Kansrijk Enschede 2023-2033 juni 2023 (aangepast)
Tekst van het document
GEMEENTE ENSCHEDE
K A N S R I JK E N S C H E D E 20 2 3-20 3 3 D E T O E K O M S T T ELT! N I E T JE A F K O M S T MEI 2023
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
BIJLAGEN
I NL E I D I N G Voor u ligt de nota Kansrijk Enschede 2023-2033 als eerste opmaat voor gelijkere kansen voor kinderen en jongeren tot 27 jaar. De basis van deze nota komt voort uit het document Enschedese strategie Kansengelijkheid voor ieder kind 2020-2024. De pijlers in deze nota zijn de beleidsterreinen onderwijs, gezondheid en inkomen. Bij vaststelling van dat document heeft u verzocht om een tienjarenplan dat een trendbreuk in gang zet. Deze nota geeft richting en nieuwe kansen om het bestaande fundament voor kansengelijkheid te versterken, uit te breiden en te vernieuwen. Een groot deel van de volwassen inwoners kan een bewuste keuze maken en kansen creëren. Voor het andere deel van de volwassen inwoners lijkt het alledaagse leven op een overlevingstocht. Dit is van invloed op de volwassenen zelf, maar ook op de opvoeding van hun kinderen. Het is de Enschedese opgave om de ouder(s) te helpen om zelf keuzes te kunnen maken om hun kinderen alle kansen mee te geven. Hierdoor kunnen deze ouders – al dan niet met hulp – zelf ervaren dat er óók voor hun kinderen goede kansen zijn om het beste en het mooiste uit zichzelf te halen. Niet alleen voor de kinderen, maar ook voor hun kleinkinderen en achterkleinkinderen. Wij weten dat er kinderen in Enschede zijn, die minder kansen hebben om een goede ontwikkeling door te maken.
Op de Nationale Kansenkaart staat Enschede als een van de gemeenten met de laagste kansen: gemiddeld 40,8% van de klasgenoten in groep 8 heeft ouders met laag inkomen. Op de grootste middelbare school van Enschede is dit 60% (2022). Er is een relatie tussen van het hebben van een laag inkomen, minder opleidingskansen- en prestaties en het kunnen maken van gezondheidskeuzes. Er is bestuurlijk gezien een gedeeld beeld: deze cyclus moet stoppen! Wij verstaan onder kansengelijkheid dat iedereen met dezelfde talenten evenveel kans moet kunnen maken op ontwikkeling van die talenten. Wij weten dat kinderen met dezelfde talenten door hun specifieke achtergrond niet dezelfde resultaten kunnen halen. In sommige situaties is gelijke behandeling onvoldoende om tot gelijke uitkomsten te komen. Er moet worden gecompenseerd voor de belemmerende factoren die invloed hebben op het leer- en ontwikkelproces van deze kinderen. Wij willen deze kinderen met nog meer focus extra helpen. Het doel hierbij is de kans op een gelijkere startpositie in hun jonge leven. U toont nauwe betrokkenheid bij het thema kansengelijkheid. Kansengelijkheid staat op de raadsagenda. Via de procesregisseurs kansengelijkheid wordt u procesmatig en inhoudelijk op de hoogte gehouden. De afgelopen periode hebben we gezamenlijk meerdere malen de onderwerpen van kansengelijkheid nader onderzocht.
Vanuit deze verkenning volgt de gezamenlijke trendbreukgedachte dat we ongelijk willen investeren voor gelijkere kansen. Ook een extra focus op de eerste 2000 dagen van het (ongeboren) kinderleven. Dit leidt tot een betere startpositie van kinderen met minder kansen op goede ontwikkeling. Op deze manier willen wij dat ieder kind zijn gaven en talenten kan ontwikkelen. Enschede kent al een groot scala van goede initiatieven die de kansengelijkheid vergroten. Een groot aantal is op hoofdlijnen beschreven in de (raadsbrief) “stand van zaken Kansengelijkheid” . Gezamenlijk is geconcludeerd dat van belang is om deze (goede) initiatieven te houden, op basis hiervan de situatie te versterken en waar nodig te vernieuwen of uit te breiden.
2
HOOFDSTUK
BIJLAGEN
Kansengelijkheid is door een veelheid van elementen niet op individueel niveau in cijfers te vatten. We gaan met CBS-gegevens op stads- wijk- en buurtniveau monitoren. Dit doen we aan de hand van gegevens in hoeverre onze inwoners zelf in hun behoefte kunnen voorzien (welvaart), opleiding en of de inwoner (langdurig) aan het werk is. Dit gebeurt door de Sociaal Economische Status (SES) te koppelen aan de financiële Welvaart, het Opleidingsniveau en recent Arbeidsverleden van huishoudens (afgekort de SES-WOA). Hier komt een score uit (par. 2.2). We willen de huidige achteruitgang ombuigen naar een stijgende positieve lijn. Op schoolniveau doen we dit via de lijn van de huidige en toekomstige Lokale Educatieve Agenda (2023-2026). Tien jaar vooruitkijken vraagt om bestuurlijke moed om gezamenlijk lerend te investeren in de jongste inwoners en daarmee in de toekomst van onze stad. Daarom komt er jaarlijks een uitvoeringsprogramma waar we onze ambities, kansen en voortgang met elkaar bespreken. Dat biedt de gelegenheid om te leren en te zoeken naar betere antwoorden. Een trendbreuk komt niet tot stand door één beleidsdocument of een serie keuzes, maar het is een voortdurende opgave! De afgelopen jaren laten zien dat continuïteit een belangrijke voorwaarde is om op alle vlakken in de nabijheid van ouders en kinderen te komen.
Dit betekent óók blijven kiezen, focus aanbrengen en vasthouden, minimaal een generatie lang. Daarnaast betekent het bieden van gelijkere kansen niet dat er gelijke uitkomsten zijn! Het leven brengt immers vele onverwachte zaken die in de dagelijkse praktijk onmiddellijk om een (individuele) oplossing vragen die tot een andere uitkomst leidt.
Mei 2023 Burgemeester en wethouders van de gemeente Enschede
3
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
BIJLAGEN
I N H O U D S O P G AV E S A M E N VAT T I N G
5
1. A C H T E R G R O N D S C H E T S E N L E E S W I JZ E R
6
1.1 1.2 1.3
Proces Samenwerking Budget kansengelijkheid
2. D E K A N S E N G EL I J K H E I D S O P G AV E 2.1 2.2 2.3 2.4
Kernopdracht kansengelijkheid Wat willen we bereiken Kaders Waar zetten we op in
3. O P G R O E I E N D O E JE S A M E N 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5
De eerste 1000 dagen / van -9 maanden tot 2 jaar Vanaf 1000 dagen tot 2100 dagen / Van 2 tot 6 jaar Van 6 tot 12 jaar Van 12 jaar tot 18 jaar Van 18 jaar tot 27 jaar
4. W E R K W I JZ E
7 8 8
9 9 9 11 13
14 15 17 18 19 20
22
4.1 4.2
Manier van werken en de rol van de raad en het college Planning
22 22
4.3
Financiele uitwerking
22
B I JL A G E N 1 2 3 4
Overzicht kansen discussienota Kansrijk Enschede 2023-2033 Preventieoverzicht mentale ondersteuning Adviezen Bewonersadviesraad Sociaal Domein (BAS) Afkortingenlijst
25 25 26 27 28
4
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
BIJLAGEN
S A M E N VAT T I N G Iedereen met dezelfde talenten moet evenveel kans maken
Samen met onze onderwijspartners stelden we al concrete
op de ontwikkeling van die talenten. Dat is een opdracht
doelen vast in de Lokale Educatieve Agenda (LEA) om
aan onszelf voor de toekomst van de kinderen in Enschede.
de kansengelijkheid te vergroten. Dit willen we ook op
Dit kunnen we niet alleen. Dit kunnen we alleen samen.
middellange termijn bij de andere twee beleidsterreinen realiseren, te weten op het terrein van gezondheid en
De basis van deze notitie Kansrijk Enschede 2023-2033 komt
bestaanszekerheid
voort uit de “Enschedese strategie Kansengelijkheid voor ieder kind 2020-2024”. Bij vaststelling hiervan is door de raad
Het langere termijndoel is dat over 10 jaar de welvaart,
verzocht om een 10-jarenplan dat een trendbreuk in gang zet.
het onderwijs en de arbeidsdeelname aanmerkelijk zijn verbeterd in Enschede. Dit leidt tot een betere
Deze nota Kansrijk Enschede 2023-2033 is een dynamisch
sociaaleconomische status van Enschede als stad. Ook willen
document, geen vastomlijnd 10-jarenplan kansengelijkheid.
wij dat de verschillen tussen wijken en buurten vermindert.
Dit biedt ook de gelegenheid om te leren en te zoeken naar
Daarom gaan we in sommige wijken en buurten extra
steeds betere antwoorden. 10 jaar vooruit plannen is een
investeren.
onmogelijke opgave in de snel veranderende wereld waarin we leven. Wel gaan we met bestaande activiteiten en kaders
Wij investeren in het stimuleren van taalontwikkeling,
en met bewezen goede interventies de kinderen de komende
extra begeleiding van ouders van jonge kinderen, ook al
jaren extra hulp bieden zodat ze hun talenten optimaal
tijdens de zwangerschap. We willen betere aansluiting van
kunnen ontwikkelen.
de “voorschool” op het basisonderwijs, extra pedagogisch medewerkers voor de groepen 1 en 2 en extra inzet van
Bij het streven naar kansengelijkheid geldt: ongelijk
wijkcoaches. Ook willen we actief meedenken met scholen
investeren voor gelijke kansen en blijven doen en/of
in het voorgezet onderwijs over meer tijd voor de definitieve
uitbreiden wat werkt. We zien dat er vele goede initiatieven
schoolkeuze.
en afspraken zijn die de kansengelijkheid vergroten. Deze goede initiatieven willen wij behouden. Daarnaast zijn er ook
De inzet is vooral gericht op verbetering in de eerste 5
13 kansen die we verder willen ontwikkelen.
levensjaren - de eerste 2000 dagen - van het (ongeboren) kind. Dit kan bijdragen in het voorkomen van vaak complexere
Het vergroten van kansengelijkheid is een gedeelde
(en duurdere) hulpvragen. Daarnaast willen wij leren van
verantwoordelijkheid. Samen met onze ketenpartners
andere gemeenten welke beleidseffecten wel en niet werken.
moeten we er flink onze schouders onder zetten. Goede bedoelingen zijn niet goed genoeg, ze moeten (bewezen)
Er zijn financiële middelen nodig om de bestaande slagkracht
impact en effect hebben. Daarom investeren we gericht
te behouden. Daarnaast zijn extra middelen nodig om ook
op een paar plekken waar we verwachten effect en impact
in de toekomst daadkrachtig te kunnen zijn, en de gewenste
te kunnen hebben. In sommige gezinnen missen kinderen
trendbreuk daadwerkelijk te kunnen realiseren. Alle drie
hulpbronnen die hun persoonlijke ontwikkeling stimuleren.
beleidsterreinen voeden met hun financieringsstromen
Onze acties en investeringen moeten daar dus landen:
kansengelijkheid. Een belangrijk deel van de
dichtbij op scholen en kinderopvanglocaties, bij de zorg en
financieringsstroom uit het onderwijs droogt in 2025 op.
inkomensondersteuning. Onze samenwerkingspartners mogen bij goede resultaten rekenen op waardering en
De fundamentele financiële keuze om te investeren in het
continuïteit.
jonge leven leidt tot een groot (sociaal) rendement. Het bespaart kosten voor de (complexe) ondersteuningsvragen. Het draagt bij aan een beter sociaaleconomische status van de inwoners van Enschede, een stad waar je toekomst telt, niet je afkomst!
5
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
BIJLAGEN
1.A C H T E R G R O N D S C H E T S E N L E E S W I JZ E R In de strategische opgave Inclusief Enschede neemt kansengelijkheid een belangrijke positie in. Wij willen dat iedere inwoner van de gemeente Enschede zo zelfstandig, gelukkig en gezond mogelijk kan leven en zich optimaal kan ontwikkelen.
Enschede heeft al decennia lang te maken met problematiek
De plaats en omgeving waar je geboren bent, blijkt nog
die van generatie op generatie over gaat. Een vijfde van
steeds sterk van invloed op je positie op de arbeidsmarkt
de kinderen in Enschede wordt geboren in een minder
en bijvoorbeeld je gezondheid. In de nota (Kansrijk Enschede
stimulerend gezin. Dit kan veel oorzaken hebben: pech,
2023-2033) richten wij ons op het opgroeiende kind: wij
armoede of het meemaken van heftige gebeurtenissen. Deze
willen dat iedere jeugdige zichzelf kan ontwikkelen, ongeacht
kinderen hebben minder kansen om zich goed te ontwikkelen.
de plek waar je geboren bent of opgroeit.
6
BIJLAGEN
HOOFDSTUK
JUNI 2019
Vaststelling nota Kansrijk Enschede 2020-2024
Oproep gemeenteraad strategie Kansengelijkheid
2020 DECEMBER
1.1
NOVEMBER 2022
Discussienota Kansrijk Enschede 2023-2033
Flexavond gemeenteraad kansengelijkheid
2023 FEBRUARI
PROCES
opgroeien met liefdevolle ouders met voldoende inkomen,
In juni 2019 riep de Enschedese gemeenteraad op om een
staat al met 5-0 voor ten opzichte van kinderen waar dit niet
strategie op het thema kansengelijkheid te ontwikkelen.
(altijd) aan de orde is.
De ambitie is daarbij uitgesproken om een trendbreuk te realiseren. Er volgden meerdere bijeenkomsten met
Er is gekozen voor een traject van het leggen van (extra)
raadsleden, ervaringsdeskundigen en professionals.
verbindingen, zowel intern als extern. Niet alleen vanaf de
Uiteindelijk resulteerde dat in de vaststelling in december
start met medewerkers onderling, ook met de leden van
2020 van de nota “Kansrijk Enschede – Enschedese strategie
de gemeenteraad en de Bewonersadviescommissie (BAS).
kansengelijkheid voor ieder kind 2020 – 2024” . Bij de
We halen de samenwerkingbanden nauwer aan met onze
vaststelling destijds is ook een motie aangenomen met de
partners en leggen ook nieuwe verbindingen. Zeker met onze
oproep om de nota uit te werken voor de komende 10 jaar.
belangrijke partners die dagelijks kansengelijkheid in hun
Dit vanuit de drie beleidspijlers onderwijs, gezondheid
(professionele) handelen letterlijk en figuurlijk tastbaar
en inkomen en het besef dat een trendbreuk op het thema
maken op het gebied van onderwijs, gezondheid en inkomen.
kansengelijkheid jarenlang commitment op dit thema
Samen werken we aan het bewustzijn dat eenieder van ons
vergt. Vervolgens is er in november 2022 een flexavond
– op zijn eigen terrein en met zijn beïnvloedingskracht- een
kansengelijkheid met raadsleden, professionals en
belangrijke bijdrage blijft leveren om het verschil te maken.
ervaringsdeskundigen georganiseerd. In februari 2023 zijn via de discussienota Kansrijk Enschede de uitgangspunten
De opbrengst van die contacten zijn de basis van de
en kansen besproken.
discussienota Kansrijk Enschede 2023-2033. Deze nota is door de leden van de raadscommissie in februari 2023
We kunnen niet alles tegelijk. Op dit moment is via de LEA op
besproken. De inhoud van de discussienota is omarmt
de pijler onderwijs een pakket van maatregelen afgesproken
door de commissie en gaf aan op de ingeslagen weg verder
die een bijdrage moeten leveren aan het vergroten van
te gaan. Besproken is om aan de hand van het leidend
kansengelijkheid. Hiermee is fase 1 vooreerst afgerond.
principe ‘ongelijk investeren voor gelijkere kansen’ te
Op dit moment zijn de nieuwe bijdragen voor de
gaan investeren. Daarnaast zijn er vier uitgangspunten
beleidsterreinen gezondheid en inkomen nog niet gereed.
geformuleerd om gericht te investeren, (financiële)
In het najaar 2023 en voorjaar 2024 worden de vernieuwde
continuïteit te bieden, in te zetten op het versterken van de
bijdragen op het gebied van gezondheid en inkomen verwacht
basisvaardigheden- en ouderbetrokkenheid en zowel fysiek
met een pakket van maatregelen die een bijdrage leveren
(als voorziening) als in woord en handelen in nabijheid bij de
aan het vergroten van kansengelijkheid. De verwachting is
inwoner te zijn. Ook zijn de kansen besproken die op korte
dat in het najaar van 2024 het gehele speelveld op alle drie
termijn ingezet kunnen worden.
terreinen in samenhang moet zijn gebracht. De input van deze raadcommissie, de samenwerking met De tijd die tot de totstandkoming van de gehele samenhang
de procesregisseurs, de gesprekken op de thema-avond
rest kan ingezet worden om samen met de raad de thema’s
Kansengelijkheid en de afspraken met het onderwijsveld
op deze beleidsvelden te verkennen en te leren van
(Lokale Educatieve Agenda 2023-2026) leiden tot deze nota
andere gemeenten. Kansengelijkheid is immers een optelsom
Kansrijk Enschede 2023-2033. De strategische visie van
van omstandigheden waarin kinderen opgroeien. Het beperkt
2020 blijft ongewijzigd, net als het ambitieniveau om een
zich niet tot enkele thema’s of beleidsvelden. Wie in de eerste
trendbreuk te realiseren op het gebied van kansengelijkheid.
levensjaren gezond in een veilige- en groene omgeving mag
7
HOOFDSTUK
1.2
SA M E N W ER K ING In de verkenningsfase voor deze nota is geconcludeerd dat er
1.0
2.0
3.0
4.0
BIJLAGEN
1.3
B U D G E T K A N S E N G EL I J K H E I D Vanaf de gemeentebegroting 2022 zijn er structurele
energie bij alle betrokkenen aanwezig is om zich in te zetten
middelen beschikbaar voor kansengelijkheid. Hieruit
om kansengelijkheid te vergroten. Iedereen draagt op zijn
worden uitgaven gedaan voor activiteiten voor de LEA
manier een steentje bij. Al deze stenen vormen nu een breed
en nieuwe activiteiten. Daarnaast heeft de raad bij de
begaanbaar geplaveid pad vol met goede initiatieven.
Gemeentebegroting 2023 extra incidentele middelen
Wij willen echter deze initiatieven ook met elkaar verbinden.
beschikbaar gesteld. Deze middelen kwamen boven op de
De verbinding kan leiden naar duidelijke stapstenen waarmee
tijdelijke middelen die de afgelopen jaren van het rijk zijn
de weg naar kansengelijkheid verkort wordt. Dit vergt een
ontvangen om op diverse domeinen de effecten van corona -
langjarig commitment en een proactieve open houding
die de impact van kansenongelijkheid soms extra versterkte
gericht op samenwerking. De samenwerking moet niet alleen
- te verzachten.
gericht zijn op het kind en ouders. Dit geldt ook voor de samenwerkingspartners onderling die voor dezelfde taken
Kansengelijkheid is een groot en uitdagend onderwerp.
staan opgesteld.
Een vastomlijnd tienjarenplan kansengelijkheid is een onmogelijke opgave in de hedendaagse wereld waarin we
Het gemeentebestuur, ouders, onze maatschappelijke
leven. Wel kunnen we met gezamenlijke uitgangspunten,
partners, werkgevers en inwoners moeten beseffen dat
randvoorwaarden en met bewezen goede interventies
we samen verantwoordelijk zijn om kinderen zoveel als
de kinderen hulp bieden om hun gaven en talenten te
mogelijk in een kansrijke startpositie te krijgen. Dit is voor
ontwikkelen. Tegelijk realiseren we dat er jaarlijkse
iedereen een opdracht aan zichzelf. Dit betekent dat we met
bijstellingen nodig zullen zijn en er nog onderwerpen
onze maatschappelijke partners en werkgevers -ook op
uitwerking nodig hebben. De voorliggende nota biedt de
onderwerpen waar we geen directe verantwoordelijkheid
grondslag om nu actief samen aan de slag te gaan met onze
hebben, actief willen zijn op het meedenken en meepraten
uitdaging: stevig en structureel inzetten op kansengelijkheid.
over onderwerpen die kansengelijkheid vergroten. Dit vanuit een heldere rolverdeling, betrouwbaar partnerschap en gericht investeren dicht bij het kind. Want alleen met goede bedoelingen van eenieder, wordt het eindpunt van de “kansenongelijksweg” niet bereikt. We hebben een gezamenlijke, gedeelde verantwoordelijkheid. Ook zijn er gebeurtenissen in het leven van een kind waar we als lokale overheid aan de voorkant weinig tot geen directe invloed op hebben. Met dit besef blijven we ons ook onverminderd inzetten om (ongeboren) kinderen en (aanstaande) ouders ondersteuning te geven (hoofdstuk 3). Niet alleen vanuit structuren maar ook uit informelere vormen die vanuit de direct betrokkenen ontstaan.
8
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
BIJLAGEN
2.D E K A N S E N G EL I JK H E I D S O P G AV E
2.1
K ERNOPDR ACHT K A N S E N G EL I J K H E I D
▬ In maart 2023 geeft het rapport eigentijdse-ongelijkheid
“Wij zien als kernopdracht dat ieder kind de kans heeft om
ongelijkheid niet alleen voorkomt uit inkomenstekorten.
zijn gaven en talenten tot bloei te laten komen”. Daar willen
Zij duiden dit via diverse vormen van kapitaal. “Naast
wij aan bijdragen.
inkomensverschillen ook de verdeling van andere
van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) aan dat
economische hulpbronnen (financieel vermogen, Deze opdracht sluit naadloos aan bij het (coalitieakkoord)
opleidingsniveaus, arbeidsmarktposities). De recente
‘Samen trots op Enschede’ waar kansengelijkheid een
wetenschappelijke literatuur duidt er bovendien op dat
hoofdrol in heeft. Ook sluit het aan bij het besluit van
verschillen in zulk economisch kapitaal verstrengeld
de raad om kansengelijkheid als één van de thema’s
zijn met ongelijkheid in andere hulpbronnen: ‘wie je kent’
op de raadagenda te plaatsen. In dezelfde lijn is in het
(sociaal kapitaal), ‘waar je bij past’ (cultureel kapitaal)
coalitieakkoord opgenomen:
en ‘wie je bent’ (persoonskapitaal: gezondheid en aantrekkelijkheid).”
“Enschede is een stad waar iedereen zichzelf mag (durven) te zijn. We verwachten van onze inwoners dat zij meedoen in
▬ De omgeving waarin het kind opgroeit bepaalt wat het
de samenleving en respectvol met elkaar omgaan.”
kind van huis uit meekrijgt. Het economisch, sociaal en cultureel kapitaal dat een kind tot zijn beschikking heeft
Het is daarom belangrijk dat wij kinderen kansen geven om
is afhankelijk van het gezin waarin hij opgroeit. Als je
zijn gaven en talenten tot bloei te laten komen. Het is niet
onvoldoende geld hebt, weinig mensen kent die je helpen
alleen belangrijk voor het toekomst van het kind. Dit is ook
en de weg wijzen, weinig vrienden hebt waar je samen iets
belangrijk voor de toekomst van de stad Enschede.
mee kan doen, niet te mogen zijn wie je bent, dan is het ontwikkelen van je gaven en talenten vrijwel onmogelijk.
Wij richten ons eerst op de beleidspijlers onderwijs,
Door aan deze kinderen en ouders op verschillende
gezondheid en inkomen. Op het gebied van onderwijs is dit
terreinen hulp aan te bieden, kunnen we er aan bijdragen
al concreet uitgewerkt in de LEA 2023-2026. Voor de pijler
die ongelijkheid te overbruggen.
gezondheid wordt in dit najaar 2023 nader uitgewerkt. Voor de pijler inkomen is de planning om in begin 2024 de uitwerking gereed te hebben. Dit betekent dat dit werkplan zich vooral eerst richt op het gebied van onderwijs. BEGRIPPENKADER KANSENGELIJKHEID
2.2
W AT W ILL E N WE BEREIKEN? Om onze inwoners een duurzaam perspectief te kunnen
Wij hanteren de volgende definitie voor de term
bieden zetten we in op bestaanszekerheid, kansengelijkheid
kansengelijkheid:
en gezondheid. Deze thema’s hangen nauw met elkaar
▬ (Kansen)ongelijkheid is het door het systeem, de omgeving
samen en overlappen elkaar deels. Langs de basislijn van
of instituties gevormde ongewenste verschil in het
het verbeteren van bestaanszekerheid is het ook mogelijk
verwerven en benutten van capaciteiten of gebruiken
om verder te werken aan je gezondheid en persoonlijke
van voorzieningen. Dit kan objectief worden vastgesteld.
ontwikkeling. Gezondheid hangt voor een groot deel af van
Daarnaast erkennen we dat dit ook subjectief kan worden
je leefomgeving/woonsituatie, onderwijs/opleidingskansen,
ervaren. (Bron: gemeente Amsterdam: opgesteld door 12
beroep en inkomenspositie, leefstijl, je eerste 1000 dagen
wetenschappers in de Verkenning Kansengelijkheid 2020)
en opvoeding. En als bestaanszekerheid en gezondheid zijn verbeterd vergroot dat ook de kansengelijkheid in onze stad. Kansengelijkheid maakt de samenleving eerlijker, niet gelijk.
9
HOOFDSTUK
BIJLAGEN
Het resultaat van maken van eerlijke kansen is niet
Het één op één kopiëren van elementen is dan ook niet zinvol,
simpelweg in een getal weer te geven. Het getal is immers
maar ervan leren wel. Dat is ook wat uw raad belangrijk
een optelsom van vele factoren. Wel is op landelijk- en
vindt als aandachtspunt. Wel willen we – samen met de
buurtniveau data aanwezig die hierin inzicht geven. Zoals
raad- dan ook leren van hen om onszelf te verbeteren. We
eerder aangegeven komt ongelijkheid voort uit de verdeling
gaan gezamenlijk deze zoektocht aan om te weten welk
van economische hulpbronnen: financieel vermogen,
effect welk beleidsinzet heeft en deze kennis gebruiken voor
opleidingsniveau en arbeidsmarktpositie. Als we de
toekomstige voorstellen. Daarbij willen wij ook antwoord
ongelijkheid in onze stad verkleinen, moeten we dit terug
krijgen op vragen waarom het ene wel werkt in die ene
zien in een verbeterde SES-WOA score. (vng.nl) De SES-WOA
gemeente en in de andere niet.
score wordt namelijk gebaseerd op basis van cijfers over welvaart, opleidingsniveau en arbeidsmarktdeelname. Deze score laat in één oogopslag zien hoe een gemeente scoort ten opzichte van andere gemeenten in Nederland. Huidige situatie: In 2019 behoorde Enschede bij één van de 9 gemeenten in Nederland met een SES-WOA score van minder dan –0,2. Deze cijfers worden sinds 2014 bijgehouden. SES-WOA-scores1) per gemeente, 2019 Daarnaast zien we dat in Enschede de spreiding van de SES-WOA score vrij hoog is. Dit geeft aan dat er tussen huishoudens in Enschede grote verschillen zijn op het gebied van welvaart, opleidingsniveau en arbeidsmarktdeelname. In 2019 scoorden we hier in Enschede 0,985 op. Weliswaar vallen we hiermee niet meer in de top 10, wel in de top 12. Spreiding in SES-WOA-scores1) per gemeente, 2019
Minder dan -0,2 -0,2 tot -0,1 -0,1 tot 0 0 tot 0,1 0,1 tot 0,2 0,2 of meer
We zien dat sinds 2014 de SES-WOA score van Enschede is verslechterd (-0,249 in 2014, -0,268 in 2019). Deze beweging zien we ook terug bij bijvoorbeeld de gemeente Almelo, Hengelo en Rotterdam. Bij bijvoorbeeld de gemeente Amsterdam is het wel gelukt om de score de afgelopen jaren te verbeteren ( -0,164 in 2014, -0,100 in 2019). Waarom het de ene gemeente wel lukt en de andere niet, is niet zomaar te zeggen.
Minder dan 0,7 0,7 tot 0,8 0,8 tot 0,9 0,9 tot 1,0 1,0 of meer
10
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
GEWENSTE SITUATIE
Echter niet iedereen kan op eigen kracht zijn kansen
In Enschede willen we de komende 10 jaar inzetten op
creëren of zelf een ondersteuningsvraag (laten)
het verbeteren van de welvaart, opleidingsniveau en
formuleren. Dat vraagt om samenwerking en actie.
BIJLAGEN
arbeidsmarktdeelname van onze inwoners. Wij willen dat de SES-WOA-score stijgt naar een ‘lagere’ score die een betere
Vanuit de verantwoordelijkheid die wet- en regelgeving
positie aangeeft. Met een stijgende SES-WOA-score wordt
voorbrengt willen wij intern nog meer de beleidsdoelen
de kansengelijkheid groter. Uiteindelijk willen we in 2050
met elkaar verbinden. Samen zijn we verantwoordelijk
toegroeien naar een SES-WOA score van 0. Als we kijken naar
voor een actueel en samenhangend gemeentelijk beleid.
wat we de komende 10 jaar willen bereiken, kijken we naar
Met de externe samenwerkingspartners volgen we
de lijn van de gemeente Amsterdam. Met een ambitieuze blik
proactief de realisatie van hun verplichting voor een
betekent dat we in 2033 uit willen komen op een SES-WOA
goed verloop van die taak rondom het kind. Vanuit deze
score tussen van –0,200 –0,175. Daarbij moet opgemerkt
rol en het verbonden voelen en tonen, dragen wij bij aan het
worden dat zo’n getal de indruk van maakbaarheid kan
gemeenschappelijk doel.
wekken. Kansengelijkheid is daarvoor te complex. Toch kiezen we voor een benchmark, die ons scherp houdt en aanspoort tot actie.
2.3 K A DERS
Wij willen het beleid rondom het thema kansengelijkheid de komende 10 jaar doorontwikkelen waardoor het op een hoger plan komt. Het beleid moet effectief zijn en toetsbaar op heldere doelstellingen. Als lokale overheid hebben we op deelterreinen en deelonderwerpen directe invloed. Naast de bestaande wet- en regelgeving geven we zelf invulling aan de mate van de extra voorzieningen. We doen dit afhankelijk van behoefte, nut en noodzaak en hoe ver onze financiële polsstok reikt. Op het gebied van kansengelijkheid handelen we daarnaast vanuit de volgende vijf kaders: ▬ DOEN WAT WERKT ▬ GEDEELDE VERANTWOORDELIJKHEID
Goede bedoelingen zijn niet goed genoeg. We investeren
Het vergroten van kansengelijkheid is niet alleen een
in nieuwe initiatieven die al bewezen hebben een
verantwoordelijkheid van het gemeentebestuur.
goede impact te hebben. Dit toetsen we bij inwoners
We kunnen het niet alleen. We kunnen het alleen samen.
met ervaringskennis, informatie van wetenschappers,
De kansengelijkheid willen we vergroten in zeer nauwe
betrokkenen uit het werkveld en de aanwezige
samenwerking met onze ketenpartners.
gemeentelijke expertise. Bij bestaande initiatieven
De verantwoordelijkheid om kansengelijkheid te
gebeurt dit door periodieke evaluaties en het perspectief
vergroten rust ook op de schouders van onze partners
op doorontwikkeling.
op het gebied van onderwijs, gezondheidszorg en maatschappelijke ondersteuning en in de samenleving.
▬ BETROUWBAAR PARTNERSCHAP We investeren voor de lange termijn en financiële
Met deze gezamenlijke verantwoordelijkheid moet de jonge
continuïteit. We streven ernaar om de reeds bestaande
inwoner de ondersteuning krijgen om zijn gaven en talenten
effectief bewezen initiatieven voort te zetten. Dit betekent
te ontwikkelen. Velen kunnen binnen deze reguliere
dat we af willen van jarenlange financiering van
contacten zich ontplooien, werken vanuit eigen kracht,
waardevolle initiatieven met incidentele middelen.
zelfregie pakken en eigen passende keuzes maken.
Wel willen we voor tijdelijke maatregelen tijdelijke middelen inzetten.
11
BIJLAGEN
HOOFDSTUK
Alleen door langdurig te investeren in langlopende
Onderstaand beeld geeft de SES-WOA-score per buurt weer.
initiatieven kan er een trendbreuk ontstaan en zal
Hoe groter en roder de stip, hoe lager de score is. Anders
er wezenlijk wat veranderen in positieve zin. Op deze wijze
gezegd: de inwoners in buurten met grote donkerrode
zijn zij ook in staat structureel slagkracht te tonen door in
stippen hebben minder welvaart, minder opleiding en minder
hun medewerkers te investeren en langere termijn doelen
inkomen uit arbeid ten opzichte van inwoners van buurten
door te ontwikkelen. Daarbij moet opgemerkt worden dat
met kleinere lichtere stippen.
zo’n getal de indruk van maakbaarheid kan wekken. ▬ GERICHT INVESTEREN We kiezen ervoor te focussen op een paar plekken waar we effect en impact kunnen maken. Denk hier aan de Integrale Kindcentra (IKC’s) en scholen in kwetsbare gebieden. Dat betekent ook verder inzoomen op doelgroepen die in kwetsbare posities verkeren. We gaan investeren in de nabijheid (zowel fysiek in voorzieningen in de buurt als in woord en handelen) voor zowel de ouder, het kind als de sociale omgeving, zodat het een directe- maar ook
0 tot 219 (Aantal)
0 tot 219 (Aantal)
de meeste impact heeft. Deze keuze wordt na overleg
219 tot 875 (Aantal)
219 tot 875 (Aantal)
van de Lokaal Educatieve Agenda partners gebaseerd op
875 tot 1 969 (Aantal)
969(Aantal) (Aantal) 1875 969 tot tot 31 500
gemeentelijke kwalitatieve gegevens en kwantitatieve
1 969 tot3 3500 500 (Aantal) meer dan (Aantal)
datagegevens. Op basis van achterstandsscores,
500per (Aantal) Bron: CBSmeer – SES dan WOA 3 score buurt in Enschede
schooladviezen, percentage kinderen met jeugdhulp, aantal VVE-kinderen in een peutergroep, CBS-scores op risico onderwijsachterstanden en aanwezigheid van
CONCENTRATIE VAN PROBLEMATIEKEN IN WIJKEN/
extra voorzieningen zoals IKC-wijkcoaches.
BUURTEN IN ENSCHEDE Naast welvaart, opleiding en arbeidsdeelname (SES-WOAthema's) spelen ook thema's als energie, klimaat (hittestress en wateroverlast), leefbaarheid, veiligheid en gezondheid een belangrijke rol. Net als welke zaken in een buurt directe aandacht vragen, de ontwikkelkracht die een buurt heeft en de investeringen die in de buurt gepland zijn. R angor de ur gent ie per buur t , 2022 op kaar t
67
56 62 59
8 51
68
29
43
28
21
10 30 2
58
55
14
63 22
34
50
69
37
33 26
7 42
35
6 48
20
24
12
57
23
25
4
60 19
Regionaal gezien heeft Enschede 20% meer kans op risico
11
39
9
31
17
44
41
70
27
53
16
1
49
52
36
40 32
38 15
onderwijsachterstand (bron CBS Onderwijskansen 2020)
5
18
65
ten opzichte van gemiddelde centrumgemeente (15%). scoort 22%.
61 47
46
3
De gemeente Hengelo scoort 15% en de gemeente Almelo
66
13
64
Bron: CBS 2021
45
54
© 2023 Mapbox © OpenS treetMap
Ur gent ie buur t 0,00
(Bron Kennispunt Twente)
1,00
12
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
BIJLAGEN
▬ DICHT BIJ HET KIND/JONGERE
Kinderen krijgen meer mogelijkheden op een eerlijke kans
Het gaat erom dat elk kind in Enschede gezien wordt, met al
op een goede ontwikkeling. Naast kansengelijkheid gaat
zijn gaven en talenten. In sommige gezinnen missen kinderen
het ook over gelijkwaardigheid. Want naast het krijgen van
de hulpbronnen (sociaal kapitaal) die je persoonlijke
gelijke kansen kan het kind zich alsnog minder voelen.
ontwikkeling stimuleren. Onze acties en investeringen
Je goed (genoeg) voelen is een voorwaarde om te werken aan
moeten daar dus ook landen: dichtbij op scholen/
je gezondheid. Vooral kinderen die minder kansen hebben
kinderopvanglocaties, zorg en bij inkomensondersteuning.
(gehad) en daarom al bij voorbaat in een achterstandsituatie
Dichtbij het kind en de jongeren. De kinderopvang en het
zijn beland. Dit maakt ook dat we de resultaten van deze
onderwijs zijn het trefpunt waar kinderen en ouders en
inzet pas over een langere periode terugzien en dat de lange
professionals op dagelijkse basis met elkaar in contact zijn.
termijn doelen in dit geval richting 2050 gaan. Mede ook
School en kinderopvang hebben daardoor een belangrijke
doordat het behalen van de doelen voor bestaanszekerheid
functie in de buurt. Door de fysieke aanwezigheid van andere
en gezond leven makkelijker maken ten grondslag liggen
professionals (zoals bijvoorbeeld de schoolwijkcoach en/
aan het behalen van de lange termijn doelen
of de jongerenwerker) komen hulpvragen eerder in beeld.
voor kansengelijkheid.
Het vraagt tijd om een vertrouwensband op te bouwen en deze band te onderhouden. Ook is van belang om in
DOORONTWIKKELING VAN BESTAANDE BELEIDSKADERS
contact – nabij –te blijven met de ouders, ook als een directe
Omdat we het belangrijk vinden om continuïteit te bieden
hulpvraag opgelost is of bij een van de partijen waar we mee
en structurele activiteiten te borgen, zetten we in op
samenwerken is gemeld.
doorontwikkeling van bestaande beleidskaders die bewezen
2.4
WA AR ZETTEN WE OP IN Om deze gestelde doelen te behalen (verbeteren welvaart,
zijn. De belangrijkste beleidskaders zijn hierin: De Lokaal Educatieve Agenda (LEA), Rondkomen met je inkomen, Twentse Belofte, Enschedese Arbeidsmarkt Aanpak (EAA), de Sportnota en het visiedocument Gezond, Gelukkig en Vitaal. Dit laatstgenoemde beleidskader staat gepland om later dit jaar te worden besproken met uw raad.
onderwijs en arbeidsmarktdeelname) zetten we expliciet in op de motor van kansengelijkheid, te weten het verbeteren van de interactiekwaliteit voor de doelgroep -9 maanden tot en met 27 jaar. Met interactiekwaliteit bedoelen we de manier waarop we met kinderen omgaan, of we wel genoeg aansluiten bij hun ontwikkeling. We zien bij kinderen in gezinnen met armoede en stress veel vaker een gebrek aan zelfvertrouwen en aan vertrouwen in anderen. Dit betekent dat ze geen hulp vragen, ook niet aan hun leerkracht. De personen in de directe omgeving van het kind moeten weten hoe ze daarmee omgaan en hoe ze vertrouwen kunnen voeden. Dit geldt ook voor de professionals op de beleidsterreinen onderwijs, gezondheid en inkomen. We gaan ongelijk investeren voor gelijkere kansen. Uiteindelijk moet dit ertoe leiden dat de sociaaleconomische status van Enschede als geheel verbetert en de verschillen tussen wijken verminderen (de spreiding in de SES-WOA score in onze stad afneemt en de totale SES-WOA score verbetert.)
13
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
BIJLAGEN
3.O P G R O E I E N D O E JE S A M E N Een vijfde van de kinderen in Enschede wordt geboren in een minder stimulerend gezin. Dit kan veel oorzaken hebben: pech, armoede of het meemaken van heftige gebeurtenissen, zoals vluchten, echtscheiding, fysieke en/of psychische problemen. Zonder extra ondersteuning hebben deze kinderen minder kansen om zich goed te ontwikkelen. Belangrijk is om in een vroeg stadium te investeren in een goede start. Dit draagt bij in het voorkomen van vaak complexere (en duurdere) hulpvragen. “Een goed begin is het halve werk” is hierop echt van toepassing.
We geloven dat zorgen voor een goede gezonde ontwikkeling
Enschede kent al een groot scala van goede initiatieven die
van een kind vraagt om inzet van een team. Samen met onder
de kansengelijkheid vergroten. We zien scholen als plek
andere ouders, familie, vrienden, buren, school, sporttrainers
voor hoop in de wijk. Waar we de professionals blijven
en zorgprofessionals zorgen we ervoor dat ieder kind een
ondersteunen om een gezonde leefstijl aan de leerlingen
stevige pedagogische basis krijgt. Elke levensfase vraagt om
over te dragen (Gezonde School). Ook blijven we structureel
een andere focus, een andere samenstelling van het team en
inzetten op de Onderwijs Jeugdzorg Arrangement (OJA) op die
andere activiteiten. In de discussienota Kansrijk Enschede
scholen waar veel leerlingen een grote zorgbehoefte hebben.
(zie bijlage 1) hebben we twaalf kansen beschreven. Uit het gesprek met de raad is ook een dertiende kans geformuleerd.
Ons startpunt is om deze (goede) initiatieven te houden,
Het onderzoeken en/of al meteen de uitvoerbare kansen
op basis van de situatie te versterken en waar nodig te
daadwerkelijk oppakken gaan bijdragen om de verschillen
vernieuwen of uit te breiden. We starten met deze dertien
in onze stad te verkleinen, het team rondom onze kinderen
actiepunten (zie overzicht bijlage 1). In de loop van de tijd
te verstevigen en te optimaliseren van onze activiteiten en
zullen er punten toegevoegd worden of inhoudelijk wijzigen.
initiatieven.
Het einddoel is om een samenhangend geheel te vormen.
14
HOOFDSTUK
BIJLAGEN
De procesregisseurs kansengelijkheid hebben twee
WE GAAN MOGELIJKHEDEN ONDERZOEKEN VAN
focuspunten geformuleerd. Deze zijn focus op de eerste 2000
INFORMELE ZORG IN DE WIJK
dagen van het kind en samen leren van goede voorbeelden
Ervaringen leren dat het bespreken van
op het gebied van kansengelijkheid. Wij willen graag actief
zwangerschapsthema's met andere zwangeren op
- samen met de raad- deze focuspunten meenemen in het
laagdrempelige informele ontmoetingsplekken (bijvoorbeeld
beleid en gezamenlijk nader uitwerken.
in de praktijkruimte verloskundige) goed werkt. Dit is een vorm van informele zorg (kans 1). Bijna iedere zwangere
Per leeftijdscategorie geven we aan wat we gaan
meldt zich bij een verloskundige. Daar wordt de zwangere
onderzoeken of in gang gaan zetten. Dit hebben we hieronder
regelmatig gezien en is er een goede vertrouwensband.
schematisch weergeven. Tegelijkertijd zijn we zelfkritisch,
Ook ontmoeten zwangeren elkaar op deze plek. Dit bevordert
lerend en onderzoekend naar het effect van bestaande en
de onderlinge saamhorigheid en biedt een basis voor het
nieuwe activiteiten.
opbouwen van sociale netwerken. In het najaar van 2023
3.1
wordt onderzocht of er behoefte is om deze netwerken uit te breiden.
DE EERSTE 1000 DAGEN / VA N -9 M A A N D E N T O T 2 J A A R
De komende jaren zetten we via het landelijke Gezond en
(KANS 1,2,3, 4,5,6, EN 7)
van gezondheidsachterstanden. De stip op de horizon is een
De belangrijkste taak van ouders in deze leeftijdsperiode is
gezonde generatie in 2040, met weerbare, gezonde mensen
het opbouwen van een vertrouwensband. Dit noemen we
die kunnen opgroeien, leven, werken en wonen in een
hechting. Alle ouders willen het beste voor hun kinderen.
gezonde leefomgeving, en waarin sprake is van een sterke
Sommige ouders leven in stressvolle omstandigheden
sociale basis. De opgave om gezondheidsachterstanden
of hebben zelf in het leven al zoveel meegemaakt en
terug te dringen begint al bij de eerste duizend dagen van een
meegekregen dat het voor hen moeilijk is om hun kinderen te
kind. Doel (van Nat. Preventieakkoord): rookvrije generatie in
bieden wat nodig is om een kansrijke start te maken. Het is
2040 waarbij kinderen en zwangere vrouwen niet meer roken
van het grootste belang dat zwangere vrouwen zo stressarm
en niet meer dan 5% van de volwassenen rookt (nu 20%).
Actief Leven Akkoord (GALA) verder in op het terugdringen
als mogelijk de zwangerschapsperiode doorbrengen. Stress is schadelijk voor de aanstaande moeder en het kind (Divosacongres generaties in stress).
15
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
BIJLAGEN
Tevens zetten we in op een combinatie van informele zorg
WE WILLEN OUDERS IN KWETSBARE SITUATIES
en een gezonde leefstijl door de methodiek Gecombineerde
NOG MEER ONDERSTEUNEN
Leefstijl Interventie. Door zwangere vrouwen al te
Het krijgen van een kind heeft een grote impact op het
begeleiden met hun leefstijl, maken we de kans voor een
leven van mensen. Er verandert ineens veel in de dagelijkse
gezonde start van het ongeboren kind zo groot mogelijk. Er
structuur, maar ook qua financiën. Het is niet vanzelfsprekend
draaien enkele pilots in Nederland om een Gecombineerde
dat eenieder daar zelfstandig een nieuwe draai in kan
Leefstijl Interventie aan te bieden aan zwangere vrouwen en
vinden. Vooral ouders in een kwetsbare positie hebben
ze op deze manier te begeleiden in de 1e 1000 dagen rondom
hier in de regel meer moeite mee. Wij gaan onderzoeken
hun gezonde leefstijl. We volgen deze ontwikkelingen en
hoe we deze ouders in kwetsbare situaties nog meer
kijken of dit vanaf medio 2024 toepasbaar is in Enschede.
kunnen ondersteunen (kans 4). Voor deze ouders, maar ook voor ouders die inkomensondersteuning hebben via
WE GAAN DE BEHOEFTE AAN INZET VAN PRENATALE
de Participatiewet, willen we de mogelijkheden verkennen
INTENSIEVERE ZORG (1000 DAGEN) ONDERZOEKEN
of we meer kunnen doen, zodat hun kinderen (vanaf hun
Voor kwetsbare vrouwen in kwetsbare situaties is extra
geboorte tot jongvolwassenheid) een kansrijke start krijgen.
individuele professionele zorg nodig. Soms is het vooraf
Daarbij houden we rekening met alle leefgebieden. Naast
al duidelijk dat er meer nodig is dan de reguliere prenatale
inzet op banen/inkomen is ook de sociale basis in wijk en
zorg en is de consultatiebureaubegeleiding na de geboorte
buurten noodzakelijk. Het hebben van een sociaal netwerk
van een kind niet voldoende. Inzet van een langdurige
is van groot belang. De beleidsbijstellingen worden via de
intensievere prenatale zorg (kans 2) begeleiding vanaf 3
gebruikelijke bestuurlijke route gepresenteerd (planning
maanden zwangerschap tot 2 jaar kan de ontwikkeling van
begin 2024).
het kind ontzettend stimuleren, waardoor achterstanden worden voorkomen. Ook kan deze door vroegtijdige
WE WILLEN OUDERS STIMULEREN OM DEEL
inzet mogelijk van zwaardere hulpverleningstrajecten
TE NEMEN AAN TAALLESSEN
verminderen. Het onderzoek naar intensievere zorg start in
Taal is de factor voor kansengelijkheid. Je kan het niet zo
het derde kwartaal van 2023, in afstemming met de partners
makkelijk inhalen als er eenmaal een achterstand is. Om
die zicht hebben op deze behoefte.
achterstand te voorkomen is inzet noodzakelijk op onder andere (voor-)lezen, spreken, spelen en horen. Ook voor
WE WERKEN HET CONCEPT FAMILIEHUIS NADER UIT
ouder(s) is het belangrijk de Nederlandse taal te (leren)
Het concept Familiehuis Enschede (kans 3) kan kinderen en
spreken. Een taalrijke omgeving waar ook het Nederlands
hun ouders in de wijk deskundigheid en ondersteuning bieden
aan bod komt is van groot belang om mee te (kunnen) doen.
rondom de ontwikkeling van het kind. Het bevorderen van
Wij willen deze ouders stimuleren in hun taalontwikkeling
de fysieke en mentale gezondheid van het kind staat hierbij
(kans 5). Juist voor de ontwikkeling van hun eigen kinderen,
centraal, van – 9 maanden tot jong-volwassenleeftijd. De
al vanaf babyleeftijd tot jongvolwassen. Er zijn nu al diverse
ondersteuning wordt geboden vanuit één locatie in de wijk,
voorzieningen in Enschede aanwezig waar men taallessen
waarbij “deze organisaties die samen het geheel vormen
aanbiedt. We gaan onderzoeken hoe we de behoefte van
meer is dan de som der delen”. De toegevoegde waarde moet
de ouder(s) kunnen stimuleren om deel te nemen aan
zijn het hebben van korte lijnen tussen de professionals
taallessen. We verwachten in het najaar met het onderzoek
(bijvoorbeeld zoals de jeugdarts, verloskundigen en
te kunnen starten.
kraamzorgmedewerkers) en daardoor het sneller en beter kunnen helpen van de inwoner. Ook raken de ouders sneller vertrouwd met het centrum en haar mensen waardoor het de drempel verlaagt om zaken bespreekbaar te maken. Hiermee kan al vanaf de zwangerschap opvoedondersteuning genormaliseerd worden en daarmee ook de toegang tot informatie en hulp. Het concept Familiehuis wordt gedurende dit jaar (2023) verder uitgewerkt.
16
HOOFDSTUK
BIJLAGEN
WIJ GAAN UITBREIDINGSMOGELIJKHEDEN ONDERZOEKEN
WE BIEDEN EXTRA AANBOD VOOR KWETSBARE WIJKEN
VAN LAAGDREMPELIGE INLOOPGROEPEN
We kijken wat op welke scholen het meest nodig is en welke
Bij ’t Speelhoes in Boswinkel kunnen kinderen vanaf 6
ondersteuning het meeste oplevert (kans 8). Op dit moment
maanden kosteloos deelnemen aan de babygroep. Onder
wordt er gewerkt aan deze analyse samen met de scholen
begeleiding kan het kind de omgeving ontdekken en contact
en op basis van alle data die er beschikbaar is. Op basis van
maken met andere kinderen. Ouder(s) kunnen aan de
deze analyse kan ook met de scholen bepaald worden wat
begeleider vragen stellen over de opvoeding en ontwikkeling
de samenstelling wordt van de pluspakketten (kans 9).
van het kind. Onderzoek is gewenst naar de mogelijkheden
Dit hangt af van wat er al wordt ingezet op de scholen en
van uitbreiding van laagdrempelige inloopgroepen in andere
welke toevoegingen er nog nodig zijn. Daarbij staat wel
buurten in Enschede voor kinderen die niet naar de opvang
voorop dat we willen zorgen voor continuïteit en inzet zoveel
gaan (kans 6 en 7). We verwachten in medio 2023 met het
mogelijk structurele middelen willen inzetten (kans 10).
onderzoek te kunnen starten.
3.2
VA N A F 1 0 0 0 D A G E N T O T 21 0 0 D A G E N / VA N 2 T O T 6 J A A R
Jonge kinderen in kwetsbare wijken kunnen vaak extra ondersteuning gebruiken. Dit willen wij blijven doen door extra weken aanbod te subsidiëren (plusarrangementen), inzet van een derde pedagogische medewerker op de groep en extra inzet IKC-wijkcoaches. (kans 4 en 10).
(KANS 4, 7, 8, 9 EN 10) Tussen 2 en 4 jaar komt de taalontwikkeling op gang.
WE BLIJVEN OUDERBETROKKENHEID STIMULEREN
Het kind leert dat dingen of mensen die het niet ziet, nog wel
Wij gaan door met de lijn dat alle ouders in de voorschool
bestaan. Naast het bieden van steun, structuur en grenzen
meedoen aan het programma VVE Thuis. Een voorschool
is taalontwikkeling belangrijk. De zelfredzaamheid van
is een peuteropvang die ook VVE aanbiedt. Ook willen wij
het kind neemt toe. Tussen 4 en 6 jaar ontwikkelt het kind
ouders in kwetsbare wijken helpen met het versterken van
schoolse vaardigheden zoals zich te concentreren en in
hun basisvaardigheden. Op basis van school-klas-kind/ouder
groepsverband te functioneren. Het is belangrijk dat ouders
analyses bepalen we wat waar nodig is. (kans 4, 5 en 7)
de zelfstandigheid van het kind stimuleren. WE CONTINUEREN HOGE KWALITEITSKADER Samen met onze kinderopvang- en onderwijspartners
OP VOORSCHOLEN
hebben we in de Lokale Educatieve Agenda (2023-2026)
We gebruiken een ‘kwaliteitskader’ voor alle voorscholen.
afspraken gemaakt hoe te gaan samenwerken om de
Om bij te dragen dat er een hoge mate van kwaliteit kan
kansengelijkheid te vergroten. Dit geldt vanaf de leeftijdsfase
worden geleverd willen wij de inzet van intern begeleiders
vanaf 2 jaar tot 27 jaar. Kinderopvang en onderwijs hebben
blijven subsidiëren. Ook wordt er extra aandacht gegeven aan
een belangrijke rol om ongelijkheid te compenseren. In deze
de educatieve kwaliteit, vooral als het gaat om de interactie
nota worden op hoofdlijnen de afspraken weergegeven.
van het aanbod (wordt het kind voldoende gestimuleerd om
Jaarlijks komt er een uitvoeringsprogramma waar de stand
zelf te praten en dingen te ontdekken?). Sommige ouders
van zaken wordt beschreven. Voor details verwijzen wij u
kiezen om gebruik te maken van een gastouder of van
naar de LEA 2023-2026. Hieronder volgen op hoofdlijnen de
kinderopvangorganisatie die geen VVE aanbiedt. Wij gaan
doelen die in de periode vanaf 2023 –2026 zijn afgesproken.
aan de slag met een voorstel om de kwaliteit van het overige kinderopvangaanbod te verbeteren. Op die manier kunnen we
WE GAAN ZORGEN VOOR EEN GROTER BEREIK PEUTERS
de kans vergroten dat kinderen die geen gebruik maken van
MET RISICO OP ACHTERSTAND
de voorschool toch een goed aanbod krijgen. (kans 7)
Het is belangrijk om peuters een goede basis te geven zodat ze zonder achterstand kunnen deelnemen aan groep 3 van de basisschool. Dit geldt vooral voor peuters met een ‘indicatie voor extra spelen en leren’ (ook wel Voor- en Vroegtijdige Educatieve (VVE) genaamd) die door de GGD wordt afgegeven.
17
HOOFDSTUK
WE WILLEN MEER INTEGRATIE VOORSCHOOL EN KINDEROPVANG Het grote verschil tussen de voorschool en kinderdagverblijf
1.0
2.0
3.0
4.0
BIJLAGEN
3.3
VA N 6 J A A R T O T 1 2 J A A R (KANS 4, 7, 8, 9 ,10 EN 13) In deze leeftijdsfase is het belangrijk dat ouders het
is het aantal uren dat een kind wordt opgevangen. Werkende
kind stimuleren eigen keuzes te maken. Dit bevordert de
ouders maken vaker gebruik van hele dagopvang die door een
zelfstandigheid. In deze fase leert het kind lezen, schrijven
kinderdagverblijf geboden wordt. Ouders van kinderen van
en rekenen. Ouders kunnen hun kind leren hoe met anderen
de kinderopvang hebben gemiddeld een andere sociaal-
om te gaan, respectvol met verschillen tussen mensen.
economische status dan de ouders van kinderen van een voorschool. Segregatie van deze groepen is niet stimulerend
Samen met onze kinderopvang- en onderwijspartners
voor kinderen met een taalachterstand (zitten vooral op de
hebben we in de Lokale Educatieve Agenda (2023-2026)
voorschool). Landelijke maatregelen maken integratie lastig,
afspraken gemaakt hoe we gaan samenwerken om
maar samen met de kinderopvangorganisaties gaan we op
de kansengelijkheid te vergroten. Dit geldt vanaf de
zoek naar vormen waar we kunnen komen tot meer
leeftijdsfase vanaf 2 jaar tot 27 jaar. Kinderopvang en
gemengde groepen.
onderwijs hebben een belangrijke rol om ongelijkheid te compenseren. In deze nota wordt op hoofdlijnen de afspraken
WIJ BLIJVEN INZETTEN OP EXTRA PEDAGOGISCH
weergegeven. Jaarlijks komt er een uitvoeringsprogramma
MEDEWERKERS IN GROEP 1 EN 2
waar de stand van zaken wordt beschreven. Voor details
Op de vroegschool (groep 1 en 2 basisonderwijs) is extra
verwijzen wij u naar de LEA 2023-2026. Hieronder volgen
aandacht voor taalachterstanden nodig. Op 14 scholen
op hoofdlijnen de doelen.
willen wij de inzet van pedagogische medewerkers blijven subsidiëren. Zij werken 6 uur per week aan de
WE WILLEN EXTRA INZET IKC-WIJKCOACHES
taalontwikkeling van kinderen (individueel of in kleine
Wijkcoaches zijn laagdrempelig voor ouders, kinderen en
groepjes). (kans 7,8,9 en 10)
professionals. Zij worden ingezet op IKC’s waardoor de samenwerking met scholen en kinderopvang wordt verstrekt.
WIJ STIMULEREN SAMENWERKING IN
Dit gebeurt nu op 15 IKC’s waar scholen veel achterstand
INTEGRALE KINDCENTRA
hebben. In 2023 gaan we evalueren en beslissen we of de
Kinderopvang en onderwijs vormen samen de basis van de
IKC-wijkcoaches structureel gaan uitbreiden.
29 Integrale Kindcentra in Enschede. Zoals ook omschreven in Integraal Huisvestingsplan blijft een Integraal
WE WERKEN AAN EEN ‘AANVALSPLAN’ OM MOTORIEK
Kindcentrum het uitgangspunt.
VAN JONGEREN OP BASISSCHOLEN TE VERBETEREN We maken via de uitvoeringsnota's sport en preventie een
WE MAKEN GEBRUIK VAN STEUNPUNT VOORSCHOOL
gezamenlijk 'aanvalsplan' om de motoriek van Enschedese
Het Steunpunt Voorschool geeft intern begeleiders,
leerlingen te verbeteren. Hierbij zetten we in om kinderen
medewerkers en pedagogen in de kinderopvang extra
van jongs af aan vaardig te laten bewegen en met plezier aan
hulp en advies. Vooral over de keuze van een passende
sport deel te nemen.
onderwijsvorm. Zij werken ook samen met de GGD en met wijkcoaches.
WE WILLEN EEN EXTRA NA-SCHOOLS PROGRAMMA Naast het bestaande basisaanbod en extra programma's zien
WE BREIDEN DE SAMENWERKING MET HET
we dat kinderen in kwetsbare wijken minder bewegen en
JEUGDEDUCATIEFONDS UIT
minder gebruik maken van cultureel aanbod. We willen het
Naast de vastgestelde LEA-doelen vanuit de kinderopvang
na-schoolse aanbod uitbreiden (taal, cultuur en bewegen)
en onderwijs willen we nauwer gaan samenwerken met
op een aantal plekken.
externe partijen die dezelfde doelen nastreven. We gaan de samenwerking met het Jeugdeducatiefonds intensiveren door meer scholen aan te wijzen. Daardoor kunnen meer basisscholen aanvragen doen voor leerlingen voor onvoorziene zaken waar de gemeentelijke voorzieningen niet in voorzien. Ook gaan we kijken hoe we – via het Kindpakket en met de samenwerkingspartners- ouders ondersteunen. (kans 4)
18
HOOFDSTUK
BIJLAGEN
WE EVALUEREN DEELNAME BIBLIOTHEEK OP SCHOOL
WE STREVEN NAAR EEN LATERE
Met gemeentelijke steun hebben de onderwijs en bibliotheek
INDELING SCHOOLRICHTINGEN
samen “De Bibliotheek op school’ als concept uitgerold op
We stimuleren een latere niveau-indeling op het voorgezet
inmiddels bijna 30 basisscholen. Daarbij is voorrang gegeven
onderwijs. De selectie voor het voortgezet onderwijs
aan scholen in kwetsbare wijken. In aanvulling op de
vindt in ons land vier jaar eerder plaats (met 12 jaar) dan
‘De Bibliotheek op school’ zijn er extra trainingen op het
in omringende landen (16 jaar) en valt daarna lastig te
gebied van leesonderwijs voor leerkrachtenteams.
corrigeren. We evalueren de bestaande 10-14-scholen. Op een 10-14-school worden kinderen tussen 10 en 14
WE DRAGEN BIJ AAN EEN POSITIEF IMAGO VAN HET
jaar door een team van docenten van de basisonderwijs en
VAKMANSCHAP MET GOUDEN HANDEN
voortgezet onderwijs begeleid in hun doorlopende leerlijn.
Naast de recente gemaakte afspraken met onze LEA-
Ook onderzoeken we de vorming van brede brugklassen.
partners gaan wij met onze ketenpartners (o.a. scholen,
In een brede brugklas zitten kinderen met verschillende
werkgevers) in gesprek om de mogelijkheden te bespreken
schoolniveaus, culturen en talenten.
over de invulling van een “Gouden Handen Akkoord” zoals dat in het coalitieakkoord is opgenomen. Mensen met gouden
WE WILLEN ONDER-ADVISERING TEGENAAN
handen houden Enschede dagelijks gaande. We kunnen
Gegevens rond advisering worden in kaart gebracht.
niet zonder hen. We willen kinderen al op jonge leeftijd
Dit is een onderdeel van het project ‘Staat van het Onderwijs’
laten zien dat de combinatie werken met je hoofd en handen
in Enschede.
ook een gouden toekomst heeft. We willen investeren in
3.4
onderwijsinstellingen en hun imago's.
VA N 1 2 J A A R T O T 1 8 J A A R
WE EVALUEREN DE INZET VAN BUDDY'S Verschillende organisaties bieden buddy-projecten aan. Hier wordt door een aantal scholen gebruik van gemaakt. De komende jaren kijken we of dit zorgt voor een verbetering
(KANS 12 EN 13)
van de overstap en of dit in bepaalde gebieden moet worden
In deze leeftijdsfase staan voor het kind de emotionele
ingezet.
zelfstandigheid en het aangaan van sociale contacten centraal. Daarnaast zijn er lichamelijke veranderingen.
WE STEUNEN KWALITATIEF GOED ONDERWIJS
De rol van de ouders is het kind te ondersteunen bij het
We steunen kwalitatief goed onderwijs, inzet van
verder ontwikkelen van de eigen identiteit.
mentorschap en verrijken het met maatschappelijke stages, burgerschapsonderwijs, cultuureducatie, vakmanschap,
Samen met onze kinderopvang- en onderwijspartners
makerschap, wetenschap & technologie, Duits en een
hebben we in de (Lokale Educatieve Agenda 2023-2026)
internationale mindset. We willen inzetten op brede
afspraken gemaakt hoe te gaan samenwerken om
talentontwikkelingen en creatieve vaardigheden.
de kansengelijkheid te vergroten. Dit geldt vanaf de leeftijdsfase vanaf 2 jaar tot 27 jaar. Kinderopvang en
WE VERBETEREN DE SCHOOLAANWEZIGHEID
onderwijs hebben een belangrijke rol om ongelijkheid te
We verbeteren de schoolaanwezigheid, door geoorloofd en
compenseren. In deze nota wordt op hoofdlijnen de afspraken
ongeoorloofd verzuim te registreren en actie te ondernemen.
weergegeven. Jaarlijks komt er een uitvoeringsprogramma waar de stand van zaken wordt beschreven. Voor details
WE WERKEN AAN KANSRIJK ONDERSTEUNEN
verwijzen wij u naar de LEA 2023-2026. Hieronder volgen
Op scholen waar relatief veel voortijdig schoolverlaters
op hoofdlijnen de doelen.
vandaan komen, werken we met ‘Kansrijk Ondersteunen’. Via een school-klas-kind-benadering bepalen we met een
DE WARME OVERDRACHT WORDT VERBETERD
interprofessioneel blik (met o.a. school, schoolwijkcoach en
De warme overdracht van basisschool naar voortgezet
JGZ) welke acties nodig zijn: individueel en groepsgericht.
onderwijs door driehoeksgesprekken (leerling-oudersleerkracht) verbetert. Dit door goede voorlichting, een passend advies en een volledig onderwijskundig rapport.
19
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
BIJLAGEN
WE BRENGEN DE EFFECTEN VAN INZET
Er is een gerichte aanpak voor jongeren in de situatie:
VAN ‘HUISKAMERS’ IN KAART
▬ Van school naar school. ▬ Op school. ▬ Van school zonder startkwalificaties. Het niet hebben van
Op zeven voortgezet onderwijs locaties bieden we via huiskamers een veilige prettige plek en extra naschoolse aanbod. De komende twee jaar wordt bekeken welke positieve bijdrage de huiskamers leveren. WE BIEDEN OJA AAN OP ZORGINTENSIEVE SCHOLEN
een startkwalificatie is vaak een voorbode van het gebruik moeten maken van inkomensondersteuning.
▬ Specifiekere doelgroep met complexe problematiek. ▬ Escalatietafels.
Op zorg-intensieve voortgezet onderwijs-scholen ( >25% jeugdhulp) bieden we hulp aan op school. Op OJA-scholen
Via het landelijke programma Gezond en Actief Leven
zijn de jeugdzorg-professionals aanwezig in de school,
Akkoord (GALA) zetten we in op het verder terugdringen
op andere scholen de jeugdarts, leerplichtambtenaar,
van gezondheidsachterstanden. Onderdeel van het GALA is
verslavingszorg en (school)-wijkcoach. Door de
ook de aanpak 'Opgroeien in een kansrijke omgeving' (OKO),
aanwezigheid van de wijkcoach wordt deze wijkcoach een
waarbij gemeenten op een effectieve manier het gebruik van
vertrouwd gezicht voor kind en ouders. Dit is belangrijke
alcohol, tabak en drugs door jongeren kunnen voorkomen en
voorwaarde om lastige (mentale) onderwerpen op
het welbevinden van jongeren verbeteren.
laagdrempelige manier te bespreken. Een wijkcoach kan snel schakelen bij vragen of knelpunten. (kans 13)
WE DRAGEN BIJ AAN EEN POSITIEF IMAGO VAN HET VAKMANSCHAP MET GOUDEN HANDEN
WE WILLEN SCHADUWONDERWIJS TEGENGAAN
Net als in de leeftijdscategorie 6-12 jaar willen we
Het reguliere onderwijs kan voldoende kwaliteit en
kinderen ook op de voortgezet onderwijs-leeftijd laten
ondersteuning bieden aan het kind. Wij zien dat ouders
zien dat de combinatie werken met je hoofd en handen een
de schoolprestaties van kinderen op korte termijn willen
gouden toekomst heeft. Daarom willen we investeren in
verbeteren door o.a. specifieke training buiten de lessen om.
onderwijsinstellingen en hun imago's en in goede stages.
Kinderen van hoogopgeleide ouders maken gebruik van extra
In bijlage 2 vindt u een overzicht van alle vormen van
betaalde ondersteuning en begeleiding buiten het reguliere
ondersteuning die in Enschede door de maatschappelijke
onderwijsaanbod. Deze trainingen worden vaak geleverd
partners wordt gegeven.
door commerciële bureaus met commerciële tarieven. Daarnaast zorgt schaduwonderwijs bij jongeren voor een gevoel van hoge verwachtingen waaraan zij moeten voldoen. Dat geeft stress en angst om te falen. We evalueren de door de gemeente gesubsidieerde onderwijsbegeleiding.
3.5
VA N 1 8 J A A R T O T 27 J A A R (KANS 11,12 EN 13) De overgang van jeugd naar volwassenheid vindt in deze
WE ONDERSTEUNEN JONGEREN INTERDISCIPLINAIR IN
periode plaats. Het kind komt los van ouderlijk gezag en
HUN STUDIELOOPBAAN
zoekt een weg naar onafhankelijkheid, zelfstandigheid
Op het middelbaar beroepsonderwijs zorgen de
en zelfredzaamheid.
studieloopbaanbegeleiders voor de basis aan ondersteuning en het Loopbaancentrum voor de extra ondersteuning. We
In de leeftijdsfase 18 tot 27 jaar willen we jongeren
gaan nog meer interdisciplinair werken rond en met het
klaarstomen voor de arbeidsmarkt. Hierbij is een
Loopbaancentrum (doorgaande lijn vanaf 16 jaar). Dit doen
startkwalificatie erg belangrijk. Het is namelijk aangetoond
we met scholen, JGZ, Raad voor de Kinderbescherming, Veilig
dat jongeren die geen startkwalificatie hebben zeven keer
Thuis Twente (VVT), Jeugdreclassering en het Openbaar
zoveel kans hebben om ‘maatschappelijk uit te vallen’. Veel
Ministerie. (kans 11)
jongeren die stoppen met school doen dat omdat ze op verschillende gebieden in hun leven problemen ervaren.
Onderdeel van de LEA is het regionaal plan
School afmaken lukt dan gewoon niet.
(‘De Twentse Belofte 2020-2024’). Hierin zijn afspraken gemaakt om jongeren gericht te ondersteunen in de situatie waar zij zich in bevinden. Met als doel dat er minder jongeren voortijdig van school gaan of thuis gaan zitten.
20
HOOFDSTUK
LEA/TWENTSE BELOFTE
WE ONDERZOEKEN MEER INZET OP
Onderdeel van de LEA 2023-2026 zijn de regionale afspraken
BEVORDEREN MENTALE GEZONDHEID BIJ JONGEREN
van de Twentse Belofte die tussen de 14 Twentse gemeenten,
In het gemeentelijk beleid is aandacht voor de mentale
onderwijs en zorginstellingen zijn gemaakt.
gezondheid van jongeren (kans 13). Uit de Corona
Deze afspraken zijn:
Gezondheidsmonitor Jongvolwassen 2022
▬ Jongeren die de overstap maken naar een nieuwe school
(Jongvolwassen 2022 ) van de GGD blijkt dat de meeste
BIJLAGEN
zijn goed voorbereid en de op nieuwe school komt de