daarin ook samen
(VVE-indicatie).
met de GGD en wijkcoaches. Zo kunnen we al vroeg zien waar ondersteuning nodig is en welk onderwijs het meest passend is. Hier gaan we mee door.
Wat gaan we daarvoor doen? Inzet pedagogisch medewerkers in groep 1 en 2
Waar merken ouders en kinderen dat aan?
Landelijk onderzoek maakt duidelijk dat in de vroegschool (groep 1 en 2 van het
De kinderen en ouders merken dat er elke week een vertrouwd gezicht vanuit de
basisonderwijs) extra aandacht voor taalachterstanden nodig is ). Sinds 2019
kinderopvang op een aantal momenten aanwezig is in de groep. Zij merken dat er extra
subsidiëren we de inzet van pedagogisch medewerkers in groepen 1 en 2 van het
aandacht voor ze is en dat school en kinderopvang goed samenwerken. De bestaande
basisonderwijs. Dit gebeurt op 14 scholen waar het aantal VVE-geïndiceerde kinderen in
inzet wordt geëvalueerd in 2023.
5
een groep gemiddeld hoger is dan 75%, dus als een soort plus-arrangement. De pedagogisch medewerkers werken 6 uur per week aan de taalontwikkeling van kinderen (individueel of in kleine groepjes). In 2023 evalueren we deze inzet.
5
“Het pre-COOL cohort tot en met groep 8 – Ontwikkeling van kinderen en relatie met kwaliteit in de vooren vroegschoolse educatie”, Kohnstamm Instituut (2022).
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
22
DE OPGAVE
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
BIJLAGE
Hoe blijven we op koers?
dat op bepaalde scholen de kansengelijkheidsproblematiek dusdanig zwaar is dat we op
▬ We evalueren de invulling en resultaten van de inzet van de pedagogisch medewerker
die plekken gericht willen compenseren. Per plek gaan we samen kijken wat er aan de
in groep 1 en 2.
hand is en wat we daar samen kunnen doen. Op die manier ontstaat per plek een gerichte
▬ De leerlingen worden geobserveerd en hun vorderingen worden vastgelegd. We
samenhangende aanpak.
werken op stedelijk aan een analyse van de verschillende kindvolgsystemen. De basiselementen hiervoor hebben we afgelopen jaren al ontwikkeld en gericht ingezet. Wat zijn de kosten?
Die blijven bestaan, maar op basis van de gesprekken kunnen we ze per plek aanvullen of
Veel activiteiten kunnen uit het Onderwijsachterstandenbudget worden gefinancierd. De
meer in samenhang met elkaar brengen. Het gaat om de volgende elementen:
binnen dat budget in eerdere jaren opgebouwde reserve lijkt in 2023 echter grotendeels op te drogen. De extra inzet van de IKC-wijkcoach wordt nu betaald uit de tijdelijke NPO-
Extra inzet IKC-wijkcoaches
middelen. Ook deze middelen zijn in 2024 opgedroogd. Om de beschreven maatregelen
In 2022 zijn we begonnen met extra IKC-wijkcoaches (vanuit Nationaal Programma
volledig te kunnen uitvoeren zijn naar verwachting extra middelen nodig:
Onderwijs). De gewone wijkcoaches zijn daardoor meer aanwezig op school en in de
▬ inzet pedagogisch medewerker in groep 1 en 2: 200.000 euro structureel
kinderopvang. De wijkcoaches zijn laagdrempelig voor ouders, kinderen en
4.3
professionals. Dit gebeurt nu op 15 IKC’s waar scholen veel achterstand hebben. In 2023 kijken we naar de resultaten en beslissen we of we de IKC-wijkcoaches structureel gaan
OP DE BASISSCHOOL (6-12 JAAR)
uitbreiden (plus-arrangement).
ONZE AMBITIE (3): IEDER KIND VERDIENT HET OM KANSRIJK TE ZIJN OP DE BASISSCHOOL. SCHOOL EN GEMEENTE MOETEN DAARVOOR OP DE ENE PLEK IETS MEER ONDERSTEUNING BIEDEN DAN OP EEN ANDERE PLEK. Voor wie? Alle leerlingen. Wat gaan we daarvoor doen? Op alle basisscholen bieden we een basispakket aan. Daarnaast zijn voor elk kind dat het nodig heeft individuele ondersteuningsmogelijkheden beschikbaar. We zien echter ook
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
23
DE OPGAVE
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
BEGROTING
BIJLAGE
Aanvalsplan om motoriek van jongeren op basisscholen te verbeteren
scoorden 4.000 kinderen onder het landelijke gemiddelde, waarbij er 1700 een zorgelijke
In 2022 is er in samenwerking tussen, Sportaal en de schoolbesturen van het primair
achterstand hebben. De leerlingen met een zorgelijke achterstand zijn veelal woonachtig
onderwijs de Motorische Quotiënt- (MQ)-scan afgenomen. De MQ Scan meet de
in wijken die ook op andere gebieden aandacht moeten hebben. Er wordt gewerkt aan
motorische ontwikkeling van een kind. Deze scan wordt tweejaarlijks afgenomen tot in
een gezamenlijk ‘aanvalsplan’ om de motoriek van Enschedese leerlingen te verbeteren.
elk geval het schooljaar 2023-2024, met de insteek om het daarna voort te zetten.
In de Preventienotitie wordt dit plan nader uitgewerkt en naar verwachting voor de
In het schooljaar 2021-2022 zijn 11.120 kinderen getest op 61 basisscholen. Hierbij
zomer aan de gemeenteraad aangeboden.
SCORES MQ-SCAN Stadsdeel Centrum
11
17
55
13
Stadsdeel Noord
14
17
54
Stadsdeel Oost
13
19
51
Stadsdeel West
20
Stadsdeel Zuid
20
Gemiddelde Enschede Landelijk gemiddelde
45
21
10% Ruim onder gemiddeld
20% Onder gemiddeld
5
12
5 9
50
15 40%
Gemiddeld
Bovengemiddeld
50%
15 60%
3
11
51 30%
4
12
47
19
11 0%
11
19
16
5
70%
80%
4 8
90%
100%
Ruim boven gemiddeld
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
24
DE OPGAVE
Extra na-schools programma Er is een mooi basisaanbod voor Enschedese kinderen. We zien dat kinderen in kwetsbare wijken minder bewegen en ook minder gebruik maken van cultureel aanbod. We hebben extra programma’s om kinderen een rijker aanbod te geven, zoals de Weekendschool en Het Fort. Daarnaast komt nog een uitgebreider na-schools aanbod voor alle kinderen in een aantal kwetsbare wijken. In 2022 zijn we begonnen met de pilot Verlengde Schooldag vanuit Concordia en het na-schoolse aanbod via kinderopvangorganisaties. In 2023 gaan we dat uitbreiden (taal, cultuur en bewegen) op een aantal locaties. Dit bepalen we in overleg met de scholen en kinderopvang (bso).
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
BIJLAGE
4.4
VAN PRIMAIR ONDERWIJS NAAR VOORTGEZET ONDERWIJS ONZE AMBITIE (4) IS: DE OVERGANG VAN HET PRIMAIR ONDERWIJS NAAR HET VOORTGEZET ONDERWIJS VERLOOPT ZO SOEPEL MOGELIJK Elke verandering vraagt om aandacht. De overgang van het primair onderwijs naar het voortgezet onderwijs is zo’n verandering. Op zo’n moment is het belangrijk dat alle partijen betrokken zijn en dat informatie goed met elkaar gedeeld wordt. Niet alleen met de leerling zelf, maar ook met de ouders, basisschool, de nieuwe school en eventueel de ondersteunende partners. Dan krijgt het kind de beste kans op een nieuwe start. Omdat
Bibliotheek op School (en in de kinderopvang) Om ervoor te zorgen dat kinderen de taal beter leren beheersen gaan we verder met De Bibliotheek op School (en in de kinderopvang). Inmiddels maken bijna 30 Enschedese basisscholen, 1 school voor voortgezet onderwijs en een aantal kinderopvanglocaties hier gebruik van. Dit is onderdeel van de Openbare Bibliotheek Enschede. Jaarlijks kunnen ongeveer 10 extra scholen meedoen.
elk kind uniek is, gaat de ontwikkeling niet bij elke leerling hetzelfde. Er zijn ‘snelle leerlingen’ en ‘laatbloeiers’. Het onderwijssysteem in Nederland richt zich op de gemiddelde leerling. Daarom zijn er in Enschede sinds enkele jaren zogenaamde 10-14 scholen. Bij de plaatsing op het voortgezet onderwijs speelt het advies van de basisschool een bepalende rol. Bepaalde kenmerken van het kind of de thuissituatie spelen een rol in het opstellen van het advies en kunnen leiden tot onder-advisering.
Waar merken ouders en kinderen dat aan? Ouders en kinderen merken dat er een rijke schoolomgeving is en dat er in kwetsbare wijken extra aanbod is.
Voor wie? ▬ Alle leerlingen (basis-arrangement) ▬ L eerlingen op specifieke locaties (plus-arrangementen)
Hoe blijven we op koers? We evalueren de inzet regelmatig en stellen waar nodig en mogelijk bij. Wat zijn de kosten? Voor een extra na-schools programma is, afhankelijk van het aantal IKC’s waarvoor het wordt uitgevoerd, tussen de 95.000 (4 IKC’s) en 230.000 euro (10 IKC’s) nodig. Daarvoor is nu nog geen dekking beschikbaar. LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
25
DE OPGAVE
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
BIJLAGE
Latere indeling naar niveau (eigenaar: onderwijs)
Wat gaan we daarvoor doen?
- De bestaande 10-14 scholen worden goed geëvalueerd. De resultaten worden gedeeld
BASIS-ARRANGEMENT
met de LEA-partners.. Binnen de gesprekken tussen onderwijs en gemeente over de onderwijshuisvesting worden nieuwe plannen voor 10-14 scholen besproken.
Warme overdracht verbeteren (eigenaar: onderwijs)
- Tijdens de looptijd van deze LEA onderzoeken de scholen of het inrichten van brede
- Er worden met alle leerlingen en hun ouder(s) driehoeksgesprekken (leerling-ouders-
brugklassen mogelijk is. Leerlingen hebben dan langer de kans om zich te ontwikkelen
leerkracht) gehouden. Vanaf groep 7 wordt in deze gesprekken de verwachte
voordat zij uitstromen naar een niveau. Eventuele remmende organisatiebelangen en
vervolgroute besproken.
belemmerende regelgeving wordt actief besproken in het overleg tussen de LEA-
Er vindt een goede voorlichting over de onderwijsmogelijkheden in Enschede plaats en
partners.
elke leerling krijgt van de leerkracht begeleiding bij het proces om een reële keuze te Onder-advisering (eigenaar: onderwijs in samenwerking met de gemeente)
maken. - Elke leerling krijgt een passend advies over het onderwijsniveau in het voortgezet
- Gegevens rond de advisering (verdeling niveaus, aantal bijstellingen, plek in derde
onderwijs. Dit advies wordt ondersteund door onafhankelijke gegevens uit het LVS en
leerjaar) worden samen in kaart gebracht en uitgelegd. Dit is onderdeel van het project
de uitslag van de eindtoets.
De Staat van het Onderwijs in Enschede. Bij de evaluatie worden de effecten van
- Bij de overgang naar de nieuwe school wordt belangrijke informatie over het kind op
‘kansrijk adviseren en bevorderen’ tijdens de corona-periode in kaart gebracht.
tijd gedeeld tussen bassischool, ouders en ontvangende school. De basis hiervoor is
Meerjarig beleid willen we echter niet op uitzonderingen baseren. We kijken wel naar
een volledig ingevuld onderwijskundig rapport (OWKR).
de bijzondere situatie van de corona-jaren.
In de lopende LEA-periode onderzoeken de scholen of bij de warme overdracht tussen
- Een tweede vraag in dit onderzoek is of er op bepaalde locaties opvallende zaken zijn
de leerkracht van groep 8 en de ontvangende school ook de ouders aanwezig kunnen
die te koppelen zijn aan de (sociaal-economische) omgeving van de basisschool.
zijn. Het gezamenlijk optrekken als gelijkwaardige partners in de begeleiding van de
Uitkomsten van het onderzoek naar onder-adviseren kan betekenen dat het beleid over
jongere naar de volwassenheid zorgt voor een stabiele basis.
advisering wordt bijgesteld.
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
26
DE OPGAVE
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
BIJLAGE
PLUS-ARRANGEMENT
Onderzoek inzet buddy’s (eigenaar: gemeente in samenwerking
Hoe blijven we op koers?
met de het onderwijs)
We volgen de cijfers van de op-, af- en uitstroom (UDI-gegevens). Bij bijzonderheden
- Verschillende organisaties bieden buddy-projecten aan, waarbij een leerling vanaf
analyseren we gezamenlijk. De beschreven acties omvatten juist een analyse en een
groep 7 of 8 een vrijwilliger als mentor krijgt die de jongere begeleidt bij de overstap
evaluatie. Als daar aanleiding voor is, passen we de praktijk aan.
naar het Voortgezet Onderwijs. De mentor blijft meerjarig aan de jongere verbonden. Hier wordt op een aantal scholen gebruik van gemaakt, maar een onderbouwing van de
Wat zijn de kosten?
inzet van deze projecten ontbreekt. De komende jaren kijken we of dit zorgt voor een
De meeste acties die hierboven staan en die betrekking hebben op de overgang van het
verbetering van de overstap en of dit in bepaalde gebieden in de gemeente moet
Primair Onderwijs naar het Voortgezet Onderwijs zijn de ‘corebusiness’ van het
worden ingezet.
onderwijs. Hiervoor is geen aparte financiering nodig. De activiteiten in kader van onder-advisering en inzet van buddy’s vallen hier buiten.
Waar merken ouders en kinderen dat aan?
Hiervoor zal extra financiering gevonden moeten worden. Vanuit de gemeentelijk
De overstap van de basisschool naar de middelbare school verloopt soepel. Er wordt een
begroting wordt de onderstaande bedragen als gevraagde inzet geschat:
goede school gevonden, passend bij de mogelijkheden van het kind. Ouders voelen zich als volwaardige partners in dit proces betrokken. Zij erkennen de deskundigheid van de
De Staat van het Onderwijs Enschede
€ 20.000 per jaar
scholen op het onderwijsproces. In samenwerking wordt de juiste plek voor een goed
Onderzoek inzet buddy’s
€ 5.000 eenmalig
vervolg gevonden. Voor beide onderwerpen is cofinanciering mogelijk.
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
27
DE OPGAVE
4.5
OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS (12 - 16/18 JAAR)
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
BIJLAGE
Wat gaan we daarvoor doen?
ONZE AMBITIE (5): IEDERE JONGERE VERDIENT HET OM KANSRIJK TE ZIJN IN HET
BASIS-ARRA NGEMENT
VOORTGEZET ONDERWIJS Op de middelbare school verandert er veel in het leven van jongeren. Zij slaan hun
Kwalitatief goed onderwijs (eigenaar: onderwijs, financieel
vleugels uit en maken zich los van hun omgeving. Deze puberteitsfase vraag om veel
ondersteunt door gemeente)
aandacht. Zelfs als een kind op de basisschool zonder moeite door het leven ging, kan in
- Het aanbod in de gemeente Enschede is goed en breed (van PrO tot gymnasium en
deze nieuwe levensfase extra ondersteuning nodig zijn. Ongelijke kansen kunnen groter
internationaal onderwijs). In Enschede hebben alle scholen minimaal een beoordeling
worden, omdat kinderen zelfstandiger willen en moeten worden en niet ieder kind dat
‘voldoende’ en worden regelmatig gecontroleerd door de onderwijsinspectie. Het
ook kan. Als samenleving (en gemeente) moeten we blijven helpen waar dat nodig is.
belangrijkste punt van aandacht is het aanleren van basisvaardigheden en
Kwalitatief goed onderwijs is belangrijk om alle jongeren zo goed mogelijk verder te
vaardigheden (‘life-skills’) om succesvol te worden in werk en studie.
helpen naar een vervolg in de maatschappij. Of dat nu werk of een studie. En dat moet voor iedereen toegankelijk zijn.
- Elke leerling in het voortgezet onderwijs volgt een maatschappelijke stage en krijgt burgerschapsonderwijs. Ook cultuur is belangrijk om de blik op de Nederlandse samenleving te verbreden. Scholen maken actief gebruik van het aanbod van
De LEA- partners vinden dat extra (betaald) onderwijs naast de school (het zogenaamde ‘schaduwonderwijs’), tegengegaan moet worden. Als er toch extra onderwijsactiviteiten
cultuureducatie. - Enschede ligt midden in een Euregiogebied. Dat biedt kansen. De regio Twente heeft
nodig zijn, zal dit gericht plaatsvinden op basis van een goede analyse in onderlinge
veel maakindustrie. Daarom vinden we het belangrijk dat elke leerling kennismaakt
afstemming. Een apart thema waar we de komende LEA-periode aan willen werken, is de
met vakmanschap, makerschap en wetenschap & techniek. Ook is het beheersen van
ketensamenwerking tussen onderwijs, leerplicht en JGZ op het gebied van
de Duitse taal en het hebben van een internationale mindset een pré; het vergroot de
schoolaanwezigheid en het tegengaan van voortijdig schoolverlaten.
kansen op de arbeidsmarkt. We gaan door met activiteiten die gericht zijn op het aanleren van deze vaardigheden.
Voor wie?
- Opgroeien en zelfstandig worden kost veel tijd en energie. Als de ouder(s) voor de
▬ Alle kinderen (basis-arrangement)
puber niet meer de gesprekspartner zijn, worden zij door de school hierin ondersteund.
▬ Specifieke locaties (plus-arrangement)
Op elke school zijn mentoren aanwezig in de klas. De mentor kan als het nodig is hulp vragen aan een schoolwijkcoach en/of de JGZ.
LOKALE EDUCATIEVE AGENDA 2023
28
DE OPGAVE
HOE IS DE LEA TOT STAND GEKOMEN?
BEGROTING
UITWERKING PER LEEFTIJDSGROEP
Ketensamenwerking verbeteren (eigenaar: gemeente (initiatief),
Ondersteunen. Er wordt gewerkt met de ‘school-klas-kind-benadering’. We kijken
onderwijs (uitvoering))
samen (interprofessioneel) naar de acties die nodig zijn. De eerste ervaringen laten
- Onderwijs slaagt alleen als een leerling in de les zit. Binnen Twente zijn we al op
zien dat bepaalde organisaties beter zijn in acties voor individuele kinderen
BIJLAGE
meerdere plaatsen bezig met een aanpak om de schoolaanwezigheid te verbeteren. De
(schoolwijkcoach, JGZ) en andere beter werken met een groep (jongerenwerk). Acties
school noteert dagelijks de aanwezigheid van leerlingen en een overzicht van de
beperken zich niet alleen tot de schoolse omgeving. Indien nodig en mogelijk wordt ook
bijzonderheden op school, klas en kindniveau (skk-analyse). Op basis van dit overzicht
het systeem rond de jongere betrokken.
worden acties ingezet. Met de schoolbesturen is via het Ondersteuningsplan van het Samenwerkingsverband afgesproken dat in 2026 alle scholen met deze aanpak
- We willen eerst de tijd nemen om deze aanpak goed in de vingers te krijgen. In schooljaar 2023-2024 bekijken we hoe andere VO-locaties deze aanpak kunnen gebruiken.