Gids Buitenkans versie 25 mei 2022 zonder opmaak

Gids Buitenkans 2022

Versie 2.3

24 mei 2022

1

1. Inhoudsopgave 1.

Inhoudsopgave ..................................................................................................................................................................................................................................... 2

2.

Voorwoord ............................................................................................................................................................................................................................................ 4

3.

Opbouw en gebruik van de Gids .......................................................................................................................................................................................................... 4

1.

Positie van de Gids Buitenkans ............................................................................................................................................................................................................ 6

2.

1.1

Gids is van toepassing op het landelijk gebied Enschede ........................................................................................................................................................... 6

1.2

Visie landelijk gebied ................................................................................................................................................................................................................... 7

1.3

Gids Buitenkans ........................................................................................................................................................................................................................... 9

1.4

Omgevingswet ........................................................................................................................................................................................................................... 11

Van initiatief naar uitvoerbaar plan ..................................................................................................................................................................................................... 14 2.1

Werken langs twee sporen: inhoud en proces ........................................................................................................................................................................... 14

2.2

Inhoud: regelingen en kaders .................................................................................................................................................................................................... 14

2.3

Proces: van initiatief naar uitvoering .......................................................................................................................................................................................... 16

3. De vier regelingen over bouwen en slopen ............................................................................................................................................................................................ 21 3.1. Rood voor Rood .............................................................................................................................................................................................................................. 21 3.2. Sloop registratie............................................................................................................................................................................................................................... 24 3.3 Voormalige agrarische bebouwing (VAB)......................................................................................................................................................................................... 27 3.4. Rood voor Groen – ontwikkeling van een nieuw landgoed ............................................................................................................................................................. 30 4.

Regels en beleidskaders per functie ...................................................................................................................................................................................................... 32 4.1

Wonen ........................................................................................................................................................................................................................................ 32

4.1.1 Woningsplitsing ...................................................................................................................................................................................................................... 32 4.1.2 Onzelfstandige bewoning ....................................................................................................................................................................................................... 33 4.1.3 Inwoning ................................................................................................................................................................................................................................... 33 4.1.4

Toestaan van nieuwe woonvormen: niches o.a. tiny houses ..................................................................................................................................... 34

2

4.1.5 Niet bedrijfsmatige bouwwerken of hobbymatige functies bij woningen .......................................................................................................................... 35 4.1.6 Verduurzamen van bestaande woningen (isoleren) ............................................................................................................................................................ 36 4.2

Landbouw .................................................................................................................................................................................................................................. 37

4.2.1 Nieuwvestiging of verplaatsing agrarische bedrijvigheid ................................................................................................................................................... 37 4.2.2 Plattelandswoning of woonbestemming ............................................................................................................................................................................... 38 4.2.3 Tweede bedrijfswoning bij agrarische bedrijven ................................................................................................................................................................. 38 4.2.4 Extra mogelijkheid woningsplitsing op een agrarisch bedrijf ............................................................................................................................................ 39 4.2.5 Activiteiten/functies naast bestaande bedrijfsvoering ........................................................................................................................................................ 39 4.2.6 Sloop niet waardevolle agrarische gebouwen met asbest ..................................................................................................................................................

40 4.3 Niet-agrarisch werken....................................................................................................................................................................................................................... 40 4.4

Landgoederen ............................................................................................................................................................................................................................ 41

4.5 Bos, landschap, natuur ..................................................................................................................................................................................................................... 42 4.5.1 Bosaanplant en landschapsontwikkeling ............................................................................................................................................................................. 42 4.5.2

Voedselbos, volkstuin en andere semi-agrarische functies ....................................................................................................................................... 44

4.5.3 Ontwikkelingen in NNN ........................................................................................................................................................................................................... 45 4.6

Zorg ............................................................................................................................................................................................................................................ 46

4.6.1 Mantelzorg ............................................................................................................................................................................................................................... 46 4.6.2 Zorginitiatieven........................................................................................................................................................................................................................ 47

5.

4.7

Recreatie en toerisme ................................................................................................................................................................................................................ 47

4.8

Energieopwekking...................................................................................................................................................................................................................... 49

Maatwerk en gebiedsgerichte aanpak ................................................................................................................................................................................................ 50 5.1 Drie categorieën van initiatieven die buiten de kaders vallen........................................................................................................................................................... 50 5.2 Integrale gebiedsaanpak .................................................................................................................................................................................................................. 51 5.3 Omvangrijk en klein maatwerk ......................................................................................................................................................................................................... 52

Definities ..................................................................................................................................................................................................................................................... 56

3

2. Voorwoord

3. Opbouw en gebruik van de Gids

De groene kwaliteit en de nabijheid van de stad met alle voorzieningen maken het landelijk gebied van Enschede aantrekkelijk. Bijzondere kwaliteit en levendig gebruik komen daar samen. Dat gaat echter niet vanzelf. In de Visie landelijk gebied (juli 2021) geeft de gemeente haar ambities weer in drie B’s. Bescherming van landschap en natuur; Benutten met gevarieerd gebruik voor landbouw, wonen en recreatie; Buren, zodat stad en land samen sterker staan. De Gids Buitenkans bouwt daarop voort met regels die deze ambities concreet maken.

De Gids Buitenkans (2022) richt zich op initiatieven in het landelijk gebied binnen de gemeentegrenzen van Enschede. Het gaat om initiatieven die de fysieke leefomgeving gaan veranderen: door het toevoegen of aanpassen van functies, zoals wonen, landbouw, recreatie, natuur, landschap. De Gids helpt initiatiefnemers én de gemeente om te bepalen of, en onder welke voorwaarden, een initiatief goedkeuring kan krijgen. De Gids geeft ook voorbeelden van initiatieven die bijdragen aan de kwaliteit en de leefbaarheid van het landelijk gebied van Enschede. De Gids kent de volgende onderdelen.

De gemeente heeft sinds 2008 een Gids Buitenkans om te kunnen bepalen welke plannen van inwoners, bedrijven en eigenaren passen in het landelijk gebied. In de Gids staan ‘regels’ die de initiatiefnemer houvast bieden bij het vormgeven van hun plan. De Gids geeft ook voorbeelden. Niet om letterlijk na te volgen, wel om te laten zien hoe goede plannen kunnen bijdragen aan een (nog) mooier woon-, werk- en verblijfsgebied. De Gids Buitenkans (2022) is geactualiseerd om: 1. De Gids aan te passen aan de Visie landelijk gebied, gevolg te geven aan moties van de Gemeenteraad en de laatste ontwikkelingen te verwerken; 2. Voorbereid te zijn op de komst van de Omgevingswet. Een levendig en leefbaar platteland staat niet stil. Bedrijven moeten bij de tijd kunnen blijven, woonwensen wijzigen, recreatie en toerisme veranderen. De Gids wil de inwoners, bedrijven en eigenaren de ruimte geven voor die ontwikkeling. Daarbij gelden voorwaarden en kaders. Want het is in het belang van alle inwoners en bezoekers van Enschede dat de bijzondere groene kwaliteiten van het landelijk gebied behouden blijven en liefst sterker worden. Eigenaren, bedrijven en bewoners maken samen het landelijk gebied van Enschede. De gemeente biedt steun bij het ontwikkelen van initiatieven en het maken van keuzes. Daarvoor is de Gids Buitenkans bedoeld.

De Gids maakt duidelijk wat gewenst is (inhoud) en wat de stappen zijn van initiatief naar realisatie (proces). Zo zorgen we samen voor een vitaal, mooi en leefbaar landelijk gebied van de gemeente Enschede.

Hoofdstuk 1 beschrijft de plek van de Gids Buitenkans in het gemeentelijke beleid. In hoofdstuk 2 staat het proces beschreven: hoe komt u van een initiatief tot realisatie. Een processchema geeft aan welke stappen een initiatiefnemer moet doorlopen om door de gemeente het plan te laten beoordelen en toestemming te verkrijgen om het initiatief uit te voeren. Hoofdstuk 3 gaat over vier ‘grote regelingen’ over bouwen en slopen: Rood voor Rood, Sloopregeling, Vrijkomende Agrarische Bebouwing en Rood voor Groen. In hoofdstuk 4 staat welke regels en kaders per functie gelden voor initiatieven in het landelijk gebied, zoals voor wonen, landbouw, niet-agrarisch werken, natuur, zorg, recreatie, landgoederen, bos en energie. Om snel een overzicht te krijgen, is per functie eerst de hoofdlijn samengevat. Om een passend initiatief te ontwikkelen zijn de regels vervolgens verder uitgeschreven. Hoofdstuk 5 gaat over integrale gebiedsaanpak en maatwerk voor initiatieven waar de regels van de Gids geen uitkomst biedt, veelal omdat het initiatief uniek is in zijn soort. Ook bij combinatie van regels uit H3 en H4 is sprake van maatwerk. De Gids onderscheidt initiatieven daarbij naar schaal en impact en gaat vooral in op het proces dat wordt gevolgd.

Jurgen van Houdt, Wethouder landelijk gebied

4

Let op: de Gids Buitenkans geeft niet altijd een pasklaar antwoord. Die bedoeling heeft de Gids ook niet. Ook al zijn de regels soms heel precies, toch zal vrijwel altijd een nadere afweging nodig zijn. Dat komt omdat de locatie en omstandigheden telkens verschillen (zoals het landschap) en/of het plan uniek is, of unieke onderdelen bevat. Bij de nadere afweging gaat het telkens om een goed

5

evenwicht te krijgen tussen beschermen en benutten. Het initiatief moet dus niet alleen voldoen aan uw eigen wensen maar ook voldoende bijdragen aan het algemeen belang: de bescherming en de kwaliteit van het landelijk gebied. Het is uiteindelijk de gemeente die bepaalt of een plan ook echt past in Enschede.

1. Positie van de Gids Buitenkans Dit hoofdstuk gaat over de plek van de Gids Buitenkans in het gemeentelijk beleid. Paragraaf 1.1 beschrijft over welk geografisch gebied de Gids gaat. Vervolgens komt het beleidsmatige kader voor de Gids aan bod: de Visie landelijk gebied (1.2). Wat de Gids Buitenkans daaraan toevoegt, staat in paragraaf 1.3 en tot slot is vermeld hoe de Gids aansluit bij de Omgevingswet (1.4). Derde versie Gids Buitenkans De Gids Buitenkans geeft een kader om te kunnen beoordelen of nieuwe initiatieven in het landelijk gebied wenselijk zijn. De eerste Gids is van 2008 met enkele wijzigingen in 2010. Na evaluatie in 2013 is in 2014 een herziene versie van de Gids uitgebracht. Bij de herziening is gebruik gemaakt van het gedachtengoed van de Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving (KGO). De KGO is ontstaan binnen de Omgevingsvisie van de provincie Overijssel en gaat uit van een balans om evenwicht te brengen tussen het privébelang van de initiatiefnemer en het publieke belang. In deze derde versie sluit de Gids aan op de Visie landelijk gebied Enschede (2021) en op de Omgevingswet (inwerkingtreding verwacht 2023) met het beginsel van beschermen en benutten.

1.1 Gids is van toepassing op het landelijk gebied Enschede Landelijk gebied Enschede Het landelijk gebied beslaat ongeveer 10.000 ha van de gemeente Enschede (totaal ruim 14.000 ha). De gemeente Enschede telt bijna 160.000 inwoners (1 augustus 2021, bron: CBS), waarvan circa 5.000 (3%) in het landelijk gebied wonen. Van de Enschedese woningen staat rond 3% in het landelijk gebied. De dichtheid aan woningen in het landelijk gebied behoort tot de hoogste van Overijssel. Ongeveer de helft van het landelijk gebied is in gebruik als landbouwgrond. De landbouw draagt met circa 50 voltijdbedrijven (veelal melkveehouderij) bij aan het beheer van het landelijk gebied. Een derde van de grond bestaat uit landgoederen, voornamelijk met een textielverleden. Het landelijk gebied van Enschede heeft een hoge ‘groene’ kwaliteit. Kenmerkend zijn de afwisseling in het grondgebruik, het kleinschalige landschap, de gevarieerde natuur, hoogteverschillen en beken. Zorgen bestaan over de afgenomen biodiversiteit en de verschraling van het landschap. Steeds vaker komt extreme droogte voor, afgewisseld met pieken van wateroverlast. De stedelijke druk is hoog en de energietransitie leidt tot een zoektocht naar ruimte voor zonnevelden en windturbines.

Waar is de Gids van toepassing De bijgaande kaart uit de Visie landelijk gebied geeft de grens aan van het landelijk gebied medio 2021. De Gids is in dit gebied van toepassing. Het gebied waarin de Gids van toepassing is, kan in de toekomst wijzigen door keuzes in bijvoorbeeld de Omgevingsvisie of een omgevingsplan.

6

• Met ‘buren’ wordt bedoeld dat het landelijk gebied / groen altijd in de buurt is van de stadsbewoner. Omgekeerd zijn de stedelijke voorzieningen voor de bewoners van het landelijk gebied snel en makkelijk te bereiken. Fysiek is het verschil tussen stad en land duidelijk, maatschappelijk wil de gemeente de band juist versterken.

1.2

Visie landelijk gebied

De gemeente geeft met de Visie landelijk gebied Enschede (juli 2021) richting aan de toekomstige ontwikkeling van het landelijk gebied. Deze paragraaf vat de hoofdlijnen van de Visie samen. Voor de ontwikkeling van een initiatief is vaak nodig om de volledige tekst van de Visie te raadplegen.

Beschermen, Benutten, Buren (3B) Een belangrijk uitgangspunt in de Visie landelijk gebied is het behouden en verkrijgen van een goed evenwicht tussen Beschermen (Groene Pijler) en Benutten (gevarieerd gebruik) en inhoud geven aan Buren (nabijheid van stad en land).

Het streven naar balans tussen beschermen en benutten sluit aan bij de aanpak van de vorige versie van de Gids Buitenkans én is een belangrijk uitgangspunt van de nieuwe Omgevingswet.

Ontwikkelingsprincipes De gemeente wil met de Visie landelijk gebied richting geven aan verandering, houvast bieden bij keuzes en actief bijdragen aan de toekomst van het landelijk gebied. Daarvoor zijn vier ontwikkelingsprincipes bepaald die houvast geven bij het ontwerpen van beleid, het ontwikkelen van plannen en het beoordelen van initiatieven. In grote lijn geldt dat een ontwikkeling is beginsel toegestaan als voldaan wordt aan deze vier ontwikkelingsprincipes.

Beschermen en benutten • Bij ‘beschermen’ gaat het vooral om het behoud en de versterking van de Groene Pijler. De Groene Pijler staat voor het kleinschalige landschap, de natuurlijke rijkdom, de historische landgoederen, de hoogteverschillen, de variatie in de bodem en het watersysteem en de beleving van ‘donker’ en rust. • Bij ‘benutten’ gaat het om een vitaal en leefbaar platteland. Een levendig landelijk gebied wordt gebruikt voor landbouw, recreatie, wonen en kent wegen, waterlopen en nutsvoorzieningen. Nieuw zijn de voorzieningen voor duurzame opwekking van energie.

7

Het landschap bepaalt via deze strategieën in belangrijke mate welke initiatieven op welke locatie kunnen plaatsvinden en welke eisen gelden voor onder meer vormgeving, materiaalgebruik en inpassing. Het kader geeft in het kort weer wat de drie strategieën inhouden. Nadere toelichting staat in de Visie landelijk gebied en de daarbij horende Landschapsstudie

•

•

Versterken groenblauwe structuur Het gaat om stevige ecologische netwerken en een duurzaam natuurlijk watersysteem voor het behoud van biodiversiteit, natuur en landschap.

WAARDESTELLING LANDSCHAP

Vanuit het landschap ontwikkelen Op basis van een analyse van het landschap is een kaart gemaakt met een waardestelling van het landschap in Enschede. Aan elke waarde is een strategie gekoppeld voor het omgaan met het landschap.

Vanuit het landschap ontwikkelen In een studie voor de Visie landelijk gebied is het landschap geïnventariseerd en gewaardeerd. De Visie koppelt aan deze waardering drie strategieën vanuit het landschap. De strategie ‘inpassen’ heeft betrekking op landschappen met een zeer hoge kwaliteit en gaat uit van het behoud van het veelal gave landschap. Elk initiatief moet zorgvuldig worden ingepast in aansluiting op de gebiedskenmerken. De tweede strategie ‘aanpassen’ hoort bij een landschap met een hoge waardering. Dit landschap vraagt om herstel en het weer herkenbaar maken van structuren en lijnen die het landschapstype versterken. De derde strategie ‘transformeren’ zijn gebieden met een basiskwaliteit, waarvoor een ontwerpopgave geldt voor het maken van een nieuw landschap met een eigen identiteit en samenhang.

•

Verbinden stad-land De Visie zet in op een stevigere relatie tussen stad en land. Versterken van de interactie tussen stad en landelijk gebied kan op veel manieren inhoud krijgen: fysieke projecten, economisch, met kennis, waardering en 8

•

betrokkenheid. In de stadsrand is de ontmoeting tussen stad en land het meest intensief met ruimte voor recreatieve ontwikkeling en interactie.

ontwikkelingen die bij het opstellen van het bestemmingsplan niet waren voorzien en om het actualiseren van het beleid.

Vernieuwen: ruimtelijk, economisch, sociaal en bestuurlijk. Vernieuwing van het landelijk gebied is nodig, met behoud van wat goed en waardevol is, maar dan aangepast aan de huidige tijd. Experimenten laten zien hoe nieuwe oplossingen er uit kunnen zien.

Niet iedere nieuwe ontwikkeling is te voorzien. Nu zijn we ermee bekend, maar eens waren ze nieuw: zouthuisjes (in een ver verleden), zendmasten voor mobiele telefonie, natuurbegraven, vormen van agrarische productie als een voedselbos en agro-forestry, zonnevelden, mantelzorg etc. Soms gaat het om een echt nieuwe functie, deels om een nieuwe combinatie van functies, dan weer om een nieuwe kijk op deze functie. Het bestaande beleid / bestemmingsplan geeft dan geen passend antwoord. De nieuwe Gids maakt het beleid weer actueel en geeft ruimte voor nieuwe afweging.

Meer achtergronden en toelichting over de ontwikkelingsprincipes staan in de Visie landelijk gebied en in de daarbij behorende studies.

1.3

Gids Buitenkans

Het bestemmingsplan geeft niet altijd ‘antwoord’ Op het moment van de herziening van de Gids gelden in het landelijk gebied van Enschede diverse bestemmingsplannen. De bestemmingsplannen worden onder de Omgevingswet opgevolgd door één omgevingsplan voor de hele gemeente (zie par.1.4). De bestemmingsplannen blijven in een ruime overgangsperiode van belang. In het bestemmingsplan heeft ieder perceel een functie, zoals Agrarisch, Natuur, Wonen, Horeca. Per locatie gelden bindende regels voor onder meer bouwen en het gebruik van gronden en bouwwerken. Ook kent het plan bouwvlakken en gebiedsaanduidingen (bijvoorbeeld archeologisch onderzoeksgebied, stadsrandzone) met aanvullende regels. Over het geheel genomen leggen de bestemmingsplannen de situatie vast, die bij de vaststelling ervan aanwezig was. De plannen beschermen de bestaande situatie en worden om die reden wel ‘conserverende’ bestemmingsplannen genoemd. Conserverende plannen geven beperkte ruimte aan nieuwe ontwikkelingen. Conserverende bestemmingsplannen zetten het landelijk gebied niet op slot Ook al gaan de conserverende bestemmingsplannen uit van de bestaande situatie en functie, toch geven ook deze plannen op tal van manieren ruimte aan nieuwe ontwikkelingen. De plannen voorzien bijvoorbeeld in mogelijkheden voor aanpassingen aan bouwwerken.

Bij diverse functies gelden mogelijkheden om af te wijken van de opgenomen regels of zelfs om een functie te wijzigen. Ook bestaan wettelijke mogelijkheden om door vergunningverlening af te wijken van het bestemmingsplan en te zijner tijd van het omgevingsplan. De bestemmingsplannen en de wettelijke afwijkingsmogelijkheden zetten het landelijk gebied dus niet op slot.

De Gids buitenkans biedt aanvullend op het bestemmingsplan (straks omgevingsplan) afwegingsruimte voor nieuwe ontwikkelingen. Het gaat om

Bovendien bevat de Gids voor een aantal onderwerpen specifieke regels, die nodig zijn voor het maken van een evenwichtig besluit over initiatieven. Wat betekent het beleid voor minder verstening? Denk aan de Rood voor Rood-regeling. Het beginsel is minder ‘verstening’ van het landelijk gebied – de regels in de Gids geven aan hoe daarmee in praktijk om te gaan. Door de regels in de Gids op te nemen kunnen ze -zo nodig- ook relatief eenvoudig worden aangepast zonder de uitgebreide procedure van een bestemmingsplanwijziging te doorlopen.

De Gids Buitenkans kleurt beleid verder in In de Visie landelijk gebied zet de gemeente -binnen randvoorwaarden- in op vernieuwing en ontwikkeling van het landelijk gebied. Deze Gids Buitenkans is een verdere uitwerking van de Visie. De Gids geeft vernieuwing aan het beleid. 9

Van koesteransichten naar landschapsstrategie De vorige versie van de Gids en de bestemmingsplannen voor het landelijk gebied verwijzen naar ‘Koesteransichten’. Dat zijn voorbeelden van plannen die passen bij de verschillende soorten landschappen. De Visie landelijk gebied gaat uit van een indeling naar type landschap, een waardering van de kwaliteit en een daarbij passende strategie: inpassen, aanpassen of transformeren. De ‘oude’ koesteransichten kunnen nog worden benut ter inspiratie, de kenmerken van de landschappen zijn niet veranderd. Wel heeft de Visie en daarmee de Gids een nieuwe aanpak gekozen met de hiervoor kort samengevatte strategie.

De nadruk van deze versie van de Gids ligt bij de regels die uitwerking geven aan de vier ontwikkelingsprincipes uit de Visie landelijk gebied. De regels van de Gids geven houvast voor initiatiefnemers die hun plan opstellen en vormen de leidraad voor de gemeente bij de beoordeling van het initiatief. De Gids Buitenkans levert een bijdrage aan: • Vergroten van ontwikkelingsmogelijkheden en de kwaliteit van de fysieke leefomgeving • Flexibiliteit binnen beleidsuitgangspunten op gemeentelijk niveau • Stellen van duidelijke kaders en communicatie tussen initiatiefnemer en gemeente

De Gids kleurt het gemeentelijke beleid verder in. Het kan daarbij bij gaan om detaillering van de regels van het bestemmingsplan, om aanvulling van deze regels, maar ook om regels die andere ontwikkelingen mogelijk maken dan de bestemmingsplannen nu toelaten. Deze Gids Buitenkans (2022) volgt daarmee de nieuwe inzichten, kaders en ambities uit de Visie landelijk gebied. Die Visie heeft ter inzage gelegen en de Gemeenteraad heeft de Visie na een zorgvuldig proces in juli 2021 vastgesteld. In de praktijk wordt als volgt met een eventueel verschil tussen het geldende bestemmingsplan en deze Gids omgegaan. Bij een verschil onderscheiden we inhoudelijke instemming van formeel-juridische goedkeuring. Als een initiatief past binnen de ambities en doelen van de Visie en past binnen de beleidskaders en regels van de Gids Buitenkans, dan heeft de gemeente de intentie mee te werken aan de realisatie van het initiatief. In overleg met de initiatiefnemer zoekt de gemeente dan de meest passende weg om het initiatief in procedure te brengen. Dat kan een omgevingsvergunning in afwijking van het bestemmingsplan zijn, een wijziging van het omgevingsplan of mogelijk nog een andere juridische aanpak, die aansluit bij de mogelijkheden van de nieuwe Omgevingswet, zodra die in werking is. Ook als een initiatief past binnen de hoofdlijnen van beleid is een zorgvuldige afweging nodig.

In een specifieke situatie kunnen belangen meespelen waar

het algemene beleid geen rekening mee kan houden, zoals de omstandigheden op de locatie, belangen van omwonenden enzovoorts.

De Gids verwijst naar ander en/of nieuw beleid De Gids verwijst voor een beter inzicht van de inhoud en de achtergronden van het beleid voor het landelijk gebied naar de Visie landelijk gebied. Ook voor andere onderwerpen, die niet, of niet volledig in de Visie zijn behandeld, heeft de gemeente beleid of beleidsregels. Ook dat beleid kan van belang zijn voor initiatieven in het landelijk gebied. Dat geldt bijvoorbeeld voor de beleidsregels voor zonnevelden of een toetskader voor initiatieven voor verblijfsrecreatie. Op diverse plaatsen in de Gids wordt naar beleidskaders verwezen, die nodig zijn bij het ontwikkelen van initiatieven. Verder stopt de ontwikkeling van het beleid niet met het uitbrengen van de Gids Buitenkans. Bij het gebruik van de Gids moet rekening worden gehouden met (toekomstige) aanpassingen van bestaande beleidskaders en zelfs met nieuwe beleidskaders, die bij het vaststellen van de Gids nog niet bekend waren. De onderstaand weergegeven lijst is dan ook niet volledig, maar biedt wel een overzicht van beleidskaders waar bij het opstellen van de Gids rekening is gehouden. In de tekst is zo goed mogelijk naar de kaders verwezen, Het ontbreken van een verwijzing betekent echter niet dat die regels niet van toepassing zijn.

De gemeente kan dus - buiten de regels van deze Gids initiatieven toetsen aan andere gemeentelijke kaders die volgens de gemeente van toepassing zijn. Beleidskaders van belang voor initiatieven in het landelijk gebied (niet uitputtend) • • • • • • • • • • •

Visie landelijk gebied Energievisie en de beleidskaders voor zonne-energie en kleine windturbines Woonvisie Natuur- & Landschapsplan Agenda Vrije-Tijds-Economie (VTE) Beleidsnota Verblijfsaccommodaties Beleidskader Retail in Enschede Nota Volkstuinen Enschede Evenementenbeleid Enschede Verordening bewonen van recreatiewoningen Gemeentelijke regels over mantelzorg(woningen)

10

Een deel van de kaders is nog in ontwikkeling op het moment van vaststelling van deze Gids

Behalve veranderingen in het gemeentelijk beleid gaan ook veranderingen optreden in de wet- en regelgeving van het Rijk en in provinciaal beleid. Grote thema’s dienen zich aan, zoals het beperken van de emissie van stikstof en het stoppen van de achteruitgang in de biodiversiteit. Nieuwe inzichten en beleidsregels kunnen met zich meebrengen dat ruimte of afwegingen maken over nieuwe initiatieven minder groot is dan bij het opstellen van de Gids nog wordt verondersteld.

De Gids schept geen nieuw ‘rechten’ De Gids Buitenkans is bedoeld om bij te dragen aan leefbaarheid én de kwaliteit van het landelijk gebied. De gemeente wil ruimte geven aan initiatieven van bewoners, eigenaren en bedrijven en tegelijk bescherming bieden aan de collectieve waarden als landschap, natuur en cultuurhistorie. De Gids is een hulpmiddel voor initiatiefnemers om plannen te maken die passen in het beleid. De Gids geeft aan welke regels en overwegingen de gemeente gebruikt bij de beoordeling van een plan. Daarmee is de Gids geen boekwerk dat rechten omschrijft en met eenduidige regels aangeeft waar een initiatiefnemer altijd op kan rekenen, als aan de gestelde eisen is voldaan. De initiatieven lopen uiteen naar aard, schaal en impact en de locaties en omstandigheden verschillen. Vrijwel altijd is een vorm van afweging nodig, waarbij de omstandigheden worden betrokken. De beleidsregels geven een kader en vormen het startpunt voor het gesprek tussen initiatiefnemer en gemeente. De regels bevatten soms duidelijke normen en getallen, maar zijn daarmee nog geen ‘rekensom’ waarvan de uitkomst bij voorbaat vaststaat. Om tot een goede conclusie te komen is het nodig naast de eisen ook aspecten als ruimtelijke kwaliteit, landschappelijke en cultuurhistorische kenmerken, maatvoering, detaillering en locatiekeuze te betrekken. De Gids helpt om de afweging goed te maken.

De regels in deze Gids geven echter geen ‘rechten’ waar een initiatiefnemer zich op kan beroepen. Per initiatief en locatie vindt een afzonderlijke afweging plaats.

1.4

Omgevingswet

Op Rijksniveau voegt de Omgevingswet de bestaande nationale versnipperde wetgeving voor de fysieke leefomgeving samen. Naar verwachting treedt de Omgevingswet in 2023 in werking. De toepassing van de Gids valt daarmee samen met de overgang van het bestaande stelsel van wetgeving (met onder meer de Wet ruimtelijke ordening, de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht en de Wet milieubeheer) naar de allesomvattende Omgevingswet. Twee onderwerpen worden hier nader besproken.

Omgevingsplan en beleidsregels De Omgevingswet kent nieuwe instrumenten, die de bestaande planvormen van onder meer de Wet ruimtelijke ordening vervangen. Voor de Gids is met name de vervanging van het huidige bestemmingsplan van belang. Onder de Omgevingswet is het omgevingsplan een belangrijk instrument, dat behalve de ordening van de ruimte ook alle andere regels voor de fysieke leefomgeving gaat bevatten. In een overgangsperiode van het oude naar het nieuwe wettelijke stelstel vormen onder andere de huidige bestemmingsplannen tijdelijk gezamenlijk het nieuwe omgevingsplan, dat onder de Omgevingswet het hele grondgebied van de gemeente bestrijkt. De overgangsperiode loopt door tot eind 2029. Het gemeentelijke kader blijft daarmee hetzelfde, tot het

11

moment dat de Gemeenteraad het omgevingsplan naar inhoud vernieuwd. In de overgangsperiode is de verhouding tussen het omgevingsplan en de Gids naar inhoud niet veel anders dan tussen de hiervoor geldende bestemmingsplannen en de Gids. Ze staan naast elkaar; de Gids voegt extra afwegingsregels toe. Onder de Omgevingswet ontstaat de mogelijkheid om een meer directe koppeling met de regels van de Gids aan te brengen. Voorbereid op de Omgevingswet Bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet vormen de dan geldende bestemmingsplannen samen tijdelijk het omgevingsplan. Gemeenten krijgen vervolgens tot eind 2029 de tijd om het omgevingsplan helemaal in te richten op de nieuwe regels en mogelijkheden van de Omgevingswet. De Gemeenteraad kan er dan bijvoorbeeld voor kiezen om onderdelen van de geactualiseerde Gids via een open norm als beleidsregels aan het omgevingsplan te koppelen. Het omgevingsplan kan in de toekomst bijvoorbeeld de ‘open norm’ bevatten dat in bepaalde gebieden ‘een nieuw woonhuis kan worden opgericht als voldoende agrarische schuren worden verwijderd’. De Gids Buitenkans werkt de beleidsregel ‘Rood voor Rood’ nader uit, met de precieze voorwaarden voor de toepassing.

Een voordeel van een dergelijke constructie is dat het omgevingsplan flexibeler wordt en dat nieuwe inzichten over de toepassing van Rood voor Rood kunnen worden verwerkt zonder de zware procedure van een wijziging van het omgevingsplan te doorlopen. De aanpassing van de Gids Buitenkans vergt immers een meer eenvoudige procedure dan van het omgevingsplan.

Werkwijze en aanpak De Omgevingswet gaat niet alleen over het samenvoegen van bestaande wetten. Een belangrijk uitgangspunt voor de nieuwe wet is de instelling waarmee initiatieven worden benaderd. Het beginsel is ‘Ja, mits’. Een initiatief is in beginsel mogelijk als voldaan wordt aan bepaalde vereisten. Die vereisten komen voort uit de balans tussen beschermen en benutten. Een initiatief wordt positief beoordeeld als in voldoende mate bescherming wordt gegeven aan kwetsbare functies zoals natuur, landschap en cultuurhistorie en rekening is gehouden met specifieke omstandigheden en belangen. De vier ontwikkelingsprincipes van de Visie landelijk gebied geven een handvat voor de toepassing van het ‘Ja, mits’-beginsel. De gemeente wil initiatiefnemers behulpzaam zijn door duidelijk te zijn over de stappen die een initiatiefnemer moet doorlopen en de begeleiding die de gemeente daarbij biedt. De Gids werkt de processtappen uit en geeft duidelijkheid over het beleid door voor veel voorkomende situaties kaders en handvatten te geven.

Ook vraagt de Omgevingswet om aandacht voor participatie van de omwonenden en andere belanghebbenden. De voorwaarde die hiervoor wordt gesteld in de Omgevingswet, geldt ook voor nieuwe initiatieven onder de Gids Buitenkans. De Omgevingswet stimuleert dat een initiatiefnemer haar omgeving informeert en betrekt, maar stelt dat niet verplicht. Wel geeft de wet de mogelijkheid aan gemeenteraden om een lijst met gevallen vast te stellen waarvoor deze participatie wel verplicht is. De gemeenteraad van Enschede heeft het voornemen een dergelijke lijst vast te stellen.

Vooruitlopend op de Omgevingswet wil de gemeente met de Gids Buitenkans al zoveel mogelijk werken in de geest van de Omgevingswet, zoals hiervoor is benoemd met het beginsel ‘Ja, mits’ en door te zorgen voor een soepel procesverloop, het bevorderen van participatie, zoeken naar balans tussen beschermen en benutten en het verbreden van ‘goede ruimtelijke ordening’ (Wet ruimtelijke ordening) naar het ruimere begrip ‘kwaliteit van de fysieke leefomgeving - evenwichtige toedeling van functies aan locaties’ (Omgevingswet). Vanuit het motto ’eenvoudig beter’ van de Omgevingswet kunnen regels eenvoudiger en duidelijker worden gemaakt. Dat heeft bijvoorbeeld geleid tot het terugbrengen van twee in plaats van drie klassen

12

voor de waardestelling van een gebouw in het landelijk gebied (wel of niet landschappelijke en cultuurhistorisch waardevol). Belangrijke voorwaarde bij de beoordeling van initiatieven is dat een plan leidt tot een verbetering van de ruimtelijke kwaliteit. Naast de Gids stuurt het instrument KGO (Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving) van de provincie Overijssel op behoud en versterking van de ruimtelijke kwaliteit. Het Werkboek KGO (2010) bevat daarvoor handvatten en praktijkvoorbeelden (zie ook paragraaf 2.2). De provincie heeft nieuw beleid in voorbereiding. Het nieuwe beleid is in de toekomst van invloed op de ruimte voor de gemeente om eigen afwegingen te maken.

13

2. Van initiatief naar uitvoerbaar plan 2.1

Werken langs twee sporen: inhoud en proces

Om van een initiatief tot een uitvoerbaar plan te komen moeten langs twee sporen stappen worden gezet. Het gaat vanzelfsprekend om de vraag of een plan de juiste inhoud heeft. Daarmee wordt bedoeld dat de inhoud niet alleen voldoet aan de wensen van de initiatiefnemer maar ook past in het gemeentelijke beleid (zoals de Visie landelijk gebied, Gids Buitenkans, omgevingsplan, maar ook beleid over een bepaald onderwerp) en voldoet aan andere wet- en regelgeving van het Rijk, de provincie Overijssel. Hier gaan hoofdstuk 3 (Regelingen voor bouwen en wonen) en hoofdstuk 4 (Regels en kaders per functie) en hoofdstuk 5 (Maatwerk) over. Het tweede spoor gaat over het proces: de stappen die leiden van initiatief naar de toestemming voor de uitvoering van het plan. Over die processtappen gaat het grootste deel van dit hoofdstuk (paragraaf 2.3.). De inhoud en het proces hebben met elkaar te maken. Het initiatief begint meestal met een ruw idee dat verder vorm krijgt en gedetailleerd wordt bij het doorlopen van de processtappen. Het initiatief wordt uitgewerkt en aangepast naar aanleiding van de reacties uit de omgeving, door onderzoek uit te voeren, rekening te houden met wet- en regelgeving, in te spelen op voorwaarden die worden gesteld vanuit de gemeente etc. De procesgang kan ook verschillen naar gelang het type en de impact van het initiatief.

Een plan voor een kikkerpoel op eigen erf is van een andere omvang dan de bouw van een serie recreatiewoningen op een landgoed of de aanleg van een groot zonneveld op landbouwgrond. De procedure is eenvoudiger naarmate een initiatief naadloos voldoet aan het bestaande bestemmings/omgevingsplan en/of past binnen de regels van hoofdstuk 3 en 4 van deze Gids. Voor gevallen, waarvoor de regels uit hoofdstuk 3 en 4 niet toereikend zijn, moet een afweging ‘op maat’ worden gemaakt. Bij complexe initiatieven is het nodig om alle procedurestappen te zetten, die in paragraaf 2.3 staan beschreven, voor weinig complexe initiatieven is de procedure korter. Voor de inhoudelijke afweging bij maatwerk wordt het beleid uit de Visie landelijk gebied gebruikt om de conclusie te onderbouwen.

2.2

Inhoud: regelingen en kaders

Draagt een initiatief bij aan de kwaliteit van het landelijk gebied? Het uitgangspunt bij het toetsen van initiatieven in het landelijk gebied van Enschede is het behoud en waar mogelijk de versterking van de ruimtelijke kwaliteit van het landelijk gebied. Een eigenaar die iets wil realiseren op zijn of haar grondgebied, woning of (agrarisch) bedrijf heeft daar een bedoeling mee en zal die maatregel of ontwikkeling zelf wenselijk vinden. De gemeente voegt daar altijd de vraag aan toe of dat initiatief ook een meer algemeen belang dient: draagt de maatregel of ontwikkeling ook bij aan de kwaliteit van het landelijk gebied? De kwaliteit van de fysieke leefomgeving kan onder meer versterkt worden door: • Bestaande kwaliteiten te koesteren en te verbinden met nieuwe ontwikkelingen, • Samenhang aan te brengen of te herstellen, • Contrasten op te voeren en afwisseling te vergroten, • Ruimtelijke uitstraling te versterken, • Beleefbaarheid en toegankelijkheid te vergroten.

De Visie landelijk gebied geeft met vier ontwikkelingsprincipes, beleid per thema en opgaven in grote lijnen aan welke ontwikkelingen gewenst zijn (zie ook hoofdstuk 1). Dit beleid is gebruikt om de inhoudelijke regels, kaders en regelingen van hoofdstuk 3 en 4 van deze Gids op te stellen. Voor maatwerk, wordt direct getoetst aan het beleid uit de Visie landelijk gebied. Bij initiatieven 14

die verschillende regels en regelingen uit hoofdstuk 3 en 4 combineren zal veelal een maatwerk-afweging nodig zijn om vast te stellen of de samenloop leidt tot een versterking van de kwaliteit van het landelijk gebied. Naast de gemeentelijke regels in deze Gids Buitenkans moeten initiatieven ook voldoen aan andere gemeentelijke, provinciale en landelijke regelgeving s, zoals het bestemmingsplan, regels voor bomenkap, beleid op het gebied van recreatie & toerisme, zorg en duurzaamheid. Het gaat onder meer om de provinciale Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving.

Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving (KGO) De provincie Overijssel geeft in haar Omgevingsvisie ruimte voor nieuwe functies en grootschalige ontwikkelingen in het landelijk gebied onder voorwaarde van toepassing van de Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving (KGO). Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving (Werkboek KGO, provincie Overijssel, 2010) Twee principes uit de Omgevingsvisie Overijssel vormen het vertrekpunt: 1. Elke ontwikkeling dient bij te dragen aan een versterking van de ruimtelijke kwaliteit; 2. De ontwikkelingsruimte die men krijgt dient in evenwicht te zijn met investeringen (prestaties) in de ruimtelijke kwaliteit. Uit punt twee volgt dat als met kwaliteitsprestaties op het ‘eigen erf’ (de basisinspanning ruimtelijke kwaliteit) dat evenwicht niet bereikt kan worden, er aanvullende kwaliteitsprestaties in de omgeving nodig zijn. Er is dan sprake van een meer gebiedsgerichte benadering. De KGO is dan van toepassing. Dit geldt voor nieuwe functies en grootschalige uitbreiding van bestaande functies in het landelijk gebied. In de praktijk blijkt dat met gezamenlijk opgestelde vertrekpunten een basis gevonden kan worden voor het bereiken en meten van het evenwicht tussen ontwikkelingsruimte en kwaliteitsprestaties. Bij elke ontwikkeling hoort een basisinspanning in de vorm van een goede ruimtelijke inpassing zoals situering van gebouwen en erfbeplantingen.

Voor het bepalen van de hoogte van aanvullende kwaliteitsprestaties zijn drie variabelen te hanteren: 1. is de ontwikkeling gebiedseigen of gebiedsvreemd; 2. wat is de schaal van de ontwikkeling en de impact op de omgeving; 3. dient het initiatief een eigen belang of ook maatschappelijke belangen.

Het KGO-beleid van de provincie heeft al doorwerking gekregen in de opzet van de Gids Buitenkans van 2014. Het Werkboek Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving - ruimtelijke kwaliteitsprincipes toepassen in de praktijk van de ruimtelijke ordening in Overijssel (2010)- en de principes die daarin staan hebben nog steeds hun waarde voor de behandeling van initiatieven. Belangrijke punten zijn het streven naar balans tussen het private en het

publieke belang en het onderscheid tussen de altijd gevraagde ‘basisinspanning’ om een initiatief ter plekke (op het ‘eigen erf’) zorgvuldig in te passen en aanvullende kwaliteitsprestaties in de omgeving (buiten het eigen erf), bedoeld om de kwaliteit van het landelijk gebied al geheel in balans te houden. De gemeente Enschede geeft met de Gids Buitenkans beleidskaders en regels die invulling geven aan het (provinciale) KGO-beleid. Bij de invulling van het KGO-beleid met maatregelen voor de versterking van natuur en landschap biedt het Natuur- & Landschapsplan van de gemeente (tijdens de vaststelling van deze Gids nog in ontwikkeling) houvast. Het Natuur- & Landschapsplan geeft onder meer aan welke landschapselementen in Enschede van belang zijn voor de huidige en toekomstige kwaliteit van het landschap.

Welke inhoudelijke regels zijn van toepassing? De inhoudelijke regels in de Gids Buitenkans zijn zo ingedeeld dat een initiatiefnemer vrij eenvoudig kan vinden welke regels op het initiatief van toepassing zijn. • • •

De vier grote regelingen over bouwen en slopen staan in hoofdstuk 3 Per functie (zoals wonen, landbouw etc.) staan regels en kaders in hoofdstuk 4 Voor integrale gebiedsontwikkeling en maatwerk moet een initiatiefnemer zijn bij hoofdstuk 5

De inhoud staat in hoofdstuk 3, 4 en 5 Hoofdstuk 3: Vier grote regelingen over bouwen en slopen • Rood voor Rood (sloop geeft ruimte aan nieuwbouw) • Sloopregeling (wanneer levert afbraak rechten op voor nieuwbouw) • Vrijkomende Agrarische Bebouwing (hergebruik voor een andere functie) • Rood voor Groen (stichten van een nieuw landgoed) Hoofdstuk 4: Regels en kaders per functie Met definities, kaders en regels die per functie aangeven waaraan een initiatief moet voldoen. Onderscheiden zijn wonen, landbouw, niet-agrarische bedrijvigheid, natuur, zorg, recreatie, landgoederen, bos en energie. Hoofdstuk 5: Integrale gebiedsontwikkeling en maatwerk Als initiatieven niet (geheel) passen binnen de vier grote regelingen of de kaders en regels per functie is sprake van ‘maatwerk’ of bij heel grote ontwikkelingen van een integrale gebiedsaanpak. Het kan daarbij ook gaan om situaties waarin verschillende regelingen en

15

regels uit hoofdstuk 3 en 4 van toepassing zijn. De samenloop van de verschillende regels en regelingen vragen dan om een afweging op maat. Bij maatwerk wordt de afweging direct gebaseerd op de beoogde balans tussen beschermen en benutten (Omgevingswet) en de ontwikkelingsprincipes, het themabeleid en de opgaven uit de Visie landelijk gebied.

2.3

Proces: van initiatief naar uitvoering

Deze paragraaf maakt onderscheid in de processtappen voor de initiatieven die passen binnen de regels van de Gids (hoofdstuk 3 en 4) en de meer complexe maatwerkgevallen (hoofdstuk 5). Het stroomschema geeft de grote stappen weer, zonder daarbij dieper in te gaan op wettelijke procedures met bevoegdheden, termijnen, terinzagelegging, bezwaar en beroep etc. De stappen die een vergunningaanvraag doorloopt zijn niet apart vermeld. Ook kan de Gemeenteraad nadere afwegingen maken over haar rol bij de wettelijke procedures (delegatie aan het College, adviesrol Gemeenteraad) en over de wijze waarop de gemeente omgaat met participatie (Participatieverordening). In bijzondere gevallen, als bijvoorbeeld een Milieueffectrapport moet worden opgesteld, komen er nog meer stappen bij.

Deze Gids volgt vanzelfsprekend de huidige en toekomstige wettelijke regels en de keuzen die de Gemeenteraad over de toepassing daarvan maakt. Toch is het zinvol om de grote stappen van de procedure ook in deze Gids op te nemen. Hieronder is op hoofdlijnen weergegeven wat de initiatiefnemer van de gemeente kan verwachten als de initiatiefnemer zich meldt met een initiatief. Dat eerste moment noemen we de ‘intake’. Direct naar de vergunningaanvraag of juist nog een voortraject? Voorafgaand aan de ‘intake’ kan iemand ook informatie vragen of zich anderszins oriënteren Dat kan bijvoorbeeld bij de erfcoach. In Enschede is een onafhankelijke erfcoach beschikbaar met een brede kennis van het landelijk gebied. De erfcoach kan de bewoner / eigenaar van een erf helpen om de eigen situatie, kansen en mogelijkheden in beeld te brengen. De initiatiefnemer kan ook kiezen om zonder voorafgaand overleg direct een omgevingsvergunning aan te vragen. De gemeente volgt dan de wettelijke procedure en zal de omgevingsvergunning verlenen of de aanvraag afwijzen. Voor kleine initiatieven met weinig impact op de omgeving kan een rechtstreekse aanpak (direct vergunningaanvraag) prima voldoen; voor wat ingewikkelder initiatieven is meer dialoog met de gemeente via de ‘intake’ aan te bevelen. De keuze is aan de initiatiefnemer.

16

Bij elk voorstel heeft de initiatiefnemer de taak het plan zelf op te stellen, uit te werken en te onderbouwen. De gemeente is een klankbord, denkt mee en helpt de regels uit te leggen. De verantwoordelijkheid voor het plan en voor de vergunningaanvraag ligt echter altijd bij de initiatiefnemer. De gemeente neemt uiteindelijk de beslissing om medewerking te verlenen en uiteindelijk de vergunning al dan niet te verlenen. 1. Intake & eerste beoordeling De initiatiefnemer meldt zich bij de gemeente of doet een digitaal verzoek tot vooroverleg via het landelijke omgevingsloket. De initiatiefnemer licht het idee of plan (mondeling dan wel schriftelijk/digitaal) toe en de gemeente informeert de initiatiefnemer over de mogelijkheden en de verdere procedure. De initiatiefnemer krijgt een planbegeleider vanuit de gemeente toegewezen; hij/zij coördineert het proces binnen de gemeente en is voortaan vanuit de gemeente het eerste aanspreekpunt voor de initiatiefnemer. Bij de intake gaat het gesprek over: -

De mate van uitwerking Gaat het om een globaal idee, waarvoor de initiatiefnemer langskomt om zich te oriënteren over de mogelijkheden en de processtappen. Of heeft de initiatiefnemer een uitgewerkt plan, dat al vrijwel geschikt is om de formele procedure in te gaan.

-

De zwaarte van het initiatief Gaat het om een initiatief van beperkte omvang, weinig verschillende onderdelen en met weinig gevolgen voor de omgevingskwaliteit van het landelijk gebied of heeft gaat het om een complex initiatief met naar verwachting veel impact op de omgeving

-

Passend in het beleid Is de eerste indruk dat het initiatief wel of niet aansluit bij het beleid van de gemeente, of is nader onderzoek en uitwerking nodig om dat te kunnen vaststellen

-

Voldoet het aan de regels Kan naar eerste inschatting het initiatief voldoen aan het geldende ruimtelijke plan (nu nog bestemmingsplan, straks omgevingsplan) en aan de wettelijke en andere regels van Rijk en provincie Overijssel of is een aanpassing nodig van het bestemmings/omgevingsplan.

-

Is al overleg gevoerd met de omgeving Heeft de initiatiefnemer de omgeving op de hoogte gebracht over het voornemen, is al een reactie van de omgeving ontvangen en wat heeft de initiatiefnemer met de reacties

gedaan. -

Het vervolg Verkend wordt wat de volgende stappen kunnen zijn en wat de initiatiefnemer en de gemeente daarbij van elkaar verwachten. De gemeente brengt ter sprake dat gedurende het proces kosten in rekening worden gebracht voor behandeling van het initiatief.

Na de intake gaat de gemeente het initiatief globaal beoordelen. Het is mogelijk dat de informatie die is verkregen bij de intake daarvoor volstaat. Het kan ook nodig zijn dat de initiatiefnemer een globaal plan aanlevert. Afhankelijk van de aard en omvang van het initiatief bezoekt de gemeente de ontwikkellocatie en/of informeert ter oriëntatie bij betrokkenen. De planbegeleider vanuit de gemeente koppelt het resultaat van de beoordeling terug aan de initiatiefnemer. Een mogelijke uitkomst is dat het initiatief volgens de gemeente niet binnen de regels tot uitvoering kan komen en/of niet voldoet aan de gemeentelijke ambities. Ook kan de informatie zo beperkt zijn, dat een beoordeling nog niet mogelijk is. Het initiatief is dan volgens de gemeente niet kansrijk en er is geen reden voor een volgende stap. Het is aan de initiatiefnemer om het initiatief te stoppen of het plan te veranderen of te verduidelijken. De gemeente kan een gewijzigd of verder uitgewerkt plan wederom beoordelen. Als het initiatief kansrijk is, geeft de gemeente aan wat de vervolgstappen zijn en welke termijnen de gemeente in grote lijnen aanhoudt. De gemeente informeert de initiatiefnemer op welk moment gedurende het proces kosten in rekening worden gebracht voor het in behandeling nemen van het initiatief.

Voor een eenduidig en compleet initiatief dat past binnen de regels van de Gids en met weinig invloed op de omgeving kan de initiatiefnemer mogelijk direct een vergunningaanvraag voorbereiden. Dan worden de meeste stappen in het schema overgeslagen. In alle andere gevallen wordt aangegeven of het plan kan worden beoordeeld met de toepassing van de regelingen en regels uit hoofdstuk 3 en 4 van deze Gids, dan wel dat sprake is van een plan waarvoor deze regels niet toereikend zijn. Dat zullen de meer ingewikkelde gevallen zijn, met een plan dat bestaat uit verschillende onderdelen en met mogelijk grote gevolgen voor de omgeving. Het kan ook gaan om iets heel nieuws, dat bij de voorbereiding van de Gids niet is voorzien of waarvoor geen regels zijn opgenomen. Dan wordt het initiatief als ‘maatwerk’ aangemerkt en wordt de procedure gevolgd zoals beschreven in hoofdstuk 5 van de Gids. Ook daarbij zal de procedure verschillen naar gelang de omvang van zwaarte 17

van het initiatief. Of een initiatief valt onder de gebiedsgerichte aanpak, omvangrijk of klein maatwerk wordt bij de intake bepaald. Bij de uitwerking van het initiatief kan overigens blijken dat die inschatting niet juist was en dat aanpassing van de procedure nodig is.

inzicht te krijgen in de standpunten en overwegingen van de omgeving van het plan of plangebied. Instemming met het initiatief is geen vereiste. Wel worden de reacties van de omgeving en de wijze waarop de initiatiefnemer daarmee omgaat meegewogen bij de beoordeling van het initiatief.

De volgende stap is de verkenning.

De verkenning kan worden afgerond als voldaan wordt aan de volgende uitgangspunten:

2. Verkenning: plan, haalbaarheid en draagvlak De gemeente en de initiatiefnemer verkennen de mogelijkheden van het plan en de kansen om ruimtelijke kwaliteit toe te voegen. De initiatiefnemer werkt het plan verder uit. Daarbij gaat het om de volgende onderdelen: Het plan en de haalbaarheid De initiatiefnemer moet zijn/haar initiatief zo omschrijven en tekenen, dat de gemeente en de ‘buren’ een goede indruk krijgen van het plan en van de gevolgen voor de omgeving. Ook moet worden aangegeven hoe het plan past bij de vier ontwikkelingsprincipes uit de Visie landelijk gebied. Zo mogelijk wordt bijgedragen aan alle vier de ontwikkelingsprincipes, maar in elk geval wordt ingegaan op de manier waarop het initiatief past in het landschap. Vier ontwikkelingsprincipes uit de Visie landelijk gebied Versterken groenblauwe structuur Vanuit het landschap ontwikkelen Verbinden stad – land Vernieuwen: ruimtelijk, economisch, sociaal en bestuurlijk

Wat vindt de omgeving/ participatie De initiatiefnemer is zelf verantwoordelijk om zijn/haar plan kenbaar te maken bij de omliggende eigenaren en bewoners en andere belanghebbenden (hier aangeduid met ‘buren’). De gemeente gaat ervan uit dat de initiatiefnemer dit in elk geval doet, voordat de formele procedure start. Zo wordt voorkomen dat bijvoorbeeld de Dorpsraad en omwonenden via de gemeente over het initiatief hoort, in plaats van via de initiatiefnemer. Van de initiatiefnemer wordt ook gevraagd om bij deze ‘buren’ te informeren wat zij van het plan vinden. De initiatiefnemer geeft vervolgens aan de gemeente zijn/haar indruk van het overleg. Ook als de initiatiefnemer er niet in slaagt om het gesprek met omwonenden te voeren, moet dat met reden worden vermeld. Waar dat van toepassing is wordt de gemeentelijke Participatieverordening gevolgd. Voor plannen die grote gevolgen hebben in de omgeving van het initiatief, kan ook een gebiedsaanpak nodig zijn ((zie hoofdstuk 5). De participatie is bedoeld om

-

De gemeente ziet dat het uitgewerkte initiatief voldoende duidelijk is uitgewerkt; Als het plan past binnen de gestelde kaders (wettelijke regels, ruimtelijke kaders van de gemeente, regels uit de Gids); Als participatie heeft plaatsgevonden (let op: er geldt geen vereiste dat overeenstemming is bereikt).

Als de verkenning tot voldoende duidelijkheid heeft geleid kan de volgende stap zijn: de aanvraag van de omgevingsvergunning. Maar ook kan de conclusie worden getrokken dat het initiatief weinig kansrijk is. In de meeste gevallen zal toegewerkt worden naar een principebesluit. Bij maatwerk of bij plannen waarbij de afweging van belangen complex is, kan in de volgende fase het oordeel van de Gemeenteraad worden gevraagd. De mogelijkheden voor een kansrijk initiatief zijn samengevat: Direct voorbereiden van de vergunningaanvraag; Opstellen van een overeenkomst met de initiatiefnemer, waarover het College van B&W een principebesluit nemen; Bij complexe gevallen is een toets bij de Gemeenteraad mogelijk. 3.

Toets bij de Gemeenteraad

Voor een initiatief waar de Gids geen eenduidig antwoord geeft over de wenselijkheid van het plan; de mate waarin de ontwikkelingsprincipes uit de Visie landelijk gebied in het plan zijn benut en/of over het evenwicht tussen beschermen en benutten, kan het College van B&W de Gemeenteraad om haar mening vragen. Het zal altijd gaan om een initiatief van enige omvang en complexiteit. Het College van B&W kan ervoor kiezen om het plan te voorzien van een eigen voorstel (om al dan niet in te stemmen, of onder voorwaarden in te stemmen). Ook kan het de voorkeur hebben om het plan met neutrale 18

vraagstelling ter toetsing aan de Gemeenteraad voor te leggen. De uitkomst van het beraad in de Gemeenteraad zal de grondslag zijn voor het College om een principebesluit te nemen. Als de Gemeenteraad negatief oordeelt over het initiatief, zal de gemeente de initiatiefnemer adviseren om de procedure stop te zetten, dan wel om tot (ingrijpende) aanpassingen over te gaan. 4.

Principebesluit

Direct volgend op de verkenning (stap 2) of na toetsing bij de Gemeenteraad (stap 3) ontvangt de initiatiefnemer van de gemeente een principebesluit. . In geval de gemeente de intentie heeft mee te werken aan het intiatief, dan ontvangt de initiatiefnemer een ‘nieuwe initiatievenbrief’. De gemeente staat in dat geval positief tegenover het voorlopig ontwerp, de kaders van het plan zijn in grote lijnen bekend. In de brief wordt vermeld welke punten nog nader moeten worden uitgewerkt. De brief is een jaar geldig. De gemeente brengt kosten in rekening voor het behandelen van het initiatief en het nemen van het principebesluit. In de brief wordt het bedrag genoemd dat de gemeente vraagt van de initiatiefnemer voor het in behandeling nemen van het initiatief. De bijdrage wordt later verrekend met de exploitatiebijdrage. Binnen een jaar moet het definitieve ontwerp zijn goedgekeurd door de gemeente en de exploitatieovereenkomst zijn getekend. Indien dit niet het geval is, vervalt het principebesluit tot medewerking verlenen vanuit de gemeente.