Document · PDF

Landschapswaardering HNS aangepast jan 2021

Raadsvergadering 6 juli 2021, gemeente enschedeBij agendapunt: Visie landelijk gebied Enschede12.619 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

WAARDERINGSKAART BUITENGEBIED ENSCHEDE

H+N+S Landschapsarchitecten

Datum: April 2019

H+N+S Landschapsarchitecten Projectnummer: 2399 Arjen Spijkerman Greta Girone Roos Kobus Pieter Schengenga

Bezoekadres Soesterweg 300 3812 BH Amersfoort Postadres Postbus 1603 3800 BP Amersfoort

H+N+S ■ WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

I N E E N L E V E N D E N V ITA A L BUITENGEBIED ZAL RUIMTE MOETEN ZIJN VOOR ONTWIKKELINGEN

INHOUD

H+N+S Landschapsarchitecten

1. INTRODUCTIE

2. HET LANDSCHAP VAN ENSCHEDE

3. KENMERKEN PER DEELGEBIED

4. WAARDERINGSKAART

5. A A N Z E T L A N D S S C H A P S S T R A T E G I E N

6. C O N C L U S I E S & A A N B E V E L I N G E N

H+N+S ■ WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

INTRODUCTIE

OPGAVE • De gemeente Enschede is voornemens een nieuwe visie

ontwikkelingen

kwaliteit. Een levendig en vitaal buitengebied biedt ruimte

Basis voor inpassingscriteria zonne-parken en

aan ontwikkelingen maar is even zeer een gebied met

beoordeling energiemix MER

ruimtelijke kwaliteit.

te ontwikkelen op het buitengebied om op basis daarvan

VERTREKPUNT

de gewenste ontwikkeling van het buitengebied vorm te

DOEL RAPPORT

geven en het instrumentarium en beoordelingskader voor nieuwe ontwikkelingen te herijken. Dit is noodzakelijk

De gemeente Enschede heeft een fantastisch buitengebied

Het is belangrijk om ontwikkelingen te kunnen sturen en

omdat de huidige Gids Buitenkans (uit 2014) onvoldoende

met hoge cultuurhistorische, landschappelijke en

te begeleiden vanuit de kwaliteiten van het buitengebied.

houvast biedt voor (de beoordeling van) hedendaagse en

ecologische kwaliteiten, waar de gemeente voorzichtig mee

Dat doen we door te behouden en versterken wat goed is

toekomstige opgaves. Denk hierbij aan de energie- en

wil omgaan. Zeker nu er veel opgaven en ontwikkelingen

en knelpunten aan te pakken. En voor ontwikkelingen de

klimaatopgaves, leefbaarheid landelijk gebied, de transitie

op het buitengebied af komen. Met alle opgaven die er aan

goede locatie en ontwerp te kiezen.

van de landbouw of opgaves uit het aanstaande deltaplan

komen doet zich nu ook de kans voor om stad en land meer

Met die reden is gewerkt aan een waardering van het

biodiversiteit.

op elkaar te betrekken. Zo heeft de stedeling b.v. behoefte

landschap om daarmee nieuwe ontwikkelingen die op het

Deze studie richt zich op de publieke waarden van het

aan recreatie en is er vraag naar voedsel van dichtbij.

buitengebied afkomen mede te kunnen sturen vanuit de

buitengebied zijnde natuur, landschap/ cultuurhistorie en

Vanuit de klimaatadaptatie opgave is het buitengebied

kwaliteit van het landschap.

beleving.

wellicht nog meer nodig om overtollige neerslag die in

Het sturen zal gedaan worden middels 3

de stad valt te bergen. Daarnaast zal in verband met

landschapsstrategiën (inpassen, aanpassen en

Onderdeel van de Visie Buitengebied is een herziening

toenemende droogte ook de buffercapaciteit van de bodem

transformeren). Een waarderingskaart voor het

en aanscherping van de landschapstypering uit de Gids

verbeterd moeten worden. Momenteel wordt vanuit

buitengebied functioneert als onderlegger voor de

Buitenkans met daarbij een waardering van de verschillende

de klimaatopgave op Twentse schaal een zogenaamde

strategieën die we willen hanteren bij die nieuwe

landschappen en gebieden rond de stad. Op dit moment

stresstest uitgevoerd om de toekomstige opgaven

ontwikkelingen.

ontbreekt deze kwaliteitstoets.

beter te kunnen duiden. Maar ook voor de ambitie om

Aan de basis van de waardering liggen de in de Gids

Op basis van deze kwaliteitstoets kan vervolgens

energieneutraal te worden zal het buitengebied niet buiten

Buitenkans benoemde en gelokaliseerde landschapstypen,

gefundeerder beoordeeld worden welke kwaliteiten

schot kunnen blijven als het om opwekking van duurzame

zie blz. 9.

beschermd of versterkt dienen te worden en welke

energie gaat.

ontwikkelingen onder welke voorwaarden toegestaan

Het buitengebied heeft relatief een hoge natuurlijke waarde,

kunnen worden. Dit document is het resultaat van deze

maar biodiversiteit staat overal onder druk. De landbouw

waardering. Het is nadrukkelijk geen visie op zich maar een

staat als een van de belangrijkste beheerders, voor een

bouwsteen voor de visie. Concreet geeft deze waardering

enorme uitdaging om bovengenoemde opgaven in haar

Tijdens het project is samengewerkt met de gemeente

ook input voor de MER-procedure voor de energievisie

bedrijfsvoering te integreren.

Enschede (afdeling Strategie en beleid, stedelijke

welke parallel loopt met dit traject. Hiermee is het doel

A A N PA K

ontwikkeling en afdeling Ontwerp) en de stichting Stawel.

drieledig:

Kortom, het buitengebied is sterk in ontwikkeling, nieuwe

Gezamenlijk zijn er meerdere veldbezoeken afgelegd om

•

Expert input landschap voor de visie buitengebied

opgaven die op het buitengebied afkomen zullen ruimtelijke

de gebiedskenmerken en kwaliteiten van het buitengebied

(herijking gids buitenkans) -

consequenties hebben en dus een impact hebben op de

in beeld te brengen. Dat is gedaan in een concept

•

Aanzet voor een beoordelingskader voor nieuwe

WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

waarderingskaart. Dit concept is vervolgens getest op zijn

HFST 2

bruikbaarheid middels een workshop met verschillende

Landschap en

beleidsmakers.

landschapstypen

Op basis van de workshop is samen met de werkgroep besloten het buitengebied onder te verdelen in deelgebieden. Hiermee kunnen we gerichter de gebiedskenmerken

HFST 3

definiëren, er een waardering aan koppelen en richting geven

Analyse gebiedskenmerken:

aan ontwikkelingen, waar ze kunnen landen en onder welke

•

voorwaarden.

per deelgebied d.m.v. themakaartjes (gebruikskaart, belevingskaart, NNN kaart

LEESWIJZER

en foto’s)

Hoofdstuk 1 beschrijft de opgave en context van de studie.

HFST 4

HFST 5

Hoofdstuk 2 beschrijft het landschap van het buitengebied

Opstellen waarderingskaart:

Handreiking ontwikkelingen

van Enschede op hoofdlijnen. Die beschrijving is grotendeels

•

middels landschapsstrategien

gebaseerd op de Gids Buitenkans (2014).

Waarderingskaart per deelgebied

Hoofdstuk 3 definieert de deelgebieden en geeft per

Kwaliteit gebaseerd op

deelgebied een analyse met behulp van themakaartjes en

basis van:

foto’s.

•

Hoofdstuk 4 geeft op basis van de analyse per deelgebied een

Cultuurhistorische kenmerken

beoordeling middels een waarderingskaart.

•

Landgebruik

Hoofdstuk 5 biedt op basis van de waarderingskaart sturing

•

Biodiversiteit

voor ontwikkelen middels landschapstrategieën.

•

Landschap en beleving

Hoofdstuk 6 bevat aanbevelingen en conclusies. Waardering: Zeer hoog Hoog Basic

RAPPORT STRUCTUUR

Inpassen Aanpassen Transformeren

H+N+S ■ WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

HET LANDSCHAP VAN ENSCHEDE

Dit hoofdstuk beschrijft de ontstaansgeschiedenis en de

Deze lagen zijn zo onderscheiden omdat de ingrepen in de

met mest uit de potstal werden op de landbouwgronden

huidige gebiedskenmerken van het buitengebied van En-

fysieke leefomgeving in elke laag volvgens eigen principes

gebracht. Hierdoor ontstonden karakteristieke dikke es-

schede. Het gebied is onderdeel van de Twentse zandgron-

en processen verlopen. Uiteraard staan ze niet los van el-

dekken op de akkers. Naast de grote dekzandruggen werden

den zoals te zien is in de linker kaart uit de Omgevingsvisie

kaar. De lagen worden hieronder beschreven.

ook kleinere dekzandkoppen in cultuur gebracht, de zoge-

Overijssel, zie pagina 8.

naamde kampen. Zowel op de grote essen (die gezamenlijk

Enschede heeft een groot landelijk gebied dat rijk is aan

in gebruik waren) als op de éénmansessen zijn deze eslagen

N AT U U R L I J K E L A AG

natuurlijke en cultuurhistorische kwaliteiten. Bovendien is dit landelijk gebied goed bereikbaar voor de stedeling.

te vinden. Rondom essen en kampen werden veekeringen aangelegd in de vorm van houtwallen of houtsingels. Die

Die kwaliteiten hebben te maken met de afwisseling van

Het landschap rondom Enschede is het resultaat van de

beschermden de landbouwgewassen tegen vee en wind.

de diverse landschapstypen zoals landgoederen, oude hoe-

wisselwerking tussen natuurlijke gesteldheid en menselijk

Dit patroon is nog altijd zichtbaar. Om het gebruik van de

venlandschap, veldontginningen en beken. Dit landschap

handelen. Bepalend voor Enschede is de ligging op de stuw-

woeste gronden te reguleren, verenigden de boeren zich in

is relatief gaaf en de geschiedenis laat zich goed aflezen. De

wal van Oldenzaal. Op de stuwwal ontspringen veel beken

organisaties die afspraken maakten over beweiding en af-

landgoederen weerspiegelen daarbij de textielgeschiedenis

die in oostelijke richting naar de Dinkel en in westelijke

plagging van de woeste gronden. Deze organisaties werden

van de stad.

richting naar de Regge stromen. Door de ligging op en te-

in Twente marken genoemd. Voorbeelden in Enschede zijn

gen de stuwwal, zit er veel hoogteverschil in het landschap.

de Esmarke en de Lonnekermarke.

Voor het beschrijven van de ontstaansgeschiedenis en ge-

Daarnaast komen er slecht doorlatende bodemlagen vlak

biedskenmerken hanteren we een lagenbenadering:

onder de oppervlakte voor. Beide factoren dragen bij aan

Het jonge ontginningslandschap

-Natuurlijke laag (in en op de bodem)

een diversiteit in milieuomstandigheden: hoog, laag, droog,

Aan het eind van de 19e eeuw kwam er na honderden jaren

-Laag van agrarisch cultuurlandschap (gebruik en inrichting

nat. Deze omstandigheden bepaalden tot laat in de negen-

plaggenbemesting een verandering in het landbouwsys-

van de bodem)

tiende eeuw de ontginningsmogelijkheden en staan zo nog

teem. Er kwam kunstmest op de markt, waardoor het be-

-Stedelijke laag (bebouwing en infrastructuur)

steeds aan de basis van het landschap zoals wij dat nu ken-

mesten met plaggen niet meer nodig was. Voorheen had-

nen.

den de markegerechtigden het gebruiksrecht op de woeste

LANDSCHAPPELIJKE LAGEN BENADERING

DE LAAG VAN HET AGRARISCH C U LT U U R L A N D S C H A P

gronden die aan hun landbouwpercelen grensden (voor afplagging en beweiding). Deze rechten werden losgelaten waardoor de gronden konden worden vrijgegeven. Veel rijke stedelingen hadden belangstelling voor die gronden. Zij

Hoewel het gebied rond Enschede al vanaf de prehistorie

zagen ze als een goede investering van hun (textiel)winsten

bewoond wordt, zijn pas vanaf de middeleeuwen perma-

en konden zo een buitenplaats of landgoed realiseren. Deze

nente akkers op de hoger gelegen zandgronden in gebruik

liggen verspreid en vaak op korte afstand rond de stad. Elke

Laag van het agrarische

genomen. Deze dekzandruggen zijn van nature voedselarm

buitenplaats heeft zijn eigen stijl van (park)aanleg. Ook

cultuurlandschap

en schraal. Om ze geschikt te maken voor de landbouw werd

beplanten veel grondeigenaren hun percelen met naaldhout

een systeem van plaggenbemesting toegepast (potstal-

ten behoeve van de houtproductie. Na het rooien van de

systeem). Op de woeste gronden in de omgeving liet men

bomen op een aantal percelen werden de gronden geschikt

schapen grazen en werd heide geplagd. Plaggen vermengd

gemaakt voor akkerbouw en beweiding.

Stedelijke laag

Natuurlijke laag

WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

HISTORISCHE KAART 1900

H+N+S ■ WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE L A A G VA N H E T A G R A R I S C H E C U LT U U R L A N D S C H A P VA N T W E N T E

De grote ontginningen kwamen pas na een nieuwe modernisering in de agrarische sector, waardoor het mogelijk werd grotere oppervlakten grond mechanisch te ontginnen. Hierdoor trad zowel een bedrijfsmatige als een ruimtelijke schaalvergroting op. Het hoogveenlandschap Het Aamsveen in het zuidoosten van de gemeente was vroeger van belang als veenwinningsgebied voor de productie van turf. Hoewel zo’n zestig procent van het veen is verdwenen, heeft het landschap nog duidelijk de kenmerken van een veenlandschap. Het veen wordt afgewisseld met

ALMELO

opslag van ruwe en zachte berk, ratelpopulier, wilg en zomereik. Boslandschap Boslandschappen zijn gebieden met een relatief zeer hoge bosdichtheid met veelal ook ingelegen weide of akkergronden. De bossen zijn doorgaans aangelegd op de voormalige heidegebieden (ontginningsgebieden), maar ook wel op het

HENGELO

oude hoevenlandschap. Bossen werden door textielfabrikanten aangelegd voor de jacht, bosbouw en om esthetische redenen. Een ander deel van de bossen zijn restanten van het oudere landschap van voor de ontginningen. Inmiddels

ENSCHEDE

kennen deze gebieden veel natuurwaarden.

STEDELIJKE LAAG De stadsrandzone is het landelijk gebied direct rondom de bebouwde kom. In de loop der jaren is de stadsrand door ontwikkeling van de industrie en nieuwe woonwijken steeds

Dekzandgebieden essenlandschap

verder in de richting van de landgoederen opgeschoven.

oude hoevenlandschap

Hierdoor liggen veel landgoederen nu in de stadsrand en

maten en flierenlandschap

hebben daardoor een directe functie als uitloopgebied van

jonge heide- en broekontginningenlanschap

de stad. Mede door de landgoederen is deze zone landschappelijk en ecologisch op veel plekken zeer waardevol en bieden een positieve bijdrage aan het buitengebied. De stadsrandzone is een belangrijk uitloopgebied voor de verstedelijking. Hierdoor is in Enschede het groen voor veel

stuwwal Veengebieden hoogveenontginningen veenkoloniaal landschap hoogveen restanten

mensen binnen handbereik. In het buitengebied zijn ruim 2000 woningen aanwezig. De bebouwingsdichtheid is hier veel kleiner dan in de stad. De ambitie is dat het zo moet

Bebouwd gebied bebouwing

WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

B U I T E N G E B I E D VA N G E M E E N T E E N S C H E D E blijven om de ruimtelijke identiteit van het buitengebied te handhaven. GOLFTEREIN ‘T SYBROOK

T E C H N O LO G Y B A S E

Op de kaart rechts is het buitengebied van Enschede weergegeven. Op de kaart zijn de gebieden met functies aangewezen die niet in verbinding staan met het oorspronkelijke landschap zoals vliegveld, golfbaan, vuilverbranding, voor-

EVENEMENTENTERREIN

malige zandwinplaats etc. Deze gebieden zijn niet meegenomen in de beoordelings-

VA N E K E R L A N D E L I J K W O N E N

systematiek van de waardering die in hoofdstuk 4 wordt W AT E R Z U I V E R I N G V I T E N S

uitgelegd. Deze gebieden zullen dan op hun eigen meritus worden beoordeeld.

LO N N E K E R W AT E R B E R G I N G S G E B I E D K R I S TA L B A D INSTELLING BOULHUYS

ONDERVERDELING IN LANDSCHAPSTYPEN TWENCE

Het huidige landschap van Enschede kan worden ontleed in

A F VA LV E R W E R K E R

verschillende landschapstypen. Hierna volgt een omschrijving per landschapstype waarbij het icoon en de kleur een verwijzing zijn naar de landschapskaart op de linker pagina. Het onderscheid dat gemaakt is in landschapstypen is een analytisch onderscheid en doet niet altijd recht aan de ver-

B O E K E LO

wevenheid van de diverse landschappen en hun ontstaansgeschiedenis. Het is wel een manier om grip te krijgen op de kenmerken en waarden van het landschap rondom Enschede en een hulpmiddel bij de waardering en inpassing/ ontwerpstrategien in hoofdstuk 4 en 5.

C R E M AT O R I A T W E N T E R E S O RT B A D B O E K E LO

VRETBERG

Deze landschapstypen zijn achtereenvolgens beschreven: ■ Oude Hoevenlandschap ■ Veldontginningen

ZANDWINGEBIED RUTBEKERVELD

■ Boslandschap ■ Landgoederen en buitenplaatsen ■ Beken ■ hoogveenlandschap

Landschap ondergeschikt aan functie

R E C R E AT I E PA R K R U T B E E K

H+N+S ■ WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

O V E R Z I C H T VA N D E L A N D S C H A P S T Y P E N I N H E T B U I T E N G E B I E D VA N E N S C H E D E LEGENDA: Oude Hoevenlandschap Essen Veldontginningen Beken & beekdalen Hoogveenlandschap Landgoederen: Boslandschap Boerenlandgoed Buitenplaats

A B S T R A C T E W E E R G AV E VA N D E L A N D S C H A P S T Y P E N I N H E T B U I T E N G E B I E D VA N E N S C H E D E . BEBOUWING B U I T E N P L A AT S

BOERENLANDGOED

BOSLANDSCHAP VELDONTGINNINGEN

BEKEN

ESSEN OUDE HOEVENLANDSCHAP

WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

OUDE HOEVENLANDSCHAP MET ESSEN

JONGE VELDONTGINNINGEN

HOOGVEENLANDSCHAP

De oude hoevelandschappen zijn de histori-

Veldontginningen zijn de grootschalige ontgin-

Er komt nog een restant hoogveenlandschap

sche ontginningen, boerenerven en akker-

ningen van met name de heidegebieden Ze wor-

voor in de zuidoosthoek van de gemeente.

bouwcomplexen uit de (late) middeleeuwen.

den gekenmerkt door rechte wegen, met meestal

Dit gebied heet het Aamsveen en is onder-

Dit landschap bestaat uit kleinschalige grillig

een bosrand of wegbeplanting in het blikveld. De

deel van een veel groter hoogveengebied

verkavelde velden met houtwallen rondom

veldontginningen hebben een open karakter met een rationele

in Duitsland. De Glanerbeek loopt door het

en open bolle essen.

blokvormige verkaveling. Bossen in dit landschapstype zijn

Aamsveen en wordt af en toe geflankeerd door weilanden.

doorgaans ook blokvormig met strakke randen. De vergezich-

Dit gebied wordt gekenmerkt door:

ten bestaan voornamelijk uit gras en bouwland met grote ruim-

•

Zeer natte delen met veel natuurwaarden

tematen. Er is weinig bebouwing in dit landschapstype.

•

Afwisseling van open ruimtes en bos

•

Resten van oude veenontginningspatronen

BOSLANDSCHAP

(Bron: Gids Buitenkans, 2014)

H+N+S ■ WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

LANDGOEDEREN Een landgoed is in eerste instantie een economische eenheid en is veelal samengesteld uit verschillende onderdelen (bos, park/ tuin, villa, agrarische grond, heide) Er zijn landgoederen in verschillende soorten en maten. Ze zijn als nieuwe ruimtelijke identiteit op onontgonnen gebied gelegd of ze hebben zich al bij hun aanleg meer gevoegd naar het agrarisch cultuurlandschap. Landgoederen zijn te onderscheiden in: Buitenplaats (parkdeel en villa), Boslandgoed (aanzienlijk bosdeel) en Boerenlandgoed (soms villa, maar ook boerderij, agrarisch gebruik in meer ontworpen esthetische setting)

BOERENLANDGOED

B U I T E N P L A AT S

BOSLANDSCHAP

Het Boerenlandgoed voegt zich meer naar het

Een Buitenplaats is een ontworpen ruimtelijke en-

De bosgebieden zijn het meest aangelegd

agrarische cultuurlandschap met veelal verwant-

semble van gebouwen en buitenruimte. Veelal een

voor de bosbouw of als jachtbos voor land-

schap met oude hoevenlandschap. Het erf vormt

park aanwezig dat bestaat uit boomgroepen, open

goedeigenaren op de voormalige woeste/hei-

middelpunt van een samenstel van agrarische

ruimtes, vijver, lanen en andere parkdetails.

de gronden. Bosgebieden bestaan zelden uit alleen bos, meestal ook ingelegen velden.

gebruiksruimtes; een spin in een web. Het verschil met het oude hoevenlandschap is dat er meer ontworpen groenstructuren aanwezig zijn.

BOERENLANDGOED

(Bron: Gids Buitenkans, 2014)

WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

B E K E N E N M AT E N L A N D S C H A P Veel beken zijn gekanaliseerd om de ontwatering voor agrarisch gebruik te optimaliseren. Van oudsher bestaat het aangrenzende matenlandschap uit de natte hooilanden direct aan de beek met randbeplanting van elzen, wilgen, populieren en essen. Een beek neemt gedaante aan van het landschapstype waar het doorheen stroomt: •

Meer meanderend en soms beplant in het oude hoevenlandschap

•

Recht kanaaltje in veldontginning

•

Divers in het boslandschap

(Bron: Gids Buitenkans, 2014)

H+N+S ■ WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

KENMERKEN PER DEELGEBIED Om het buitengebied te kwalificeren is het gebied onderverdeeld in 7 deelgebieden, zie de indeling op de afbeelding op de rechterpagina. De verschillende deelgebieden zijn hierna verder geanalyseerd door middel van themakaarten die hieronder worden beschreven. De eerder beschreven landschapstypen zijn weergegeven per deelgebied in de landschapstypenkaart. In de gebruikerskaart zijn de recreatieve routes (fiets, paard en wandelroutes), de recreatieve verblijfsgebieden (campings, huisjesparken, recreatieplassen, landgoederen) weergeven. Daarnaast zijn in deze kaart de historische erven opgenomen. Sommige van de historische erven zijn nog in bedrijf als agrarisch bedrijf maar de meeste hebben een woonfunctie gekregen. De natuurnetwerk kaart geeft aan waar de gebieden liggen die opgenomen zijn in het natuurnetwerk Nederland (NNN). Het NNN bestaat uit de daadwerkelijke natuurgebieden en de zones ondernemen met water en natuur. In de belevingskaart wordt de ruimtelijke beleving van de deelgebieden weergegeven door middel van zichtlijnen, hoogteverschillen en de beleving van open gebieden en kleinschalig landschappen (ruimte-massa). Hierin zijn ook de stadsranden geanalyseerd waarin wordt weergeven in hoeverre stad en land een relatie met elkaar aangaan. Een drietal foto’s geven een impressie van de deelgebieden weer.

WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

O V E R Z I C H T S K A A R T VA N B U I T E N G E B I E D E N S C H E D E M E T D E 7 V E R S C H I L L E N D E D E E LG E B I E D E N

LONNEKER DRIENE

TWEKKELO

ESMARKE

BOEKELO RUTBEEK

U S S EU LO SSELO BROEKHEURNE

H+N+S ■ WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

GEBRUIKERSKAART

ESMARKE

Routing:

Dit gebied valt samen met de grens van het gebied dat de aloude buurtkring de Esmarke omvat. De

Fietsknooppuntennetwerk

ontwikkeling van de woonwijk de Esmarke heeft het gebied in tweeen gedeeld. Visueel sluit het Wandelroutes

noordelijk deel meer aan bij het gebied Lonneker. Het noordelijke deel omvat twee prachtige landgoederen met buitenplaats en een jonge veldontginning. De overgang stad land is matig. Het zuidelijke deel van de Esmarke kenmerkt zich door heldere overgangen tussen de verschil-

MTB routes Paardennetwerk

lende landschapstypen, een goed geconserveerd en herkenbaar oude hoevenlandschap langs de stadsrand, en veldontginningen die verschillend van karakter zijn. Het betreft een wat oudere ontginning met veel groenelementen en een rechtlijnige verkaveling en een nog wat jongere ontginning die relatief erg open, grootschalig en ruimtelijk is.

Cultuurhistorische elementen: Landgoederen Oude hoeven van voor 1850

Het Aamsveen gelegen tegen de Duitse grens is een waardevol hoogveengebied. De Esmarke heeft over het algemeen een helder en goed leesbaar landschap met mooie overgangen. Als leefgebied van een grote populatie boomkikkers heeft het gebied een extra betekenis. De kwaliteit van de overgang stad en land is wisselend. Van heldere tot meer diffuse overgangen.

LANDSCHAPSTYPE

N AT U U R N E T W E R K

Oude hoevenlandschap

NNN

Essen

Zone ondernemen mer natuur en water buiten de NNN

Veldontginningen Beken en beekdalen Hoogveenlandschap Landgoederen: Boslandschap boerenlandgoed Buitenplaats Ondergeschikt aan functie

Uitwerkingsgebied ontwikkelopgave Natura2000

WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

RUIMTELIJKE BELEVINGSKAART Bedrijven Woningbouw Zichtrelatie stad-land 2

Stadsrand verstopt achter bosschage Rommelige stadsrand Stads rand met rug

naar landschap Ruimte massa:

Open ruimtes Zichtlijnen Essen

Heutinkstraat vormt overgang van woonwijk naar oude hoevenlandschap, hier is sprake van goede zichtrelatie tussen stadsrand en buitengebied

Oude hoevenlandschap kijkend richting de rug van de stuwwal

Allemansveldweg, overgang van oude veldontginning naar jonge veldontginning

H+N+S ■ WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

GEBRUIKERSKAART

BROEKHEURNE

Routing:

Het gebied de Broekheurne bevat twee clusters van waardevolle landgoederen met veel

Fietsknooppuntennetwerk

natuurwaarden, een drietal oude hoevenlandschappen en jonge veldontginningen. Er stromen twee beken die bij de recente landinrichting opgeknapt zijn met meer waarde voor natuur. De

Wandelroutes

overgangen tussen de gebieden zijn wat diffuser, minder herkenbare mix van landschapstypen. Het oude hoevenlandschap tegen de stadsrand aan is nog vrij gaaf en herkenbaar. De beide andere oude hoevenlandschappen zijn wat minder leesbaar.

MTB routes Paardennetwerk

Cultuurhistorische elementen: Landgoederen Oude hoeven van voor 1850

LANDSCHAPSTYPE Oude hoevenlandschap

N AT U U R N E T W E R K

Essen

NNN

Veldontginningen

Zone ondernemen mer na-

Beken en beekdalen Hoogveenlandschap Landgoederen: Boslandschap boerenlandgoed Buitenplaats Ondergeschikt aan functie

tuur en water buiten de NNN Uitwerkingsgebied ontwikkelopgave Natura2000

WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

RUIMTELIJKE BELEVINGSKAART

Bedrijven Woningbouw Zichtrelatie stad-land Stadsrand verstopt achter bosschage 1

Rommelige stadsrand

Stads rand met rug

naar landschap Ruimte massa: Open ruimtes Zichtlijnen Essen

Grote open ruimte in jonge veldontginnings landschapstype.

Drooggevallen beek in boslandschap op overgang naar oude hoevenlandschap

Rondje stad en waterretentie

H+N+S ■ WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

USSELO

GEBRUIKERSKAART

Het deelgebied Usselo bevat veel verschillende landschappelijke identiteiten met daarin ook een aantal nieuwe lagen in het landschap zoals het recreatiegebied het Rutbeek, landelijk wonen

Routing: Fietsknooppuntennetwerk

gebied de Vretberg, het crematorium en de Forelderij. De aloude en omvangrijke Usseleres maakt deel uit van dit gebied. De invloed van stad in oprukkende industriegebieden en snelwegen is in het deelgebied Usselo groot. Recent is er weer veel veranderd met de aanleg van de N18. Er zijn landschappelijke parels in de vorm van landgoederen (Het Zonnebeek en de Helmer) en het gave landschap langs de Boekelerbeek. Het gebied is veelkleurig en gezien de vele ontwikkelingen niet overal evengoed leesbaar.

Wandelroutes MTB routes Paardennetwerk

Cultuurhistorische elementen: Landgoederen Oude hoeven van voor 1850

LANDSCHAPSTYPE N AT U U R N E T W E R K Oude hoevenlandschap NNN Essen Zone ondernemen mer naVeldontginningen

tuur en water buiten de NNN Uitwerkingsgebied ontwik-

Beken en beekdalen Hoogveenlandschap Landgoederen: Boslandschap boerenlandgoed Buitenplaats Ondergeschikt aan functie

kelopgave Natura2000

WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

RUIMTELIJKE BELEVINGSKAART

Bedrijven Woningbouw Zichtrelatie stad-land Stadsrand verstopt achter bosschage Rommelige stadsrand 1 3

Stads rand met rug

naar landschap Ruimte massa: Open ruimtes Zichtlijnen Essen

Buitenplaats het Zonnebeek

Stadsrand staat met achtertuinen richting weilanden en sluit zich af van buitengebied

Beeklopen worden weer teruggebracht in het kader van landinrichting.

H+N+S ■ WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

GEBRUIKERSKAART

BOEKELO

Routing:

Veel landschappelijke kwaliteit in het gebied Boekelo is te vinden in het oude landschap langs

Fietsknooppuntennetwerk

de beken; essen, oude boerderijen, deels grillige verkaveling, veel landschapselementen en nog grotendeels meanderende beken. De historie is goed leesbaar en door de vele elementen en de aanwezigheid van de beken is dit gebied ook voor natuur van belang. Ook de landgoederen Hof te Boekelo, het Teesink en de Wele zijn zeer waardevol in hun mix van historische gebouwen, ontworpen landschap en natuur. De veldontginningsgebieden ten zuiden van het oude hoevenlandschap zijn vanuit landschappelijk historisch oogpunt minder interessant en leesbaar.

Wandelroutes MTB routes Paardennetwerk

Cultuurhistorische elementen: Landgoederen Oude hoeven van voor 1850

LANDSCHAPSTYPE N AT U U R N E T W E R K Oude hoevenlandschap NNN Essen Zone ondernemen mer naVeldontginningen Beken en beekdalen Hoogveenlandschap Landgoederen: Boslandschap boerenlandgoed Buitenplaats Ondergeschikt aan functie

tuur en water buiten de NNN Uitwerkingsgebied ontwikkelopgave Natura2000

WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

RUIMTELIJKE BELEVINGSKAART

Bedrijven Woningbouw Zichtrelatie stad-land

Stadsrand verstopt achter bosschage Rommelige stadsrand Stads rand met rug naar landschap Ruimte massa: 1 Open ruimtes 3 Zichtlijnen Essen

Boekelerbeek op landgoed Hof te Boekelo

Landgoed op overgang van jonge veldontginning naar oude hoevenlandschap

Fietsknooppunt met kruising zandweg door open ruimte van veldontginning. Vaak zijn dit armere gronden.

H+N+S ■ WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

GEBRUIKERSKAART

TWEKKELO

Routing: Fietsknooppuntennetwerk

In de buurtschap Twekkelo liggen twee grotere landgoederen, Het Stroot en Cristinalust. Het Landgoed het Stroot omvat een Buitenplaats met veel historische waarden (bebouwing en park), daarnaast bos, hei en velden. Cristinalust is het naastgelegen boslandgoed. Het grootste deel van Twekkelo is een nog zeer gaaf oude hoevenlandschap met veel historische boerderijen, goed herkenbare essen veel kleine elementen en beken. In het oude hoevenlandschap liggen nog een aantal kleinere landgoederen. De identiteit van het hoevenlandschap is goed bewaard gebleven.

Wandelroutes MTB routes Paardennetwerk

Het gebied is dankzij een stelsel van door de buurtschap aangelegde wandelpaden goed ontsloten en beleefbaar. Twekkelo is een waardevolle groene buffer tussen Hengelo en Enschede. De buurtschap Twekkelo hoort overigens ook voor een deel bij Hengelo. Het totale gebied van deze buurtschap vormt ook landschappelijk een eenheid.

Cultuurhistorische elementen: Landgoederen Oude hoeven van voor 1850

tuur en water buiten de NNN Uitwerkingsgebied ontwikkelopgave Natura2000

WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

RUIMTELIJKE BELEVINGSKAART Bedrijven Woningbouw Zichtrelatie stad-land 3

Stadsrand verstopt achter bosschage Rommelige stadsrand

1 2

Stads rand met rug naar landschap Ruimte massa: Open ruimtes Zichtlijnen Essen

Landgoed op oude hoevenlandschap

Buitenplaats Strootman in oude oude hoevenlandschap was vroeger hoofdgebouw van reeks landgoederen.

Kleinschalig oude hoevenlandschap

H+N+S ■ WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

GEBRUIKERSKAART

DRIENE

Routing:

Driene bestaat voor het overgrote deel uit bosrijke landgoederen. Het grootste deel van Driene ligt in Enschede, maar Driene loopt door in Hengelo. Historische waarden, natuur- en belevingswaarden zijn hoog, geliefd uitloopgebied voor de stedeling van zowel Hengelo als Enschede. Bijna het hele gebied is aangewezen als NNN en Natura 2000 gebied het Lonnekermeer is er onderdeel van. Het groene gebied dringt met het Wageler en het Ledeboerpark diep het stedelijk gebied in en omvat daarbij ook een gaaf stuk oude hoevenlandschap. De beken meanderen hier grotendeels door de natuur. De waterbekkens van

Fietsknooppuntennetwerk Wandelroutes MTB routes Paardennetwerk

Vitens hebben een andere identiteit, maar passen hier dankzij hun ligging tussen de bossen zeer goed en voegen extra waarde toe.

Cultuurhistorische elementen: Landgoederen Oude hoeven van voor 1850

LANDSCHAPSTYPE Oude hoevenlandschap Essen Veldontginningen Beken en beekdalen Hoogveenlandschap Landgoederen: Boslandschap boerenlandgoed Buitenplaats Ondergeschikt aan functie

N AT U U R N E T W E R K NNN Zone ondernemen mer natuur en water buiten de NNN Uitwerkingsgebied ontwikkelopgave Natura2000

WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

RUIMTELIJKE BELEVINGSKAART Bedrijven Woningbouw 3

Zichtrelatie stad-land Stadsrand verstopt achter bosschage

Rommelige stadsrand

2 Stads rand met rug naar landschap Ruimte massa: Open ruimtes Zichtlijnen Essen

Stukje oude hoevenlandschap in boslandschap

Bos rondom het waterwingebied van Vitens.

Plantage van sierheesters kan gezien worden als een veranderend landschap t.o.v. traditionele landbouw

H+N+S ■ WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

GEBRUIKERSKAART

LONNEKER

Routing:

De gehele noordoosthoek van Enschede valt onder de buurtschap Lonneker. Dit gebied is daarmee

Fietsknooppuntennetwerk

veruit het grootste deelgebied. De diversiteit is ook hier groot. Afwisseling van bossen, kleinschalige oudere landschappen, de rationelere veldontginningen, buitenplaatsen. De scheidslijn is niet altijd even duidelijk. De oudste bossen van Enschede liggen hier, de Lonnekerberg, het Haagse bos en de Hoge Boekel waren al voor de eeuwwisseling bebost. Wederom een erfenis van de textielfabrikanten. Het reliëf dat samenhangt met de aanwezigheid van de stuwwal is op veel plaatsen goed beleefbaar. De beken ontspringen op de stuwwal en zijn deels in hun oude meanderende bed-

Wandelroutes MTB routes Paardennetwerk

ding aanwezig, of deze is weer hersteld bij de laatste landinrichting. Veel van het gebied is aangewezen als NNN.

Cultuurhistorische elementen: Landgoederen Oude hoeven van voor 1850

LANDSCHAPSTYPE N AT U U R N E T W E R K Oude hoevenlandschap Essen

NNN Zone ondernemen mer na-

Veldontginningen

tuur en water buiten de NNN Uitwerkingsgebied ontwik-

Beken en beekdalen Hoogveenlandschap Landgoederen: Boslandschap boerenlandgoed Buitenplaats Ondergeschikt aan functie

kelopgave Natura2000

WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

RUIMTELIJKE BELEVINGSKAART Bedrijven Woningbouw Zichtrelatie stad-land Stadsrand verstopt ach-

ter bosschage Rommelige stadsrand Stads rand met rug

naar landschap 3

Ruimte massa: Open ruimtes Zichtlijnen Essen

Dorpsentree van Lonneker met de Lonnekermolen in oude hoevenlandschap

Open veldontginning Lonneker beeld vanaf de landweerweg.

Wandelpad lopend over de top van de stuwwal

H+N+S ■ WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

WAARDERINGSKAART

Aan alle afzonderlijke landschappelijke eenheden in het buitengebied van Enschede is een specifieke waarde toegekend. Deze waarde is gebaseerd op de intrinsieke waarde van het landschapstype in combinatie met een beoordeling van de kwaliteit van de huidige situatie ‘in het veld’. De waarderingskaart geeft een gebiedsdekkend

Hoge waarde

Bij de eerste ronde vormde de ‘intrinsieke kwaliteit’ van een

Een gebied van hoge landschappelijke waarde heeft een rijke

landschapstype de basis voor de classificatie. De achterliggende

afleesbare geschiedenis, is aantrekkelijk en toegankelijk en

gedachte is dat een aantal landschapstypen door de ouderdom,

heeft ecologische betekenis. Er zijn Twente meer van dergelijke

relatie met de ondergrond, samenhang, expressie en uniciteit van

gebieden, maar de waarde van elk gebied op zich is onvervangbaar.

grotere betekenis is dan andere landschapstypen.

Qua uniciteit, gaafheid en samenhang scoort een gebied van hoge waarde net iets minder dan een gebied van zeer hoge waarde.

In de eerste ronde is aan de landgoederen, beekdalen en het

overzicht. Deze kaart vormt een bouwsteen voor later te

Sommige kenmerken zijn in de basis nog degelijk aanwezig, maar

hoogveengebied een zeer hoge waarde toegekend.

maken keuzes over behoud en ontwikkeling.

komen op dit moment in de praktijk niet meer zo nadrukkelijk tot

De beekdalen (beken en matenlandschap) zijn van groot belang

WAARDEN

expressie.

als structurerende, in potentie natuurrijke elementen (belangrijke

Bij de waardering is gebruik gemaakt van de kwalificaties ‘zeer hoge waarde’, ‘hoge waarde’ en ‘basiswaarde’. De reden voor toekenning ligt in onderliggende kenmerken van het landschap. Onderliggende kenmerken zijn bijvoorbeeld de morfologie, een rijke geschiedenis, de ecologische betekenis, de betekenis als aantrekkelijk en toegankelijk uitloopgebied of de betekenis als landbouwgebied. Vooral of en de wijze waarop deze afzonderlijke kenmerken met elkaar in samenhang tot expressie komen is van belang bij de waardering. Zeer hoge waarde Beleefbare cultuurhistorie heeft een stevig accent in de

ecologische verbinding) met een hoge belevingswaarde. Ook al Basiswaarde

komt dit op dit moment niet overal werkelijk tot expressie. De

Gebieden met een basiswaarde hebben betekenis als onderdeel

beekdalen doorkruisen de diverselandschapstypenen zijn om

van de samenhangende groene ruimte rond Enschede. Over het

die reden niet meegenomen in de tweede beoordelingsronde.

algemeen zijn deze landschappelijke eenheden niet meer zo

Landgoederen zijn er in soorten en maten, (buitenplaatsen,

gaaf. In de loop van de tijd hebben zich verschillende ruimtelijke

boerenlandgoed, boslandgoed) en behoren tot het specifieke

ontwikkelingen voltrokken die de authentieke kwaliteiten

DNA van Enschede. Dat betekent dat ze Enschede uniek maken.

overstijgen. De oorspronkelijke samenhang met het Twentse

Ze hebben gemeen dat ze veel natuur herbergen, een grote

landschap als geheel is verloren gegaan. Deze gebieden zouden

esthetische en belevingswaarde hebben en veelal ook een rijke

overal voor kunnen komen. Een andere reden voor het toekennen

historie die goed afgelezen kan worden. De landgoederen

van een basiswaarde is een uitgesproken monofunctioneel gebruik,

tekenen de geschiedenis van Enschede als textielstad. Ze

zoals landbouwgebied zonder bijzondere ecologische betekenis.

maken vrijwel allemaal als bestaande natuur deel uit van het nationale natuurnetwerk. Als Natura2000 gebied hebben het

waardering. Een landschap van zeer hoge waarde heeft een rijke geschiedenis die afleesbaar is én ook nu nog de basis vormt van

WA A R D E R I N G I N T W E E S TA P P E N

een aantrekkelijk en toegankelijk gebied met ecologische waarden.

Door bovenstaande omschrijving van de klassen en uiteenzetting

Een landschap van zeer hoge waarde is over het algemeen

van de methode zijn de keuzen navolgbaar en wordt het gesprek

uitgesproken gaaf en heeft vanwege de authenticiteit en uniciteit

hierover mogelijk gemaakt. Het toekennen van waarden aan

betekenis voor Enschede, de ruime regio en zelfs daarbuiten.

landschappen heeft echter ook een subjectief element. Laat

De waarde van een dergelijk gebied is door de eeuwen heen

duidelijk zijn dat elke indeling in gebieden en categorisering de

ontstaan en onvervangbaar. Een landschappelijke eenheid met

werkelijkheid te kort doet. Zo zijn er pareltjes binnen gebieden die

een hoge ecologische betekenis is ook met een ‘zeer hoge waarde’

we als basis kwalificeren en zijn er minpunten (landschappelijk

gekwalificeerd. Verder heeft een landschappelijke eenheid van

dan) binnen gebieden die we een zeer hoge waarde toekennen. Elk

zeer hoge waarde over het algemeen een sterke relatie met de

landschap verdient aandacht en zorg.

omliggende landschappen en is het van belang voor het begrip van het Enschedese landschap als geheel.

Eerste ronde Het toekennen van waarden heeft plaatsgevonden in twee ronden.

hoogveengebied het Aamsveen en het Lonnekermeer een bijzondere natuurstatus Landschappelijke eenheden van het landschapstype het oude hoevenlandschap plaatsen we in de eerste ronde integraal in de categorie hoge waarde. In principe zijn deze gebieden rijk aan historische elementen (boerderijen, essen), kleinschalig reliëf en dooraderd met kleine elementen en daarom ook (in potentie) rijk aan natuur. Het zijn over het algemeen landschappen die als zeer aantrekkelijk worden ervaren. En specifiek zijn voor het Twentse landschap. De jonge veldontginningen worden in de eerste ronde met een basiswaarde gekwalificeerd. Het zijn landschapstypen met minder

WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

historische waarden, met doorgaans relatief grootschalig en

WAARDERINGSKAART

monofunctioneel landbouwkundig gebruik en derhalve ook minder van betekenis voor natuur. Ze zijn niet specifiek voor Twente of Enschede, maar zouden overal voor kunnen komen.

ZEER HOOG

Tweede ronde In een tweede ronde is de classificatie uit de eerste ronde

HOOG

LONNEKER

aangescherpt met behulp van bevindingen uit terreinbezoek. Daarbij is bekeken in hoeverre de eerdere aanname standhield

BASIS

of dat aanpassing nodig was naar een andere categorie. Meestal

DRIENE

ging het om één categorie hoger, in een enkel geval ging een gebied twee treden omhoog (van basiswaarde naar zeer hoge waarde). Een reden voor aanpassing is bijvoorbeeld dat ter plaatse een uitgesproken hoge gaafheid werd aangetroffen, of dat een gebied onmisbaar bleek voor de beleving van de landschappelijke samenhang van een groter gebied. Een aantal gebieden zijn in de tweede ronde lager gewaardeerd, vooral wanneer in hoge mate sprake was van verloren gegane kwaliteit door bijvoorbeeld nabije verstedelijking en/of verommeling.

TWEKKELO

De opwaardering van ‘hoge kwaliteit’ naar ‘zeer hoge kwaliteit’ heeft vooral betrekking op een aantal uitgesproken gave landschappen van het oude hoevenlandschap. Een aantal veldontginningslandschappen wordt in de tweede ronde hoger gewaardeerd omdat ze juist in de afwisseling en samenhang van meer besloten kleinschalig landschap en open jong landschap een grote belevingswaarde hebben, de ontginningsgeschiedenis illustreren en/of een sterke eigen identiteit hebben.

WAARDE-

RONDE

ESMARKE

LANDSCHAPSTYPEN:

RING: ZEER

•

Landgoederen

HOOG

•

Boslandschappen

•

Beekdalen

•

Hoogveenlandschap

HOOG

•

Oude hoevenlandschap

BASIS

•

Veldontginningslandschap

DE TWEE WAARDERINGS RONDEN

BOEKELO RUTBEEK USSELO BROEKHEURNE

WAARDERINGSKAART ESMARKE

ESMARKE

H+N+S ■ WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

LEGENDA: LANDSCHAPSWAARDERING: Zeer hoog Hoog Basis Opwaardering van deelgebied in de 2e ronde met een catogorie Opwaardering van deelgebied in de 2e ronde met twee catogorien Afwaardering van deelgebied in de 2e ronde met een catogorie Afwaardering van deelgebied in de 2e ronde met twee catogorien

LANDSCHAPTYPEN: Oude Hoevenlandschap met essen

Veldontginningslandschap Beken en matenlanden 1

Buitenplaats (landgoederen)

Boerenlandgoed (landgoederen) Boslandschap

Hoogveenlandschap

Landschap ondergeschikt aan functie

WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

B E S C H R I J V I N G VA N D E W A A R D E R I N G P E R L A N D S C H A P S T Y P E

OUDE HOEVENLANDSCHAP

HOOGVEENLANDSCHAP het Aamsveen is een van de laatste hoogveengebieden van Twente en sluit aan op het grotere

Het oude hoevenlandschap ligt hier direct aan de stad. Het is een nog zeer authentiek, goed leesbaar

hoogveen gebied in Duitsland. Het is een zeer belangrijk natuurgebied o.a. door de aanwezigheid

landschap met verschillende essen die in samenhang met de stuwwal voor glooiing in het landschap

van boomkikkers, maar ook om de aanwezigheid van levend hoogveen. Het is aangewezen als

zorgen. Er zijn nog veel oude boerderijen aanwezig. Het gebied gaat grotendeels een goede relatie aan

natura 2000 gebied. Het gebied is een bekend en aantrekkelijk wandelgebied voor Enschedeers.

met de stadsrand en wordt veel gebruikt en gewaardeerd door omwonenden. Gezien de kleinschalig-

blijft zeer hoog

heid en oude landschapselementen ook waardevol voor natuur.

BOSLANDSCHAP

In 2e ronde daarom opgewaardeerd van hoog naar zeer hoog

VELDONTGINNINGEN

Landgoederenzone in de stadsrand. Grotendeels ontworpen landschap met veel bos en mooie parkachtige uitstraling. Buitenplaats aanwezig. Oud bos en extensief agrarisch gebruik zorgen voor een hoge natuur waarde.

Rest ruimte tussen spoorlijn en weg, rommelige stadsrand.

De buitenplaats is onderdeel van hierboven beschreven boslandschap. Kwaliteit van het

Blijft basis

ensemble van bebouwing en omgeving is groot, cultuurhistorische waarde, spiegel Van Enschedese geschiedenis.

Veldontginning met een ecologisch waardevol heiderelict. De relatie met de ecozone door de woon-

wijk de Esmarke is hier van belang. Het is een open gebied met weinig landschapselementen, intensief agrarisch gebruik en weinig natuurwaarden.

Blijft basis

Een vroege veldontginning, rechtlijnig ontgonnen maar met waardevolle heiderestanten en bosgebiedjes. Oogt kleinschalig door aanwezigheid van de grote groene elementen. De situering op de flank van de stuwwal maakt het landschap hier glooiend. Dit alles samen maakt dit deelgebied waardevol voor natuur en aantrekkelijk.

In de 2e ronde daarom opgewaardeerd van basis naar zeer hoog 4

Een wat jongere veldontginning dan 3, vrij open landschap met daarin ook bebouwingslinten. De relatie stad land is enigszins rommelig. De Glanerbeek is een belangrijke structuurdrager.

Blijft basis 5

De ontginningen vonden vanuit de kant van de stad plaats. Dit gebied is een nog wat jongere veldontginning. Zeer open, rechtlijnige, grootschalige verkaveling met enkele houtsingels. De beekdalen zijn herkenbaar als een licht reliëf in het landschap. De nabijheid van het Aamsveen en de aanwezigheid van vele poelen en enkele basisbiothopen maken het gebied tot een geschikte habitat voor de boomkikker. Gebied is daarnaast intensief in gebruik voor de landbouw. Door de grote mate van openheid, heldere groenstructuren en weinig bebouwing is er een mooie beleving van de ruimte. Buitenplaats op Veldontginning. Huize Holterhof is een opvallend parkachtig element in het open landschap van de veldontginning.

In de 2e ronde daarom opgewaardeerd van basis naar hoog

blijft zeer hoog

WAARDERINGSKAART BROEKHEURNE

BROEKHEURNE

H+N+S ■ WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

LANDSCHAPTYPEN: Oude Hoevenlandschap met essen

Veldontginningslandschap Beken en matenlanden 1

Buitenplaats (landgoederen)

Boerenlandgoed (landgoederen) Boslandschap

Hoogveenlandschap

Landschap ondergeschikt aan functie

WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

B E S C H R I J V I N G VA N D E W A A R D E R I N G P E R L A N D S C H A P S T Y P E

BOSLANDSCHAP

OUDE HOEVENLANDSCHAP 1

Goed herkenbaar oude hoevenlandschap in de stadsrand, de es is nadrukkelijk aanwezig en er liggen

twee waardevolle beken.

De landgoederen Het Stroink, het Smalenbroek, het Spik en het Berenbroek liggen in dit gebied. Een mix van bos en natuurgebieden, akkergebieden, weilanden, een park met vijver en lanen en monumentale boerderijen en een villa maken dit gebied erg aantrekkelijk en

In 2e ronde opgewaardeerd naar zeer hoog

waardevol voor natuur. Landschap Overijssel is de beheerder van het overgrote deel van het gebied. Gelegen in de stadsrand is het een veel gebruikt en aantrekkelijk uitloop gebied voor

Oud landschap, de essen zijn nog herkenbaar, maar verder niet duidelijk leesbaar als oud landschap,

de stedeling.

wel monumentale oude boerderij aanwezig en fraaie overgang met het noordelijke gelegen bosgebied.

De buitenplaats Smalenbroek maakt onderdeel uit van het gebied. Het Smalenbroek bestond

Gebied houdt waardering hoog

al in 1346 en is in eigendom gekomen van textielfamilie Ter Kuile die er eind 19 tiende eeuw een park met vijver en lanen door landschapsarchitect Wattez liet aanleggen.

blijft zeer hoog

Oud landschap, agrarisch gebruik al goed zichtbaar op de kaart van 1900, de kleinschalige verkaveling van destijds is niet meer herkenbaar wel relicten aanwezig en nog steeds aantrekkelijk landschap met groene elementen en wat grilliger verkaveling dan veldontginning. Ook de sporen van de voormalige spoorlijn richting Duitsland zijn goed te zien. Een voormalige turfstrooiselfabriek en de oude bebouwing aan het spoor waaronder de douane woningen (restant station broekheurne??) maken het gebied cultuurhistorisch extra interessant.

Omdat het oude hoevenlandschap hier niet meer echt goed herkenbaar is blijft de waardering hoog i.p.v. zeer hoog

VELDONTGINNINGEN 1

Strak rechtlijnig verkaveld open gebied met weinig groene elementen op wat wegbeplanting na. Gebruik is overwegend agrarisch.

Blijft basis 2

Grotendeels lege, open, jonge veldontginning, intensief agrarisch gebruik. Basisbiothoop ten behoeve van boomkikkerpopulatie aanwezig als stepping stone naar zuidelijker gelegen Witte veen.

Blijft basis 3

Jonge veldontginning ingeklemd tussen oude hoeven landschappen met een enkele oude kamp (eenmanses) als ouder relict. Daarnaast een aantal forse groene elementen waaronder ook kleine bosjes. Deze groene dooradering maakt het gebied aantrekkelijk kwa beleving en voor natuur.

In de 2e ronde daarom opgewaardeerd van basis naar hoog

Bosgebied van en om het boerenlandgoed het Groot Brunink. Ook de geschiedenis van dit landgoed gaat ver terug. Verweving met het oude hoevenlandschap. Het is een landgoed met daarop het historische boerderijencomplex Hof Brunink. Op het landgoed wordt extensief geboerd. Het ensemble van bossen, beek, velden en historische gebouwen maken het gebied waardevol voor natuur. Er wordt volop gewandeld en gefietst.

blijft zeer hoog

WAARDERINGSKAART USSELO

USSELO

H+N+S ■ WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

LEGENDA:

Zeer hoog Hoog Basis Opwaardering van deelgebied in de 2e ronde met een catogorie Opwaardering van deelgebied in de 2e ronde met twee catogorien Afwaardering van deelgebied in de 2e ronde met een catogorie Afwaardering van deelgebied in de 2e ronde met twee catogorien

Oude Hoevenlandschap met essen

Veldontginningslandschap Beken en matenlanden 1

Buitenplaats (landgoederen)

Boerenlandgoed (landgoederen) Boslandschap

Hoogveenlandschap

Landschap ondergeschikt aan functie

WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

B E S C H R I J V I N G VA N D E W A A R D E R I N G P E R L A N D S C H A P S T Y P E

OUDE HOEVENLANDSCHAP

Het noordelijk deel van de Usseleres is ingeklemd geraakt tussen stad (met veel zicht op industrie) en

VELDONTGINNINGEN Klein gebied aan de oostkant van de N18. Het hoort bij de buurtschap Usselo, maar maakt landschap-

pelijk meer deel uit van Boekelo. Zie voor beschrijving bij beschrijvingen Boekelo.

wegen. De historische es is goed herkenbaar in de bolling, maar de context is verloren gegaan, het is

Waardering van basis naar hoog.

daardoor een gebied dat nog maar beperkt beleefbaar is als landelijk gebied. Ook de oostkrans heeft veel van haar identiteit verloren. De relatie met de stadrand is rommelig.

De waardering van noordelijke bolling en oostkrans is daarom van hoog naar basis gegaan.

De noordelijke westflank (gebied boven de rw 35) is eveneens ingeklemd tussen stedelijkheid. Dit gebied heeft echter met haar historische boerderijen en deels nog intacte verkavelingsstructuur en

Veldontginning met veel groene structuren, opgenomen in het landgoed Zonnebeek.

Hoge belevingswaarde, van basis naar zeer hoog. 3

groene dooradering. Open ruimtes, groenelementen in beeld en beperkte bebouwing maken deze

oude groenelementen een duidelijker landelijk karakter met een nog leesbare geschiedenis. De harde

gebiedjes aantrekkelijk.

stadsrand wordt hier dankzij het groen verzacht.

Waardering allebei van basis naar hoog.

Dit gebied blijft daarom hoog gewaardeerd. 4 3

3 en 5 Veldontginningen omkaderd door bosranden, rechtlijnige rationele verkaveling met enige

Jonge veldontginning langs Hagmolenbeek. Geen duidelijke onderscheidende kwaliteiten.

Blijft basis

Het zuidelijk deel van de Usseleres, bolling en krans, heeft een veel landelijker uitstraling. Wel is de bebouwingsdichtheid, ook door de ligging van Usselo in dit gebied, vrij groot. De kransen ogen daardoor enigszins verrommeld. Wel zijn er in de krans nog veel historische bebouwing en groene struc-

Veldontginning waarvan deel oude huisvuilgronden. Open landschap met beperkte aanwezigheid

turen aanwezig wat maakt dat het landschap nog wel enigszins herkenbaar is als oud landschap.

groene elementen in de vorm van bomenrijen. Intensief agrarisch gebruik.

Het boerenlandgoed “de Helmer” is vanuit het eeuwenoude erf de Helmer ontwikkeld en harmoni-

Waardering basis.

eert in die zin met het omringende landschap. Het is een van de vele buitens die door textielfabrikanten zijn aangelegd. Op het landgoed bevinden zich omringd door bos, een noude kamp, beek en

BOSLANDSCHAP

vijver, een drietal monumentale boerderijen, een theekoepel, en een put die allen rijksmonument zijn.

Waardering blijft zeer hoog

Het grootste deel van dit gebied hoor bij het landgoed Zonnebeek en is in beheer als natuurgebied

en opengesteld voor wandelaars. Samen met een wat noordelijker gelegen heideterrein is het gebied waardevol voor natuur. Een groot deel is aangewezen als Natuur Netwerk Nederland.

Goed leesbaar en beleefbaar kleinschalig stadsrandgebied met een prominente rol voor de nieuw

Waardering zeer hoog

ingerichte beek met stadsrand pad. Veel mensen maken hier een ommetje. Dankzij beek en groene structuren ook van belang voor natuur.

Waardering zeer hoog.

2 en 3 Zijn wat kleinere bosgebiedjes met daarin wat zomerhuisjes en Camping Twente. Ook onderdeel van Natuur Netwerk Nederland.

Waardering zeer hoog. 5

Oud kleinschalig landschap aan de meanderende beek. Het gebied is omsloten door bos en de zeer markante buitenplaats “het Zonnebeek” maakt er deel van uit. Veel belevingswaarde. Waardering

LANDSCHAP ONDERGESCHIKT AAN FUNCTIE

zeer hoog. De monumentale villa, het koetshuis en het omringende park van het Zonnebeek liggen op het oude hoeven landschap. Het Zonnebeek omvat echter ook bos, heide en velden (boslandschap 1 en venldontginning 2). Het is in totaal 130 hectare groot en is als een van de voornaamste textiel landgoederen van grote cultuurhistorische betekenis voor de stad.

Waardering vanhoog naar zeer hoog.

Crematorium, bebouwingscomplex met veel parkeren in groene parkachtige setting.

De Forelderij, tuinen en visvijvers met horecagelegenheid

Voormalig zomerhuisjesterrein, nu landelijk wonen. Veel huisjes in het bos.

Recreatiegebied Rutbeek. Intensief gebruikt dagrecreatief terrein in groene setting. Grotendeels omgeven door bos

WAARDERINGSKAART BOEKELO-RUTBEEK

BROEKELO - RUTBEEK

H+N+S ■ WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

LEGENDA:

Oude Hoevenlandschap met essen

Veldontginningslandschap Beken en matenlanden 1

Buitenplaats (landgoederen)

Boerenlandgoed (landgoederen) Boslandschap

Hoogveenlandschap

Landschap ondergeschikt aan functie

WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

B E S C H R I J V I N G VA N D E W A A R D E R I N G P E R L A N D S C H A P S T Y P E

OUDE HOEVENLANDSCHAP 1

Aan de westkant van het bosgebied van landgoed Hof te Boekelo ligt een groen dooraderd

VELDONTGINNINGEN Grensgebied van Enschede met Haaksbergen. Groot gebied met weliswaar een aantal gave onder-

delen, waaronder het restant van een matenlandschap, maar dat in zijn algemeenheid, kaler en wat

kleinschalig gebied dat deels nog onderdeel is van het landgoed. Deels ook relicten van het oude

diffuser oogt. Natuurwaarden lijken doorgaans matig. Het gebied tegen het Rutbekerveld aan is leeg

maten landschap aan de Boekelerbeek.

en in intensief agrarisch gebruik.

Het is een prachtig gebied, de waardering gaat van hoog naar zeer hoog 2

Aan en in de buurt van beken vonden de eerste landbouwontginningen plaats. In het deelgebied

De waardering blijft basis. 2

Veldontginning met veel bossen. Afwisselend en groen dooraderd, rechtlijnig verkaveld. Grote delen

Boekelo is dat goed te zien, de oudste landschappen, liggen rondom of aan de beken. Meanderende

maken deel uit van het NNN. Met ligging aan de beek en tegen het landgoed Hof te Boekelo aan wordt

beken, essen, kleinschalige grillige verkaveling met nog veel groene elementen (bosjes en

de waardering zeer hoog i.p.v. basis.

houtwallen) en oude boerderijen. Veel is hier zoals het al heel lang geweest is. Het landschap heeft een duidelijke identiteit, een grote cultuurhistorische waarde en een met zijn groene dooradering

Grootschalige verkaveling, heldere structuur met op achtergrond bos- en groenelementen. De beek is

samenhangende waarde voor natuur. Het is een aantrekkelijk gebied waar veel gefietst wordt. De

bij de herinrichting natuurlijker ingericht.

waardering is daarmee zeer hoog. Kenmerkend voor dit gebied is de aanwezigheid van een aantal

Waardering gaat van basis naar hoog.

landgoederen (oranje 1 de buitenplaatsen de Wele en het Teesink) die op en tegen het oude landschap aan, zijn aangelegd. Het zijn ontworpen landschappen die harmonieren met de omgeving. Ze geven

BOSLANDSCHAP

een extra dimensie aan het landschap. De groenstructuur is er dichter en met een meer parkachtige uitstraling. Ook deze landgoederen zijn erfenissen van textielfabrikanten. Op het oude hoeven landschap ligt ook het boerenlandgoed de Keizer. Ook hier is een extra ontworpen laag die goed harmonieert met het oude landschap toegevoegd.

Dit gebied bestaat voor een belangrijk deel uit het landgoed “Hof te Boekelo”. Het meest westelijke deel hoort er niet bij. Dat is bos, veld en natuurgebied dat behoort tot de NNN en de zone onderne-

Het boerenlandgoed “de Helmer” is vanuit het eeuwenoude erf de Helmer ontwikkeld en harmoni-

men met water en natuur. Hof te Boekelo is deels gelegen op het oude hoevenlandschap en deels

eert in die zin met het omringende landschap. Het is een van de vele buitens die door textielfabri-

als ontginningsbos (boslandschap 1) aangelegd. Hof te Boekelo heeft daarmee kenmerken van een

kanten zijn aangelegd. Op het landgoed bevinden zich omringd door bos, een noude kamp, beek en

boerenlandgoed als ook van een boslandgoed. Het landgoed kent al een heel lange geschiedenis.

vijver, een drietal monumentale boerderijen, een theekoepel, en een put die allen rijksmonument

Het wordt al genoemd rond 1450. Van 1570 tot 1820 stond hier een Havezathe. Sinds 1822 wordt het

zijn. Zeer hoge waardering

landgoed door de familie van Heek (textielfabrikantenfamilie) beheerd. Het landgoed omvat diverse boerderijen, kent een zeer extensief agrarisch gebruik en hoge natuurwaarden. De ecoduct over de

RW 35 “landt” op het landgoed.

Structuurrijk oud matenlandschap. De voormalige kleine hooilandjes aan de beek zijn hier nog deels

Waardering zeer hoog

herkenbaar. Een mooi relict van het bijna verloren gegane landschapstype matenlanden (aan de beek). Waardering is daarom zeer hoog.

Bosgebied horend bij op Haaksbergens grondgebied gelegen “buiten”. Betreft een fraai bosgebied, dat onderdeel is van het NNN.

Waardering zeer hoog

Oude hoevenlandschap met herkenbare essen, meanderende beek en historische bebouwing.

Waardering zeer hoog.

LANDSCHAP ONDERGESCHIKT AAN FUNCTIE

Drie aaneengesloten nieuwere functies: Bad Boekelo, hotel conferentieoord op de plek van het voormalig zwembad Bad Boekelo, Een Zomerhuisjesterrein en het voormalig labyrint, nu outdooractiviteiten

Camping Buytenplaets

Rutbekerveld, zandwinningsgebied

WAARDERINGSKAART TWEKKELO

H+N+S ■ WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

LANDSCHAPTYPEN: Oude Hoevenlandschap met essen

Veldontginningslandschap Beken en matenlanden 1

Buitenplaats (landgoederen)

Boerenlandgoed (landgoederen) Boslandschap

Hoogveenlandschap

Landschap ondergeschikt aan functie

WAARDERING BUITENGEBIED ENSCHEDE

B E S C H R I J V I N G VA N D E W A A R D E R I N G P E R L A N D S C H A P S T Y P E

OUDE HOEVENLANDSCHAP 1

Dit deel van Twekkelo is voor het overgrote deel erg goed bewaard gebleven. Goed zichtbare essen, met hun karakteristieke bolling, veel kleine landschapselementen en mooie oude boerderijen maken het landschap aantrekkelijk en kenmerkend voor Twente/Enschede. Dit deelgebied is dankzij de dichte groene dooradering en redelijk extensief agrarisch gebruik ook rijk aan natuur. ’Heel Twekkelo, zo ook dit stuk, is dooraderd met wandelpaden en is zodoende een populair uitloop gebied voor de stedeling. Het boerenlandgoed versterkt hier de bestaande kwaliteit van het oude hoevenlandschap. Als ontworpen eenheid is er extra aandacht geweest voor de inrichting. Dat komt terug in de meer parkachtige uitstraling. Dit is niet strijdig met de identiteit van het oude hoevenlandschap maar aanvullend.

Het gebied wordt tot zeer hoog opgewaardeerd

VELDONTGINNINGEN 1

Deze jonge veldontginning heeft grote ruimtes, weinig bebouwing, rechte groene lijnelementen en een bos dat verbonden is met de aangelegen landgoederen. In westelijke richting grenst het gebied aan Twence. Daar is recent veel geinvesteerd in het verbeteren van beken en het landschap. Dat maakt dat het gebied ook van betekenis is voor natuur. Ook de aanleg van een ecoduct over de RW35 die in dit gebied “landt” en de natuur van Boekelo en Twekkelo weer verbindt, maakt dat het gebied van betekenis is voor natuur. Voordat de RW 35 werd aangelegd waren de landgoederen van Twekkelo en Boekelo een geheel.

We waarderen het gebied op naar hoge kwaliteit in plaats van basis. Een deel van het gebied hoort nog bij het Landgoed het Stroot. 2

Grootschalig en rechtlijnig verkaveld, met een paar robuuste groene lijnelementen en een retentievijver van het waterschap. Stedelijke inklemming doet zich hier goed gevoelen. Onderscheid zich duidelijk van het oude hoeven landschap waar het tegen aan ligt.

Gebied blijft basis

BOSLANDSCHAP 1

De hier aanwezige landgoederen het Stroot en Cristinalust maken onderdeel uit van de erfenis van de textielgeschiedenis van Enschede. Het Stroot heeft naast het boslandschap ook een deel buitenplaats met oude villa, koetshuis, historische tuin en park en oude boerderij. De buitenplaats is een rijksmonument en van hoge cultuurhistorische en esthetische betekenis. De landgoederen zijn waardevolle natuur/bosgebieden en er wordt veel gewandeld.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=enschede&id=1220daaf-bf05-46d9-8197-6ad02e6f1a8d