Gids Buitenkans 2022
Tekst van het document
Op een volwaardig agrarisch bedrijf is het mogelijk de woning te vergroten tot 1000 m³ en te splitsen. Doel is om een eigen huishouding mogelijk te maken voor een
Bij verschil van inzicht over de noodzaak gaan gemeente en initiatiefnemer hierover met
meewerkend mede-eigenaar of een rustende boer. Een omgevingsvergunning kan
elkaar in gesprek. Daarbij kan de gemeente een onafhankelijke adviseur raadplegen.
worden verleend als:
Ook andere regelingen bieden mogelijkheden om een tweede bedrijfswoning op het erf
▬ S prake is van een bedrijfseconomisch duurzaam, volwaardig agrarisch bedrijf.
te realiseren, zoals met Rood voor Rood. Belangrijk aandachtspunt bij de bouw van een
▬U itbreiding van de woning plaatsvindt binnen het oorspronkelijk hoofdgebouw,
extra woning is dat de ruimtelijke kwaliteit verbetert en de ontwikkeling landschappelijk
waar de bestaande woning deel van uitmaakt.
in te passen is.
GIDS BUITENKANS 2022
55
HOOFDSTUK
4.2.5
ACTIVITEITEN/FUNCTIES NAAST BESTAANDE BEDRIJFSVOERING
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
(milieu, verkeer, landschappelijke inpasbaarheid) en de geschiktheid voor de vestiging in het landelijk gebied. De gemeente staat bedrijven met milieucategorie tot en met 2 uit de VNG-publicatie
HOOFDLIJN ACTIVITEITEN/FUNCTIES NAAST
Bedrijven en Milieuzonering onder voorwaarden toe: het betreft kleinschalige bedrijven
BESTAANDE BEDRIJFSVOERING
(max. vijf werknemers) die passen binnen de definitie ambacht, dienstverlening,
Ruimte voor een nevenactiviteit naast de bestaande bedrijfsvoering is
vergaderfaciliteiten, opleidingen, trainingen, aannemers, hoveniers, workshops,
onder voorwaarden toegestaan.
ateliers, workshops, beroepen aan huis, kleinschalige productiebedrijven, restaurateurs. Daarbij wordt opgemerkt dat geen zware bedrijvigheid en milieubelasting wordt toegestaan, de gemeente bepaald of een initiatief past binnen deze categorie en de impact op de omgeving.
Bedrijvigheid – tot en met categorie 2 van de VNG Handreiking Bedrijven en Milieuzonering - met een oppervlakte kleiner dan 25 % van de bestaande bedrijfsgebouwen en met
Voor bedrijvigheid in hogere categorieën, als het ruimtelijk wenselijk c.q. aanvaardbaar
een maximum van 350 m² wordt gezien als nevenactiviteit en is daarmee toegestaan.
is, moet maatwerk worden toegepast. Voor alle nieuwe bedrijvigheid geldt dat in principe
Uitgezonderd:
geen opslag of andere bedrijfsactiviteit buiten de gebouwen mag plaatsvinden.
▬D etailhandel (alleen als nevenfunctie en ondergeschikt aan de hoofdfunctie). ▬O pslag en/of verwerking van gevaarlijke stoffen. ▬ Z orgfuncties en kinderopvang (deze vergen een nadere afweging). ▬H orecafunctie (alleen als nevenfunctie en ondergeschikt aan de hoofdfunctie zoals een theeschenkerij en/of een conferentieruimte/zichtplek in een stal). Het realiseren van bedrijvigheid met een oppervlakte boven de 25% van de bestaande oppervlakte wordt als maatwerk gezien. De vormen van hergebruik die worden toegestaan zijn afhankelijk van de (ruimtelijke) effecten op de omgeving
GIDS BUITENKANS 2022
56
HOOFDSTUK
4.2.6
SLOOP NIET WAARDEVOLLE AGRARISCHE GEBOUWEN MET ASBEST
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
De gesloopte bebouwing mag niet in (bijna) dezelfde omvang worden teruggebouwd voor het resterende agrarische bedrijf. De resterende gebouwen mogen ook niet worden uitgebreid. De ontwikkeling op de locatie moet duidelijk bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit.
HOOFDLIJN SLOOP NIET WAARDEVOLLE BEDRIJFSGEBOUWEN MET ASBEST Sanering is mogelijk als het hele agrarische bedrijf stopt. Onder voorwaarden
4.3
NIET-AGRARISCH WERKEN
is het ook mogelijk een deel van het bedrijf (de intensieve tak) te beëindigen en de daarbij bijbehorende asbesthoudende bedrijfsgebouwen te slopen en de extensieve tak te behouden.
HOOFDLIJN NIET-AGRARISCH WERKEN In principe geldt dat in het landelijk gebied geen plaats is voor bedrijven die op bedrijventerreinen thuishoren. Nieuwbouw van bedrijfsruimte en kantoren in Gebouwen op een locatie in het landelijk gebied die niet meer agrarisch of bedrijfsmatig
het landelijk gebied is niet toegestaan. In vrijkomende bestaande gebouwen is
wordt gebruikt of waar het (agrarische) bedrijf geheel wordt beëindigd kunnen worden
alleen plek voor bedrijven die qua aard, schaal en impact passen in het landelijk
ingebracht in het sloopregistratiesysteem. Op kleinere schaal kunnen de agrarische
gebied en geen overlast en (verkeers)hinder veroorzaken. Daarbij zal ook
activiteiten worden voortgezet, door bijvoorbeeld als hobby land te beheren of
worden afgewogen of een niet-agrarisch bedrijf een toegevoegde waarde heeft
hobbymatig dieren te houden. Voor zover dit mogelijk is binnen de bestemming Wonen.
voor een duurzaam en vitaal platteland.
Bij een gemengd agrarisch bedrijf met een intensieve en een extensieve tak, kan ervoor
Door middel van een omgevingsvergunning kunnen afwijkende functies die niet
gekozen worden de extensieve tak voor te zetten. Dat noemen we ontmenging. Mogelijk
toegestaan zijn binnen het omgevingsplan, maar wel passen in het landelijk
is de intensieve tak inmiddels al beëindigd. De daarvoor gebruikte gebouwen kunnen nog
gebied, worden toegestaan. Elke aanvraag zal worden beoordeeld op de
worden ingebracht, mits aan alle andere voorwaarden wordt voldaan.
(positieve) bijdrage aan de vitaliteit en levendigheid van het landelijk gebied en de te verwachten (negatieve) impact op de leefkwaliteit.
GIDS BUITENKANS 2022
57
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
De voorwaarden voor niet-agrarische bedrijvigheid in het landelijk gebied zijn: ▬D e functie moet ondergeschikt zijn aan Wonen of Agrarische bestemming. ▬ E nkel milieucategorie tot en met categorie 2 van de lijst van de VNG Bedrijven en Milieuzonering. Dat zijn kleinschalige bedrijven die passen binnen de definitie ambacht, dienstverlening, vergaderfaciliteiten, opleidingen, trainingen, aannemers, hoveniers, workshops, ateliers, workshops, beroepen aan huis, kleinschalige productiebedrijven, restaurateurs. Geen zware bedrijvigheid en milieubelasting, de gemeente bepaald of een initiatief past binnen deze categorie en de impact op de omgeving. Voor bedrijvigheid in hogere categorieën of buiten de genoemde definities, indien het ruimtelijk wenselijk c.q. aanvaardbaar is, kan maatwerk worden toegepast. Voor alle nieuwe bedrijvigheid geldt dat in principe geen opslag of andere bedrijfsactiviteit buiten de Door de terugloop van het aantal landbouwbedrijven en de opkomst van andere be-
gebouwen mag plaatsvinden.
drijvigheid verandert de economie in het landelijk gebied. De nieuwe bedrijvigheid bestaat uit nevenfuncties bij agrarische bedrijven, vab-bedrijvigheid, de omvorming
▬K leinschalig bedrijf met een beperkt aantal werknemers en bezoekers. Wat beperkt is
van agrarische bedrijven naar andersoortige bedrijvigheid, economische activiteiten in
hangt af van de locatie, impact op de omgeving en de infrastructuur. Op de ene plek kan
woonhuizen, waaronder de snelle opkomst van ‘thuiswerken’ onder invloed van Covid.
de draagkracht bij maximaal 5 werknemers of maximaal 10 bezoekers per dag liggen.
Dit alles draagt bij aan de leefbaarheid van het platteland.
In andere gevallen zijn grotere aantallen inpasbaar. ▬G elegen in gebieden waar goede infrastructuur aanwezig is, de verkeers- aantrekkende
Bij het al dan niet toestaan van niet-agrarische bedrijvigheid gaat het om de vraag of
werking is minimaal. Parkeren vindt plaats op eigen terrein.
de activiteit past in het landelijk gebied en bijdraagt aan de vitaliteit en kwaliteit van
▬H oofdactiviteit betreft geen opslag.
de leefomgeving. Het landelijk gebied moet niet worden gezien als een goedkoop of
▬D etailhandel is alleen toegestaan als ondergeschikte nevenactiviteit.
makkelijk alternatief voor vestiging op een bedrijventerrein.
▬ L andschappelijke inpassing. ▬ V olledig bestaand aanwezig legaal opgericht bedrijfsgebouw mag benut worden.
GIDS BUITENKANS 2022
58
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
De kwaliteiten in een gebied kunnen onder meer op de volgende manier worden versterkt: ▬B estaande landschappelijke kenmerken behouden en waar mogelijk versterken door deze te verbinden met de nieuwe ontwikkeling. ▬ V ersterken van ruimtelijke uitstraling en de beleefbaarheid en de toegankelijkheid vergroten. ▬ V ergroten van de biodiversiteit en natuurwaarden. ▬ V ersterken van de duurzaamheid door de keuze van materialen en het besparen op of duurzaam opwekken van energie.
4.4
LANDGOEDEREN
HOOFDLIJN LANDGOEDEREN EN OVERGANGSRECHT
HISTORISCHE LANDGOEDEREN
De gemeente hecht grote waarde aan de historische landgoederen in Enschede.
De historische ontwerpen van landgoederen, zijn door de grote fysieke en
De gemeente steunt binnen haar beperkte mogelijkheden landgoederen in hun
maatschappelijke veranderingen in de huidige tijd, vaak toe aan een vernieuwingsslag.
ontwikkeling. De regels van de Gids zijn afzonderlijk en in combinatie in te zetten.
Een meer op de huidige tijd aangepaste vormgeving en gebruik, mits zorgvuldig en in samenhang ontworpen, kan de waarde en betekenis van landgoederen voor de komende
De speciale regeling uit de Gids van 2014 voor vijf landgoederen over de
decennia borgen. De gemeente steunt, binnen haar beperkte mogelijkheden, de land-
mogelijkheid van nieuwe bebouwing vervalt met een overgangstermijn van
goedeigenaren bij nieuwe ontwikkelingen.
één jaar. Voor nieuwe landgoederen wordt verwezen naar paragraaf 3.4.
GIDS BUITENKANS 2022
59
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
Ontwikkeling om het beheer veilig te stellen
De regeling uit de Gids Buitenkans 2014 voor nieuwe bebouwing op vijf specifiek
De gemeente wil haar profiel als stad met veel landgoederen benadrukken
benoemde buitenplaatsen wordt beëindigd. Voor deze regeling in voorgaande versies
en benutten. De Visie landelijk gebied stelt daarover: ‘De variatie aan
van de Gids geldt een overgangstermijn van één jaar vanaf de datum van vaststelling van
landgoederen, met elk hun eigen kwaliteiten vraagt om maatwerk, waarbij de
de Gids Buitenkans 2022. Als de regeling die valt onder de overgangstermijn binnen één
eigenaren flexibel kunnen inspelen op de bijzondere omstandigheden op hun
jaar na vaststelling van de Gids Buitenkans niet concreet wordt ingezet dan vervalt het
landgoed. Daarbij zet de gemeente het publiek belang altijd voorop’. De Visie
recht om daarvan gebruik te maken. De concrete inzet moet blijken uit een ondertekende
verwijst bij het publiek belang naar natuur, landschap en/of cultuurhistorie en
overeenkomst met de gemeente én de start van de procedure voor een ruimtelijk plan of
naar de zichtbaarheid en toegankelijkheid van landgoederen. De gemeente
de indiening van de aanvraag van een omgevingsvergunning.
heeft voorkeur voor ontwikkelingen die bijdragen aan de duurzame en toekomstgerichte exploitatie. Met andere woorden: bij maatwerk kan het
NIEUWE LANDGOEDEREN
behoud van de bijzondere cultuurhistorische waarde van het landgoed een
Voor het realiseren van een nieuw landgoed zijn regels opgenomen in paragraaf 3.4
overweging zijn om ontwikkelingen op het landgoed toe te staan die bijdragen
van deze Gids.
aan de financiering van het beheer van het landgoed.
4.5
BOS, LANDSCHAP, NATUUR
De gemeente hecht verder waarde aan de samenwerking tussen landgoederen om op die manier de ruimtelijke samenhang te versterken, de herkenbaarheid van de landgoe-
Voor de aanplant van bos in verschillende vormen, landschapsontwikkeling semi agrarische functies en initiatieven in natuurgebied geldt een aantal regels.
derenzone te benadrukken en/of de effectiviteit van de maatregelen te vergroten. Denk aan recreatieve voorzieningen, de verjonging van de laanbeplanting, het tegengaan van verdroging, energievoorzieningen, bosvernieuwing etc. De landgoederen kunnen gebruik maken van de kaders en regelingen uit hoofdstuk 3 en 4 van deze Gids of een initiatief ontwikkelen dat valt onder de gebiedsaanpak of maatwerk van hoofdstuk 5.Overgangsrecht bestaande landgoedregeling
GIDS BUITENKANS 2022
60
HOOFDSTUK
4.5.1
BOSAANPLANT EN LANDSCHAPSONTWIKKELING
HOOFDLIJN BOSAANPLANT EN LANDSCHAPSONTWIKKELING Aanplant van bomen is gewenst, maar niet overal. Waar aanplant kan
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
S T R AT E G I E VA N U I T HET LANDSCHAP
A A NPL A NT IS GER IC HT OP
Zeer hoge kwaliteit inpassen
▬ Behoud, herstel, verbetering
Hoge kwaliteit aanpassen
▬ Behoud, herstel, verbetering ▬ Versterking van het oorspronkelijke landschap
Basiskwaliteit transformeren
▬H erstel, verbetering, vernieuwing,
DEFINITIES
plaatsvinden en welke vorm daarbij past volgt uit de strategie die geldt voor het landschap: inpassen, aanpassen of transformeren. Voor de realisatie zelf bevat het Natuur-& Landschapsplan nadere regels.
nieuwe passende functies
▬ E en nieuw landschap met grote gebiedseenheden
BOSAANPLANT EN LANDSCHAPSONTWIKKELING
In het verlengde van de Visie landelijk gebied voegt de Gids aan het bestaande kader
De Visie landelijk gebied bevat de opgave om 170.000 bomen aan te planten, waarvan
uit het bestemmings-/omgevingsplan het volgende toe. De Visie bevat de strategie om
120.000 bomen in het landelijk gebied. De provincie Overijssel heeft een soortgelijke
vanuit het landschap te ontwikkelen. Ook bij de aanplant van bomen zijn het landschaps-
ambitie: ‘Iedereen een boom’. Bosaanplant onder andere aaneengesloten bos, land-
type en de waardering en de daarbij horende strategie voor het landschap (zie kaart in
schapselementen, bosschages, houtwallen of laanbomen omvatten. Over de vraag waar
paragraaf 1.2) uitgangspunt. Het schema, de onderstaande toelichting en het kader gaan
nieuwe aanplant terecht kan komen geeft het bestemmingsplan-/omgevingsplan een
daar nader op in.
aantal regels. In gebied met een zeer hoge en hoge landschappelijke kwaliteit volgt uit het aanwezige Het behoud en versterken van bestaand bos en van bestaande landschapselementen is in
landschap al grotendeels wat de mogelijkheden en wenselijkheden voor aanplant zijn.
het hele landelijk gebied uitgangspunt. Voor agrarisch gebied met (landschaps)waarden
In gebied met basiskwaliteit geeft het bestaande landschap veel minder houvast.
gelden bovendien regels voor herstel en verbetering van landschapselementen.
Daar geldt immers de strategie ‘transformeren’, het tot stand brengen van een nieuw landschapsbeeld in grote ruimtelijke eenheden.
GIDS BUITENKANS 2022
61
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
In die gebieden wordt een door deskundigen opgesteld landschapsplan gevraagd met een ontwerp van het nieuwe landschap en de keuzen voor aanplant. Bij het opstellen van
In gebied met hoge landschappelijke kwaliteit: aanpassen
een dergelijk landschapsplan spelen tal van belangen een rol, zoals van landbouw en
▬D e aanplant reconstrueert en herstelt de identiteit van het landschap.
bewoning, waarbij rekening moet worden gehouden. Wat betreft het proces is dan
▬D e aanplant maakt de bestaande opbouw en schaal van het in de Visie
sprake van grootschalig maatwerk of mogelijk zelfs integrale gebiedsontwikkeling
landelijk gebied aangeduide landschapstype weer beter herkenbaar.
(zie hoofdstuk 5). In gebied met basiskwaliteit van het landschap: transformeren: Niet elke aanplant vraagt een even zware afweging. Herstel van bestaande
▬B ij aanplant (anders dan herstel van bestaande structuren) wordt een
landschapselementen of vernieuwing van bestaand bos kan passen binnen de
landschapsplan opgesteld voor de transformatie van de hele
ruimtelijke regels en behoeft dan geen nadere bestuurlijke afweging.
landschappelijke eenheid. ▬H et landschapsplan wordt opgesteld door een ter zake kundige landschapsarchitect en omvat de hele landschappelijke eenheid.
Bosaanplant in de drie landschapsstrategieën
▬H et landschapsplan houdt rekening met de ontstaansgeschiedenis, fysieke
In gebied met zeer hoge landschappelijke waarde: inpassen
kenmerken. Het plan kan een nieuwe karakteristiek aan het gebied geven,
▬D e aanplant versterkt de aanwezige identiteit van het landschap.
passend bij de functies van het gebied.
▬D e aanplant past in de opbouw en de schaal van het in de Visie landelijk
▬B ij het ontwerp wordt rekening gehouden met de verkaveling en het
gebied aangeduide landschapstype en herstelt de oorspronkelijke beplanting.
functioneren van de landbouw, met het woongenot van aanwezige woonbebouwing en andere gebiedsfuncties. In het ontwerp wordt gezocht naar een samengaan en versterking van het hele gebied.
GIDS BUITENKANS 2022
62
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
Aanvullend op de vraag ‘waar’ bosaanplant kan plaatsvinden is ook veel te zeggen over ‘hoe’ de aanplant gaat plaatsvinden. De gemeente stelt een Natuur- & Landschapsplan op waarin ook wordt ingegaan op de keuzen bij de realisatie van bosaanplant: ontwerp, soortkeuze, financiering, beheer enzovoorts. Extra mogelijkheid woningsplitsing op een agrarisch bedrijf.
4.5.2
VOEDSELBOS, VOLKSTUIN EN ANDERE SEMI-AGRARISCHE FUNCTIES VOEDSELBOS HOOFDLIJN VOEDSELBOS EN AGRO FORESTRY
Aanplant van bos kan plaatsvinden in de vorm van een voedselbos, agro-forestry.
Vernieuwend grondgebruik met bos en productie van voedsel zijn mogelijk
Deze vormen van semi-agrarisch grondgebruik passen in het beleid voor vernieuwing van
mits passend in het landschap, met een natuurlijke uitstraling en met aandacht
de voedselproductie, de verbreding van de landbouw en een meer op de stad betrokken
voor de gevolgen van de agrarische bedrijfsvoering in de omgeving.
agrarische bedrijfsvoering. De intentie waarmee een voedselbos kan dan ook verschillen: meer commercieel of met een meer sociale en educatieve funcite. In alle gevallen geldt
HOOFDLIJN VOLKSTUIN
de voorwaarde dat de vernieuwing aansluit bij het karakter van het omliggende gebied,
Volkstuinen in het landelijk gebied zijn mogelijk mits voldaan wordt aan
past in het landschap en de daarvoor geldende strategie en bijdraagt aan de diversiteit
het gemeentelijke beleid voor volkstuinen. Bovendien moet de ruimtelijke
en kwaliteit van het landelijk gebied.
inpassing en beeldkwaliteit voldoen aan de Visie landelijk gebied, waaronder de landschapswaardering.
GIDS BUITENKANS 2022
63
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
Een voedselbos heeft een overwegend natuurlijke uitstraling. Hierin passen geen
VOLKSTUINEN
grootschalige hekwerken, verhardingen voor onder andere parkeerplaatsen of
Volkstuinen bestaan in veel soorten en maten. Volkstuinen zijn particuliere tuinen die niet
beheergebouwen. Bij een grootschalig voedselbos met een recreatieve functie moet
bij de eigen woning liggen met meestal diverse gebruikers. De beheervorm verschilt.
met het bezoek en het verkeer rekening worden gehouden in het ontwerp.
Een bijzondere vorm is een pluktuin waarin mensen (niet de eigenaar) bloemen plukken of andere producten oogsten. De gemeente staat initiatieven toe, mits ze voldoen aan regels over inrichting en beheer, zoals omschreven in de Nota Volkstuinen Enschede.
Inpassing voedselbos / agro-forestry in het landschap
Daarin is een maximale hoogte (1 meter) gesteld voor een berging of kas.
Een voedselbos of andere vorm van agro-forestry kan kleinschalig worden ingepast in een gebied met zeer hoge landschapswaarde. In een gebied met
Voor de ruimtelijke inpassing van volkstuinen gelden de regels over ruimtelijke inpassing
hoge landschapswaarde kan een in te planten voedselbos onderdeel zijn van
en beeldkwaliteit uit de Visie landelijk gebied met onder meer de landschapswaardering
de aanpassing van het landschap, door het bos te gebruiken bij het herstel en
en de daarbij horende strategie van inpassen, aanpassen of transformeren.
weer herkenbaar maken van het oorspronkelijke landschap. Het meest voor de hand ligt de aanplant in gebied met basiskwaliteit. Het voedselbos moet dan onderdeel zijn van een vernieuwend landschapsplan voor een groter gebied.
4.5.3
ONTWIKKELINGEN IN NNN
Bij het verlenen van instemming voor genoemde semi-agrarische functies in een gebied
HOOFDLIJN ACTIVITEITEN IN NNN
met een agrarische bestemming moeten -naast inpassing in het landschap en rekening
Binnen het Natuurnetwerk Nederland moet een initiatief bijdragen aan de
worden houden met bestaande woningen- ook de gevolgen voor de agrarische structuur
ecologische kwaliteit, zoals beekherstel. Als bouwwerken onderdeel uitmaken
en bedrijfsvoering op de ‘buurpercelen’ worden betrokken. Bij het toestaan van een
van een initiatief moet ecologische toetsing duidelijk maken wat de gevolgen
voedselbos wordt een overeenkomst tussen de gemeente en initiatiefnemer gesloten,
zijn, of die te vermijden zijn en hoe compensatie van resterende effecten
waarbij afspraken gemaakt worden over het gebruik van de gronden door een particulier,
plaatsvindt. Ook moet de maatschappelijke meerwaarde van gebouwen worden
vereniging of stichting.
aangetoond en vraagt de landschappelijke inpassing aandacht.
GIDS BUITENKANS 2022
64
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
Randvoorwaarden voor het verlenen van medewerking: ▬D e impact op de kernwaarden van NNN wordt door de ontwikkeling niet in onevenredige mate verzwaard. ▬ E r is redelijkerwijs buiten NNN geen geschikte alternatieve locatie aanwezig. Voor deze kleinschalige uitbreidingen kan uitgebreid onderzoek achterwege blijven, omdat significante effecten redelijkerwijs niet te verwachten zijn. Dat moet in het plan wel worden gemotiveerd. Aantoonbaar moet zijn de kernwaarden van NNN niet in De gemeente zet in op het versterken van de groenblauwe structuur. Met stevige
onevenredige mate worden aangetast. Meerdere kleine uitbreidingen van een functie op
ecologische netwerken en een duurzaam natuurlijk watersysteem wordt bijgedragen
één locatie moeten in samenhang worden beoordeeld.
aan het behoud van biodiversiteit, natuur en landschap. Dit geldt zeker voor gebieden die behoren tot het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Initiatieven in NNN zijn altijd gericht op het versterken van de ecologische kwaliteit. Het kan bijvoorbeeld gaan om
Onderbouwing maatschappelijke meerwaarde gebouwen
beekherstel of andere maatregelen voor natuurontwikkeling.
Naast de ecologische toetsing is een onderbouwing nodig van de maatschappelijke meerwaarde van de gebouwen die gerealiseerd worden
Kleinschalige uitbreiding van een bestaande of nieuwe functie
met deze ontwikkelingen.
of functieverandering bestaand gebouw. Beleving en zichtbaarheid gebouwen Het is mogelijk om ontwikkelingen binnen NNN toe te staan wanneer het om een
De landschappelijke inpassing, beleving en zichtbaarheid moet in een grotere,
van de volgende ontwikkelingen gaat:
historische context worden beschouwd. Hoe is de ontwikkeling te beleven, via
1. Het wijzigen van de functie van een bestaand gebouw waarbij er geen extra
zichtlijnen, door wandelaars en bezoekers aan bijvoorbeeld het landgoed.
ruimteclaim binnen NNN wordt gedaan en de wijziging geen afbreuk doet aan aanwezige cultuurhistorische waarden van het gebouw. 2. Het uitbreiden van een bestaande gebruiksfunctie of het realiseren van een nieuwe gebruiksfunctie binnen NNN, waarbij geen gebouwen worden opgericht of bestaande gebouwen worden vergroot, met een maximale oppervlakte van 200 m².
GIDS BUITENKANS 2022
65
HOOFDSTUK
4.6
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
Een tijdelijke woning bedoeld voor mantelzorg is onder de volgende
ZORG
voorwaarden mogelijk:
Onder bepaalde voorwaarden wil de gemeente medewerking verlenen aan
▬M antelzorg vindt altijd plaats op het erf in of bij een bestaande woning. Het gaat om
zorginitiatieven. Om hiervoor een afweging te kunnen maken, zijn beleidsregels
het gebruik van een bouwwerk voor mantelzorg. In de praktijk wordt wel gesproken
opgesteld. Voedselbos, volkstuin en andere semi-agrarische functies
over een “mantelzorgwoning”.. In of bij die woning mag een ruimte gemaakt worden
4.6.1 MANTELZORG
voor de huisvesting van de mantelzorger of de zorgontvanger. In deze ruimte mag één huishouden van maximaal twee personen verblijven. ▬ E r is aantoonbaar noodzaak voor het verlenen van (mantel)zorg. ▬A ls de noodzaak voor mantelzorg vervalt, moet de huisvesting voor mantelzorg beëindigd worden. Het gebruik van het bouwwerk voor de mantelzorg moet dan weer teruggebracht worden naar de oorspronkelijke functie.
HOOFDLIJN MANTELZORGWONING Om iemand op een persoonlijke wijze zorg te kunnen verlenen in de eigen
Verder wordt verwezen naar de gemeentelijke beleidsregels over mantelzorgwoningen.
woonomgeving is een tijdelijke mantelzorgwoning toegestaan. De noodzaak voor het verlenen van mantelzorg is aantoonbaar. De voorziening is tijdelijk toegestaan voor de periode dat de zorg aan de betreffende persoon wordt verleend.
GIDS BUITENKANS 2022
66
HOOFDSTUK
4.6.2
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
▬ Mensen met psychische of psychosociale problematieken (waarbij behandeling
ZORGINITIATIEVEN
niet (meer) op de voorgrond staat.) ▬ Kwetsbare jongeren die begeleid moeten wonen.
HOOFDLIJN ZORGINITIATIEVEN
Uitzonderingen kunnen ter toetsing aan de gemeenteraad voorgelegd worden.
In het landelijk gebied kan voor gerichte doelgroepen een relatief kleinschalige
Een belangrijke aanvullende voorwaarde is dat het mensen en organisaties betreft
voorziening tot stand komen voor zorgverlening. Het gaat om een voorziening
die een binding met Enschede (en omgeving) hebben en waarvoor het wonen op
voor mensen met een binding met Enschede en waarvan vaststaat dat juist
het platteland en in een groep, niet alleen een woonwens is, maar voor hen ook een
het verblijf op het platteland bijdraagt aan de kwaliteit van leven. Ook deze
meerwaarde heeft (bijvoorbeeld het beperken van prikkels).
voorzieningen moeten ingepast worden in het karakter van het landelijk gebied. Deze initiatieven vormen altijd ‘maatwerk’ met de daarbij behorende
Gewenst is dat er samenleefconcepten voor deze doelgroepen komen, die ook gemixt
besluitvorming.
kunnen zijn (zorgvragers en zorgdragers) waarbij de bewoners elkaar aanvullen en ondersteunen (geclusterde woonvormen met gemeenschapszin). Een maximum van het aantal bewoners voor een dergelijk initiatief betreft 24 personen met een zorgvraag.
Onder voorwaarden is het toegestaan initiatieven te ontwikkelen om zorg te verlenen
Deze bepaling – in geval van voortschrijdend inzicht – kunnen doelgroepen toegevoegd
op erven in het landelijk gebied die daarvoor geschikt zijn. Qua aard en impact moet
worden of kunnen worden geschrapt via de woonvisie en/of het jaarlijkse woondebat in
het passen in het landschap.
de Gemeenteraad.
De initiatieven waarbij de gemeente onder voorwaarden medewerking wil verlenen
Niet alleen de doelgroepen zijn van belang. De organisaties dienen aantoonbaar een
betreft de volgende doelgroepen:
duidelijke binding te hebben met Enschede, zoeken de samenwerking en afstemming
▬ Senioren/ouderen (65+.)
met buurt, zorgorganisaties, verenigingen, corporaties.
▬ Personen met een verstandelijke beperking.
GIDS BUITENKANS 2022
67
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
Ook bij deze initiatieven geldt een aantal voorwaarden: ▬ Verbetering van ruimtelijke kwaliteit.
De mogelijkheden voor bewoning van recreatiewoningen volgen uit een
▬ V oldoet aan de strategie voor het landschap volgens de waarderingskaart
op te stellen Verordening bewonen van recreatiewoningen. Voor overige
uit de Visie landelijk gebied.
toeristisch-recreatieve voorzieningen is vaak sprake van omvangrijk of klein
▬ Grondgebonden woningen.
maatwerk (zie daarvoor H5), waarbij het kwalitatief toetsingskader voor
▬ Circulair bouwen en hergebruik van materialen wordt gestimuleerd.
verblijfsaccommodaties kan worden gebruikt.
4.7
RECREATIE EN TOERISME
Vanuit elk deel van de stad is op korte afstand een route voor wandelen, fietsen en een plek voor sport, spel of relaxen. Meer dan nu is op knooppunten van routes kleinschalige en kwalitatieve horeca aanwezig en/of zijn kleinschalige attracties te vinden. Enschede
HOOFDLIJN RECREATIE EN TOERISME
wil ook mensen van buiten aantrekken voor een (meerdaags) bezoek en daarbij invulling
Voor initiatieven die bijdragen aan recreatie en toerisme geldt een kwalitatief
geven aan het begrip duurzaam toerisme met focus op het behoud van natuur, milieu,
toetsingskader. Het gaat om twee hoofdvragen: (1) draagt het initiatief bij aan
cultuur en de lokale bevolking. De vakantieganger en de vakantiebestemming profiteren
de kwaliteit en het aanbod voor recreatie en toerisme in Enschede (toets op het
op een positieve manier van elkaar. Daarbij past ook het begrip ‘Slow toerisme’ met
toeristisch-recreatief product); (2) is het plan inpasbaar op de locatie (toets
nadruk op de beleving van ‘het lokale leven’. De bezoeker proeft lokale producten, beleeft
op ruimte, landschap, milieu, verkeer etc.). De Nota Verblijfsaccommodaties
de authenticiteit van de bestemming en waardeert de kwaliteit van het buitenleven.
bevat een toetsingskader voor voorzieningen voor overnachtingen.
GIDS BUITENKANS 2022
68
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
KWALITATIEF TOETSINGSKADER VERBLIJFSACCOMMODATIES
De Gids Buitenkans schetst geen nieuwe kaders ten opzichte van de Nota Verblijfsac-
In het bestemmingsplan zijn regels opgenomen voor bestaande recreatieve functies
commodaties. Voor de precieze regels en toelichting daarop wordt hier verwezen naar
en nieuwe initiatieven. Om nieuwe initiatieven te beoordelen, is een toetsingskader
de Nota Verblijfsaccommodaties.
opgesteld. Dit toetsingskader is onderdeel van de Nota Verblijfsaccommodaties. De Gids Buitenkans schetst tevens geen nieuwe kaders ten opzichte van de Verordening Centrale doelstelling vormt de versterking van de verblijfsrecreatieve sector. Plannen
bewonen van recreatiewoningen.
van ondernemers die hieraan bijdragen, worden met een positieve insteek behandeld. Bij de afweging van een verbreding, uitbreiding of nieuwvestiging wordt met een aantal
OVERIGE TOERISTISCH-RECREATIEVE VOORZIENINGEN
aspecten rekening gehouden. Het uitgangspunt is: Ja, mits….
Andere initiatieven voor de versterking van recreatie en toerisme kunnen passen binnen het bestemmings-/omgevingsplan of voldoen aan de regels van hoofdstuk 3 of 4 van
Er sprake is van een kwalitatieve toevoeging
deze Gids. Waar dat niet het geval is, bepaalt de zwaarte van het initiatief en de impact op
▬N ieuwe initiatieven dragen bij voorkeur bij aan diversificatie van het aanbod en/of
de omgeving of sprake is van omvangrijk of klein maatwerk (zie daarvoor hoofdstuk 5).
hebben een aantoonbare meerwaarde voor het toeristisch-recreatieve product. ▬N ieuwe initiatieven springen in op de wensen van bestaande en toekomstige gasten.
Bij de toetsing van overige toeristisch-recreatieve voorzieningen is het hiervoor gepre-
▬ E r is marktruimte voor het voorgestelde type accommodatie.
senteerde toetsingskader voor verblijfsaccommodaties te gebruiken. Dit geldt ook voor de in de Visie landelijk gebied genoemde initiatieven voor (kleinschalige) horeca en
Het passend is in de omgeving
leisure-concepten in de stadsrand en in bestaande en nieuwe gebouwen op historische
▬D e impact op de omgeving beperkt is. Dat wil zeggen geen onevenredige overlast
landgoederen. Voor deze nieuwe voorzieningen gelden telkens twee hoofdvragen: (1)
geeft op mens (bijvoorbeeld parkeren, vervoersbewegingen, geluid), natuur
draagt het initiatief bij aan de kwaliteit en het aanbod voor recreatie en toerisme in
(geen aantasting van waardevolle groenstructuren, landschap, cultuurhistorie
Enschede (toets op het toeristisch-recreatief product); en (2) is het plan inpasbaar op
of flora en fauna) en bedrijf (geen beperkingen voor aangrenzende bedrijven).
de locatie (toets op ruimte, landschap, milieu, verkeer etc).
▬D e schaalgrootte moet passen bij de omgeving en het initiatief moet aansluiten bij het karakter van het gebied. Het juiste plan op de juiste plaats. ▬B enut unieke kwaliteiten van een gebouw en omgeving. ▬B ijdraagt aan onze duurzaamheidsopgaven.
GIDS BUITENKANS 2022
69
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
4.8
ENERGIEOPWEKKING
HOOFDLIJN ENERGIEOPWEKKING Het ruimtelijk kader voor de realisatie van zonnevelden en windturbines volgt uit de Energievisie van de gemeente Enschede en de daarbij horende beleidsregels zonne-energie en windenergie. Deze Gids voegt daaraan geen nadere voorschriften of regels toe.
De Visie landelijk gebied Enschede geeft verdere randvoorwaarden waar en op welke BELEIDSKADERS VOOR ZONNE-ENERGIE EN WINDENERGIE
manier de duurzame opwekking kan worden gerealiseerd. In het landelijk gebied is
De gemeentelijke Energievisie (21 december 2021) biedt het kader voor duurzame
het landschap leidend; de draagkracht van het landelijk gebied bepaalt wat op welke
opwek van elektriciteit. Voor het landelijk gebied gaat het daarbij vooral om de
manier mogelijk is. Beide visies gaan daarbij uit van dezelfde waarderingskaart van het
beleidsregels zonne-energie en de kleine windturbines tot maximaal 35 meter tiphoogte.
landschap, die ook in deze Gids is opgenomen.
Op een later tijdstip kunnen daaraan regels voor grote windturbines worden toegevoegd. Deze Gids Buitenkans bevat geen aanvullende voorschriften of regels voor zonnevelden
Daarnaast geldt een paraplubestemmingsplan Zonnepanelen voor het landelijk gebied.
of windturbines en verwijst daarom naar de Energievisie en de daarbij horende
Het paraplubestemmingsplan geeft regels weer wat aan zonnepanelen toegestaan is bij
beleidskaders.
woningen in het landelijk gebied.
De Energievisie bepaalt de opgaven en nadere invulling aan locaties en condities voor
Bij zonnevelden van meer dan 2 hectare wordt altijd een integrale gebiedsaanpak
de inpassing van zonnevelden en windturbines. Van belang is dat de lusten en lasten
gevolgd (zie ook hoofdstuk 5 van deze Gids). In zo’n aanpak worden verschillende
eerlijk verdeeld worden en dat balans bestaat tussen het aandeel van de maatregelen
opgaven die op een gebied afkomen op elkaar betrokken (energie, kringlooplandbouw,
in stedelijk en landelijk gebied.
klimaatadaptatie (water en klimaat), biodiversiteit en landschap).
GIDS BUITENKANS 2022
70
HOOFDSTUK
5. M A AT W E R K E N
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
Hier is geen sprake van maatwerk
G E B I E D S G E R I C H T E A A N PA K
Een initiatiefnemer sloopt 780 m2 en levert dus te weinig sloopmeters in om via Rood voor Rood het bouwrecht voor een nieuw woonhuis te kunnen krijgen.
5.1
De initiatiefnemer stelt voor om maatwerk toe te passen en met een fors landschapsplan en een bijdrage aan het Landschapsfonds het tekort aan sloopmeters te compenseren. Het niet voldoen aan de regels van hoofdstuk 3
DRIE CATEGORIEËN VAN INITIATIEVEN DIE BUITEN DE KADERS VALLEN
is echter voor de gemeente geen reden om maatwerk toe te passen.
Niet alle initiatieven passen binnen de vaste regels van het bestemmings-/ omgevingsplan of onder de kaders en beleidsregels van hoofdstuk 3 en hoofdstuk 4 van deze Gids Buitenkans. Toch kunnen ook deze initiatieven gewenst zijn en bijdragen aan de door
De gemeente onderscheidt in afnemende zwaarte en impact drie categorieën
de gemeente gewenste ontwikkeling van het landelijk gebied. De gemeente wil daarom
van initiatieven die buiten de reguliere kaders vallen:
ook de initiatieven die buiten de vaste kaders vallen positief tegemoet treden vanuit
▬ I ntegrale gebiedsaanpak
het beginsel ‘ja, mits’. Opgemerkt wordt dat ‘maatwerk’ niet mag worden gezien als een
▬O mvangrijk maatwerk
manier om een initiatief, dat niet aan de regels voldoet alsnog gerealiseerd te krijgen.
▬K lein maatwerk
Maatwerk is dus niet bedoeld voor ‘afgewezen’ voorstellen, maar voor voorstellen waarbij de regels tekort schieten / niet op zijn ingericht.
De indeling van klein en omvangrijk maatwerk volgt uit het KGO-beleid (Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving) van de provincie Overijssel voor ontwikkelingen die maatwerk vragen en binnen het huidige omgevingsplan en beleidskaders niet kunnen worden opgelost. De provincie maakt daarbij onderscheid tussen kleinschalige en grootschalige maatwerkontwikkelingen (zie kader). De gemeente voegt de integrale gebiedsaanpak toe.
GIDS BUITENKANS 2022
71
HOOFDSTUK
Bij een ontwikkeling met een kleinschalige impact op de omgeving hoeft volgens de provincie geen kwaliteitsimpuls in de groene omgeving te worden
2.0
3.0
4.0
INSPA NNING
INSTEMMING
Integrale gebiedsaanpak
Gaat over verschillende thema’s of meerdere erven
In de wijde omgeving
Integrale aanpak met inbreng en weging van alle belangen
Integraal gebiedsplan gaat vooraf aan aanpassing omgevingsplan en verlenen Omgevingsvergunning
Omvangrijk maatwerk
Omvangrijke aanpassing / toevoeging op één erf óf Stapeling van diverse regelingen uit deze Gids
Omgeving van het erf
Kwaliteitsimpuls om de kwaliteit van het landelijk gebied in balans te houden
Aanpassing omgevingsplan en/of verlenen omgevingsvergunning
Klein maatwerk
Beperkte aanpassing / toevoeging
Op eigen erf
Basisinspanning voor inpassing en behoud ruimtelijke kwaliteit ter plekke
Meestal alleen een omgevingsvergunning nodig
kan worden verkregen met een omgevingsvergunning. ▬O ntwikkeling met impact op de omgeving kwaliteitsimpuls in de groene omgeving moet plaatsvinden. Bij ontwikkelingen met impact op de omgeving is mogelijk een herziening
DEFINITIES
IMPACT
geleverd en kan worden volstaan met de basisinspanning. De toestemming
Het betreft initiatieven waarvoor naast de basisinspanning een
5.0
A ARD INITI ATIEF
KGO-indeling ▬O ntwikkelingen met een kleine impact op de omgeving
1.0
van het bestemmings- / omgevingsplan nodig.
Omdat de zwaarte van het initiatief en de impact op de omgeving per categorie afneemt, neemt ook de inspanning die nodig is om tot instemming te komen af. De overgang van de ene naar de andere categorie is niet eenduidig of met harde criteria aan te geven, maar kan aan de hand van het schema worden ingeschat. Binnen welke categorie (integrale gebiedsaanpak, omvangrijk of klein maatwerk) een initiatief valt, wordt bij de intake besproken. Aanpassing in de loop van het proces is mogelijk, als de uitwerking van het initiatief daar aanleiding voor geeft.
GIDS BUITENKANS 2022
72
HOOFDSTUK
In de onderstaande paragrafen wordt ingegaan op de aanpak die per categorie geldt.
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
5.2
INTEGRALE GEBIEDSAANPAK
Het verschil komt vooral tot uiting in de aanpak die wordt gevolgd. De inhoudelijke afweging volgt in belangrijke mate de keuzen uit de Visie landelijk gebied, zoals die
De Visie landelijk gebied ziet in de integrale gebiedsaanpak een belangrijk instrument
in hoofdstuk 2 van deze Gids is samengevat. Daarmee volgt de inhoudelijke afweging
voor de versterking van het landelijk gebied. Een integrale gebiedsaanpak is aan de orde
in elke categorie dezelfde beleidslijnen. Omdat de complexiteit en impact verschillen
bij omvangrijke plannen waar verschillende functies een rol spelen met veel invloed op
verschilt vooral de procedure.
de omgeving. Bij de gebiedsaanpak zijn verschillende personen, bedrijven en/of maatschappelijke organisaties en overheden betrokken met vaak uiteenlopende belangen.
Voorbeelden ▬ I ntegrale gebiedsaanpak Groot zonneveld > 2 ha , gebiedsaanpak Broekheurne, herinrichting Usseler Es. ▬O mvangrijk maatwerk Natuurbegraafplaats, voedselbos, recreatiewoningen op landgoed, Rood voor Rood-project gecombineerd met VAB of andere regeling. ▬K lein maatwerk Aanleg één camperplaats, klein zonneveld op eigen erf, vergunning plichtige activiteit die niet geregeld is in bestemmingsplan bijv. windwokkel.
GIDS BUITENKANS 2022
73
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
Daarom moet niet te snel naar dit instrument worden gegrepen. De Visie landelijk gebied Integrale gebiedsaanpak
noemt een aantal overwegingen om af te zien van een integrale gebiedsaanpak.
De noodzaak voor de gebiedsaanpak komt voort uit de verscheidenheid en samenhang van thema’s én de betrokkenheid van een groot aantal stakeholders
De gebiedsaanpak leidt over het algemeen tot een gebiedsplan en maatregelen.
(bewoners, bedrijven, eigenaren, bezoekers en van organisaties). Een
Aanpassing van het bestemmingsplan kan nodig zijn om de maatregelen te kunnen
geografisch gebied leent zich er voor om een diversiteit aan onderwerpen,
uitvoeren en vergunningen te kunnen verlenen.
belangen en interesses samen te brengen. Het alternatief, waarin elke stakeholder afzonderlijk ambities nastreeft en plannen ontwikkelt, leidt in praktijk vaak tot een patstelling (er gebeurt niks) of tot een enkele winnaar
Overwegingen om af te zien van een gebiedsaanpak
ten koste van veel verliezers. Vanuit vrijwel alle thema’s bestaat de vraag om
Voor het bepalen of een initiatief tot een gebiedsaanpak moet leiden of op
meer grond. Die extra ruimte is er niet. De combinatie van gebruik ligt daarom
zich kan worden beoordeeld bestaat geen harde fomule met een eenduidige
voor de hand. In de gebiedsaanpak kan daar werk van worden gemaakt.
uitkomst. Een directe aanpak -zonder gebeidsaanpak- kan volstaan als het
De Visie landelijk gebied wijst vijf gebieden aan voor een gebiedsgerichte
initiatief:
aanpak. Ook is voorgeschreven dat elk initiatief voor een zonneveld >2 ha
▬ E en enkelvoudige functie betreft (alleen energie, landbouw, recreatie,
een integrale gebiedsaanpak volgt.
wonen etc.). ▬ E en beperkte investering vraagt (denk aan minder dan 1 miljoen euro). ▬W einig tot geen negatieve invloed heeft op de grotere omgeving. ▬W einig kans geeft op het aanhaken of dwarsbomen van andere intitiatieven.
Voor de integrale gebiedsaanpak ontwikkelt de gemeente een werkwijze voor de
▬G een onomkeerbare effecten geeft (herstel is mogelijk).
verschillende fasen van de planontwikkeling, de aanpak en participatie. Uit de gebieds-
▬G een negatieve invloed heeft op te beschermen gebiedskwaliteit.
aanpak kunnen ook maatregelen of deelplannen volgen, waar de regels van de Gids op van toepassing zijn. De integrale gebiedsaanpak legt een groot beslag op de inzet van de gemeente en de betrokkenen. De gebiedsaanpak vraagt een forse inspanning en kent vaak een lange doorlooptijd.
GIDS BUITENKANS 2022
74
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
De gebiedsaanpak leidt over het algemeen tot een gebiedsplan en maatregelen.
Bij combinaties van regelingen gaat het vrijwel altijd om omvangrijk maatwerk.
Aanpassing van het bestemmingsplan kan nodig zijn om de maatregelen te kunnen
De procedure, die in hoofdstuk 2 van deze Gids staat beschreven, bestaat uit de stappen
uitvoeren en vergunningen te kunnen verlenen.
om tot goedkeuring (of afwijzing) van het initiatief te komen.
5.3
Hoe ziet het proces er uit?
OMVANGRIJK EN KLEIN MAATWERK
Voor de omvangrijke en complexe gevallen kent de procedure zes stappen.
Naast de integrale gebiedsaanpak staan initiatieven die wel buiten de kaders van deze
Zo vindt alleen voor heel complexe gevallen een toets bij de Gemeenteraad
Gids vallen, maar niet tot de ‘buitencategorie’ behoren waarvoor een integrale gebieds-
plaats (stap 3) en is een herziening van het bestemmings-/omgevingsplan
aanpak wordt gevolgd. Het initiatief valt wel buiten de regels van het omgevingsplan en
vaak niet nodig. Naarmate een initiatief kleiner is en weinig invloed heeft op de
buiten de kaders van hoofdstuk 3 en 4 van deze Gids. Het kan zowel gaan om omvangrijke
omgeving, kunnen ook de andere processtappen sneller en beknopter worden
en complexe initiatieven als om kleine toevoegingen of aanpassingen. Voor al die grote
uitgevoerd.
en kleine initiatieven is de gemeenschappelijke noemer dat tenminste een vergunning
1. Initiatiefnemer komt met plan -> intake en eerste beoordeling / indeling
nodig is, maar dat geen passende kaders (regels) beschikbaar zijn om het initiatief te kunnen beoordelen. Daarom is de beoordeling van deze initiatieven aangemerkt als ‘maatwerk’. De beoordeling vindt niet plaats door toetsing aan de regelingen en regels van hoofdstuk 3 en 4 van de Gids, maar door rechtstreeks na te gaan of het initiatief aansluit bij de doelen van het gemeentelijke beleid. De Visie landelijk gebied, andere
categorie van maatwerk (omvangrijk of klein). 2. Verkenning > hoe ziet het plan er uit, is het haalbaar en hoe wordt rekening gehouden met belangen van de omgeving (participatie). 3. Toets bij de Gemeenteraad > ook bij een negatief advies zoeken naar mogelijkheden op welke wijze het wél mogelijk is.
gemeentelijke visies en diverse gemeentelijke beleidsdocumenten vormen de
4. Na positief advies van Gemeenteraad > principebesluit.
inhoudelijke maatstaf.
5. Waar nodig herzien bestemmingsplan/omgevingsplan. 6. Omgevingsvergunning > de uitvoering kan starten.
Van maatwerk is ook altijd sprake als een combinatie van regelingen uit hoofdstuk 3 en/of hoofdstuk 4 nodig is om het initiatief te beoordelen. De regels in de Gids zijn
Een toelichting op de procedure is verder te vinden in hoofdstuk 2
niet opgesteld en doordacht voor alle mogelijke combinaties van regelingen.
GIDS BUITENKANS 2022
75
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
Bij de meest omvangrijke en complexe voorstellen zijn alle zes de stappen, inclusief
Het formele sluitstuk van de besluitvorming is het verlenen van een aangevraagde
vroegtijdige toetsing bij de Gemeenteraad, gewenst voor een zorgvuldige beoordeling
omgevingsvergunning, al dan niet na voorafgaande herziening van het bestemmings-/
van het maatwerkinitiatief. Bij kleinere initiatieven is tussentijds advies van de
omgevingsplan. Voor de kleine gevallen is geen herziening van het omgevingsplan nodig
Gemeenteraad niet voorzien. Stap 3 kan dan worden overgeslagen. Dat is ook het geval
en kan een korte motivering bij de vergunningaanvraag volstaan.
bij een duidelijk precedent – als de Gemeenteraad eerder heeft ingestemd met een vrijwel identiek geval.
Omvangrijk maatwerk
Klein maatwerk
GIDS BUITENKANS 2022
76
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
Over de grens tussen een omvangrijk en een klein maatwerkinitiatief geeft paragraaf 5.1
bijvoorbeeld door met de nieuwe ontwikkeling of functieverandering van een gebouw
meer informatie. Zoals gezegd is geen harde lijst beschikbaar, waar eenduidig uit blijkt
het beheer van een landgoed voor lange tijd te borgen. De bijdrage aan de omgevings-
welke procedure van toepassing is. Bij stapeling van verschillende regelingen (zoals
kwaliteit is te zien als een tegenprestatie voor de geboden ontwikkelingsruimte. Voor
Rood voor Rood en VAB), bij de wijziging van een bestemmingsplan en bij effecten die
de uitwerking moet per geval aan de hand van een ruimtelijke onderbouwing worden
de erfgrens duidelijk te buiten gaan, zal veelal sprake zijn van een ‘omvangrijk’ initiatief.
aangetoond of er sprake is van een balans tussen de geboden ontwikkelingsruimte en
Vanuit het ‘ja, mits’-beginsel uit de Visie landelijk gebied is de insteek van de gemeente
investeringen in de ruimtelijke kwaliteit. Per geval wordt door de gemeente beoordeeld
gericht op medewerking, waarbij het ‘mits’ aangeeft dat het initiatief de kwaliteit van het
of en wanneer het evenwicht bereikt is.
landelijk gebied niet mag aantasten. Voor de procedure betekent deze opstelling dat aan kleine initiatieven geen zware procedurele belemmeringen worden opgelegd. Voor een
Bij de toetsing bij maatwerkinitiatieven kan de gemeente niet terugvallen op het bestem-
klein positief initiatief geldt een lichte procedure.
mingsplan of de regels uit hoofdstuk 3 en 4 van de Gids. Daarom toetst de gemeente rechtstreeks aan de Visie landelijk gebied. Daarbij kijkt de gemeente of het initiatief
INHOUDELIJKE TOETSING
bijdraagt of past bij:
De hiervoor geschetste procedure is nodig om tot een goede en evenwichtige toetsing te komen, waarbij de inhoudelijke voor- en nadelen van het initiatief naast elkaar worden
De vier ontwikkelingsprincipes (hoofdstuk 4 van de Visie).
gezet. In algemene zin moeten het privébelang van de initiatiefnemer in evenwicht
Deze ontwikkelingsprincipes zijn: Versterken groenblauwe structuur, Vanuit het
zijn met het algemeen belang van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Of anders
landschap ontwikkelen, Verbinden van stad en land, Vernieuwen: ruimtelijk, economisch,
gezegd: aan de ontwikkelingsruimte voor het realiseren van het initiatief worden
sociaal en bestuurlijk. Deze ontwikkelingsprincipes zijn toegelicht in paragraaf 1.2. van
voorwaarden gesteld om de gewenste ruimtelijke kwaliteit te kunnen realiseren.
de Gids
In alle gevallen gaat het daarbij minimaal om een goede ruimtelijke inpassing van
Het beleid per thema (hoofdstuk 5 van de Visie).
de ontwikkeling zelf (basisinspanning). Bij ontwikkelingen (nieuw of uitbreiding van
Het gaat om de thema’s Groene Pijler (de gecombineerde kwaliteit van landschap,
het bestaande) wordt, naast een investering in de ontwikkeling zelf, tegelijkertijd
bodem, water, lucht, natuur, cultuurhistorie, beleving van stilte en duisternis), Landbouw,
geïnvesteerd in de omgevingskwaliteit (aanvullende inspanning). Dit vanuit de gedachte
Landgoederen, Wonen, Recreatie & Toerisme, Niet-agrarisch werken, Verkeer & Vervoer,
dat een aantasting van de omgevingskwaliteit daarmee wordt voorkomen, of
Leefbaarheid en energie. Voor elk van deze thema’s geeft de Visie een Analyse, de
gecompenseerd. Het kan ook gaan om behoud van cultuurhistorische kwaliteiten,
Ambitie en een Aanpak.
GIDS BUITENKANS 2022
77
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
De opgaven (hoofdstuk 6 van de Visie) De Visie landelijk gebied bevat twintig opgaven. Die zijn op te vatten als maatregelen
Suggesties voor het toevoegen van ruimtelijke kwaliteit
om de ambities van de Visie concreet te maken. Initiatiefnemers worden uitgedaagd
Voor het bereiken van evenwicht kan de initiatiefnemer denken aan een
om bij hun initiatief één of meer van de opgaven te helpen invullen. De opgaven staan
investering in:
beschreven in de Visie en gaan over het realiseren van (1) bloemrijke akkerranden;
▬H et verbeteren van landschappelijke waarden (waaronder het terugdringen
(2) groen bij zonnevelden; (3) 170.000 bomen; (4) beheer van houtwallen en
van de verstening in het landelijk gebied).
landschapselementen; (5) Twentse erven; (6) Afronding van natura 2000; (7) Duurzaam
▬ Het verbeteren van ecologische waarden.
berm- en slootkantbeheer; (8) Educatie over het landelijk gebied; (9)Streekproducten;
▬ Het duurzaam behouden en verbeteren van cultuurhistorische waarden.
(10) Verduurzaming landbouw; (11) inzet van gemeentegrond voor verduurzaming;
▬ Het verbeteren van recreatieve waarden.
(12) Voedselbos; (13) Versterking recreatief- toeristische routes; (14) Toeristische
▬ Het verbeteren van sociale en/of maatschappelijke waarden.
overnachtingen; (15) Toekomst landgoederen; (16) Gemeentelijke monumenten;
▬H et verhogen van de duurzame inrichting en gebruik.
(17) Vermindering verstening; (18) Organische stof; (19) Water vasthouden; (20)
Bij de invulling van maatregelen wordt de inhoud van het gemeentelijke
Afname stikstofdepositie.
Natuur- & Landschapsplan betrokken.
Aangezien de initiatieven sterk van elkaar zullen verschillen is het niet mogelijk om op voorhand aan te geven wat de uitkomst van de beoordeling van de gemeente is.
Waar dat zinvol is, kan ook een afdracht aan het Fonds landelijk gebied onderdeel
Het proces is erop gericht om in overleg met de initiatiefnemer tot een evenwichtige
uitmaken van de maatwerkoplossing. Met een bijdrage aan het Fonds landelijk gebied
invulling te komen vanuit het oogpunt van beschermen en benutten en met toepassing
worden aanvullend op de inrichting van de locatie van het initiatief gelden beschikbaar
van de vier ontwikkelingsprincipes, het beleid voor de verschillende thema’s en de
gesteld om elders in het landelijk gebied maatregelen te treffen om de groene kwaliteit te
invulling van de opgaven die in de Visie landelijk gebied zijn vermeld. De inhoud van
versterken, zoals in de Visie landelijk gebied is aangegeven.
het Natuur- & Landschapsplan kan bijdragen aan het vinden van de juiste ‘kwaliteits’maatregelen voor behoud en versterking van natuur, landschap en cultuurhistorie.
GIDS BUITENKANS 2022
78
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
Aan initiatiefnemers wordt geadviseerd om samen met een adviseur een plan op te stellen met daarin een voorstel op welke wijze wordt geïnvesteerd in de omgevingskwaliteit (aanvullende inspanning). De gemeente bepaalt wanneer het evenwicht is bereikt en wanneer zij naast de basisinspanning met een erfinrichtingsplan en beeldkwaliteitsplan medewerking wil verlenen aan een initiatief. De provincie Overijssel heeft een overzicht gemaakt van allerlei inmiddels uitgevoerde projecten in het landelijk gebied. Laat je inspireren door de mogelijkheden in Overijssel door www.buitenkansenoverijssel.nl te bezoeken.
GIDS BUITENKANS 2022
79
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
D EF I N I T I E S AANVULLENDE INSPANNING (KGO)
BOERENERF
Zodra sprake is van een grootschalige ontwikkeling, geldt een meer gebiedsgerichte
Of sprake is van een waardevol boerenerf kan aan de hand van de volgende
benadering. De Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving is dan van toepassing, náást de
criteria worden bepaald:
basisinspanning. Dat geldt voor nieuwe functies en grootschalige uitbreiding van
▬ V erwantschap in bebouwing.
bestaande functies in het landelijk gebied. Bij grootschalige ontwikkelingen (nieuw
▬O rdening van de bebouwing en landschappelijke elementen.
of uitbreiding van het bestaande) wordt naast een investering in de ontwikkeling zelf,
▬H iërarchie en verbondenheid van de elementen.
tegelijkertijd geïnvesteerd in de omgevingskwaliteit (aanvullende inspanning). Dit vanuit
▬D e ligging in het landschap (type en waarde van het landschap, de ontsluiting,
de gedachte dat een aantasting van de omgevingskwaliteit daarmee wordt voorkomen,
de relatie tot andere erven).
of gecompenseerd. Het gaat dan om een tegenprestatie voor de geboden
▬D e agrarische achtergrond van het erf.
ontwikkelingsruimte.
▬D e erfinrichting en de erfbeplanting.
APPARTEMENT
DETAILHANDEL
Een appartement is een woning in een groter gebouw met diverse woningen, waarbij
Het bedrijfsmatig te koop aanbieden, waaronder de uitstalling ten verkoop, het verkopen
elke bewoner het appartementsrecht heeft over het gebruik van de eigen woning en
en/of leveren van goederen aan personen, die deze goederen kopen voor gebruik,
mede-eigenaar is van het hele gebouw.
verbruik of aanwending anders dan in de uitoefening van een beroeps- of bedrijfsactiviteit, met uitzondering van afhaalzaken.
BASISINSPANNING Bij nieuwe initiatieven worden voorwaarden gesteld om de gewenste ruimtelijke kwaliteit te kunnen realiseren. In alle gevallen gaat het daarbij minimaal om een goede ruimtelijke inpassing van de ontwikkeling zelf (basisinspanning). Per locatie wordt door de initiatiefnemer een erfinrichtingsplan en beeldkwaliteitsplan opgesteld.
GIDS BUITENKANS 2022
80
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
ERFCOACH
GRONDGEBONDEN BEDRIJF
Iedere erfeigenaar krijgt te maken met keuzes, beslissingen of wensen gericht op de
Een grondgebonden agrarisch bedrijf (veehouderij, akkerbouw of tuinbouw) maakt voor
toekomst van zijn erf. De erfcoach biedt ondersteuning bij vraagstukken om na te denken
zijn agrarische productie geheel of hoofdzakelijk gebruik van de eigen grond of van de
welke mogelijkheden er zijn op het erf, is het erf klaar voor de toekomst en is dit het
producten van grond in de omgeving van het bedrijf.
beste aan te pakken? De onafhankelijke erfcoaches van Overijssel staan klaar om een GRONDGEBONDEN WONING
particulier, (agrarisch) ondernemer of samenwerkingsverband verder te helpen.
Een grondgebonden woning is een woning die rechtstreeks toegankelijk is op het ERFINRICHTINGSPLAN
straatniveau en waarvan één van de woonlagen aansluit op het maaiveld. Grondgebon-
De landschappelijke inpassing en verbetering van het erf wordt weergegeven in het erf-
den woningen hebben meestal een op de grond gelegen terras en/of een tuin.
inrichtingsplan. Het resultaat van landschappelijke inpassing en verbetering van een erf is dat het erf zich voegt in het landschap, met behoud of verbetering van de erfstructuur.
GROENE PIJLER
Die inpassing en verbetering moeten passen bij de gebiedskenmerken en overeenstem-
De gecombineerde kwaliteit van landschap, bodem, water, lucht, natuur, cultuurhistorie,
men met de Visie Landelijk gebied en de Welstandsnota. Het proces van landschap-
beleving van stilte en duisternis.
pelijke inpassing en verbetering leidt ook tot versterking van de cultuurhistorische en HOBBYMATIG HOUDEN VAN PAARDEN
ecologische waarde van het perceel en de directe omgeving.
Het hobbymatig houden van paarden dat veelal plaatsvindt bij of in de buurt van FONDS LANDELIJK GEBIED
agrarische bedrijfswoningen of burgerwoningen in het landelijk gebied, dat zich
Het Fonds Landelijk gebied is bedoeld om aanvullend op de inrichting van de locatie van
kenmerkt onder andere door het ontbreken van een winstoogmerk en de beperkte
het initiatief gelden beschikbaar te stellen om elders in het landelijk gebied maatregelen
omvang van het aantal paarden en is ten behoeve van de bewoners. In algemene zin
te treffen om de groene kwaliteit te versterken. Een bijdrage aan het Fonds Landelijk
wordt een bovengrens van 5 paarden aangehouden voor hobbymatig gebruik.
gebied kan met name worden gevraagd in geval van Maatwerk initiatieven.
GIDS BUITENKANS 2022
81
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
INWONING
Binnen maatwerk wordt onderscheid gemaakt naar de zwaarte en impact van het
Inwoning betreft het bewonen van een ruimte, die deel uitmaakt van een woning, met
initiatief: integrale gebiedsaanpak, omvangrijk en klein maatwerk. Maatwerk is niet
dien verstande dat dit slechts is toegestaan binnen de bestaande woning en woningsplit-
bedoeld om initiatieven die wel passen binnen de regels van H3 en H4, maar niet aan
sing niet is toegestaan. De persoon/ personen die ‘inwonen’ maken deel uit van hetzelfde
de voorwaarden daarvan voldoen, alsnog te beoordelen.
DEFINITIES
huishouden. Kenmerken zijn dat sprake is van één voordeur, één meterkast. MANTELZORG KRINGLOOPLANDBOUW
Intensieve zorg of ondersteuning, die niet in het kader van een hulpverlenend beroep
Bij kringlooplandbouw komt zo min mogelijk afval vrij, is de uitstoot van schadelijke
wordt geboden aan een hulpbehoevende, ten behoeve van zelfredzaamheid of
stoffen zo klein mogelijk en worden grondstoffen en eindproducten met zo min mogelijk
participatie, rechtstreeks voortvloeiend uit een tussen personen bestaande sociale
verliezen benut. Waar dat kan wordt de kringloop op het eigen bedrijf gesloten of in
relatie, die de gebruikelijke hulp van huisgenoten voor elkaar overstijgt.
samenwerking met bedrijven in de buurt. NATUURKANSENKAART LANDSCHAPSELEMENTEN
Kaart waar het groene netwerk in beeld wordt gebracht, met aandacht voor bijzondere
Kleine groene elementen zoals houtwallen, bosjes, lanen, boomgaarden, poelen,
plant- en diersoorten en locaties/gebieden/verbindingszones waar maatregelen voor
landweggetjes, etc. die het landschap maken tot wat het is en van belang zijn voor de
deze soorten het meest effectief zullen zijn. Kaart dient om middelen voor natuur, zowel
biodiversiteit en beleving van het landschap.
van particulieren als overheid zo gericht mogelijk in te zetten.
MAATWERK
NATUURNETWERK NEDERLAND - NNN
De gemeente spreekt van maatwerk als de een initiatief niet past binnen de vier grote
Een samenhangend netwerk van natuur- en landbouwgebieden met hoge
regelingen (H3) of de regels per functie (H4) of als sprake is van een combinatie van
natuurwaarden, zoals aangewezen en begrensd in de Omgevingsvisie en
verschillende regelingen en/of thema’s. Het initiatief moet dan rechtstreeks aan het
OmgevingsverordeningOverijssel.
beleid uit de Visie landelijk gebied of ander (gemeentelijk) beleid worden getoetst.
GIDS BUITENKANS 2022
82
HOOFDSTUK
1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
DEFINITIES
NIET WAARDEVOLLE BEBOUWING
PLATTELANDSWONING
Gebouwen zijn niet waardevol wanneer ze door hun omvang, functie, situering,
Een voormalige agrarische bedrijfswoning die door derden, die geen functionele binding
materiaalgebruik, staat en/of verhouding tot hun omgeving niet passen in het Twentse
hebben met het agrarische bedrijf, mag worden bewoond.
landschap. Monumenten en gebouwen met cultuurhistorische of karakteristieke waarde blijven buiten beschouwing, want die willen we bewaren en beschermen als basis van
RUIMTELIJKE KWALITEIT
het erf. Of gebouwen wel of niet het landschap ontsieren, bepaalt de gemeente.
De Omgevingsverordening Overijssel 2017 definieert ruimtelijke kwaliteit als ‘het
Niet waardevolle bebouwing is altijd minimaal 5 jaar oud.
resultaat van menselijk handelen en natuurlijke processen dat de ruimte geschikt maakt en houdt voor wat voor mens, plant en dier belangrijk is (artikel 2.1.1, onder a).
ONZELFSTANDIGE BEWONING - KAMERVERHUUR Een woning / wooneenheid die wordt gebruikt door drie of meer personen die ieder