GroenambtplanEnschede2050 versie bestuurlijke besluitvorming.pdf

Versie voor bestuurlijke besluitvorming.

Groenambitieplan Enschede 2050 Enschede één groot groen park

Inhoudsopgave

2

Samenvatting in beeld en woord

3

Inleiding

7

1. De droom: Enschede als groot groen park voor mens, plant en dier

9

2. Enschede moet van groen naar groener

15

2.1 Enschede is al groen 2.2 Enschede moet groener 2.3 De groene opgave: kwalitatief vergroenen

16 17 24

3. De groene principes

25

3.1 Beschermen 3.2 Benutten 3.3 Bouwen

27 29 32

4. Principes op kaart

37

4.1 Stad en land 4.2 Groene gebieden 4.3 Groene lijnen 4.4 Buurt-, wijk- en dorpsgroen

38 40 42 45

5. Uitvoering: van groene droom naar groene actie

49

5.1 Vergroenen vanuit de gemeente 5.2 Samen vergroenen 5.3 Instrumenten uitwerken

50 52 54

Deel 2 – Achtergrondinformatie bij het plan

58

A. Terugblik: Groen(beleid) Enschede in de afgelopen jaren B. Samenhang met gemeentelijk beleid en visies C. Wettelijke kaders en regelgeving D. Proces totstandkoming groenambitieplan en participatieproces

58 61 66 67

| Groenambitieplan Enschede 2050

Samenvatting in beeld en woord Een Groenambitieplan voor Enschede Enschede als een groot groen park, met ruimte voor mens, plant en dier; dat is onze droom! Dat willen we bereiken door bestaand groen te verbeteren, en door nieuwe bloemen, planten en bomen toe te voegen. In dit plan vertellen we hoe we dat kunnen doen, en welke keuzes we daarvoor moeten maken. Maar ook met wie we dit willen doen, want dit kunnen we alleen met elkaar waarmaken! Ons plan gaat vooral over de bebouwde kom in Enschede en in de dorpen eromheen. Voor het gebied buiten de bebouwde kom bestaat al een plan: de “Visie landelijk gebied”. Ons plan sluit ook aan op het “Water- en Klimaatadaptatieplan”. In dat plan staat namelijk hoe we moeten vergroenen om de verandering van het klimaat aan te kunnen.

De droom: Enschede één groot groen park Enschede is een groot groen park. Een groene stad, met groene dorpen. Vanuit het groene buitengebied loop je via groene parken en straten zo de groene binnenstad in. Je herkent er veel van vroeger. Stadsbeken, groene Singels en oude bomen. De bomen houden de stad en de dorpen lekker koel in de zomer. De beken vangen het regenwater op. Ook de woonwijken zijn groen. Mensen vervangen schuttingen en hekken door bomen en hagen. Ook bedrijven vergroenen hun gebouwen en tuinen. Hierdoor krijgen niet alleen mensen, maar ook planten en dieren alle ruimte in en rondom Enschede.

Samenvatting in beeld en woord

Groenambitieplan Enschede 2050 |

3

Enschede moet van groen naar groener Enschede is al groen, maar het moet nog groener. We willen namelijk een aantrekkelijke, duurzame stad zijn met schone lucht en blije inwoners. Nu én later. Vergroenen gaat niet vanzelf. Op korte termijn zijn daarom banen nodig voor het aanleggen van het groen, en op lange termijn voor het onderhouden hiervan. Dat is dus goed voor de werkgelegenheid in onze stad! Meer groen zorgt er ook voor dat we minder last hebben van hitte en regenwater. En dat er schone lucht is om in te ademen. We moeten ook meer soorten groen aanplanten. Dat is niet alleen mooi, maar ook heel belangrijk voor dieren en insecten. Die zijn hard nodig om bijvoorbeeld plagen te voorkomen. Er is nog werk aan de winkel om deze prachtige groene droom waar te maken.

4

| Groenambitieplan Enschede 2050

Samenvatting in beeld en woord

Wat ons te doen staat Het groen en de natuur die we nu hebben moeten we beschermen en goed verzorgen. Het gaat dan om bomen, houtwallen en bossen. Ze laten ons het oude Enschede zien, maar zorgen ook voor meer diersoorten. Daarnaast moeten we het groen beter gebruiken (benutten). Bijvoorbeeld om regenwater op te vangen, en om de stad koel te houden in hete zomers. Maar ook om te sporten, spelen en om uit te rusten. Tenslotte moeten we groener gaan bouwen. Bijvoorbeeld door groene daken op huizen te leggen. Maar ook door bij nieuwbouw meer groen aan te leggen, en verlaten terreinen (tijdelijk) te vergroenen.

Groenstructuurkaart Hoe dat eruit ziet op de kaart In onze droom lopen de groene stad en het buitengebied in elkaar over. Natuurgebieden buiten de stad lopen door in de bebouwde kom. In de bebouwde kom zien we veel parken. Daar ontmoeten mensen elkaar, en zien we nog iets terug van de textielgeschiedenis en de landgoederen van vroeger. De belangrijkste straten in en rondom Enschede herken je aan hun bomen en planten. Ook in de binnenstad zien we overal bomen en groene pleinen. Bedrijfspanden, huizen en parkeergarages hebben groene daken en tuinen. Al het groen in de stad en de dorpen is met elkaar verbonden. Daardoor kunnen dieren van de ene naar de andere kant van de stad komen. En kunnen wij wandelend, fietsen of hardlopend genieten van een prachtige omgeving waarin we tot rust komen.

Samenvatting in beeld en woord

Groenambitieplan Enschede 2050 |

5

Van groene droom naar groene actie We kunnen het alleen samen! We hebben de hulp van inwoners, scholen, ondernemers, bedrijven en woningcorporaties hard nodig om onze droom waar te maken. Als gemeente geven we het goede voorbeeld en maken we deze partners enthousiast om hetzelfde te doen. Daarnaast moeten we onze plannen samen met onze inwoners vertalen naar buurten en dorpen. Ook moeten we nog keuzes maken over de volgorde waarin we de onderdelen van het plan gaan uitvoeren. En wat dit mag kosten .

6

| Groenambitieplan Enschede 2050

Samenvatting in beeld en woord

Inleiding Enschede als groot groen park voor mens, plant en dier. Door groen te beschermen, te benutten en te bouwen. Voor u ligt het groenambitieplan Enschede. Het groenambitieplan zet in op het vergroenen van Enschede. We bedoelen daarmee zowel het bestaande groen kwalitatief beter maken en daarnaast ook meer groen toevoegen aan de stad en de dorpen. We doen dit vanuit een groene droom voor Enschede: Enschede één groot groen park met ruimte voor mens, plant en dier. Want groen is belangrijk om Enschede leefbaar en aantrekkelijk te houden. Enschede is al groen, maar we zijn er nog niet. Het bereiken van de droom en het vergroenen van Enschede kunnen we niet alleen. Dat moeten en willen we samen doen met inwoners, ondernemers en instellingen. Dit plan omschrijft de droom en ambities voor een groener Enschede. We geven daarbij ook concrete uitgangspunten en kaders (principes) voor zowel het verbeteren van het groenbeheer en onderhoud, de verbetering van bestaand groen en de nieuwbouw- en herinrichtingsprojecten in Enschede. Want bij het kwalitatief vergroenen zijn ontwikkeling en beheer onlosmakelijk met elkaar verbonden. Dit plan is daarmee ook bedoeld voor iedereen die in Enschede woont of werkt of op andere wijze verbonden is met Enschede. Want de groene droom realiseren kunnen we alleen met elkaar!

Afbakening, relatie met gemeentelijk beleid en participatie Dit plan richt zich op het vergroenen van de gehele gemeente Enschede. Daarbij ligt de nadruk op de gebieden binnen de bebouwde kom (de stad en dorpen, zoals Boekelo, Glanerbrug, Lonneker en Usselo) van Enschede. De ambities voor het landelijk gebied zijn al vastgelegd in de “Visie landelijk gebied”, waarmee we met het groenambitieplan nadrukkelijk de verbinding leggen. In de uitwerking van de Visie landelijk gebied en het groenambitieplan worden vervolgens de verbindingen verder gezamenlijk vormgegeven. Het groenambitieplan is tot stand gekomen in samenhang met relevante gemeentelijke doelen en beleid, zoals bijvoorbeeld: • De vijf opgaven van Enschede (zie 2.2): Voor Enschede zijn vanuit het gemeentebestuur vijf hoofdopgaven benoemd om Enschede aantrekkelijk, gezond en leefbaar te houden. • Het Water- en klimaatadaptatieplan (WeK): Dit plan geeft inzicht in waar het vanuit de klimaatopgave noodzakelijk is om te vergroenen. In dit groenambitieplan geven we invulling aan hoe we dat vergroenen kwalitatief vormgeven. • Relevant beleid en ontwikkelingen, zoals de mobiliteitsvisie, de fietsvisie, de omgevingsvisie, de Energievisie en de Transitievisie warmte. Dit plan geeft daarbij het optimale beeld (droombeeld) vanuit het groen gezien.

We maken nog geen ruimtelijke belangenafwegingen (wat weegt waar zwaarder) met andere beleidsvelden. Deze afweging vindt plaats via ontwikkelingen als de omgevingsvisie en krijgt uitwerking in andere afwegingsinstrumenten. Dit groenambitieplan geeft vooral de inzichten vanuit groen die nodig zijn om deze afwegingen beter te maken. Waar plannen elkaar versterken is de verbinding in dit plan uiteraard wel gemaakt. Ook geven we groene principes voor het vergroenen van Enschede, waar we na de vaststelling van dit plan al zo veel mogelijk naar handelen. Deze principes vragen op onderdelen nog verdere uitwerking om ze ook goed toepasbaar en meetbaar in de praktijk te maken. Met dit plan dragen we ook zoveel mogelijk bij aan de ambities en visies van onze partners. Zoals het programma Natuur voor Elkaar van de Provincie Overijssel. Of andere inzichten en visies vanuit ondernemers en instellingen opgehaald uit gesprekken met partners om te komen tot dit groenambitieplan.

Inleiding

Groenambitieplan Enschede 2050 |

7

Leeswijzer: een plan in twee delen Dit plan bestaat uit twee delen: • Deel 1: Het groenambitieplan zelf richt zich vooral op de droom van een groener Enschede en de stappen die we daarin (moeten) zetten. Waarbij we steeds de hoofdlijnen schetsen en u door kunt klikken naar achtergrondinformatie als u meer wilt weten over een onderwerp. • Deel 2: De achtergrondinformatie bij dit plan. Hierin vindt u achterliggende informatie bij het plan. Zoals: Een korte terugblik op de afgelopen jaren. Een verdieping op gemeentelijk beleid en wetgeving in relatie tot dit groenambitieplan. Het (participatie)proces rond dit plan en de keuzes daarin.

8

| Groenambitieplan Enschede 2050

Inleiding

1. De droom: Enschede als groot groen park voor mens, plant en dier In dit deel leest u onze droom voor een groener Enschede. De droom wordt hieronder beschreven. Na dit hoofdstuk vertellen we waarom en hoe we samen deze droom de komende jaren werkelijkheid willen maken.

Je moet kunnen dromen om ogenschijnlijk onbereikbare doelen haalbaar te maken. Door te dromen ga je denken in kansen en mogelijkheden in plaats van beperkingen en bedreigingen. We dromen daarbij van een groene stad met groene dorpen, waarin Enschede één groot groen park is. Het groene buitengebied loopt naadloos via groene structuren en parken de stad en dorpen in tot in het groene stadscentrum met grote schaduw gevende bomen.

In de groene stad en de groene dorpen van Enschede is het heerlijk om te wonen. In en om de stad en dorpen is aantrekkelijk groen aanwezig. De parken en villa’s als opbrengst uit het textiel verleden, bieden verblijfsplekken in de stad en vertellen tegelijkertijd het verhaal van Enschede. De oude landgoederen, de landschapstypen rond de stad en de parken zijn via groene wandelpaden en fietsverbindingen met elkaar en met de stad verbonden. De rijke cultuurhistorie van de stad Enschede lees je ook terug in oude boomstructuren, de karakteristieke Singel en het terugbrengen van de stadsbeken. De diversiteit in groene gebieden is groot en biedt aan elke inwoner een aangenaam verblijf en een koele plek op warme zomerdagen.

1. De droom: Enschede als groot groen park voor mens, plant en dier

Groenambitieplan Enschede 2050 |

9

Droombeeld stationsplein

De binnenstad van Enschede is bruisend én groen. Er staan prachtige grote bomen, die zorgen voor schaduw in een stenige omgeving, waardoor het aangenaam is om door de straten te slenteren en te vertoeven op een terrasje. Kleurrijke plantvakken met bloeiende vaste planten en klimplanten tegen de muren zorgen voor een bijna dromerige sfeer. Bezoekers van de binnenstad worden verleid om de nabijgelegen stadsparken te bezoeken via groene looproutes.

Droombeeld woonstraat

De dorpen en woonwijken zijn groene oases van rust, waar er ruimte is om te lopen, fietsen en spelen. Ze hebben elk hun eigen sterke groene identiteit. Er is veel ruimte voor bomen in de woonstraten en kleine parkjes, gezamenlijke pluktuinen en groenstroken met wateropvang en wilde bloemen. Inwoners zijn zelf enthousiast aan het tuinieren, waarbij schuttingen worden vervangen voor hagen, tegels worden beperkt tot een terras en de rest van de tuin is ingericht met een variatie van allerlei planten. Elk dak dat groen kan, is met groen beplant. Ook muren zijn bedekt met klimplanten en groen of hebben andere vormen van gevelgroen. Overal is leven te vinden in de dorpen en wijken.

10

| Groenambitieplan Enschede 2050

1. De droom: Enschede als groot groen park voor mens, plant en dier

Droombeeld sportpark

Het groen nodigt iedereen uit tot sporten, bewegen en spelen in het groen. Er zijn uitdagende routes door de wijk, verbonden met sportparken en het buitengebied. De sportparken zijn van meerdere kanten toegankelijk en tussen de velden staan inheemse en klimaatrobuuste struiken en bloemen en zijn er paadjes om (hard) te lopen. Openbaar groen is robuust en kinderen bouwen hutten hierin. Schoolpleinen zijn ingericht met bijvoorbeeld een speelbosje, wadi en een moestuin, waar kinderen leren omgaan met en genieten van de natuur. Het groen vertelt daarbij het verhaal van de afkomst van ons voedsel. In dit groene Enschede is er een natuurlijk evenwicht ontstaan met ruimte voor mens, dier en plant. Er leven talloze diersoorten, die hier beschikken over voldoende rustige plekken en veel variatie aan voedsel. Doordat veel parken en groenzones via het groenblauwe netwerk onderling verbonden zijn, kunnen ook kruipende dieren als egels en amfibieën hier makkelijk en veilig komen vanuit de omgeving. De groene daken en groene wanden zijn vooral het leefgebied van vogels, vlinders, bijen en andere insecten.

1. De droom: Enschede als groot groen park voor mens, plant en dier

Groenambitieplan Enschede 2050 |

11

Droombeeld infra singel

De invalswegen van Enschede zijn een visitekaartje van de stad. De bomenlanen zorgen voor herkenbare lijnen in de stad voor mens en dier. De bomen en de bermen eronder zijn een lust voor het oog en een lint van bloemen voor allerlei insecten. De Singel heeft een uniek karakter met een middenberm met verschillende boomsoorten en een diversiteit van onderbeplanting met bloembollen en sierheesters. Onderbrekingen van de groene verbindingen zijn er niet meer of door groene oplossingen beperkt, waardoor er één groen netwerk is ontstaan. Groen en blauw versterken elkaar. Langs de nieuw aangelegde kabbelende beekjes in de wijken, is er veel natuurlijk groen in de vorm van bloemrijke oevers. Groenstroken worden verlaagd waardoor regenwater langer vastgehouden kan worden en waarmee de planten ook beter tegen hete en droge zomers bestand zijn.

12

| Groenambitieplan Enschede 2050

1. De droom: Enschede als groot groen park voor mens, plant en dier

Droombeeld bedrijventerrein

Ondernemers en (kennis)instellingen van Enschede werken samen om ook bedrijventerreinen zo groen mogelijk in te richten. We passen natuurlijk beheer toe in de bermen en planten diverse inheemse bomen erbij. Op de daken van bedrijfsgebouwen liggen combinaties van zonnepanelen en groene sedumdaken. Op plekken die tijdelijk niet worden gebruikt staat het vol met bloemen en kruiden, als tijdelijke natuur. Werknemers lopen tijdens de lunchpauze een ommetje of zitten buiten in de bedrijfstuin onder een pergola met weelderige klimplanten.

Droombeeld winkelcentrum

1. De droom: Enschede als groot groen park voor mens, plant en dier

Groenambitieplan Enschede 2050 |

13

Onze droom is een groene omgeving voor mens en dier, vormgegeven in een robuuste groenstructuur die identiteit geeft aan de stad. De gemeente Enschede als één groot groen park!

De nachtmerrie… een versteende stad Naast de droom met een verlangen is er ook een noodzaak om te vergroenen. Als we niets doen, raakt het natuurlijk evenwicht in de stad steeds meer uit balans. Met daarbij de gevolgen die we nu al voelen in de versteende omgeving. Denk aan het ontstaan van steeds meer dierplagen, zoals de eikenprocessierups. Het klimaat verandert en in een volgebouwde stad ga je effecten zoals wateroverlast, hitte en droogte steeds meer merken. De gezondheid van de inwoners verslechtert, omdat er geen uitdagend en uitnodigend groen is, fijnstof niet wordt opgevangen en er geen groene omgeving is die zorgt voor rust en ontspanning. Bezoekers winkelen minder graag in de binnenstad, omdat het daar een groot hitte-eiland is geworden (de temperatuur op het van Heekplein kan tijdens een hete dag bijna 20 graden warmer aanvoelen dan in een park). Het woon- en vestigingsklimaat wordt minder en talent verlaat de stad, omdat we geen duurzame groene stad zijn. Laten we hopen dat het bij een nachtmerrie blijft en we vooral met elkaar werken aan de groene droom. Want groen is een voorwaarde voor een leefbaar, aantrekkelijk en gezond Enschede. Tijdens de coronapandemie is ook extra duidelijk geworden hoeveel waarde mensen hechten aan een groene leefomgeving.

Uitsnede hittestresskaart; groen is koele plek en rood is warme plek in de stad

14

| Groenambitieplan Enschede 2050

1. De droom: Enschede als groot groen park voor mens, plant en dier

2. Enschede moet van groen naar groener Waarom dromen we over een groener Enschede? Vergroenen van de stad is een voorwaarde voor een leefbare aantrekkelijke en gezonde stad. Dit zoals we in hoofdstuk 1 ook al in de droom en de nachtmerrie hebben geschetst. Groen in de stad is enorm belangrijk voor bijvoorbeeld de biodiversiteit, klimaatadaptatie, identiteit van de stad en de gezondheid van de inwoners.

Daarbij zien we: • 2.1 Enschede is nu al groen: Enschede is een groene stad en heeft een prachtig landelijk gebied. Beide met een sterke groene identiteit. Daarbij vertelt het groen het verhaal van Enschede, zowel vanuit de cultuurhistorie, als vanuit het heden en de toekomst. Enschede is groen en daar mogen we trots op zijn! • 2.2 Enschede moet groener: Vanuit het belang van groen voor Enschede en de vijf opgaven van Enschede zien we noodzaak om nog verder te kwalitatief te vergroenen. • 2.3 We hebben een vergroeningsopgave: Deze opgave is het verschil tussen onze groene droom en de feitelijke situatie, zoals Enschede nu is. De opgave is minder groot in het groene buitengebied dan in andere delen van Enschede, zoals het centrum van de stad. We moeten Enschede samen vergroenen: inwoners, ondernemers, instellingen en de overheid, zoals de gemeente. Maar tegelijkertijd ook in samenhang met bestaand beleid en visies, de hiervoor genoemde opgaven van de stad en rekening houdend met wet- en regelgeving.

2. Enschede moet van groen naar groener

Groenambitieplan Enschede 2050 |

15

2.1 Enschede is al groen Enschede is al een groene stad met prachtige groene dorpen. Dat is ook goed te zien als je kijkt naar de luchtfoto van Enschede. We hebben een prachtig groen buitengebied, een landschapspark. Via de wiggen, landgoederen, buitenplaatsen, oude erven en de parken, een soort groene vingers, reikt dat landschap tot ver in de stad. Daardoor is groen altijd dichtbij voor de inwoners van Enschede. Of je nu in de stad of één van de dorpen woont. Ook de historische radialen en de Singel met een kenmerkende groene middenberm zijn karakteristiek voor de structuur. Deze structuren dragen niet alleen bij aan de identiteit van Enschede, maar ze vertellen ook het verhaal van de cultuurhistorie van Enschede. Met bijvoorbeeld de ligging op de stuwwal, het vroegere potstalsysteem met de essen (met daarbij de Usseleres als unieke grote krans-es) en het textielverleden met de parken en groene landgoederen en buitenplaatsen. De realisatie van de Singel, als nieuwe ring door een bestaande stad is een voorbeeld van de veerkracht en het innovatieve vermogen van de grootste stad van Overijssel. Denk ook aan de groene omgeving van de Universiteit Twente en het nieuwe Koningsplein voor de ingang van het ziekenhuis.

In het dagelijkse beheer en onderhoud wordt hard gewerkt om Enschede groen te houden en door herinrichtingen zoals het Fazantplein en de Oldenzaalsestraat zijn we al op de goede weg. Een internationale index bevestigt het beeld van die groene stad: “Enschede is de groenste stad van Nederland”. Ook op het gebied van bijvoorbeeld de biodiversiteit doen we het niet slecht. Zo zijn we in 2020 ook nog genomineerd voor de titel bijvriendelijkste gemeente van Nederland. Prestaties waar we best trots op mogen zijn en het biedt kansen om ons verder als groene stad te profileren!

16

| Groenambitieplan Enschede 2050

2. Enschede moet van groen naar groener

Bestaand groen Enschede

2.2 Enschede moet groener Het is noodzakelijk dat we Enschede verder vergroenen. Ook in de vijf opgaven voor Enschede die in 2018 zijn vastgelegd blijkt de noodzaak tot vergroenen. Dit zijn de hoofdopgaven die vanuit het gemeentebestuur zijn benoemd om Enschede aantrekkelijk, leefbaar en gezond te houden en te maken. De opgaven zijn: De vijf opgaven van Enschede en wat dit betekent voor het groen: 1. Talent aantrekken en vasthouden Waarbij het voor groen gaat om: Het zorgen voor aantrekkelijke groene woonwijken, een bruisende groene binnenstad, via vergroenen de groene identiteit versterken en het zorgen voor een inspirerende groene leefomgeving. 2. Bereikbaarheid van banen Waarbij het voor groen gaat om: Versterken van de mobiliteitsopgaven door te vergroenen en mogelijkheden om in groen te werken en duurzaam te ondernemen. 3. De inclusieve stad Waarbij het voor groen gaat om: Een groene stad met gezonde inwoners, waarin iedereen mee doet en inwoners worden uitgedaagd en verleid om te gaan sporten en bewegen. Met groen om te ontmoeten en verbinden. 4. De duurzame groene stad Waarbij het voor groen gaat om: Biodiversiteit, de stad door vergroenen aanpassen aan klimaatverandering en door groen tegengaan van hittestress. 5.

Goed bestuur Waarbij het voor groen gaat om: Samen vergroenen en groen als middel om de participatie en samenwerking te vergroten met de gemeente als betrouwbare partner.

2. Enschede moet van groen naar groener

Groenambitieplan Enschede 2050 |

17

De opgaven van Enschede zijn tot stand gekomen vanuit maatschappelijke ontwikkelingen en trends met als doel Enschede aantrekkelijker en gezonder te maken en te houden. Met het Groenambitieplan geven we met name invulling aan de opgave ‘duurzame groene stad’. Tegelijkertijd leveren we ook een grote bijdrage aan de andere opgaven.

Noodzaak tot vergroenen vanuit de opgaven voor Enschede Hieronder de vertaling van de vijf opgaven voor Enschede naar de noodzaak tot het verder vergroenen van Enschede.

1. Talent aantrekken en vasthouden: Groen maakt Enschede een aantrekkelijke stad om te wonen en te werken Aantrekkelijke groene woonwijken Groen draagt bij aan de gezondheid, leefbaarheid en aantrekkelijkheid van een woonwijk. Woningen in een groene buurt zijn vaak meer geld waard, omdat groen in de directe woonomgeving wordt gewaardeerd. In bestaande woonwijken willen we de groene kwaliteit van de openbare ruimte verder verbeteren en ook op particulier terrein valt nog winst te behalen met een groene inrichting van tuinen, muren en daken. Voor de woningen hebben we hiervoor ook al doelen benoemd in de woonvisie Enschede.

Bruisende groene binnenstad We zetten in op een bruisende groene binnenstad. Hier ligt nog een grote opgave om verder te vergroenen. Dit is ook te zien als we kijken naar de kaart met bestaand groen. Hoe dichter we naar het centrum komen, hoe minder groen er is. Het vergroenen van het centrum zorgt ervoor dat het verblijfsklimaat aangenaam blijft in warme en droge zomers.

Ook vanuit ondernemers in de binnenstad is er een sterke wens om de binnenstad groener in te richten. De parken dragen bij om elkaar te kunnen ontmoeten tijdens een picknick of een yogales en bieden plek aan evenementen zoals de kermis, festivals met kunst, muziek en lekker eten en drinken. Identiteit – Enschede, groenste stad

18

| Groenambitieplan Enschede 2050

2. Enschede moet van groen naar groener

Een van de pijlers van de Citymarketingvisie is ‘Enschede als groene leefstad’. Met ons prachtige buitengebied en de stadsparken vol geschiedenis en recreatiemogelijkheden kunnen we ons hierop nog beter profileren. Het behoud van het cultuurhistorisch verleden is van belang om het verhaal van het ontstaan Enschede te laten zien.

De groene hoofdstructuur van stad maakt het makkelijker om je te oriënteren en verbindt stad en land met elkaar. Met een groene entree bij de invalswegen geef je direct het goede visitekaartje af. Talent en innovatie: een groene werkomgeving inspireert en verlaagt stress Een groen omgeving inspireert. Het campusterrein van de UT is hiervoor een goed voorbeeld. Ook voor andere leer- en werkomgevingen willen we inzetten op vergroenen. Een groenere omgeving geeft ons meer rust en daardoor zijn we minder snel gestrest. Ook zal het meer uitnodigen om de lunch buiten te nuttigen of om een stukje te wandelen in de lunchpauze.

2. Bereikbaarheid van banen: groene mobiliteit en werken in het groen Versterken van de mobiliteitsopgaven door vergroenen Op het gebied van de mobiliteit en het daarmee zorgen voor een betere bereikbaarheid van banen hebben we grote opgaven. Deze zijn vertaald in bijvoorbeeld de mobiliteitsvisie en de fietsvisie.

We zetten in op het stimuleren van het gebruik van de fiets, door meer fietsvoorzieningen aan te leggen. Groene routes maken het aantrekkelijker om te gaan fietsen. Rond het parkeren liggen er kansen om parkeerplaatsen (tijdelijk) te vergroenen. Ook kan het creëren van verkeersluwe straten kansen en ruimte bieden om te vergroenen. In het centrum is de visie om het parkeren zoveel mogelijk ondergronds of op afstand op te lossen, waardoor er mogelijk meer ruimte ontstaat voor groen. Dit vraagt een verdere uitwerking in samenhang met de eerder genoemde visies, waarbij het groen bijdraagt aan deze visies. Mogelijkheden om in groen te werken en duurzaam ondernemen

2. Enschede moet van groen naar groener

Groenambitieplan Enschede 2050 |

19

De bedrijventerreinen in Enschede vragen om verdere vergroening in goede balans met de inrichting en functionaliteiten, die een bedrijventerrein voor ondernemers moet bieden. Daarbij moet er per bedrijventerrein gekeken worden welke mogelijkheden er zijn, want elk bedrijventerrein is uniek. Op het gebied van onze arbeidsmarktdoelstellingen biedt groen kansen. Zo bieden de aanleg en het onderhoud van groen letterlijk kansen aan inwoners op een baan of om via het werk in het groen weer een stap te maken richting betaald werk. Een kans die we moeten blijven benutten, want zo’n 60% van de medewerkers bij Onderhoud Enschede BV zijn al medewerkers met een arbeidsmarktdoelstelling. Meer groen biedt dus ook simpelweg meer kans op banen.

Het vergroenen van de stad biedt ook een markt voor ondernemers voor bijvoorbeeld advies over natuurinclusief bouwen, innovatieve producten voor vergroenen van daken en tuinen of het duurzaam hergebruiken van vrijkomende tegels.

3. Inclusieve stad: Gezondheid en ontmoeten Een groene stad met gezonde inwoners, waarin iedereen meedoet We hebben grote opgaven op het gebied van gezondheid en het stimuleren van gezonde leefstijl als onderdeel van een inclusieve samenleving. We moeten samen zorgen voor een gezonde stad waarin iedereen meedoet en meetelt.

Want gezondheid gaat over meer dan ’niet ziek zijn’, het gaat ook over het mee kunnen doen in de maatschappij, over een betekenisvolle bijdrage kunnen leveren en over de omgeving waarin je leeft. Vanuit gezondheid zetten we in op preventie (gezond leven) en op sporten en bewegen via het sport-, beweeg- en leefstijlakkoord en het preventie-akkoord. Waarbij het informeel bewegen en sporten in de openbare ruimte steeds belangrijker wordt. Groen is daarin belangrijk.

Groen verbindt en in een groene leefomgeving zijn mensen gezonder en leven gezonder. Onder andere de parken zijn belangrijk om te ontspannen, tot rust te komen en even te recreëren.

20

| Groenambitieplan Enschede 2050

2. Enschede moet van groen naar groener

Het belang van een groene omgeving bleek ook tijdens de coronapandemie. Mensen trokken er massaal op uit om vaak in een groene omgeving te wandelen, fietsen, ontspannen, sporten of herstellen. Daarom is het belangrijk dat we in Enschede zorgen dat groen altijd dichtbij is en een groen “ommetje” altijd in de buurt mogelijk is. Waar je ook bent in Enschede.

Groen ontmoeten en verbinden Bij een leefbare stad hoort ook de mogelijkheid tot ontmoeten. Ontmoeten is belangrijk voor onze ontwikkeling, om te leren van elkaar, maar elkaar treffen is ook goed voor ons geestelijk welzijn. Elkaar helpen en een praatje maken is belangrijk om je goed te voelen. Groen draagt hieraan bij doordat kinderen samen kunnen spelen en sporten, doordat er samen gewerkt wordt in een buurtmoestuin of we elkaar tegen komen tijdens een wandeling.

2. Enschede moet van groen naar groener

Groenambitieplan Enschede 2050 |

21

4. Duurzame groene stad: streven naar natuurlijk evenwicht Biodiversiteit en streven naar natuurlijk evenwicht

Biodiversiteit is de term die wordt gebruikt om de verscheidenheid van al het leven op aarde aan te duiden. Biodiversiteit is van essentieel belang voor het voortbestaan van de mens in het algemeen. Het gaat om een ecosysteem waarin soorten van elkaar afhankelijk zijn en dat met de juiste verhoudingen tot elkaar in balans is.

Zo zijn bijvoorbeeld insecten nodig om gewassen te bestuiven en de bodem gezond te houden, vogels om het teveel aan insecten op te eten en bomen om nestgelegenheid te bieden voor vogels. Ook in de stad in het belangrijk dat we streven naar een natuurlijk evenwicht voor bijvoorbeeld schone lucht en het tegen gaan van invasieve exoten, plantziekten en dierplagen als de eikenprocessierups. Kwalitatief en divers groen dat onderling met elkaar verbonden is, is essentieel voor het natuurlijk evenwicht in de stad. Een groene stad is klimaatbestendig

Het klimaat verandert. We krijgen steeds meer te maken met extremere weerstypen. De effecten daarvan zijn hitte, wateroverlast en droogte. In het Water- en klimaatadaptatieplan (WeK) wordt omschreven op welke manier we moeten ingrijpen om ons aan te passen aan de effecten van klimaatverandering.

We zorgen voor een klimaatrobuust Enschede in 2050, waarbij groen als een belangrijk middel wordt benoemd om dit te bereiken. Groen biedt verkoeling en kan water bergen en teruggeven aan de bodem. Balans tussen vergroenen en verstenen

Enschede wil groeien naar 170.000 inwoners, waarbij we “verdichten vanuit het hart”. We zorgen voor voldoende passende woningen binnen de bestaande stad, zoals ook te lezen valt in de Ruimtelijke ontwikkelingskoers. Daarnaast moeten we inzetten op ontwikkelingen als de energietransitie , die ook de gebruiksdruk op de bestaande ruimte vergroten.

22

| Groenambitieplan Enschede 2050

2. Enschede moet van groen naar groener

Om negatieve effecten van verstening tegen te gaan, is het nodig om bij nieuwbouw en herinrichting ook ruimte te reserveren voor groen en zo groen mogelijk te bouwen en ontwikkelen. Het vraagt creativiteit en een balans tussen stenen en groen.

5. Goed bestuur: Participatie en helderheid in rollen en verwachtingen Samenwerken is belangrijk. Want zonder samenwerking kunnen we onze groene opgaven niet realiseren. Groen biedt daarbij ook een uitstekend middel om de participatie en samenwerking te vergroten. We zetten daarom actief in op het vergroenen van Enschede samen met inwoners, ondernemers en instellingen. Tegelijkertijd is het voor goede participatie belangrijk om helder te zijn over de ruimte die er is om te participeren: welk participatieniveau is wenselijk en waarom? Of welke rol nemen we zelf en welke rol willen onze inwoners en partners aannemen? Dit vraagt naast het samen werken aan het vergroenen van de stad dus ook heldere participatiekaders. We gaan ook verder onderzoeken op welke manier we beter kunnen samenwerken met onderwijsinstellingen, zoals de Universiteit Twente, het Zone.College, het ROC van Twente en het Saxion, in zowel onderzoek als uitvoering.

2. Enschede moet van groen naar groener

Groenambitieplan Enschede 2050 |

23

2.3 De groene opgave: kwalitatief vergroenen We weten nu wat het belang van groen is, waarom we verder moeten vergroenen en hoe we de toekomst van Enschede op het gebied van groen graag zien (de droom). Dromen is mooi en nodig voor inspiratie, maar de werkelijkheid is weerbarstiger. We zien daarbij een verschil tussen de droom en de werkelijkheid (het daadwerkelijke beeld van het groen buiten). Het verschil tussen die twee is de groene opgave die we moeten realiseren.

24

| Groenambitieplan Enschede 2050

2. Enschede moet van groen naar groener

3. De groene principes We hebben een opgave om Enschede verder kwalitatief te vergroenen. Die opgave geldt zowel voor:

Beter zorgen voor het bestaande groen (beschermen) Enschede is nu al groen (zie 2.1). Het huidige groen vormt een belangrijke basis waar vanuit we Enschede verder vergroenen. We moeten het groen daarom goed verzorgen en koesteren. Voor het gemeentelijke groen betekent dit meer en anders investeren in beheer en onderhoud. Willen we bijvoorbeeld onze waardevolle bomen koesteren, dan vraagt dat passend onderhoud, ook onder de grond. Maar ook bij nieuwe aanleg moeten we zorgen dat het toekomstig beheer en onderhoud goed geregeld is aan de voorkant van de nieuwbouw of herinrichting.

Het verbeteren van de inrichting van het groen (benutten) Het huidige groen vraagt niet alleen goede verzorging, maar ook een kwalitatieve verbetering in de inrichting. Bijvoorbeeld door het bestaande groen gevarieerder te maken en te zorgen voor meer beleving en meervoudig gebruik van het groen.

Meer groen toevoegen aan Enschede bij elke nieuwbouw- en herinrichtingproject (bouwen) Het realiseren van de droom vraagt het investeren in toevoeging van nieuw groen. Dat wil zeggen: elke nieuwbouw en herinrichting die plaats vindt in Enschede moet bijdragen aan een verdere kwalitatieve vergroening van Enschede. Het is daarbij belangrijk dat we aan de voorkant van het project of de ontwikkeling bewust kiezen voor het vergroenen en daar ook de ontwerp-, inrichtings- en beheerkeuzes op aanpassen. Dit vergroenen moet tegelijkertijd in samenhang met andere ontwikkelingen, zoals de klimaatopgaven vanuit het Water- en Klimaatadaptatieplan (WeK).

Om een kwalitatieve vergroening te bereiken werken we met een set uitgangspunten (groene principes) die leidend zijn voor zowel het beheer en onderhoud, alsook de verbetering van de inrichting van het bestaande groen en nieuwbouw en herinrichting. Dit vanuit de gedachte dat we alles wat we doen vanaf nu ook echt groen gaan doen! De groene principes zijn hieronder weergegeven. Ze vragen nog verdere uitwerking naar wat dit betekent voor de uitvoering, hoe ze goed toepasbaar te maken zijn en hoe we ze in de praktijk goed kunnen borgen.

3. De groene principes

Groenambitieplan Enschede 2050 |

25

3.1 Beschermen We beschermen en verzorgen het groen en groene waarden die er zijn • • • • • •

Bestaand groen en groenstructuren behouden. Bomen, houtwallen en bos beschermen. Bestaand en nieuw groen en bomen goed verzorgen. De huidige natuurwaarden en diversiteit beschermen. Cultuurhistorische waarden in het groen behouden en terugbrengen. Invasieve exoten, plantziekten en dierplagen in het groen voorkomen, beheersen en waar nodig bestrijden.

3.2 Benutten We gebruiken het groen beter en zorgen voor meer zichtbaarheid van groen • • • • •

Groen altijd in de buurt en zichtbaar maken Uitdagend, toegankelijk en ook rustplekken creëren Leefbaarheid, klimaatadaptatie en toekomstbestendigheid vergroten Veel variatie in beplantingen aanbrengen Identiteit en herkenbaarheid versterken

3.3 Bouwen We bouwen groen en bouwen aan meer kwalitatief groen • Bouwen aan een natuurlijk ecosysteem • Meer kwalitatief groen toevoegen: Als het groen kan, wordt het groen. • Elke nieuwbouw en herinrichting begint groen, draagt bij aan vergroening en is natuurinclusief. • De groene en ecologische structuur versterken en bouwen. • Toekomstbestendig of tijdelijk groen bewust kiezen.

26

| Groenambitieplan Enschede 2050

3. De groene principes

3.1 Beschermen We beschermen en verzorgen het groen en de groene waarden die er zijn Het is belangrijk het waardevolle groen in Enschede te beschermen en te behouden. We moeten in de eerste plaats koesteren wat we al hebben en het bestaande groen goed beschermen en verzorgen. Het bestaande groen vormt namelijk het vertrekpunt van waaruit we verder kunnen bouwen aan het bereiken van de groene droom. Bouwen aan de droom betekent dus als eerste ‘beschermen van het waardevolle groen dat er al is’. Daarover gaan de volgende principes:

Bestaand groen en groenstructuren behouden We beschermen het bestaande groen en de waarden van dit groen zo veel als mogelijk bij elke nieuwbouwontwikkeling of herinrichting. Dit door het groen en de waarden voor de ontwikkeling in beeld te brengen. We zorgen voor compensatie als waardevol groen na zorgvuldige afweging toch weg moet.

Door de kwaliteit van het huidige groen goed te kennen, is het mogelijk dit beter te beschermen terwijl we delen van de stad herinrichten. Dan is het mogelijk de herinrichting zo uit te voeren dat bestaand groen zich verder kan ontwikkelen. Natuurlijk heeft niet al het huidige groen evenveel waarde of kwaliteit. Soms is vervangen voor de toekomst de beste optie. Daarbij zorgen we voor compensatie zo dicht mogelijk bij de plek. Waarbij we werken aan het behouden en verder versterken van de groenstructuren van de stad (zie hoofdstuk 4).

Bomen, houtwallen en bos beschermen Bomen zijn belangrijk. Ze zijn beeldbepalend voor een groene omgeving en vervullen vele functies. Daarom hebben we speciale aandacht voor de bescherming van de bomen, boomstructuren en boomgebieden. Daarbij houden we rekening met noodzakelijke verjonging van het bomenbestand en inpassing van overige functies in de omgeving.

3. De groene principes

Groenambitieplan Enschede 2050 |

27

Waar een gemeentelijke boom vanuit noodzaak toch weg moet, komt er een boom, met goede toekomstbestendige groeiplaatsomstandigheden, terug. Als het kan op dezelfde plek en anders in de (directe) omgeving.

Bestaand en nieuw groen en bomen koesteren en verzorgen Willen we de groene droom waar maken, dan moeten we zorgen voor een optimaal beheer en onderhoud van het huidige en toekomstige groen. Zo vragen bestaande bomen in een versteende omgeving ook actieve verbetering van de ondergrondse groeiplaatsomstandigheden, zoals een goede bodemkwaliteit, lucht, water en voeding. Dit betekent ook dat het beheer en onderhoud van het groen aan de voorkant van elke nieuwbouwontwikkeling en herinrichting al geregeld moet zijn, ook financieel. Dit om voor de lange termijn te borgen dat het groen kwalitatief behouden blijft. Ook vragen de verschillende waarden en functies die groen heeft om bewustere (mogelijk meer gevarieerde) keuzes te maken rond het beheer en onderhoud van het groen. Want als we ons groen niet goed verzorgen, neemt de waarde en kwaliteit van het groen af en ontstaat er kapitaalvernietiging. Zo vragen bestaande bomen in een versteende omgeving ook actieve verbetering van de ondergrondse groeiplaatsomstandigheden, zoals een goede bodemkwaliteit, lucht, water en voeding.

De huidige natuurwaarden en diversiteit beschermen Natuurlijk omdenken: Niet alles hoeft even netjes Niet alles hoeft altijd even netjes. Zo bieden zandplekken in het groen of in de verharding een zandbad voor vogels, plekken voor zandbijen en een plek voor nieuwe kruiden om te kiemen. Plantensoorten als de klaproos hebben juist losse en omgewoelde grond nodig om te kunnen ontkiemen en groeien. Denk je groter dan zijn er ook verschillende vogelsoorten die zandwallen gebruiken om te nestelen. Zoals de ijsvogel of de oeverzwaluw. Niet alles hoeft dus volledig ingericht, verharding of groen te zijn. Het gaat om de variatie en balans.

Biodiversiteit en een goede natuurlijke balans zijn belangrijk om de omgeving leefbaar te houden en bijvoorbeeld de opkomst van plaagdieren te voorkomen. Daarbij heeft het bestaande groen al veel natuurwaarde en biodiversiteit.

Deze huidige waarden moeten we minimaal behouden en verder versterken. Ecologisch beheer en onderhoud is daarbij een uitganspunt (ecologisch, tenzij...), waarbij we een constante balans houden tussen dit uitgangspunt en het gebruik en de functionaliteit van de plek. Dat vraagt bewuste keuzes in zowel nieuwbouw en herinrichting als de verzorging van het bestaande en nieuwe groen. Op de ene plek onderhouden we vanuit het beeld het groen wat strakker en op andere plekken bieden we bewust meer ruimte voor natuurlijke ontwikkeling van het groen. De natuurkansenkaarten voor het landelijke gebied en de bebouwde kom gebruiken we om meer bewuste keuzes te maken. De basis voor beschermen is kennis. Inventariseren en monitoren van de huidige natuurwaarden is daarvoor van groot belang. In Enschede zijn verschillende organisaties actief op dit gebied. Ook hebben we verschillende kennisinstellingen, zoals de Universiteit Twente, het Zone.College, het ROC van Twente en het Saxion, waarmee we samen aan de kennisverbetering kunnen en moeten werken.

Cultuurhistorische waarden in het groen behouden en terugbrengen Groen vertelt veel verhalen over de ontstaansgeschiedenis en identiteit van Enschede. Het is belangrijk dat we dit verhaal en de geschiedenis koesteren. Daarnaast kan ook inspiratie ontstaan uit mogelijk inmiddels vergeten cultuurhistorie. Daarom beschermen we cultuurhistorisch groen, gebruiken we de geschiedenis en de cultuurhistorie als inspiratie voor het verder vergroenen van Enschede. Zo onderzoeken we bij iedere grote ontwikkeling de historie en de cultuurhistorische waarde van de plek. We maken waar dat kan groene cultuurhistorische elementen weer zichtbaar in zowel nieuw als bestaand groen. Hierbij maken we gebruik van de cultuurhistorische waardenkaart van Enschede. Denk bijvoorbeeld aan de kenmerkende Enschedese singels

28

| Groenambitieplan Enschede 2050

3. De groene principes

met dubbele bomenrijen. Waar nu vooral gras onder de bomen groeit, waren er vroeger meer plekken met bloeiende of diverse beplantingen onder de bomen. Tegelijkertijd kan groen ook nieuwe identiteit en toekomstige cultuurhistorie voor Enschede gaan vormen. Het is daarom belangrijk dat we bij cultuurhistorie niet alleen kijken naar de bekende cultuurhistorie (zie hoofdstuk 2.1), maar ook aandacht hebben voor het ontstaan van mogelijk nieuw groen erfgoed naar de toekomst. Cultuurhistorie is levend en ontstaat voortdurend om ons heen. Een klein stukje groen of een bijzondere groene plek kan bijvoorbeeld al herinneringen en verhalen oproepen bij inwoners van Enschede en zo in de tijd tot nieuw erfgoed worden. Daar moeten we ons bewust van zijn bij de keuzes die we maken. Zo kun je met groen ook unieke plekken en pareltjes voor de toekomst maken en (nieuwe) verhalen vertellen.

Invasieve exoten, plantziekten en dierplagen in het groen voorkomen, beheersen en waar nodig bestrijden Het klimaat verandert, de soortenrijkdom neemt af en er zijn wereldwijde transporten en reizen. Hierdoor neemt de kans op invasieve exoten, plantziekten en dierplagen toe. Dit kan grote gevolgen hebben voor de veiligheid, biodiversiteit, gezondheid en ook economische schade leveren. Daarom zetten we actief in op het voorkomen van invasieve exoten, plantziekten en dierplagen en het beheersen en bestrijden waar nodig. Dit doen we aanvullend op bijvoorbeeld de wetgeving rond invasieve exoten. Tegelijkertijd vraagt het tegengaan van deze soorten ook om een werkwijze voor de lange termijn aanpak. Zoals het streven naar herstel van een natuurlijk evenwicht (3.3), onderzoek naar welke soorten schadelijk of risicovol zijn, samenwerking met partners en innovatie. Of het werken aan een ketenaanpak, door bijvoorbeeld goed bodem- en ondergrondbeheer en vervuilde grond niet te verplaatsen naar andere plekken in Enschede. Waardoor zaden of plantmateriaal van invasieve exoten niet verder worden verspreid.

3.2 Benutten We gebruiken groen beter en zorgen voor meer zichtbaarheid van groen Groen heeft veel waarde en kan veel betekenen voor mens, plant en dier. We maken daarom bewuste keuzes om de verschillende functies die het bestaande en nieuwe groen kan hebben beter te benutten. Waarbij het belangrijk is dat het groen veilig is voor het gebruik en de omgeving. We zoeken steeds een balans tussen vergroenen en de eventuele overlast die groen kan geven. Zo zorgen we dat we voet- en fietspaden vergroenen en zorgen we tegelijkertijd dat deze paden wel goed toegankelijk en bruikbaar zijn door goed groenbeheer en onderhoud. Tegelijkertijd is in een park groen altijd dichtbij en zichtbaar. Willen we onze droom (Enschede één groot groen park) waarmaken, dan moeten we zorgen dat in heel Enschede groen altijd zichtbaar en dichtbij is. De volgende principes zijn gericht op het beter benutten en beleven van het bestaande en nieuwe groen. Waarmee we bijdragen aan kwalitatief groen in Enschede.

3. De groene principes

Groenambitieplan Enschede 2050 |

29

Groen altijd in de buurt en zichtbaar maken We streven ernaar dat in Enschede kwalitatief groen altijd dichtbij is en een vanzelfsprekend onderdeel van elke buurt of plek. Waar je ook komt, zie je groen. Bijvoorbeeld groene tuinen, pleinen, parken, daken of groen langs fiets en wandelroutes. Op elk schaalniveau is er groen aanwezig dat bijdraagt aan de beleving en de identiteit van de omgeving. Op loopafstand van elke woning is een groene plek. Kwaliteit gaat hierbij boven kwantiteit. Deze plek kan bijvoorbeeld een buurtmoestuin, een opengesteld groen schoolplein, een parkje, een groen sportpark of een mini bosje (tiny forest) zijn. Dit vraagt dat we groen toevoegen waar het ontbreekt en weer zichtbaar maken waar het verborgen is. Bij nieuwbouw en herinrichting ontwerpen we ook bewust vanuit de beleving en het blikveld van de bewoner of bezoeker van het gebied.

Leefbaarheid, klimaatadaptatie en toekomstbestendig vergroten Groen draagt bij aan de leefbaarheid van de stad en het tegengaan van de effecten van klimaatverandering. We zetten groen hier actief voor in en voegen waar dat nodig is kwalitatief groen toe of passen bestaand groen aan. Voor de leefbaarheid zetten we groen in om fijnstof tegen te gaan, om te zorgen voor een betere luchtkwaliteit of als geluidsdemping. Vanuit klimaatadaptatie gaat het bijvoorbeeld om:

• Het inzetten van groen voor (tijdelijke) waterberging door het verlagen van groenvakken om water op te vangen en te laten infiltreren vanaf de verharding. • Bomen aan te planten om de effecten van harde wind en extreme buien te beperken. • Te zorgen voor verkoeling door actief stenen te vervangen voor groen, het aanbrengen van bomen en hoge struiken voor schaduwplekken en gebouwen te vergroenen.

30

| Groenambitieplan Enschede 2050

3. De groene principes

Dit in samenhang met de uitwerkingen van het Water- en klimaatadaptatieplan (WeK). Belangrijk is ook te kiezen voor boom- en plantsoorten die meer bestand zijn tegen klimaatverandering (zie 3.4) en externe invloeden op de groeiplaatsomstandigheden. Denk hierbij aan het inspoelen van strooizout als een plantvak naast een strooiroute wordt verlaagd. Het zout kan schadelijk zijn voor planten en bomen, afhankelijk van de soort.

Uitdagend, toegankelijk en ook rustplekken We zorgen voor uitdagend en prikkelend groen en maken groen meer toegankelijk. We zorgen dat de functies die groen kan hebben beter worden benut, zowel in nieuw groen als door bestaand groen aan te passen. Zo kan groen uitdagen en uitnodigen tot sporten, bewegen en spelen. Zowel door een bewust gekozen inrichting als door onderhoud.

Denk bijvoorbeeld aan: • Avontuurlijk en uitdagend groen door aanleg van speelbossen, het vergroenen van schoolpleinen, groene speelplekken, groene fiets- en wandelroutes (3.3.4) en meer voor iedereen toegankelijk groen. Dat kan ook kleinschalig door uitdagende boomstammen en een boom met takken tot de grond om in te klimmen of hutten te bouwen. Soms kan het extra maaien van een plek al voldoende zijn, zodat er plek is voor sporten als voetbal, hockey of bootcamp. • Groene ontspannings- en/of ontmoetingsplekken zijn daarbij belangrijk vanuit de verbindende functie van groen, waar mensen elkaar kunnen ontmoeten of even rustig nadenken en nieuwe innovatieve ideeën bedenken. • Het aanbrengen van eetbaar groen, dat mensen uitdaagt om het groen in te gaan en tegelijkertijd het besef van de herkomst van ons voedsel vergroten. • Tegelijkertijd biedt groen ook rust en ontspanning voor mens en dier en een schuil- en slaapplek voor dieren. Het is daarom belangrijk dat we bewust kiezen tussen stilte en rustplekken en juist meer uitdagend en prikkelend groen. Dit vraagt keuzes in de inrichting en het beheer en onderhoud van het groen op elk schaalniveau in Enschede. Dit in samenwerking met inwoners, ondernemers en instellingen om zo functionaliteiten en behoeften van mens, plant en dier in goede balans te brengen.

Veel variatie in beplantingen aanbrengen Meer variatie in het groen is nodig om bijvoorbeeld te zorgen voor het behouden en versterken van biodiversiteit, het tegengaan van dierplagen en plantziekten en het streven naar het herstel van het natuurlijk evenwicht. Variatie en meer bloeiende beplantingen zorgen daarnaast voor een aantrekkelijke stad, de herkenbaarheid en identiteit van plekken.

3. De groene principes

Groenambitieplan Enschede 2050 |

31

Dit vraagt om meer variatie in het bomenbestand. Of grotere plekken met eentonige beplanting en hier meer variatie inbrengen. Zowel in gelaagdheid als soorten groen. Datzelfde geldt ook op kleine schaal: elke tuin en elke inwoner kan op kleine schaal bijdragen aan meer variatie, bijvoorbeeld door de eigen tuin gevarieerder te maken. Ook moeten we bij aanplant van nieuwe bomen en struiken nog bewuster kiezen voor inheemse soorten of juist voor andere klimaatbestendige boom- en plantsoorten, mede vanuit de klimaatveranderingen die op ons afkomen of de groeiplaatsomstandigheden. Zo kan het zijn dat bomen die nu nog hier geschikt zijn als (stads)boom over een aantal jaren in de omgeving of op een bepaalde plek niet meer goed kunnen groeien of vatbaarder zijn geworden voor ziekten en plagen. Effecten die nu op plekken in de stad al zichtbaar zijn.

Identiteit en herkenbaarheid versterken Groen geeft identiteit aan Enschede. Zowel vanuit de bestaande groene structuur van Enschede als vanuit het kenmerkende groen in de verschillende buurten en wijken. Groen zorgt daarbij ook voor herkenning, verkeersgeleiding en oriëntatiepunten in de stad. Deze functie van het groen zetten we bewuster in, door een herkenbare structuur (4.1), unieke en opvallende groene plekken, opvallende bomen en versterking van de identiteit van een gebied, buurt of plek met groen.

Hiermee versterken we ook de pijler van de Citymarketingvisie ‘Enschede als groene leefstad’.

3.3 Bouwen We bouwen groen en bouwen aan meer kwalitatief groen Het gaat hier om het bouwen aan meer groen en groen bouwen. Dit om vanuit het groen te werken aan de opgaven van de stad. De groene ambitie van Enschede vraagt daarbij om ruimte, maatregelen en tijd. Soms kan groen als een apart project toegevoegd worden in een al ingericht gebied. Soms begint het bij het groen. In andere gevallen moet groen een plek krijgen binnen nieuwbouw en herinrichting. Zo zal stap voor stap gebouwd worden aan het groene Enschede uit de droom, met een natuurlijk evenwicht in de stad.

Bouwen aan een stedelijk ecosysteem In een natuurlijke omgeving is er een balans tussen planten, dieren, bodem, water en lucht. In de bebouwde omgeving is deze balans er vaak niet, waardoor plagen zoals die van de eikenprocessierups meer kans krijgen, de lucht vervuild raakt of de bodem uitdroogt. We streven naar meer natuurlijk evenwicht voor een gezonde en leefbare stad door gevarieerd groen zoveel mogelijk aan elkaar te verbinden. Hierdoor kunnen dieren zich verplaatsen tussen de verschillende leefgebieden.

32

| Groenambitieplan Enschede 2050

3. De groene principes

Meer kwalitatief groen toevoegen: Als het groen kan, wordt het groen Om de groene droom te realiseren voegen we actief kwalitatief groen toe aan Enschede. Enschede moet groener. Om dit te bereiken hanteren we als uitgangspunt: als iets groen kan, dan wordt het groen. Daken, gebouwen en verhardingen die groen kunnen maken we groen. Overal kijken we: is hier wel verharding nodig? Kan hier bijvoorbeeld ook een groen dak of beplanting komen?

Ook in samenhang met de mobiliteitsvisie, parkeervisie en de fietsvisie onderzoeken we de mogelijkheden tot vergroening. Denk aan verkeersluwe extra groene straten of het omvormen van parkeerplaatsen naar (tijdelijk) groen. We stimuleren de samenleving via groenblauwenschede.nl, samen met onze partners, om stenen te vervangen voor groen. Ook voegen we actief groen toe op plekken waar dat kan, zoals het toevoegen van extra bomen in de stad of het versterken van de groenstructuur.

3. De groene principes

Groenambitieplan Enschede 2050 |

33

Elke nieuwbouw en herinrichting begint groen, draagt bij aan vergroening en is natuurinclusief Elke nieuwbouwontwikkeling en herinrichting levert een kwalitatief groenere stad op dan voor de ontwikkeling. Waar dit echt niet kan in het gebied van de ontwikkeling zelf wordt zo dicht mogelijk in de buurt van de ontwikkeling vergroend. Dit principe geldt voor alle nieuwbouw en herinrichting, waarbij ook het vergroenen van bijvoorbeeld gebouwen wordt meegenomen.

Elk nieuw initiatief en elke ontwikkeling begint groen. Bij het ontwerpen is een maximaal groene inrichting het uitgangspunt en vanuit die gedachte passen we dan andere functies in. Elke ontwikkeling is daarbij ook zo natuurinclusief mogelijk. Daarbij maken we onder andere gebruik van een toolkit natuurinclusief bouwen om afwegingen te maken. De uitwerking van dit principe geven we vorm in samenhang met de uitwerkingen van het Water- en Klimaatadaptatieplan (WeK). Zo willen we dit principe in de praktijk bijvoorbeeld toetsen aan de hand van op te stellen toetsings- of stimuleringsinstrumenten (voor gebouwen e.a.) en/ of het gebruik van klimaatlabels voor de openbare ruimte, waaronder ook een ‘percentage groen’.

De groene en ecologische structuur versterken en bouwen We bouwen verder aan een robuuste groenstructuur in Enschede. Waarbij we groen gebruiken als middel om de hoofdstructuur, cultuurhistorie en identiteit van de stad herkenbaar te maken. Waar mogelijk combineren we groene met water (blauwe) structuren. De (stads)parken als parels in Enschede vergroenen we vanuit groene visies op deze parken. Zoals al gebeurt bij het G.J. van Heekpark, het Abraham Ledeboerpark en het Volkspark waar recent een visie voor is opgesteld. Het centrum van Enschede gebruiken we als (te ontwikkelen) groene etalage, ons visitekaartje. We werken (versneld) aan een bruisende en ook groene binnenstad. De verbindingen tussen de wijken met een groen centrum en het prachtige buitengebied versterken we allebei. Zowel groen als ecologisch. Waarbij we ook werken aan een groen en ecologisch netwerk. Zo zorgen we voor levendige, groene routes voor fietsers en voetgangers in samenhang met de fietsvisie. Ook krijgt elke wijk of buurt z’n eigen groene ommetje langs herkenbare plekken. De groenstructuren zijn daarbij onderling verbonden via aangename routes voor zowel mens als dier. Zo beleven inwoners het groen en de natuur in hun buurt en eigen leefomgeving optimaal. Tegelijkertijd versterken we via de groene structuren de belangrijke ecologische structuren in Enschede.

Waarbij we ook de natuurkansenkaarten gebruiken om te bepalen welke natuurkansen er bij nieuwbouw en herinrichting te behalen zijn. Ontbrekende schakels voor ecologie en biodiversiteit brengen we in beeld en vullen we waar mogelijk in. Barrières in de groene verbindingen voorkomen we of we proberen door ingrepen het effect ervan te verkleinen.

34

| Groenambitieplan Enschede 2050

3. De groene principes

Een verborgen groene snelweg Vleermuizen zijn belangrijk voor Enschede en helpen de stad leefbaar te houden. Zo vangen ze insecten als de motten van de eikenprocessierups of muggen. In die zin moeten we vleermuizen koesteren en stimuleren. Wist u dat Enschede al een echte vleermuisstad is en ruimte biedt voor verschillende soorten vleermuizenpopulaties? Wist u dat onze prachtige boomstructuren daarbij een soort snelweg vormen voor deze Vleermuizen? Dit naast de functie van bomen als bescherming, voedselbron of schuil- en slaapplaats. Ze gebruiken de boomstructuren namelijk om zich te oriënteren en de weg te vinden in de stad. Bijvoorbeeld om vanuit rusten schuilplaatsen in het buitengebied of in de parken hun weg te vinden tot in het centrum van de stad. Waar ze in het licht van gebouwen en straatverlichting insecten wegvangen. Zo helpen ze om het natuurlijk evenwicht te herstellen en te bewaken. Waardoor wij minder last hebben van insectenplagen.

3. De groene principes

Groenambitieplan Enschede 2050 |

35

Toekomstbestendig of tijdelijk groen bewust kiezen

Het is belangrijk een bewuste keuze te maken tussen aanleg van tijdelijk of juist toekomstbestendig groen. Beide vormen kunnen in het vergroenen van de stad een meerwaarde hebben. Mits bewust gekozen en ingezet. Daarom maken we bij elke nieuwbouw en herinrichting hier een bewuste keuze in. We geven daarbij toekomstbestendig groen de tijd en investeren in goede groeiplaatsomstandigheden om zich te ontwikkelen. We zorgen daarbij bijvoorbeeld ook dat waardevolle bomen de goede groeiplaatsomstandigheden krijgen bij aanplant, om uit te groeien tot een gezonde oude boom. Daarbij bepalen we bijvoorbeeld voor een nieuw te planten boom wat een normale leeftijd is voor die soort in de omgeving waarin hij staat. Daarna zorgen we ervoor dat de omstandigheden qua condities en ruimte voldoende zijn om die leeftijd ook te kunnen halen. Dit is belangrijk, want de ontwikkeling van groen vraagt tijd. Die tijd loopt uiteen van enkele maanden voor een bloemrijke berm of oevervegetatie tot tientallen jaren voor een soortenrijk graslandje of nog langer voor volwassen bomen. We richten gebieden bewust flexibel in, als we daarmee vergroening kunnen bereiken. Nu een parkeervak, straks een groenstrook. Of juist: nu eerst een groenvak en later een parkeerplek als dat toch nodig blijkt. Maar denk ook aan de tijdelijke groene invulling van bijvoorbeeld braakliggende terreinen.

36

| Groenambitieplan Enschede 2050

3. De groene principes

4. Principes op kaart Een robuuste groenstructuur die identiteit geeft aan Enschede In hoofdstuk 3 zijn de principes besproken van waaruit we Enschede kwalitatief vergroenen om dichter bij onze droom van Enschede als één groot groen park te komen. In dit hoofdstuk geven we de ruimtelijke vertaling op hoofdlijnen van de groene principes. Het betreft dus al een deel van het droombeeld: hoe we de groenstructuur uiteindelijk graag zien om dichter bij onze droom te komen. We beperken ons daarbij tot de hoofdlijnen, waarbij op een later moment nog nadere detaillering op buurtniveau nodig is. De groene structuren van Enschede De robuuste groenstructuur is de krachtige groene fundering van waaruit we verder bouwen aan een groener Enschede tot in de kleinste haarvaten (straten, tuinen en gebouwen) van onze stad. De groene lobben brengen het buitengebied tot dicht in het dan groene centrum van de stad en daarmee is groen voor elke inwoner bereikbaar. De stadsparken en landgoederen zijn groen erfgoed van een rijk textielverleden en unieke plekken voor ontmoeting, ontspanning en vertier. Via doorgaande, groene structuren, routes en beken verbinden we alles aan elkaar voor mens plant en dier. Veel groene plekken zijn daarbij uniek, vertellen een eigen verhaal en hebben een eigen uitstraling. Zo zijn ook de parken uniek en hebben een eigen identiteit.

Door die variatie, uitstraling en achtergrond zorgt een heldere groenstructuur ook voor oriëntatie, identiteit en herkenbaarheid in Enschede.

De groenstructuur bestaat uit meerdere onderdelen. Voor elk onderdeel volgt een beschrijving van de kenmerken en een aantal kansen voor het versterken van de groenstructuur. Deze kansen sluiten aan op de drie groene principes bouwen, benutten en beschermen. De vier hoofdonderdelen van de groenstructuur zijn: