Hengelosestraat 381_Toelichting

Toelichting Bestemmingsplan Hengelosestraat 381

Status: Vastgesteld

Hengelosestraat 381

Inhoudsopgave

Toelichting

3

Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 Aanleiding bestemmingsplan 1.2 Ligging en begrenzing plangebied 1.3 Geldende juridische regelingen 1.4 Wettelijk kader 1.5 Adviezen, vooroverleg en procedure

3 3 3 4 5 5

Hoofdstuk 2 Planologisch beleidskader 2.1 Ruimtelijk beleid en regels van het Rijk 2.2 Ruimtelijk beleid en regels van de provincie Overijssel 2.3 Gemeentelijk ruimtelijk relevant strategisch beleid

8 8 10 12

Hoofdstuk 3 Gebiedsbeschrijving 3.1 Ruimtelijke en functionele structuur 3.2 Cultuurhistorie 3.3 DIA (Dynamische Investerings Agenda)

18 18 20 21

Hoofdstuk 4 Planbeschrijving 4.1 Stedenbouwkundig plan 4.2 Cultuurhistorie in relatie tot nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen 4.3 Archeologie 4.4 Welstand en beeldkwaliteit 4.5 Woonvisie 4.6 Duurzaamheid

26 26 31 31 32 32 32

Hoofdstuk 5 Omgevingsaspecten 5.1 Milieu 5.2 Water 5.3 Natuur

36 36 43 45

Hoofdstuk 6 Juridische planopzet 6.1 Algemeen 6.2 Indeling planregels 6.3 Beschrijving van het plan 6.4 Handhaving

49 49 49 51 56

Hoofdstuk 7

57

2

Economische uitvoerbaarheid

bestemmingsplan Hengelosestraat 381 (vastgesteld)

Toelichting Hoofdstuk 1

1.1

Inleiding

Aanleiding bestemmingsplan

Het bestemmingsplan “Hengelosestraat 381” heeft als doel de bestemming van de binnen het plan gelegen gronden en de bouw- en gebruiksmogelijkheden daarvan vast te leggen. Uitgangspunt voor de beoogde ontwikkeling is het realiseren van 94 woningen op de voormalige ROC-locatie aan de Hengelosestraat 381 in de wijk Twekkelerveld in Enschede. Het programma bestaat uit een divers aanbod aan woningtypes met een verscheidenheid aan kapvormen wat zal bijdragen aan een gevarieerd straatbeeld.

Afbeelding stedenbouwkundige verkaveling. Bij de verkaveling is een verscheidenheid aan typologieën en ruimte voor groen in acht genomen. Hiermee ligt er een goede basis voor het 'vernieuwen' van de wijk Twekkelerveld. Het voorliggende bestemmingsplan beoogt voor het plangebied "Hengelosestraat 381" een actuele planologisch-juridische regeling te geven.

1.2

Ligging en begrenzing plangebied

Het gebied waarop het bestemmingsplan “Hengelosestraat 381” betrekking heeft wordt globaal begrensd door de Hengelosestraat in het noorden, de Herculesstraat in het oosten, de Schietbaanweg in het zuiden en de Wegastraat en de Zuiderkruisstraat in het westen en ligt in het stadsdeel Noord. Het plangebied maakt deel uit van de wijk Twekkelerveld.

bestemmingsplan Hengelosestraat 381 (vastgesteld)

3

Situering plangebied

1.3

Geldende juridische regelingen

Het gebied van dit bestemmingsplan "Hengelosestraat 381" valt onder het bestemmingsplan “Twekkelerveld 2005”, dat op 7 april 2008 gewijzigd is vastgesteld door de gemeenteraad van Enschede. Gedeputeerde Staten van Overijssel hebben het plan gedeeltelijk goedgekeurd op 25 november 2008. De gronden hebben in dit bestemmingsplan de bestemming "Maatschappelijke voorzieningen".

Daarnaast gelden de (paraplu)bestemmingsplannen "Kwalitatief sturen op appartementen", "Parkeren Enschede", "Onzelfstandige bewoning Enschede", "Cultuurhistorie" en "Bedrijven met milieuzones (vuurwerk, risicovol, geluid).

4

bestemmingsplan Hengelosestraat 381 (vastgesteld)

1.4

Wettelijk kader

Het wettelijk kader van een bestemmingsplan is de Wet ruimtelijke ordening (hierna Wro) en het Besluit ruimtelijke ordening (hierna Bro).

Wet ruimtelijke ordening (Wro) De Wro schrijft voor dat de gemeenteraad "voor het gehele grondgebied van de gemeente een of meer bestemmingsplannen vaststelt, waarbij ten behoeve van een goede ruimtelijke ordening de bestemming van de in dat plan begrepen grond wordt aangewezen en met het oog op die bestemming regels worden gegeven". Besluit ruimtelijke ordening (Bro) In het Bro is geregeld hoe een bestemmingsplan en andere ruimtelijke plannen er uit moeten zien, wat vastgelegd moet worden en wat meegewogen moet worden (artikelen 3.1.2 t/m 3.1.7 en artikelen 3.2.1 t/m 3.2.4 Bro). In artikel 3.1.6 van het Bro is bepaald dat elk bestemmingsplan vergezeld gaat van een toelichting. In de toelichting moet worden vermeld wat de uitkomsten zijn van onderzoeken over ecologie/flora/fauna, hoe het is gesteld met de waterhuishouding, of de Wet milieubeheer van toepassing is voor bijvoorbeeld een Milieu Effect Rapport (MER), of sprake is van archeologische/cultuurhistorische waarden, welke milieukwaliteitseisen wat betreft lucht, bodem, geluid bij het plan betrokken zijn en welk beleid van gemeente, provincie en Rijk een rol speelt.

Een bestemmingsplan is daarom een juridisch ruimtelijk beleidsdocument, waarin de bestemming van de gronden met inbegrip van de daarop van toepassing zijnde gebruiks- en bouwregels en de daarop aanwezige bebouwing worden vastgelegd, maar waarin ook ruimtelijke ontwikkelingsmogelijkheden zijn opgenomen.

Digitalisering Alle ruimtelijke plannen moeten voor iedereen digitaal beschikbaar en raadpleegbaar zijn. Daarvoor is een landelijke voorziening in het leven geroepen. Er moet gewerkt worden via landelijk vastgestelde regels (artikel 1.2.1 en 1.2.2 Bro, nader uitgewerkt in de ministeriële Regeling standaarden ruimtelijke ordening). Kosten In de wet is bepaald dat de kosten voor het maken van een bestemmingsplan verhaald kunnen worden op de aanvrager. Die kosten worden vastgesteld in een exploitatieplan, maar ze kunnen ook op een andere wijze verhaald worden bijvoorbeeld door het sluiten van een overeenkomst (afdeling 6.4 Wro).

1.5

Adviezen, vooroverleg en procedure

Adviezen Voorafgaand aan het in procedure brengen van een bestemmingsplan vragen burgemeester en wethouders aan het binnen het plangebied werkzame erkende wijkorgaan advies uit te brengen over het in voorbereiding zijnde bestemmingsplan. Dit is geen wettelijke procedurestap maar een binnen de gemeente Enschede gehanteerde werkwijze, die is vastgelegd in de Regeling Wijkorganen 2008 en nader uitgewerkt in de notitie Wijkorganen en Adviesafspraken. Binnen het plangebied van het bestemmingsplan “Hengelosestraat 381” was het erkende wijkorgaan Stichting Wijkraad Twekkelerveld actief. Deze wijkraad is begin 2017 opgeheven. Momenteel is er in Twekkelerveld geen erkend wijkorgaan actief.

Vooroverleg

bestemmingsplan Hengelosestraat 381 (vastgesteld)

5

In het Bro is voorgeschreven (artikel 3.1.1) dat burgemeester en wethouders voorafgaand aan het in procedure brengen van een nieuw bestemmingsplan overleg moeten plegen met de besturen van eventueel betrokken andere gemeenten, het waterschap, de provincie en met die diensten van het Rijk die betrokken zijn bij de zorg voor de ruimtelijke ordening of belast zijn met de behartiging van belangen die in het plan in het geding zijn. Van het wettelijke vooroverleg met Rijk en provincie kan in de praktijk in veel gevallen worden afgezien. De provincie Overijssel en het Rijk hebben beleid vastgesteld, waarin is bepaald dat zij een bestemmingsplan alleen nog voor vooroverleg willen ontvangen, indien dat bestemmingsplan ontwikkelingen mogelijk maakt die raken aan bepaalde ruimtelijke belangen van de provincie of het Rijk. Het bestemmingsplan is in het kader van het ambtelijk vooroverleg (Bro) toegestuurd aan de provincie Overijssel. Zij hebben aangegeven dat het bestemmingsplan past in het provinciale ruimtelijk beleid.

Procedure Vooraankondiging Burgemeester en wethouders moeten burgers en anderen informeren over het voornemen een bestemmingsplan voor te bereiden op verzoek van een derde of uit eigen beweging. Dat voornemen wordt gepubliceerd in het gemeentelijk huis-aan-huisblad en op internet. In Enschede wordt geen gelegenheid geboden om zienswijzen hieromtrent naar voren te brengen (artikel 1.3.1 Bro). In dit geval is het voornemen om een nieuw bestemmingsplan genaamd: “Hengelosestraat 381” in voorbereiding te nemen op 8 december 2021 gepubliceerd in het gemeentelijk blad “Huis aan Huis" en op de website van de gemeente Enschede.

Digitale informatiebijeenkomst Op 7 oktober 2021 heeft initiatiefnemer een digitale buurtbijeenkomst gehouden om de buurtbewoners rondom het voormalig ROC te informeren over de nieuwbouwplannen. Voorafgaand hebben ze gesproken met het bestuur van de basisschool Twekkelerveld en zijn er 140 uitnodigingen voor de bijeenkomst verstuurd naar omwonenden van het plangebied. Uiteindelijk hebben 23 buurtbewoners zich aangemeld voor de digitale bijeenkomst. Tijdens deze bijeenkomst werd positief gereageerd op de nieuwe plannen, werden een aantal kritische vragen over parkeren gesteld en raakten een aantal buurtbewoners nieuwsgierig naar de nieuwe straatnamen. Hierbij werd aangegeven dat Newtonpark toch wel iets chiquer klonk dan Wegastraat en zij van harte hoopten dat de straatnamencommissie Newtonpark zou opnemen in de nieuw te vormen straatnamen. De overige buurtbewoners van Twekkelerveld worden binnenkort geïnformeerd door middel van een artikel in de wijkkrant Twekkelerveld.

Terinzagelegging ontwerpplan In de Wro staat dat op de procedure van een bestemmingsplan de uniforme openbare voorbereidingsprocedure uit afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht van toepassing is. Dit betekent dat het ontwerp van een bestemmingsplan gedurende een periode van zes weken ter inzage moet worden gelegd. Deze terinzagelegging biedt iedereen de mogelijkheid om gedurende die periode zienswijzen naar voren te brengen bij de gemeenteraad. Die terinzagelegging wordt gepubliceerd in de Nederlandsche Staatscourant en in het gemeentelijk blad "Huis aan Huis" en langs “elektronische weg”, dus internet. De aankondiging van de terinzagelegging van dit ontwerpbestemmingsplan “Hengelosestraat 381” en de mogelijkheid om tijdens die periode een zienswijze naar voren te brengen zal gepubliceerd worden in "Huis aan Huis", op de website van de gemeente Enschede, in de Staatscourant en het Gemeenteblad.

Zienswijzen Van de eventueel ingekomen zienswijzen en de gemeentelijke beantwoording daarvan wordt een verslag gemaakt dat als bijlage bij de besluitvorming wordt gevoegd.

Rechtsb escherming Na vaststelling van het bestemmingsplan door de gemeenteraad staat voor belanghebbenden nog de

6

bestemmingsplan Hengelosestraat 381 (vastgesteld)

mogelijkheid open om bij de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State beroep in te stellen tegen het bestemmingsplan.

bestemmingsplan Hengelosestraat 381 (vastgesteld)

7

Hoofdstuk 2

Planologisch beleidskader

2.1

Ruimtelijk beleid en regels van het Rijk

2.1.1

Nationale Omgevingsvisie (NOVI)

Op 11 september 2020 is de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) vastgesteld als structuurvisie. De NOVI biedt een langetermijnperspectief op de ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland tot 2050. Met de NOVI geeft het kabinet richting aan de grote opgaven die het aanzien van Nederland de komende dertig jaar ingrijpend zullen veranderen. Denk aan het bouwen van nieuwe woningen, ruimte voor opwekking van duurzame energie, aanpassing aan een veranderend klimaat, ontwikkeling van een circulaire economie en omschakeling naar kringlooplandbouw. Alles met zorg voor een gezonde bodem, schoon water, behoud van biodiversiteit en een aantrekkelijke leefomgeving. De NOVI schetst een duurzaam toekomstperspectief voor de leefomgeving in Nederland in 2050.

Dit toekomstperspectief voor Nederland is: Een klimaatbestendige delta, waarbij Nederland beschermd is tegen de negatieve gevolgen van klimaatverandering, waterveiligheid (ook voor de laaggelegen gebieden in het westen) gegarandeerd is en voldoende zoetwater beschikbaar is van goede kwaliteit; Duurzaam, concurrerend en circulair: een toekomstbestendige en volledig circulaire economie zonder vervuilende manieren van produceren en consumeren, met een uitstekend vestigingsklimaat en een hoge quality of life, met een zo goed mogelijke inpassing van duurzame energie in onze leefomgeving en slimme combinaties van functies zonder de risico's en milieunadelen te vergroten. Een economie die veel maatschappelijke winst oplevert in termen van banen, innovatie en nieuwe bedrijvigheid en exportmogelijkheden; Kwaliteit van leven in stad en dorp: met een aantrekkelijke woon- en leefomgeving en een goede verbondenheid van stad en land. De ontwikkelingen zijn gericht op kwaliteit, met gecontroleerde en doordachte groei waar dat nodig is, waardoor diversiteit in wonen, een stedelijk netwerk, prettige woonmilieus, met rust en ruimte maar ook vitale en leefbare regio's ontstaan. Nabijheid en betrouwbare verbindingen: een uitstekende bereikbaarheid wordt met een goede en betrouwbare infrastructuur gegarandeerd, waarbij wordt ingespeeld op locatiekeuzes voor wonen en werken (nabijheid).

De infrastructuur is onderdeel van een mobiliteitssysteem dat een meer divers patroon van mobiliteit veilig, robuust en duurzaam afhandelt. Luchthavens blijven belangrijk voor een sterk internationaal netwerk voor de lange afstanden. De uitdaging is om het vliegverkeer net als het goederenvervoer op een zo veilige, efficiënte en duurzame manier vorm te geven. Veilig en gezond, herkenbaar en natuurlijk: een veilig en gezond leven voor iedereen staat voorop. De leefomgeving nodigt uit om te bewegen, elkaar te ontmoeten en te ontspannen. Daarbij horen een goede milieukwaliteit, robuuste natuur, klimaatbestendigheid en voor iedereen goede toegang tot wonen, werken en voorzieningen. Het realiseren van een fysieke leefomgeving die dit toekomstperspectief mogelijk maakt, is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle overheden. In de NOVI benoemt het Rijk 21 nationale belangen voor het omgevingsbeleid, inclusief de opgaven en de rol van het Rijk in het realiseren van deze opgaven. Deze opgaven komen samen in vier prioriteiten. Deze prioriteiten vormen complexe, omvangrijke en dringende opgaven die voortkomen uit of samenhangen met grote transities. Deze prioriteiten zijn: 1. 2. 3. 4.

Naar een ruimte voor klimaat adaptatie en energietransitie; Naar een duurzaam economisch groeipotentieel; Naar sterke en gezonde stedenen regio's; Naar een toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied;

Deze vier opgaven kunnen alleen in samenhang verder worden gebracht wanneer aandacht is voor thema's die hier dwars doorheen lopen, zoals omgevingskwaliteit, gezondheid, cultuurhistorie, klimaatadaptatie, water, bodem, (nationale) veiligheid en milieukwaliteit.

8

bestemmingsplan Hengelosestraat 381 (vastgesteld)

2.1.2

Besluit algemene regels ruimtelijke ordening en Besluit ruimtelijke ordening

De basis van juridische borging van de realisatie van de nationale belangen ligt in het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro) en het Bro. Het Barro is in werking sinds 2011 en bevat onderwerpen die van rijksbelang zijn, zoals defensie, de ecologische hoofdstructuur, de elektriciteitsvoorziening en toekomstige uitbreiding van het hoofd(spoor)wegennet. Per onderwerp bevat het Barro regels waaraan bestemmingsplannen moeten voldoen. Binnen drie jaar moet het onderwerp zijn opgenomen in een bestemmingsplan. 2.1.3

Ladder Duurzame Verstedelijking (artikel 3.1.6, 2e lid Bro)

Artikel 3.1.6, 2e tot en met 4e lid van het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) schrijft voor dat van een stedelijke ontwikkeling die in een bestemmingsplan wordt mogelijk gemaakt in de toelichting moet worden aangetoond dat er sprake is van een behoefte. Wanneer een bestemmingsplan een stedelijke ontwikkeling mogelijk maakt buiten het bestaand stedelijk gebied moet in de toelichting tevens worden gemotiveerd waarom in die behoefte niet kan worden voorzien binnen het bestaand stedelijk gebied. Bij iedere 'stedelijke ontwikkeling', waaronder iedere ontwikkeling van detailhandelsvloeroppervlak, moet inzichtelijk worden gemaakt of er, in relatie tot het bestaande aanbod, concreet behoefte bestaat aan de desbetreffende ontwikkeling. Die behoefte moet dan worden afgewogen tegen het bestaande aanbod, waarbij moet worden gemotiveerd dat rekening is gehouden met het voorkomen van leegstand. Dit wordt de 'Ladder voor Duurzame Verstedelijking' genoemd. Deze zogenoemde 'Ladder voor Duurzame Verstedelijking' is geen blauwdruk voor een optimale ruimtelijke inpassing van alle nieuwe ontwikkelingen en schrijft geen vooraf bepaald resultaat voor. De 'Ladder' is alleen van toepassing als er sprake is van een 'nieuwe stedelijke ontwikkeling'. Een in een bestemmingsplan voorziene ontwikkeling dient voldoende substantieel te zijn om als 'stedelijke ontwikkeling' te kunnen worden aangemerkt.

Daarvan zal in beginsel geen sprake zijn indien het nieuwe bestemmingsplan ten opzichte van het voorgaande planologische regime geen nieuw planologisch ruimtebeslag mogelijk maakt. Dit kan anders zijn indien het bestemmingsplan ten opzichte van het voorgaande planologische regime in een vanuit ruimtelijk oogpunt ingrijpende nieuwe planologische functiewijziging voorziet. Wanneer de 'stedelijke ontwikkeling' die een bestemmingsplan mogelijk maakt alleen betrekking heeft op de vestiging van een dienst als bedoeld in artikel 1 van de Dienstenwet, heeft het onderzoek naar de behoefte slechts tot doel om na te gaan of de vestiging van een dienst in overeenstemming is met een goede ruimtelijke ordening.

'stedelijke ontwikkeling' Onder 'stedelijke ontwikkeling' wordt in het Bro (art. 1.1.1, 1e lid onder i) verstaan: een ruimtelijke ontwikkeling van een bedrijventerrein of zeehaventerrein, of van kantoren, detailhandel, woningbouwlocaties of andere stedelijke voorzieningen. Of in een bestemmingsplan sprake is van een of meer stedelijke ontwikkelingen als bedoeld in het Bro is niet altijd even duidelijk. Dit dient per plan te worden getoetst en gemotiveerd. In de jurisprudentie van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State, zie uitspraken 201310814/1/R1 en 201311211/1/R3, is inmiddels de lijn te ontdekken dat wanneer er sprake is van bestaande bebouwing en geen toename van het ruimtebeslag, er in dat geval geen sprake is van een 'stedelijke ontwikkeling' als bedoeld in het Bro. Ook bij nieuwbouw hoeft volgens de jurisprudentie, zie uitspraak 201310222/1/R6, niet altijd sprake te zijn van een 'stedelijke ontwikkeling' als bedoeld in het Bro. Dit geldt bijvoorbeeld wanneer er sprake is van een feitelijke capaciteitsafname doordat er minder commercieel vloeroppervlak wordt teruggebouwd dan er is afgebroken. Ook een op grond van het voorgaande plan reeds mogelijke maar nog niet gerealiseerde ontwikkeling hoeft niet altijd een 'stedelijke ontwikkeling' als bedoeld in het Bro te zijn.

Dit is onder meer het geval wanneer er geen sprake is van toename maar wel van concentratie van de bebouwingsmogelijkheden. Ook wanneer er sprake is van 'saldering' (verplaatsing van een stedelijke ontwikkeling, zonder netto extra (planologisch) ruimtebeslag of waarbij bebouwing wordt gereduceerd, zoals de 'Ruimte voor Ruimte' regelingen) is er meestal geen sprake van een 'stedelijke ontwikkeling' als bedoeld in het Bro. In de uitspraak 201608869/1/R3 geeft de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State een overzicht op hoofdlijnen van alle relevante aspecten waar aan moet worden getoetst om te bepalen of sprake is van een 'stedelijke ontwikkeling' als bedoeld in het Bro en zo ja, welke eisen er worden gesteld aan de beschrijving van de behoefte aan de betreffende stedelijke ontwikkeling. bestemmingsplan Hengelosestraat 381 (vastgesteld)

9

'Stedelijke ontwikkeling' en het bestemmingsplan "Hengelosestraat 381" In het bestemmingsplan "Hengelosestraat 381" wordt een ruimtelijke ontwikkeling (woningbouw) mogelijk gemaakt. Onderstaand wordt nagegaan of daarbij sprake is van een 'stedelijke ontwikkeling' als bedoeld in het Bro. De ontwikkelingen die als 'stedelijke ontwikkeling' moeten worden aangemerkt worden vervolgens getoetst aan de Ladder Duurzame Verstedelijking. In het Bro is geen ondergrens voor de minimale omvang vastgelegd, jurisprudentie geeft meer duidelijkheid. Bij wonen geldt, dat voor woningbouwlocaties vanaf 12 woningen in beginsel sprake is van een stedelijke ontwikkeling. Dit betekent dat de beoogde 94 woningen in het voorgenomen plan zich kwalificeren als stedelijke ontwikkeling in de zin van artikel 3.1.6. Bro. Hieruit blijkt dat een toetsing aan de Ladder Duurzame Verstedelijking vereist is. Ladder Duurzame Verstedelijking De voorgenomen ontwikkeling is getoetst aan de Ladder, zoals opgenomen in artikel 3.1.6 lid 2 Bro zoals die sinds 1 juli 2017 van kracht is. De ontwikkeling van de 94 woningen past in de behoeftevraag naar woningen in een stedelijk groen woonmilieu. In het plangebied stond eerder de voormalige school van het ROC Twente. Deze is enkele jaren geleden gesloopt. Het plangebied is nu een braakliggend terrein en nog onbebouwd.

Het is een locatie die gelegen is binnen de bebouwde kom en tevens binnen het in de Structuurvisie uit 2011 aangewezen bestaand stedelijk gebied. Binnen het bestaand stedelijk gebied zijn er geen andere geschikte opties voorhanden voor het realiseren van de 94 woningen voor sub urbaan wonen in een stedelijk compact woonmilieu. Op grond van het bestaande bestemmingsplan met de huidige bestemming, kunnen de woningen nog niet gebouwd worden. Met dit plan wordt ingezet op de doelen vanuit de Woonvisie: een goed aanbod van woningen en wooncarrière realiseren voor starters en net afgestudeerden, gezinnen met lage en midden inkomens en inwoners waarvoor het aanbod nu niet goed aansluit op de vraag: de doelgroep 30-54 jarigen en/of gezinnen. Dit ook met de ambitie om door te groeien naar 170.000 inwoners. Ook wordt met de toevoeging van deze woningen bijgedragen aan twee van de vijf strategische opgaven van de stad: het vasthouden van talent en een inclusieve samenleving. Dit plan voorziet in de woningbehoeftevraag, omdat er woningen worden toegevoegd in het stedelijk woonmilieu. Met de bouw van deze woningen wordt er ingezet op totstandkoming van doorstroming op de woningmarkt.

Conclusie Het bestemmingsplan "Hengelosestraat 381" voorziet in de behoefte en deze wordt ingevuld in bestaand stedelijk gebied. . 2.1.4

Toetsing bestemmingsplan aan beleid en regels van het Rijk

Geconcludeerd kan worden dat de in dit voorliggende bestemmingsplan besloten ruimtelijke ontwikkeling in overeenstemming is met het beleid en de regels van het Rijk.

2.2

Ruimtelijk beleid en regels van de provincie Overijssel

2.2.1

Omgevingsvisie Overijssel

Het ruimtelijk beleid van de provincie Overijssel staat vooral in de Omgevingsvisie en Omgevingsverordening. Op 12 april 2017 hebben Provinciale Staten van Overijssel een herziening van de visie en verordening vastgesteld en op 1 mei 2017 zijn deze in werking getreden. De Omgevingsvisie is een integrale visie waarin de beleidsambities en doelstellingen staan die van provinciaal belang zijn voor de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving van Overijssel. Het uitgangspunt is 10

bestemmingsplan Hengelosestraat 381 (vastgesteld)

gericht op het jaar 2030. De visie biedt kaders in de vorm van ontwikkelingsperspectieven voor de groene omgeving en stedelijke omgeving. Daarbinnen krijgen gemeenten, waterschappen, maatschappelijke organisaties en andere initiatiefnemers mogelijkheden om ruimtelijke ontwikkelingen te realiseren. De hoofdambitie van de visie is, net als in de oorspronkelijke omgevingsvisie van 2009, een toekomstvaste groei van welvaart en welzijn met een verantwoord beslag op de beschikbare natuurlijke hulpbronnen en voorraden. De opgaven en kansen waar de provincie Overijssel voor staat heeft men vertaald in centrale beleidsambities voor negen beleidsthema’s. Deze benadert zij vanuit de drie overkoepelende 'rode draden': duurzaamheid, ruimtelijke kwaliteit en sociale kwaliteit.

Uitvoeringsmodel Omgevingsvisie Om te bepalen of een initiatief bijdraagt aan de ambities, gebruikt de provincie het Uitvoeringsmodel Omgevingsvisie Overijssel. In dit uitvoeringsmodel staan de stappen of, waar en hoe centraal. Bij een initiatief kan aan de hand van deze drie stappen bepaald worden of een initiatief binnen de geschetste visie voor Overijssel mogelijk is (generieke beleidskeuzes), waar het past (ontwikkelperspectieven) en hoe het uitgevoerd kan worden (gebiedskenmerken) In onderstaande afbeelding is het uitvoeringsmodel weergegeven. Vervolgens zijn de niveaus toegelicht. De '“vishaak” met de drie niveaus uit de Omgevingsvisie van 2009 is daarbij behouden gebleven. Boven het uitvoeringsmodel (in de paraplu) staan de rode draden en centrale beleidsambities weergegeven.

Generieke beleidskeuzes (of) Generieke beleidskeuzes vloeien voort uit beleid van EU, Rijk of provincie. Het zijn keuzes die bepalen of een ontwikkeling nodig is of mogelijk. De generieke beleidskeuzes zijn veelal normstellend. De herziene Omgevingsvisie maakt daarbij onderscheid in: Generieke beleidskeuzes voor heel Overijssel. Dit heeft zij gevat onder de ' Overijsselse ladder voor duurzame verstedelijking'. Dit is een nadere invulling van de nationale Ladder voor duurzame verstedelijking, die voor 'nieuwe stedelijke ontwikkelingen' verplicht moet worden doorlopen. De Overijsselse ladder geeft onder andere aan dat alle belangen die bij een ontwikkeling betrokken zijn, bestemmingsplan Hengelosestraat 381 (vastgesteld)

11

zorgvuldig tegen elkaar moeten worden afgewogen ('integraliteit'; is ook een eis uit het Bro). Ook wordt onder andere ingegaan op zuinig en zorgvuldig ruimtegebruik (voorheen verwoord in de 'SER-ladder') en '(boven)regionale afstemming' (gemeenten moeten hun ruimtelijke ontwikkelingsplannen afstemmen met buurgemeenten om te voorkomen dat inefficiënte concurrentie tussen gemeenten ontstaat). Gebiedsspecifieke beleidskeuzes, zoals aanduidingen voor grondwaterbeschermingsgebied, Natuurnetwerk Nederland (NNN) en Nationale Landschappen.

Ontwikkelingsperspectieven (waar) Na de toetsing aan de generieke beleidskeuzes komen de ontwikkelingsperspectieven aan de orde. In de Omgevingsvisie staan zes ontwikkelperspectieven beschreven: drie voor de groene en drie voor de stedelijke omgeving. Daarbinnen is nog een onderverdeling gemaakt. De ontwikkelperspectieven zijn flexibel voor de toekomst en geven richting aan wat waar ontwikkeld zou kunnen worden.

Gebiedskenmerken (hoe) Tot slot zijn de gebiedskenmerken van belang, die bestaan uit vier lagen (natuurlijke laag, laag van agrarische cultuurlandschappen, stedelijke laag en laag van de beleving. Voor elke laag gelden specifieke kwaliteitsvoorwaarden en -opgaven voor ruimtelijke ontwikkelingen. Het is de vraag 'hoe' een ontwikkeling invulling krijgt. 2.2.2

Omgevingsverordening Overijssel

De hoofdlijnen van de Omgevingsvisie zijn juridisch geborgd in de Omgevingsverordening. Het gaat om de onderwerpen uit de visie die de provincie zo belangrijk vindt dat deze dwingend worden opgelegd. In de verordening staan algemene regels op het gebied van de ruimtelijke ordening, mobiliteit, milieu, water en bodem. De verordening als juridisch instrument om de doorwerking van provinciaal beleid af te dwingen, is beperkt tot die onderdelen van het beleid waarvoor de inzet van algemene regels noodzakelijk is om provinciale belangen veilig te stellen of om uitvoering te geven aan wettelijke verplichtingen. De Omgevingsverordening geeft regels aan gemeenten die bij het maken van bestemmingsplannen in acht genomen moeten worden. 2.2.3

Toetsing bestemmingsplan aan beleid en regels van de provincie Overijssel

Geconcludeerd kan worden dat de in dit voorliggende bestemmingsplan besloten ruimtelijke ontwikkeling in overeenstemming is met het in de Omgevingsvisie Overijssel 2017 verwoorde en in de Omgevingsverordening verankerde provinciaal ruimtelijk beleid.

2.3

Gemeentelijk ruimtelijk relevant strategisch beleid

Deze paragraaf bevat een korte beschrijving van het algemene ruimtelijke relevante beleid van de gemeente Enschede. De inhoud van deze toelichting is zodanig opgebouwd dat eerst algemene informatie aan de orde komt en vervolgens onderwerpen die specifiek aan dit bestemmingsplan zijn toegeschreven. Het sectorale beleid wordt daarom verderop in deze toelichting behandeld. 2.3.1

Toekomstvisie Enschede 2020 en uitwerkingsvisies

De gemeenteraad heeft op 17 december 2007 de Toekomstvisie Enschede 2020 vastgesteld, waarin de hoofdlijnen en doelstellingen voor het gemeentelijke beleid tot 2020 staan. Het document geeft richting aan het beleid, dat nader uitgewerkt wordt in andere beleidsstukken. De ruimtelijk relevante aspecten van de hoofdlijnen en beleidsdoelstellingen in de Toekomstvisie zijn uitgewerkt in de Herijking van de Ruimtelijke Ontwikkelingsvisie, die op 22 juni 2009 door de gemeenteraad is vastgesteld. Integraal onderdeel hiervan is een visie op de binnenstad (Binnenstadsvisie) en mobiliteit (Mobiliteitsvisie). Vervolgens is de inhoud van het document Herijking RO-Visie, binnenstadsvisie inclusief

12

bestemmingsplan Hengelosestraat 381 (vastgesteld)

mobiliteitsvisie ruimtelijk vertaald in de Structuurvisie Enschede, die in één van de volgende paragrafen aan de orde komt. 2.3.2

Stedelijke Koers

Onder de noemer "Stedelijke Koers" heeft de gemeenteraad op 24 september 2012 ingestemd met een andere koers voor Enschede. Dat was nodig omdat vraag en aanbod in de vastgoedmarkt op het gebied van wonen, bedrijventerreinen en kantoren flink uit balans zijn. De maatschappij is veranderd. Het aantal projecten, de ambities en de plannen in Enschede die werden voorbereid en uitgevoerd pasten niet meer bij de huidige en toekomstige vraag. Om dit terug te brengen naar een realistisch aanbod heeft de gemeenteraad gekozen voor de plannen en projecten die het meest waardevol zijn voor de toekomst van Enschede en die de economie van Enschede en de regio zoveel mogelijk stimuleren. De financiële uitwerking hiervan vond plaats tijdens de behandeling van de Programmabegroting op 12 november 2012. In Enschede zullen andere soorten woningen worden gebouwd: minder appartementen en meer woningen met een tuin. De prognose voor de verkoop van grond voor bedrijventerreinen wordt naar beneden bijgesteld. Voor de kantorensector wordt naast verlagen van het aantal te bouwen kantoren ook gekeken naar hergebruik van bestaande kantoren, omdat er sprake is van leegstand. 2.3.3

Richting aan Ruimte

Op 5 april 2016 hebben burgemeester en wethouders van Enschede 'Richting aan Ruimte' (RAR) vastgesteld. Dit is een richtinggevend ontwikkelingskader waarin wordt verduidelijkt hoe Enschede omgaat met de programmering. Niet langer de kwantitatieve aspecten staan centraal maar er wordt gestuurd op kwaliteit. Daarbij wordt gekeken naar de totale stedelijke programmering maar ook naar de behoefte van het gebied. Een integrale afweging van alle relevante belangen (o.a. ruimtelijke kwaliteit, duurzaamheid, economie, welzijn) op basis van het 'RAR-kompas' leidt uiteindelijk tot een besluit over de (on)wenselijkheid van een nieuw ruimtelijk initiatief. Ongewijzigd onderdeel van het integrale afwegingskader is het 'versterken vanuit het hart'.

afbeelding: het 'RAR kompas'

2.3.4

Structuurvisies

De Wro verplicht iedere gemeente om voor het hele grondgebied één of meer structuurvisies vast te stellen voor een goede ruimtelijke ordening. Een soortgelijke verplichting geldt ook voor de provincies en het Rijk. In een gemeentelijke structuurvisie staan de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling van dat gebied en de hoofdzaken van het ruimtelijk beleid. De structuurvisie bevat ook een uitvoeringsparagraaf waarin de raad bestemmingsplan Hengelosestraat 381 (vastgesteld)

13

aangeeft via welke instrumenten en bevoegdheden de voorgenomen ontwikkeling gerealiseerd zal kunnen worden.

Structuurvisie Enschede De gemeenteraad van Enschede heeft op 26 september 2011 de Structuurvisie vastgesteld. Hierin is het bestaande ruimtelijk beleid uit de hieronder genoemde gemeentelijke nota's opgenomen en met elkaar in relatie gebracht. Groenstructuur Actieplan, bevat de belangrijkste gemeentelijke ambities op het gebied van behouden en versterken van parken en groenstructuren; Beleidskader kleine windturbines, hierin zijn mogelijke locaties voor kleine windturbines aangewezen; Mobiliteitsplan 2004-2015, bevat de gemeentelijke ambities voor de verkeerscirculatie en bereikbaarheid van de stad. Hieruit zijn de belangrijkste verkeersprojecten voor auto, openbaar vervoer en fiets in de Structuurvisie opgenomen; Nieuwe Energie voor Enschede, bevat de gemeentelijke duurzaamheidsambities voor nieuwe ontwikkelingen, herstructurering en renovatie. Hierbij staat de reductie van CO2 centraal. Gids Buitenkans, bevat op basis van landschapstypologieën en -plekken het kwalitatieve kader voor ontwikkelingen in het buitengebied; Hotelnota, hierin zijn de ontwikkellocaties voor hotels aangewezen; Structuurvisie Luchthaven Twente en omgeving, bevat het ruimtelijke ontwikkelingskader voor de herontwikkeling van het terrein van de voormalige militaire vliegbasis Twente; Ruimtelijke Ontwikkelingsvisie 2001, bevat belangrijke gemeentelijke ontwikkellocaties en infrastructuurprojecten.

Hieruit zijn de nog actuele projecten en locaties in de Structuurvisie opgenomen; Ruimtelijke Ontwikkelingsvisie en Binnenstadsvisie 2009, bevat het actuele integrale kader voor ruimtelijke ontwikkeling, verkeer, economie en de ontwikkeling van de binnenstad; Ontwikkelingskader Horeca 2005-2015, hierin zijn de horecaconcentratiegebieden en horeca-ontwikkellocaties aangewezen. Met uitzondering van de Ruimtelijke Ontwikkelingsvisie 2001 zijn de individuele beleidsnota's nog steeds van kracht omdat deze meer bevatten dan wat is opgenomen in de Structuurvisie. In de Structuurvisie gaat het om de gewenste ruimtelijke ontwikkelingen voor de toekomst op het gebied van wonen, groen, economie, verkeer, milieu en gebiedsontwikkeling. Het doel van de Structuurvisie is het in samenhang presenteren van de hoofdlijnen van sectoraal of gebiedsgericht beleid. Het gaat om de hoofdlijnen van ruimtelijk beleid op de lange termijn, zodat er op projectniveau voldoende flexibiliteit is om in te kunnen spelen op veranderingen. De Structuurvisie is continu in ontwikkeling. Bij nieuwe gebiedsontwikkelingen en nieuw stedelijk beleid wordt de Structuurvisie aangevuld of nader uitgewerkt, zodat het een actueel strategisch en integraal kader vormt.

Sectorale en gebiedsgerichte structuurvisies In aanvulling op de eerder genoemde integrale Structuurvisie, heeft de gemeenteraad van Enschede ook diverse sectorale structuurvisies en een gebiedsgerichte structuurvisie vastgesteld. Hierin worden specifieke onderwerpen geregeld. Verkeersvisie Het gemeentelijke mobiliteitsbeleid is erop gericht dat we minder afhankelijk worden van de auto. Binnen Enschede is fietsen de norm (tot 15 km). Het binnenstedelijke klimaat wordt daarom steeds verder ingericht voor de fiets. Consequentie daarvan is dat er minder ruimte is voor het autoverkeer. Dit autoverkeer wordt zoveel mogelijk om de stad heen gefaciliteerd naar de N35/A35 en A1. Om deze routes aantrekkelijker te maken zullen er maatregelen genomen moeten worden. In de mobiliteitsvisie is opgenomen dat op de Oostweg (naast het plangebied) in de toekomst problemen zijn met de doorstroming en dat aanpassingen nodig zijn om de doorstroming te verbeteren. Detailhandelsstructuurvisie Op 23 januari 2012 is de Detailhandelsstructuurvisie Enschede 2012 vastgesteld. In deze sectorale structuurvisie staan de hoofdlijnen van het gemeentelijk detailhandelsbeleid voor de komende vier jaar. Na een technische aanpassing in de besluitvorming op 12 november 2012 is dit formeel een structuurvisie zoals bedoeld in artikel 2.1 van de Wro. 14

bestemmingsplan Hengelosestraat 381 (vastgesteld)

Watervisie Op 27 mei 2013 is de Watervisie 2013-2025 vastgesteld. Deze sectorale structuurvisie richt zich op het samen met partners in de waterketen aanpakken van waterknelpunten in Enschede op het gebied van hemelwateroverlast, grondwateroverlast, grondwaterverontreiniging en waterkwaliteit. De Watervisie heeft twee sporen, het oplossen van knelpunten en het realiseren van een zestal waterambities. De op te lossen knelpunten zijn: Overbelasting van het rioolstelsel. Grondwateroverlast. Problemen met waterkwaliteit.

De Enschedese waterambities zijn: Daar waar het kan is het regenwater afgekoppeld van het gemengde riool. De beleving van de groene en blauwe kwaliteit van Enschede versterken door water zichtbaar te maken. Water in de buitenruimte wordt zoveel mogelijk benut voor het opvangen van extreme regenbuien en om bij warme perioden de stad te verkoelen. De watergerelateerde component van de (woon)lasten blijft beheersbaar. Enschedeërs gaan bewuster met water om en zijn meer betrokken bij de watervoorzieningen in de stad. De waterpartners zorgen samen voor een goede waterkwaliteit en – kwantiteit in Enschede.

Structuurvisie Cultuurhistorie Op 8 december 2014 is de Structuurvisie Cultuurhistorie vastgesteld. In deze sectorale structuurvisie staat het gemeentelijk beleid voor het bij ruimtelijke plannen en ontwikkelingen omgaan met het aanwezige cultuurhistorisch erfgoed. Daarbij wordt onder cultuurhistorisch erfgoed verstaan: alle cultuurhistorisch waardevolle gebouwen, objecten en structuren in de gemeente Enschede, met uitzondering van gemeentelijke monumenten, rijksmonumenten en archeologische waarden. Voor monumenten en archeologische waarden is reeds in afzonderlijke gemeentelijke beleidskaders vastgelegd hoe daarmee dient te worden omgegaan in het kader van ruimtelijke plannen en ontwikkelingen.

Structuurvisie Externe Veiligheid Op 8 december 2014 is de Structuurvisie Externe Veiligheid vastgesteld. In deze sectorale structuurvisie staat het gemeentelijk beleid met betrekking tot het beheersen van risico's die mensen lopen door de opslag, de protectie, het gebruik en het vervoer van gevaarlijke stoffen. Daarbij is vastgelegd wat in Enschede nog als een toelaatbaar risico wordt beschouwd en hoe ongewenste situaties zoveel mogelijk kunnen worden voorkomen of beperkt. In deze structuurvisie is tevens het beleid voor opslagplaatsen en verkooppunten van consumentenvuurwerk vastgelegd.

Verordening 'Doelgroepenverordening Sociale Huur en Middenhuur Enschede 2021' Op 8 maart 2021 is de 'Doelgroepenverordening Sociale Huur en Middenhuur Enschede 2021" vastgesteld. De Wet ruimtelijke ordening (Wro) biedt gemeenten de mogelijkheid om per deelgebied in bestemmingsplannen te eisen dat een bepaald percentage van categorieën woningen wordt gerealiseerd in nieuwbouwplannen en bij transformatie van bestaande bouw. Dit kan voor de categorieën sociale huur, middeldure huur, sociale koop en particulier opdrachtgeverschap. De Wet ruimtelijke ordening stelt daarbij als voorwaarde dat voor sociale huur, middeldure huur en sociale koop in een doelgroepenverordening wordt vastgelegd wat de doelgroepen voor die categorieën is en hoe lang de woningen voor die doelgroepen tenminste in stand gehouden moeten worden. De doelgroepenverordening vormt daarmee de wettelijke basis voor het doorvoeren van gemeentelijk woonbeleid in bestemmingsplannen. De doelgroepenverordening heeft betrekking op zowel nieuwbouw als transformatie van bestaande bouw. De Woonvisie vormt het inhoudelijke uitgangspunt voor deze verordening. Om de doelgroepenverordening toe te kunnen passen moet dit in het betreffende bestemmingsplan en eventueel ook in het bijbehorende exploitatieplan vastgelegd worden. Alleen dan kan de doelgroepenverordening worden toegepast.

In deze doelgroepenverordening zijn de sociale huurwoningen en de middeldure huurwoningen opgenomen. bestemmingsplan Hengelosestraat 381 (vastgesteld)

15

In de verordening worden de aanvangshuurprijs voor sociale huurwoningen en de maximale aanvangshuurprijs voor middeldure huurwoningen vastgelegd. Deze grens moet de gemeente bepalen. De doelgroepenverordening regelt tevens voor welke doelgroepen de te bouwen middeldure en sociale huurwoningen bedoeld zijn. De doelgroepen worden bepaald aan de hand van inkomensgrenzen. Ook regelt de verordening dat de middeldure en sociale huurwoningen gedurende een bepaalde periode beschikbaar moeten blijven voor de daarvoor aangewezen doelgroepen. Dit is de instandhoudingstermijn. Dit zal verwerkt worden in de regels van het onderhavige bestemmingsplan. De verordening regelt niet de toewijzing van dergelijke nieuwbouwwoningen aan individuele huishoudens. Op basis van de doelgroepenverordening wordt een deel van het plangebied aangewezen voor sociale en middeldure huurwoningen.

Transitievisie warmte Deze wordt voorbereid. Alle nieuwbouw en dus ook de woningen in dit plan moeten aardgasvrij en optimaal geïsoleerd zijn en het liefst ook energie zelf opwekkend, in ieder geval voor eigen gebruik. Dit is in lijn met de wet Voortgang Energietransitie (VET5 ), waarin in 2018 is vastgelegd dat nieuwbouw in principe aardgasvrij is, en de aangescherpte eisen in het bouwbesluit (de zogenaamde BENG-eisen6 ). In Enschede is in 2021 de ambitie nog verscherpt en bepaald dat alle nieuwbouw aardgasvrij is.

Agenda van de radialen Radialen hebben van oudsher een belangrijke functie. De Hengelosestraat (en ook de Deurningerstraat, Haaksbergerstraat en Oldenzaalsestraat) zijn al ver terug in de tijd al belangrijke invalswegen naar het centrum naar Enschede, zoals op de historische kaart hieronder te zien is. Deze radialen lopen rechtstreeks naar het centrum. De singels waren nog niet aangelegd. Deze historische radialen vervullen nog steeds een belangrijke functie als invalswegen van Enschede. In de loop der jaren zijn de historische invalswegen aangevuld met onder andere de Zuiderval en de Westerval. Uiteraard zijn de radialen verkeerskundig van belang, maar ook economisch (voor bedrijven die een locatie net buiten het centrum zoeken), als woonfunctie en niet onbelangrijk als visitekaartje van de stad.

De Hengelosestraat is een echte stadslaan met een breed profiel en is landschappelijk vormgegeven. De verschillende verkeersstromen zijn van elkaar geschieden (auto, fiets en openbaar vervoer). De Hengelosestraat, als radiaal is heel divers en heeft door zijn lengte ook verschillende typeringen en/of verschijningsvormen. Ook is de beeldkwaliteit langs de radiaal verschillend van elkaar. De verbindende factor op deze radiaal zou moeten zijn dat de Hengelosestraat de verbinding is tussen de binnenstad van Enschede en het Kennispark. Deze wordt momenteel echter niet als zodanig ervaren. Er zijn verschillende projecten langs de Hengelosestraat en op Kennispark zelf. De opgave ligt hem in het elkaar verbinden van de verschillende projecten en in alle projecten het DNA van de 'Kennisas' terug te laten komen. Dit maakt van de Hengelostraat veel meer een verbindingsas.

16

bestemmingsplan Hengelosestraat 381 (vastgesteld)

2.3.5

Toetsing bestemmingsplan aan het gemeentelijk ruimtelijk relevant strategisch beleid

In de strategische beleidsdocumenten Toekomstvisie, Stedelijke Koers en de diverse structuurvisies zijn voor het plangebied van het bestemmingsplan "Hengelosestraat 381" geen specifieke beleidsdoelstellingen of ontwikkelingsrichtingen benoemd.

bestemmingsplan Hengelosestraat 381 (vastgesteld)

17

Hoofdstuk 3

Gebiedsbeschrijving

In dit hoofdstuk wordt een algemene beschrijving van de huidige situatie in het plangebied gegeven. Daarbij zal worden ingegaan op de huidige ruimtelijke en functionele structuur van het plangebied. Doel is het aanreiken van een kader waaraan ontwikkelingen in de wijk of buurt kunnen worden getoetst.

3.1

Ruimtelijke en functionele structuur

Context Veel woonbuurtjes in Twekkelerveld zijn naoorlogs en zijn samenhangend ontworpen. Ten zuiden van de locatie en in aansluiting op het winkelcentrum Twekkelerveld is een karakteristiek samenhangend ensemble van grondgebonden en gestapelde woonhuizen, scholen en een kerk ontstaan. De oranje dakpannen en de mooie (bakstenen) details verraden de rijke katholieke bouwtraditie van de oorspronkelijke opdrachtgever. Stedebouwkundig is gekozen voor gesloten bouwblokken met verspringende rooilijnen, verbijzonderde hoeken en mee-ontworpen erfafscheidingen. De oorspronkelijke groene hoeken en de ruime private groenmaat aan de binnenzijde doet denken aan het vooroorlogse tuindorp. De bebouwing is meer traditioneel ontworpen met overstekken met klosjes en ornamentiek in de gevelcompositie. De kracht van dit buurtje zit hem in de herhaling en het samenhangende architectuur. Zelfs de winkelstrip aan de Schietbaan en de grondgebonden woningen kennen gelijke kozijndetails, gelijke schoorstenen en de kenmerkende 'muurdammen' in de gevelcompositie. Voor de winkelstrip aan de Schietbaanweg is een verbreed openbaar profiel herkenbaar die ruimte biedt aan parkeren en aanvullend waardevol groen.

De Schietbaanweg kent door een langere ontwikkelperiode een grotere diversiteit qua woningtypologie en architectuur. Toch is de meer traditionele bouwstijl uit de jaren 50/60, met verfijnde details, hier dominant zichtbaar.

18

bestemmingsplan Hengelosestraat 381 (vastgesteld)

Aan de Hengelosestraat is na de sloop van het ROC-complex een groot braakliggend terrein zichtbaar. De open ruimte wordt aan weerszijde geflankeerd door hogere collectief ontworpen bebouwing uit de jaren '60 en '70. Samen met de gesloopte schoolbebouwing vormden zij jarenlang een introductie op naoorlogs Twekkelerveld. Beide flatgebouwen hebben stedenbouwkundig betekenis door de compositie en de introductie van de grotere maat in samenhang met ontworpen private groenstroken. Op gebouwniveau zijn door latere renovaties details verloren gegaan en is de architectuurbeeldwaarde afgenomen.

bestemmingsplan Hengelosestraat 381 (vastgesteld)

19

Aan de overzijde van de Hengelosestraat is sprake van een groot groen gebied, het Abraham Ledeboerpark. De monumentale bomen en groene doorzichten vormen een mooie introductie op de naastgelegen Universteit Twente en vormt zo een mooie visuele koppeling met het buitengebied van Enschede.

3.2

Cultuurhistorie

Historie en ontstaansgeschiedenis plangebied In 1952 werden de plannen gemaakt voor een textielvakschool aan de Hengelosestraat. De school werd ontworpen door architectenduo G. Elffers en G. Beltman. Deze laatste was binnen de textielkringen zeer bekend van de bouw van verschillende fabrieken en landhuizen. In 1954 bezocht de toenmalige koningin de net geopende school. Het schoolcomplex bestond oorspronkelijk uit diverse functionele bouwdelen; een apart deel voor de school en berging van rijwielen, de kantine (die later verbouwd werd tot gymzaal), een magazijn, traforuimte, hal, ketelhuis met kolenberging en een werkplaats. De school lag met zijn hoofdentree aan de Herculesstraat, parallel aan de Hengelosestraat. De kolenberging, het stookhok en de schoorsteen bevonden zich aan de achterzijde van het complex.

20

bestemmingsplan Hengelosestraat 381 (vastgesteld)

Beschermwaardige bomen in het plangebied In het plangebied van het bestemmingsplan "Hengelosestraat 381" zijn geen beschermwaardige bomen aanwezig. De bescherming van bomen is geregeld in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Op het bij de APV behorende bomenoverzicht zijn de beschermde bomen en boomgroepen weergegeven, voor het vellen waarvan in ieder geval een omgevingsvergunning (kapvergunning) op grond van de APV is vereist. Op het bomenoverzicht zijn niet alle beschermde bomen weergegeven. Ook de gemeentelijke bomen die niet op het bomenoverzicht zijn weergegeven zijn beschermd op grond van de APV. Het bij de APV behorende bomenoverzicht is een interactieve bomenkaart die is te raadplegen op de website van de gemeente Enschede.

afbeelding: fragment interactieve bomenkaart Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingsprojecten wordt in bestemmingsplannen zoveel mogelijk rekening gehouden met de aanwezige beschermwaardige bomen door bouwgrenzen en infrastructurele werken, voor zover dit redelijkerwijs mogelijk is, zodanig te situeren dat daardoor de maximale kroonprojectie van de bomen niet of zo min mogelijk wordt beperkt.

3.3

DIA (Dynamische Investerings Agenda)

De Dynamische Investerings Agenda is een vorm van integrale aanpak met als doel het verbeteren van onder andere het woon- en leefklimaat in de wijk. Deelnemende partijen zijn onder andere de gemeente Enschede en de wooncorporaties Domijn, De Woonplaats en Ons Huis. Deze partijen zijn bezig een eerste prototype van zo'n Dynamische Investerings Agenda te maken voor Twekkelerveld. Twekkelerveld is een wijk van Enschede waar mensen eigenlijk best tevreden over zijn, maar waar wel aandacht wordt gevraagd voor de sociale cohesie, waar maatschappelijke vraagstukken liggen en waar ook een fysieke opgave ligt de komende jaren. In Twekkelerveld is van oudsher sprake is van een hechte gemeenschap die ziet dat de wijk verandert. Daarnaast ligt de wijk heel strategisch tussen de Universiteit en het centrum, waardoor de wijk ook aantrekkelijk is voor nieuwe bewoners. Bewoners en ondernemers in de wijk, maar ook de gemeente en de corporaties, zien kansen en mogelijkheden om het woon- en leefmilieu in deze wijk te verbeteren. De DIA is niet iets totaal nieuws, maar een manier van werken die op sommige plekken al eerder werd bestemmingsplan Hengelosestraat 381 (vastgesteld)

21

geprobeerd maar nu echt handen en voeten moet krijgen. Het gaat om een betere vorm van samenwerking die ook gewoon noodzakelijk is, omdat vroegere geldstromen vanuit Europa, rijk of provincie en gelden bij corporaties voor grote herstructureringen niet meer beschikbaar zijn. Dus als we met z'n allen verbeteringen willen bereiken, moeten we samen optrekken. De deelnemende partijen hebben er samen voor gekozen om de DIA Twekkelerveld als prototype te beschouwen. Een prototype is in deze context een idee dat in de praktijk echt werkt. Het begint bij een visie. Vervolgens moeten we de slag maken naar de praktijk. In een Dynamische Investerings Agenda (DIA) wordt geprobeerd bestaande geldstromen op het gebied van wonen, werken, welzijn, gezondheid, onderwijs, energie en water te combineren. Het is de bedoeling dat deze aanpak gaat leiden tot meer synergie (1 + 1 = 3). In het prototype komen zaken voorbij als welke partners, instrumenten en bundeling van (financiële) middelen er nodig zijn om die visie te realiseren. En als men op blokkades stuit, hoe worden die dan opgelost?

Twekkelerveld anno 2021 Over Twekkelerveld anno 2021 zou je kunnen zeggen dat het van oudsher een zelfvoorzienende wijk is, op zichzelf gericht, apart van de stad, bestaande uit verschillende buurten met een eigen karakter. De wijk beschikt nog steeds over voorzieningen en verenigingen. Echter de verbinding die men vroeger ervoer is niet meer aanwezig. Iedereen is vooral gericht op zichzelf óf hun "eigen kring" en er is meer en meer versnippering ontstaan. Een centrale plek, waardoor "natuurlijke ontmoeting" en meer verbinding en samenhang in de buurt zou kunnen ontstaan, is er niet. Daarnaast is er behoefte aan dagbesteding voor specifieke doelgroepen. De buurt Twekkelerveld (boven Toekomst en Tubantia) kent een woningvoorraad van in het algemeen matige kwaliteit. De woningvoorraad is zo dat we weinig kunnen spreken over duurzame en levensloopgeschikte woningen. Inwoners zijn van mening dat dit gebied de laatste jaren hard achteruit gaat. Volgens hen is er de afgelopen jaren veel beloofd, maar weinig tot niets gerealiseerd. Door monotone sociale woningbouw, gecombineerd met de gevolgen van passend toewijzen, trekt de wijk vooral groepen huurders die op zoek zijn naar goedkope huurwoningen. De bewoners, die bestaan uit alleenstaanden, samenwonenden, alleenstaanden met een of meer kinderen en gezinnen, hebben vaak een laag inkomen.

Ook zijn er tot nog toe relatief veel inactieven / werklozen. Ook is er veel sprake van multi-problematiek. Maar er zijn in Twekkelerveld ook stappen vooruit gezet, zoals de vernieuwing van het winkelcentrum mét woonzorgcomplex. Andere projecten zijn als gevolg van de economische crisis niet uitgevoerd. Deze projecten hadden betrekking op onder andere verbetering en verduurzaming van de verouderde woningvoorraad. Het is nu de bedoeling om dit alsnog op te pakken.

De eerste DIA is voor Twekkelerveld Prototype Twekkelerveld Voor Twekkelerveld is gewerkt aan een prototype dat onder andere is gericht op het verbeteren van de kwaliteit van de woon- en leefomgeving. Kwaliteit bestaat in dit kader uit de volgende elementen. Bijdrage aan stedelijke opgave Een bevolkingsgroei naar 165.000 of misschien wel 175.000 inwoners hangt vooral af van de vraag of Enschede erin slaagt om hoger opgeleiden ook na hun studie te binden aan de stad. Vasthouden van 25-30 jarige afgestudeerden is één van de grootste opgaven voor Enschede. Een ander punt is het bieden van een stabiele en stimulerende omgeving voor kwetsbare mensen. Deze doelgroep moet niet worden doorgeschoven naar een volgende plek in de stad. Spreiden over de stad is ook geen doel op zich. Er moet eerst gekeken worden of deze groep ook beter opgevangen kan worden in het nieuwe concept voor Twekkelerveld. Kwaliteit voor bepaalde doelgroepen De visie is erop gericht om meer ruimte te geven aan de wensen van de oorspronkelijke bewoners uit Twekkelerveld. Deze "Twekkelervelders" zijn mensen die zijn opgegroeid in de tijd dat Twekkelerveld nog een confessioneel katholiek en protestants dorp was in een "rooie" stad. Zij missen het rijke verenigingsleven, het naar elkaar omzien en doorgroeimogelijkheden naar andere woningtypen (wooncarrière in de wijk).

Door een team dat gericht is op sociale aangelegenheden zal onderzocht worden hoeveel van deze mensen nog aanwezig zijn in de wijk. Het gaat hier waarschijnlijk voor het grootste deel om 65+ ers. Daarnaast zijn er natuurlijk ook de kinderen en kleinkinderen van deze groep personen, die in Twekkelerveld geboren en

22

bestemmingsplan Hengelosestraat 381 (vastgesteld)

opgegroeid zijn en er nog wonen. Een ander punt is het proberen vasthouden van jonge stedelingen. Dat gaat verder dan een aardige studentenkamer en bier drinken op de Oude Markt. Veel belangrijker is het of zij onderdeel kunnen zijn van een sociaal netwerk met andere (internationale) hoogopgeleiden en zij hier, bijvoorbeeld beter dan in Amsterdam, hun dromen kunnen verwezenlijken op het gebied van ondernemen, beleven en privé. Ook een stabiele en stimulerende omgeving bieden aan kwetsbare mensen is één van de opgaven. Onderzocht wordt op welke manier je een soort van cement krijgt tussen deze groepen bewoners onderling en ook de andere huurders en particuliere eigenaren in de wijk. In ieder geval moeten er geen sociale eilandjes meer zijn in de wijk. Op de vraag welke combinaties in leefstijlen er te maken zijn, moet hierbij gekeken worden naar de korrelgrootte van een woonmilieu, waarbinnen natuurlijk weer een mix van verschillende doelgroepen kan zitten. Ruimtelijke kwaliteit De samenstelling van de woningvoorraad in Twekkelerveld is op dit moment zeer eenzijdig (veel onderkant sociale huurwoningen en daarnaast relatief goedkope koopwoningen). Om de wijk aantrekkelijker te maken voor andere doelgroepen is meer differentiatie in het aanbod noodzakelijk.

De opgave is om aanbod toe te voegen voor de doorstroom van de oorspronkelijke Twekkelervelders en aanbod voor de jonge stedeling. Verspreiden van kwetsbare mensen is geen doel op zich. Mocht het voor de kwaliteit van Twekkelerveld beter zijn om deze groep te verdunnen en dus voor een deel van hun elders in de stad ruimte te zoeken, dan kan daar het saldo van 1 op 1 terugbouwen voor worden verkend. Dit wil niet automatisch zeggen dat er voor iedere gesloopte sociale huurwoning een nieuwe sociale huurwoning hoeft te worden teruggebouwd. Er zijn meer varianten op het inzetten van het saldo. Energetische kwaliteit Veel van de woningen in Twekkelerveld voldoen aan de huidige normen en wensen op het gebied van energie. Bovendien moeten huishoudens op termijn van het gas af. In Twekkelerveld wordt gekeken naar alternatieven voor de gasaansluiting, maar ook naar verdere verbetering van de woningen op het gebied van energieverbruik. Doel is dan zowel het terugdringen van het energieverbruik als het omlaag brengen van de woonlasten bij de doelgroep die het krap heeft. Verdeling van de sociale huurwoningen Sommige wijken hebben veel sociale huurwoningen, andere weinig.

Hoe zou een evenwichtige verdeling eruit zien en wat betekent dat in dit geval voor Twekkelerveld? Vertaling naar Twekkelerveld Als we inzoomen op het corporatiebezit in Twekkelerveld, dan zien we dat een groot deel van dit bezit in de huurklasse betaalbaar laag valt (< € 592,55). Dit geldt voor Domijn (73,5%), De Woonplaats (83,7%) en Ons Huis (48,7%). In totaal zijn dit ruim 1500 woningen in de goedkoopste huurklasse. De drie corporaties Domijn, De Woonplaats en Ons Huis beschouwen Enschede als geheel als hun werkgebied. Doelstelling is voldoende huisvesting voor de doelgroep in sterke buurten en wijken. De behoefte vanuit de klant-groep voor een sociale huurwoning bepaalt de omvang van de segmenten aan sociale huurwoningen. Bij ingrepen als sloop en vervangende nieuwbouw in wijken en buurten ontstaat een kans om kritisch te kijken naar de samenstelling van de woningportefeuille in het betreffende gebied.

Tot slot Twekkelerveld lijkt van oudsher een bijzondere positie te hebben binnen Enschede. Dit komt enerzijds door de ligging, namelijk de natuurlijke scheiding ten opzichte van andere wijken door onder andere het spoor, het Twentekanaal, het Havengebied en de Hengelosestraat. Anderzijds door de confessionele achtergrond. Het gevolg hiervan was een sterk op zichzelf gerichte aard en een sociale structuur die op elkaar gericht was. Dit is echter in de loop der tijd veranderd. De gescheiden ligging is dezelfde gebleven, maar waar de buurt vroeger een wisselend aanzien had, is het nu een buurt met veel goedkopere sociale huurwoningen. De bevolking is ook veranderd. Gaandeweg zijn er meer studenten gaan wonen en zijn er relatief veel bestemmingsplan Hengelosestraat 381 (vastgesteld)

23

alleenstaanden en eenoudergezinnen. Een mogelijke verklaring is de aanwezigheid van veel goedkope, sociale huurwoningen. De grootste verandering lijkt de afnemende binding met de woonomgeving te zijn. Vroeger was het een buurt met een sterke binding en een hecht verbonden verenigingsleven. Het lijkt erop dat de bewoner van nu minder heeft met zijn omgeving. Verenigingen zijn op zichzelf. Voorzieningen zijn versnipperd. Na de oorlog was het een moderne wijk maar daarna lijkt de wijk vergeten te zijn. Voor zover dit juist is ligt er de uitdaging om in een gezamenlijke aanpak door instanties en bewoners de wijk en de buurt weer op te krikken tot een waardig niveau met aandacht voor de woon- en leefmilieus en daarbij de sociale, economische en maatschappelijke aspecten. Hoe de Dynamische Investerings Agenda in zijn werk gaat en zich verder ontwikkelt, zullen we zien in de komende tijd. DIA -> wordt wijkaanpak Nieuw Twekkelerveld In de wijk Twekkelerveld is een proces opgestart wat de DIA (Dynamische Investeringsagenda) wordt genoemd. De gemeente wil graag samen met de partners in de wijk, een geleidelijke herstructurering en opwaardering in gang zetten. Om aan dat proces meer richting te geven is de afgelopen periode gewerkt aan een ambitiedocument voor de wijk, Nieuw Twekkelerveld.

Uitgangspunt daarbij is dat Twekkelerveld een wijk wordt voor zowel de huidige Twekkelervelders als ook voor nieuw talent en nieuwe gezinnen, dat het een duurzame wijk wordt en een inclusieve wijk waarin mensen graag wonen, werken en verblijven. Bovendien zijn er kansen om bij te dragen aan de belangrijke verbinding tussen de binnenstad en Universiteit Twente, de zogenaamde Kennisas. Nieuw is dat we werken via kernwaarden. Die waarden vormen de stuwende kracht achter de wijkaanpak. Ze zijn gebaseerd op de inventarisatie van kwaliteiten en knelpunten en geven richting aan kleine en grote opgaven waaraan gewerkt gaat worden. De kernwaarden houden alle partners scherp, òòk diegene die later aansluiten. Ze zijn een meetlat voor concrete projecten die binnenkort worden uitgevoerd en voor spontane (en nu nog onbekende) initiatieven die wellicht pas over een paar jaar oppoppen. We herkennen de volgende waarden: a.

b.

c.

d.

e.

Twekkelerveld ontwikkelen we samen 1. We noemen iedereen 'we' die zijn handen uit de mouwen wil steken. 2. We geven iedereen de kans om plannen nog beter te maken. 3. We ondersteunen spontane initiatieven die bij de kernwaarden passen. Meer samenhang, grotere wereld 1. We creëren een netwerk van routes, groen en water die elkaar verbinden. 2. We verminderen de barrière werking van drukke wegen in en rondom de wijk. 3. We maken contact met het Kennispark / UT, onder andere middels fysieke verbindingen. Voor ieder wat wils 1. We koesteren buurtjes met cultuurhistorische waarde. 2. We bouwen nieuwe buurtjes voor doorstromers en nieuwkomers. 3. We passen zo'n nieuw buurtje met respect voor de omgeving in. Ruimte voor spontane ontmoeting 1. We situeren IKC het Universum en het Huis van de Wijk in het hart van Twekkelerveld. 2. We stimuleren ondernemerschap, ook het micro MKB in de buurtjes. 3. We richten straten zo in dat bewoners graag buiten vertoeven. Klaar voor de toekomst 1. We weten voor 2022 voor welke woningen het warmtenet van toegevoegde waarde is. 2. We combineren verdichting met meer ruimte voor groen en water. 3. We helpen iedereen die bijdraagt aan de verduurzaming.