Document · PDF

Gemeente Enschede - Accountantsverslag 2023 WG

Raadsvergadering 10 juni 2024, gemeente enschedeBij agendapunt: Gemeenterekening 202313.927 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Accountantsverslag 2023 Gemeente Enschede, 7 juni 2024

Deloitte Accountants B.V. Meander 551 6825 MD Arnhem Postbus 30265 6803 AG Arnhem Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl

Aan de gemeenteraad van de gemeente Enschede Postbus 20 7400 AA ENSCHEDE Onderwerp Accountantsverslag 2023 Datum 7 juni 2024 Ons kenmerk 240627136C/RR Behandeld door N.R. Fritz RA 06 5204 8682 nfritz@deloitte.nl drs. V.V. Jongbloed RA 06 2025 2002 vjongbloed@deloitte.nl

Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2023 van de gemeente Enschede. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2023 van de gemeente Enschede. De jaarrekening 2023 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Enschede. Wij hebben bij deze jaarrekening een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld verstrekt. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging gedateerd op 10 oktober 2023 en met ons auditplan, dat op 9 oktober 2023 is besproken in uw rekeningencommissie. Wij hebben de inhoud van dit accountantsverslag afgestemd met de portefeuillehouder financiën, de gemeentesecretaris, de concerncontroller en een vertegenwoordiging van de ambtelijke organisatie. Tevens hebben wij dit accountantsverslag besproken tijdens de bijeenkomst met de rekeningencommissie op 21 mei jl. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V. Was getekend: N.F. Fritz RA

E. van Roekel MSc RA 06 5339 8734 evanroekel@deloitte.nl

Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is een zogenoemde affiliate van Deloitte NSE LLP en maakt onderdeel uit van het internationale netwerk van Deloitte Touche Tohmatsu Limited.

Inhoudsopgave Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

• Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

• Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen

Bevindingen jaarrekening

• De financiële positie van uw gemeente

• Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Interne beheersing

• Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing

Bijlagen

• Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

• Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle

• Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen

• Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2023

• Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging

Accountantsverslag 2023

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2023 240627136C/RR/4 4

Kernboodschap van de jaarrekeningcontrole De basis voor onze controle is het auditplan 2023 dat met de rekeningencommissie is besproken. In dit accountantsverslag geven wij u inzicht in de belangrijkste bevindingen bij de jaarrekening en de (ontwikkeling van de) interne beheersing van de gemeente Enschede. Wij hebben tijdens onze jaarrekeningcontrole de rekeningsaldi en transactiestromen samenhangend met de balans en het overzicht van baten en lasten gecontroleerd. In deze kernboodschap koppelen wij ons overstijgende beeld terug van deze controle en geven wij beknopt een managementsamenvatting voor de gemeente Enschede. In het hoofdstuk ‘Bevindingen jaarrekeningcontrole 2023’ hebben wij onze bevindingen meer in detail toegelicht, evenals onze adviezen voor de verdere doorontwikkeling van de organisatie gedurende 2024. Onderwerp

Boodschap

Wij hebben een goedkeurende controleverklaring bij de jaarstukken 2023 verstrekt. Het opstel- en controleproces is door een goede samenwerking prettig verlopen. De verantwoording over en de interne Kernboodschap/Overall beeld jaarrekeningcontrole controle van de SiSa-bijlage is verbeterd ten opzichte van vorig jaar. Ondanks een sterke toename van het aantal regelingen is het controleproces soepel verlopen. Het proces, de uitvoering en de (interne) controle zijn van een voldoende gedegen niveau om onze externe controle te kunnen verrichten. 2023 Wij signaleren, net als vorig jaar, een spanningsveld tussen het realiseren van uw ambities en de capaciteit van de gemeente Enschede op thema’s als bereikbaarheid, mobiliteit, investeringen en grondexploitaties. Wij zien namelijk de afgelopen vier jaar dat u jaarlijks positievere resultaten behaalt dan begroot. U kunt nog stappen zetten wat betreft het beter met de realisatiekracht in balans brengen van uw ambities en daarbij rekening te houden met de beschikbare capaciteit van de interne organisatie maar zeker ook de markt.

Binnen het zorgdomein (WMO en Jeugd) is een landelijke ontwikkeling zichtbaar waarbij de lasten de afgelopen jaren fors zijn toegenomen. Waar dit in eerste instantie hoofdzakelijk kwam door een toenemende zorgvraag zien wij in 2023 dat er met name sprake is van stijgende prijzen (loonstijgingen) en een toenemende zorgzwaarte met betrekking tot de jeugdzorg. Dit betekent dat cliënten vaak een zwaardere en daarmee duurdere vorm van zorg behoeven. De gemeente Enschede wordt hierdoor geconfronteerd met een toenemende zorgzwaarte, welke aanzienlijke financiële consequenties heeft. Terwijl de zorgkosten stijgen, moet de gemeente tegelijkertijd nauwlettend de budgetten beheren en strategisch alloceren om aan deze groeiende behoefte te voldoen. Verder is een toenemende schaarste in beschikbaarheid van zorgpersoneel zichtbaar. Dit leidt er toe dat de toenemende zorgvraag steeds vaker niet meer in balans is met het zorgaanbod. Zowel in de WMO als Jeugdzorg is deze ontwikkeling zichtbaar. In toenemende mate zal daardoor niet de zorgvraag bepalend zijn in de omvang van de zorguitgaven maar ook het aanbod. Dit is een breed maatschappelijk probleem waarbij het voor gemeenten slechts beperkt mogelijk is hierin keuzes te maken.

Tenslotte is vanaf het boekjaar 2023 het college verplicht in de jaarrekening een rechtmatigheidsverantwoording op te nemen waarin zij zich verantwoordt over de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties (inclusief begrotingsrechtmatigheid). De controledocumentatie en onderbouwing voor de rechtmatigheidsverantwoording kan op onderdelen nog versterkt worden. Wij hebben hierover gesproken met de ambtelijke organisatie.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 5 Bijlagen 2023 240627136C/RR/5

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole In dit hoofdstuk zijn de kernpunten van de jaarrekeningcontrole overzichtelijk weergegeven. Deze kernpunten lichten wij in het vervolg van dit accountantsverslag nader toe. De onderwerpen linken dan ook door naar de verdiepende teksten en zijn te raadplegen door op het onderwerp te klikken. Categorie

Onderwerp

Observatie en/of aanbeveling

Algemeen

1. Controleverklaring

1. Wij hebben een goedkeurende controleverklaring (getrouwheid) bij de jaarstukken 2023 verstrekt.

2. Rechtmatigheid

2. Het college heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording géén rechtmatigheidsfouten gerapporteerd groter dan de verantwoordingsgrens.

3. Fraude

3. De gemeente heeft een frauderisicoanalyse opgesteld, periodieke actualisatie en behandeling in de rekeningencommissie is belangrijk.

1. Financiële positie

1. De financiële positie van de gemeente Enschede is gezond, ratio’s liggen boven de signaalwaarde van de VNG.

2. Realiteitsgehalte begroting

2. Aandacht voor het realiteitsgehalte en de voorspellende waarde van de begroting blijft belangrijk.

3. Kwaliteit jaarstukken

3. De kwaliteit van de jaarstukken is van een voldoende niveau.

1. Actualiteiten

1. In 2023 is er een significante toename van de zorgzwaarte, met name in de jeugdzorg, wat resulteert in aanzienlijke financiële druk voor de gemeente Enschede. Capaciteitsbeperkingen en personeelstekorten bij zorginstellingen bemoeilijken het vermogen van de gemeente om aan de groeiende vraag te voldoen, waardoor er een kloof ontstaat tussen de gewenste zorg en de haalbaarheid ervan. Het is cruciaal voor de gemeente om efficiënte oplossingen te vinden die zowel financiële druk verminderen en tegemoetkomen aan de zorgnoodzaak.

Financiën

Sociaal domein

2. Beheersing uitgaven Jeugdzorg (speerpunt rekeningencommissie)

Grondexploitatie

IT-omgeving

2. De financiële tekorten in de jeugdhulp bedragen momenteel circa € 15 miljoen ten opzichte van de begroting van 2023, met een verwachte voortzetting van deze trend in de komende jaren. Er wordt actief onderzoek verricht naar de jeugdzorg en de ontwikkeling van een strategisch plan is gestart. Ons advies is om de financiële ontwikkelingen in de jeugdzorg nauwlettend te blijven monitoren en tijdig concrete maatregelen te treffen om de tekorten te beheersen.

1. Schattingen

1. De grondexploitaties zijn getrouw weergegeven blijkens onze controlewerkzaamheden en inzet van specialisten van Deloitte Real Estate.

2. Voorziening

2. De gemeente Enschede heeft haar voorziening geactualiseerd en in overeenstemming gebracht met de verwachte negatieve resultaten per grondexploitatie.

3. Aandachtspunten grondexploitaties

3. In overeenstemming met vorig jaar is in de jaarrekening toegelicht dat het bestemmingsplan voor het project Centrumkwadraat nog niet onherroepelijk is vastgesteld. Daarnaast zijn bij de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2023 de vastgestelde projectkaders en genomen besluiten meegenomen, zonder rekening te houden met toekomstige ambities van de gemeente, zoals de geplande woningbouw voor het project Cromhoff waarover nog geen officieel besluit is genomen door de raad. Een aanpassing van het ambitieniveau en ontwikkelmogelijkheden kan een financiële impact hebben.

1. General IT Controls

1. Zorg voor een adequate opzet en implementatie, en borg de effectieve werking van General IT Controls (algemene IT-beheersingsmaatregelen) op uniforme basis. Besteed specifiek aandacht aan gebruikers- en rechtenreview, toewijzen, muteren en afsluiten van accounts, en functiescheiding.

2. ISAE 3402

2. Wij zijn in gesprek met uw nieuwe externe IT-auditor om onze verwachtingen vanuit de jaarrekeningcontrole nader af te stemmen met als doelstelling om in de toekomst optimaal gebruikt te kunnen maken van het ISAE3402 type II-rapport.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 6 Bijlagen 2023 240627136C/RR/6

Bestuurlijke samenvatting Bestuurlijk relevante bevindingen en aanbevelingen jaarrekeningcontrole

Accountantsverslag 2023 240627136C/RR/7 7

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid

Rechtmatigheid

Welke verbeteringen zien wij?

Welke aandachtspunten zien wij?

•

Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt over het getrouwe beeld van de jaarrekening, inclusief de daarin opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van het college.

•

De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 9,1 miljoen respectievelijk € 27,3 miljoen.

•

Naast onze opdrachtbevestiging zijn het Bado en de controleverordening dat door uw raad is vastgesteld, bepalend (geweest) voor onze controle.

•

Wij hebben tijdens onze controle van de WNT geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd die de materialiteitsgrens conform het controleprotocol WNT te boven gaan.

•

Het college van B&W heeft in haar rechtmatigheidsverantwoording géén fouten gerapporteerd groter dan de verantwoordingsgrens.

•

In de paragraaf bedrijfsvoering zijn de bevindingen, met een financieel effect hoger dan de rapporteringstolerantie, toegelicht door het college.

•

De gehanteerde verantwoordings- en rapportagegrens bedraagt € 9,1 miljoen respectievelijk € 0,9 miljoen.

•

Wij hebben de conclusies van het college in ons getrouwheidsoordeel betrokken waaruit geen materiële tekortkomingen zijn gebleken.

•

Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd ten aanzien van de SiSa-bijlage die als bijlage bij de jaarstukken is opgenomen. In Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2023 is de voorgeschreven tabel met fouten en onzekerheden opgenomen.

Wij zien dat uw gemeente de volgende verbeteringen heeft gerealiseerd: •

De verantwoording over en interne controle van de SiSa-bijlage zijn verbeterd ten opzichte van vorig jaar. Ondanks een sterke toename van het aantal regelingen is het controleproces soepel verlopen. Het proces, de uitvoering en de (interne) controle zijn van een voldoende gedegen niveau om onze externe controle te kunnen verrichten.

•

De gemeente Enschede besteedt op een goede manier aandacht aan de thema’s fraude en integriteit, en treedt daarover tijdig met ons in contact.

•

De aanbestedingsfouten van vorig jaar zijn teruggebracht van € 2,9 miljoen in 2022 naar € 1,1 miljoen in 2023. Wij hebben geen nieuwe aanbestedingsfouten geconstateerd.

Daarnaast onderkennen wij de volgende belangrijke aandachtspunten: •

De kwaliteit van controle-informatie en onderbouwingen van zogenaamde transitorische posten (nog te ontvangen/betalen bedragen en vooruit ontvangen/nog te besteden (subsidie)bijdragen van derden) kan verbeterd worden.

•

De controledocumentatie en onderbouwing voor de rechtmatigheidsverantwoording kan op onderdelen nog versterkt worden, interne controlewerkzaamheden worden niet altijd zichtbaar uitgevoerd. Wij adviseren de gemeente de vastleggingen van de interne controlewerkzaamheden als basis en onderbouwing voor de rechtmatigheidsverantwoording te versterken.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 8 Bijlagen 2023 240627136C/RR/8

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Frauderisicoanalyse

Opstel- en controleproces

Financiële positie

Realiteitsgehalte begroting

•

De gemeente Enschede beschikt over een frauderisicoanalyse document. Door het uitvoeren van deze analyse zijn de kwetsbaarheden in de organisatie geïnventariseerd voor de betrokken werkprocessen en er zijn adviezen geschreven over hoe deze kwetsbaarheden (verder) kunnen worden verkleind. Door de veranderde omstandigheden binnen en buiten de organisatie is het van belang dat de frauderisicoanalyse periodiek geactualiseerd wordt en besproken wordt in een raadsvergadering.

•

Tevens hebben wij als onderdeel van onze werkzaamheden voor de jaarrekeningcontrole vastgesteld dat binnen uw organisatie op een adequate wijze opvolging wordt gegeven aan integriteitsmeldingen.

•

Tijdens onze controle over 2023 zijn door ons geen fraudegevallen geconstateerd en is geen sprake van signalen en/of vermoedens van fraude.

•

Medio 2023 hebben wij met de ambtelijke organisatie het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2022 geëvalueerd. Naar aanleiding hiervan zijn waar nodig aanscherpingen doorgevoerd in het interne ‘draaiboek’ voor het opstelproces en de werk- en planningsafspraken voor de jaarrekeningcontrole. Met deze aanpassingen is het proces geoptimaliseerd en is de jaarrekeningcontrole binnen de afgesproken planning afgerond. Medio 2024 evalueren wij wederom het proces om te bepalen op welke terreinen/aspecten verdere verbeteringen mogelijk zijn.

•

Voorgaande jaren hebben wij aan u gerapporteerd dat de aanlevering van de controledocumentatie voor de SiSa-regelingen verder verbeterd kan worden. Ondanks een nog verdere toename van het aantal regelingen is het controleproces soepel verlopen en merken wij dat de kwaliteit van de dossiervorming vanuit de ambtelijke organisatie toeneemt.

•

De financiële positie van de gemeente Enschede is gezond, ratio’s liggen boven de signaalwaarde van de VNG.

•

De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2023 bedraagt € 73,5 miljoen (2022: € 91,6 miljoen). De afname in 2023 wordt met name veroorzaakt door een eenmalige onttrekking van € 15 miljoen ten behoeve van de reserve strategische investeringsagenda. Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Enschede onderkende en aanwezige risico’s van € 42,4 miljoen (2022: € 52,3 miljoen).

•

Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een voordelig rekeningresultaat 2023 ad. € 19,2 miljoen (2022: voordelig € 6,4 miljoen).

Uit het overzicht van baten en lasten over 2023 blijken afwijkingen c.q. volumeverschillen in zowel de lasten, baten als saldi. Deze afwijkingen in combinatie met de absolute omvang en de oorzaken van het voordelig resultaat laten zien dat de begroting meer in lijn ligt met de realisatie dan in voorgaande jaren. Wel geeft dit positieve resultaat samen met het niet (volledig) uitvoeren van alle geplande investeringen aan dat niet alle ambities voor 2023 gerealiseerd zijn. Wij adviseren blijvende aandacht te hebben voor het realiteitsgehalte en de voorspellende waarde van de begroting te versterken.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 9 Bijlagen 2023 240627136C/RR/9

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Kwaliteit verslaggeving

Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de grondexploitatie en de voorzieningen. Bij processen waarbij wij dat nodig achtten, hebben wij specialisten betrokken. Dit betrof de grondexploitatie. Bij de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat uw jaarstukken 2023 voldoen aan de vereisten uit het BBV. Wij hebben bij onze werkzaamheden de jaarstukken integraal doorgenomen en hebben daarbij – naast de verenigbaarheid van jaarverslag en jaarrekening – vanuit het belang en begrip van de gebruikers van de jaarstukken vooral gelet op de toegankelijkheid en begrijpelijkheid van de daarin opgenomen toelichtingen en analyses.

Sociaal domein

Grondexploitatie

•

Complicerende factor bij het inschatten van de ontwikkeling van zorgkosten in de komende jaren is de verwachte ontwikkeling van de tarieven van zorgaanbieders. Zorgaanbieders hebben op dit moment te maken met sterk oplopende kosten als gevolg van loonstijgingen, inzet ZZP'ers en oplopende huisvestingslasten. Dit leidt ertoe dat financiële posities van zorginstellingen in toenemende mate onder druk komen te staan wat naar verwachting een prijsopdrijvend effect heeft op de tarieven. Daarnaast zijn er landelijk jeugdzorgaanbieders die niet meer aan de financiële verplichtingen kunnen voldoen waarbij aan gemeenten op basis van het convenant ‘Bevorderen continuïteit jeugdhulp’ een (verplichte) bijdrage aan deze instellingen wordt opgelegd.

•

Daarnaast is een toenemende schaarste in beschikbaarheid van zorgpersoneel zichtbaar. Dit leidt er toe dat de toenemende zorgvraag en het zorgaanbod niet meer in balans zijn. Zowel in de WMO als Jeugdzorg is deze ontwikkeling zichtbaar. In toenemende mate zal daardoor niet de zorgvraag bepalend zijn in de omvang van de zorguitgaven maar ook het aanbod. Dit is een breed maatschappelijk probleem waarbij het voor gemeenten slechts beperkt mogelijk is hierin keuzes te maken.

•

Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2023 versus de schattingen in de jaarrekening 2022 geanalyseerd (‘backtesting’). Bij deze analyse hebben wij ook gebruik gemaakt van de beoordeling van het prijzenboek door een ingeschakelde externe deskundige.

•

In lijn met de afspraak met de organisatie hebben wij in maart 2023 – onze werkzaamheden voor de waardering van de grondexploitatie ultimo 2023 opgestart en zover mogelijk afgerond. Hierdoor waren onze vragen en observaties vroegtijdig in het opstelproces van de jaarrekening bekend en zijn deze vervolgens tijdig door de organisatie opgevolgd. Door de constructieve opstelling van en samenwerking de organisatie hebben wij de controle van de grondexploitatie tijdig kunnen afronden. Met deze afspraken en acties is een toereikend raamwerk ontwikkeld dat bijdraagt aan een efficiënter en effectiever opstel- en controleproces van de grondexploitatie.

•

Wij zijn van mening dat de waardering van de grondexploitatie op basis van de hiervoor beschreven werkzaamheden en bevindingen juist is en consistent is met voorgaand jaar.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 10 Bijlagen 2023 240627136C/RR/10

Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Interne beheersing

IT-omgeving

Speerpunten rekeningencommissie Overig

•

Op basis van de interim-controle 2023 hebben wij tekortkomingen geïdentificeerd in de interne-beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u gedeeld, en zijn besproken in de rekeningencommissie d.d. 27 november 2023. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole.

•

Memoriaalboekingen zijn (correctie)boekingen die niet via de reguliere boekingsgang plaatsvinden. Deze boekingen zijn hierdoor in opzet meer risicovol en daarom besteden wij bij onze controle extra aandacht aan deze boekingen. Om de controle zo efficiënt en effectief mogelijk uit te voeren, en toe te spitsen op het specifieke risico en karakter van memoriaalboekingen, hebben wij gebruikgemaakt van een data-analyse tool. Hieruit zijn geen onjuistheden, onrechtmatigheden of anderszins bijzonderheden gebleken.

•

De bestaande tekortkomingen in de IT-omgeving leiden ertoe dat de gemeente en wij niet zonder meer kunnen steunen op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Evenmin kunnen wij uitgaan van de functiescheiding binnen de geautomatiseerde systemen. Als gevolg van het (vooralsnog) onvoldoende opvolgen van de aanbevelingen op dit gebied hebben wij ook voor de jaarrekeningcontrole 2023 meer gegevensgericht werk moeten verrichten, waaronder aanvullende detailcontroles en het uitvoeren van specifieke werkzaamheden om de betrouwbaarheid van data en lijstwerk vast te stellen. Hierbij zijn geen afwijkingen geconstateerd.

•

De gemeente Enschede heeft recent de Europese aanbesteding voor de ISAE3402 type II-rapport vanaf 2024 afgerond. Wij zijn in gesprek met uw nieuwe externe IT-auditor om onze verwachtingen vanuit de jaarrekeningcontrole nader af te stemmen met als doelstelling om in de toekomst optimaal gebruikt te kunnen maken van de ISAE3402 type II-rapport.

Uw rekeningencommissie heeft ons de volgende aandachtspunten meegegeven:

•

Rechtmatigheid verbouwing het Kompas: opgenomen in de boardletter 2023.

•

Beheersing uitgaven Jeugdzorg: opgenomen in dit accountantsverslag (hoofdstuk: Sociaal domein)

•

Uit bijlage A bij dit accountantsverslag blijkt welke (niet)-gecorrigeerde bevindingen, onzekerheden en tekortkomingen in de toelichtingen wij hebben geconstateerd.

•

In bijlage C is onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging te vinden.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 11 Bijlagen 2023 240627136C/RR/11

Accountantsverslag 2023 240627136C/RR/12 12

Bevindingen jaarrekening

Accountantsverslag 2023 240627136C/RR/13 13

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2023 bedraagt € 22,5 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 1,4 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2023 circa € 21 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. Ondanks een toename van het eigen vermogen, is het percentage eigen vermogen ten opzichte van het balanstotaal gedaald van 33,48% in 2022 naar 33,4% eind 2023. Deze afname wordt voornamelijk veroorzaakt door een stijging van de vooruit ontvangen bedragen van het Rijk (toename specifieke uitkeringen (SiSa)), wat resulteert in een snellere groei van het balanstotaal ten opzichte van het eigen vermogen.

Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.

Eigen vermogen (x € 1.000)

2023

2022

2021

2020

Eigen vermogen per 1 januari

220.490

199.537

158.260

123.373

-/- 457

Tussentijdse resultaatbestemming

1.447

14.524

34.131

25.239

Gerealiseerd resultaat

21.033

6.429

7.145

10.105

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

22.481

20.953

41.276

35.344

Eigen vermogen per 31 december

242.970

220.490

199.537

158.260

Exploitatieresultaat (x € 1.000) Totale baten

860.789

Totale lasten

-/- 838.308

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten

22.481

Af: stortingen in reserves

-/- 68.129

Bij: onttrekkingen aan reserves

66.682

Saldo mutaties reserves

-/- 1.447

Gerealiseerd resultaat

22.481

Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 14 Bijlagen 2023 240627136C/RR/14

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2023 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 22,5 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 11,6 miljoen (begroting na wijziging). Dit resulteert in een verschil van ruim € 34 miljoen. De gemeente heeft een analyse van dit verschil opgenomen in de jaarrekening, paragraaf 7.2.

Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1.000) 50.000 40.000 30.000

De jaarrekening 2023 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 21 miljoen. In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging.

20.000 10.000 2020

In de rechtmatigheidsverantwoording heeft het college een overzicht opgenomen van overschrijdingen van de lasten op programmaniveau. Daarbij heeft het college onderscheid gemaakt tussen overschrijdingen die zij aanmerkt als acceptabel en niet acceptabel. In de paragraaf bedrijfsvoering geeft het college een nadere toelichting op de niet acceptabele begrotingsafwijkingen boven de vastgestelde rapportagegrens van € 0,9 miljoen.

2021

2022

2023

Mutaties in reserves (x € 1.000) 5.000 (5.000) (15.000) (25.000) (35.000) 2020

2021

2022

2023

Gerealiseerd resultaat (x € 1.000) 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 2020

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

2021

2022

Interne beheersing

2023

Accountantsverslag 15 Bijlagen 2023 240627136C/RR/15

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Kengetallen voor gemeente Enschede (begroot en werkelijk over de periode 2020-2023)

Solvabiliteit De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. Grondexploitatiequote De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt. Netto schuldquote

35%

25%

30%

20%

25% 15%

20% 15%

10%

Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie.

0% 2020 Begroot

Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken.

120%

Conclusie signaalwaarden

60%

De signaalwaarden in de grafieken op deze slide zijn ontleend aan de 'Handleiding houdbaarheidstest gemeentefinanciën 2023' van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) van 27 maart 2023. Deze signaalwaarden geven aan wanneer het signaal verandert naar oranje (matig). De financiële positie van de gemeente Enschede is gezond, ratio’s liggen positief ten opzichte van de signaalwaarde van de VNG en classificeren als goed.

Structurele exploitatieruimte

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

2021

2022

Werkelijk

2023

2020

Signaalwaarde

Begroot

2021

2022

Werkelijk

2023 Signaalwaarde

Structurele exploitatieruimte

Netto schuldquote 8% 7% 6% 5% 4% 3% 2% 1% 0% -1% -2%

100% 80%

40% 20% 0% 2020 Begroot

Grondexploitatiequote

Solvabiliteit

40%

Bestuurlijke samenvatting

2021 Werkelijk

2022

2023 Signaalwaarde

Bevindingen jaarrekening

2020 Begroot

Interne beheersing

2021

2022

Werkelijk

2023 Signaalwaarde

Accountantsverslag 16 Bijlagen 2023 240627136C/RR/16

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Voorspellende waarde van uw begroting

Totaalsaldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1.000)

De jaarrekening 2023 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 21 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren.

45.000 25.000 5.000

De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. De realiteit hiervan is echter niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit en mogelijkheden. Hiermee is de begroting meer gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities dan op wat uw gemeente daadwerkelijk met de beschikbare middelen en capaciteit kan realiseren.

(15.000) Begroting 2021

Uw organisatie is zich bewust van deze problematiek. Wij vragen nogmaals uw aandacht voor maatregelen om de voorspellende waarde van de begroting van de baten en lasten en de uitvoeringskracht ervan dichter bij elkaar te brengen.

Realisatie 2021

Begroting 2022

Realisatie 2022

Begroting 2023

Realisatie 2023

Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000) 900.000

800.000 700.000 600.000 Begroting 2021

Realisatie 2021

Begroting 2022

Realisatie 2022

Begroting 2023

Realisatie 2023

Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000) 900.000 800.000 700.000 600.000 Begroting 2021

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Realisatie 2021

Bevindingen jaarrekening

Begroting 2022

Realisatie 2022

Begroting 2023

Interne beheersing

Realisatie 2023

Accountantsverslag 17 Bijlagen 2023 240627136C/RR/17

Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) Het weerstandsvermogen is afgenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. De ratio weerstandsvermogen is gedaald naar 1,73 (2022: 1,75), maar kwalificeert nog als voldoende, rekening houdend met de landelijke ‘signaalwaarde’ van 1,0. Beschikbare weerstandscapaciteit De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 73,5 miljoen (2022: € 91,6 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is afgenomen ten opzichte van voorgaand jaar. De afname in 2023 wordt met name veroorzaakt door een eenmalige onttrekking van € 15 miljoen ten behoeve van de reserve strategische investeringsagenda.

120 100 80 60 40 20 2020

Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 42,4 miljoen (2022: € 52,3 miljoen). Ten opzichte van 2022 is hiermee sprake van een afname. Uw weerstandscapaciteit van € 73,5 miljoen is toereikend relatie tot de berekende risico’s van € 42,4 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.

2021

Benodigde weerstandscapaciteit

2022

2023

Beschikbare weerstandscapaciteit Ratio weerstandscapaciteit

2,50 2,00 1,50 1,00 0,50 2020

2021

2022

2023

Ratio weerstandscapaciteit

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 18 Bijlagen 2023 240627136C/RR/18

Accountantsverslag 2023 240627136C/RR/19 19

Rechtmatigheidsverantwoording Vanaf het boekjaar 2023 is het college verplicht in de jaarrekening een rechtmatigheidsverantwoording op te nemen waarin zij zich verantwoordt over de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties (inclusief begrotingsrechtmatigheid). Verantwoordings- en rapportagegrens Via de financiële verordening heeft de gemeenteraad de verantwoordingsen rapportagegrens vastgesteld. De verantwoordingsgrens heeft het college gehanteerd bij het opmaken van de rechtmatigheidsverantwoording en de uiteindelijke conclusie daaromtrent. Fouten en onduidelijkheden die de verantwoordingsgrens niet overschrijden, zorgen voor een positieve uiting van het college waaruit blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rapporteringsgrens bepaalt de diepgang van de toelichting van het college in de paragraaf bedrijfsvoering. Uit de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening blijkt dat er onrechtmatigheden zijn geïdentificeerd die de verantwoordingsgrens niet overschrijden. Deze onrechtmatigheden zijn grotendeels als acceptabel beschouwd omdat ze binnen het beleid van de gemeente Enschede vallen. Normenkader Het college heeft het van toepassing zijnde normenkader in kaart gebracht. Dit normenkader is door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering op 5 april 2023.

Wij hebben vastgesteld dat dit normenkader leidend is geweest voor het college om te komen tot de rechtmatigheidsverantwoording en de toelichtingen in de paragraaf bedrijfsvoering.

Daarnaast hebben wij vastgesteld dat het college de financiële verordening en controleverordening heeft geactualiseerd. Deze zijn door de gemeenteraad vastgesteld. In de financiële verordening zijn eveneens specifieke richtlijnen opgenomen over de wijze en diepgang van rapporteren over rechtmatigheid en de wijze waarop het college om dient te gaan met begrotingsafwijkingen. Deze komen hierna nader aan bod.

Begrotingsrechtmatigheid

Begrotingscriterium

Het totaal ad € 5,9 miljoen aan onrechtmatigheden, is geheel als acceptabel aangemerkt overeenkomstig art. 11 lid 4 Financiële verordening.

Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Financiële beheershandelingen, die ten grondslag liggen aan de baten, laste en balansmutaties, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en de hiermee samenhangende programma’s (begrotingscriterium). Uitgangspunt hiervoor is het niveau waarop de raad de budgetten in de begroting en bij investeringen geautoriseerd heeft. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de raad zijn vastgesteld. Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting.

•

Programma Samenleving en Bestuur (inclusief deel overhead): Overschrijding van de lasten met € 5,9 miljoen. Deze overschrijding wordt met name veroorzaakt door hogere bijdrage aan het RIEC ad € 3,3 miljoen en hogere personeelslasten ad € 1,6 miljoen.

Wij hebben vastgesteld dat het college specifieke werkzaamheden heeft uitgevoerd ten aanzien van het begrotingscriterium, zijnde controle op programmaoverschrijdingen en controle op kredietoverschrijdingen.

De gemeenteraad en het college hebben afspraken gemaakt in welke situatie lastenoverschrijdingen onrechtmatig maar acceptabel zijn (lastenoverschrijdingen zijn en blijven onrechtmatig, maar zijn onder voorwaarden acceptabel wat betekent dat het college deze niet hoeft toe te lichten in de paragraaf bedrijfsvoering). Dit is door de gemeente Enschede ook gedaan in de jaarstukken 2023.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 20 Bijlagen 2023 240627136C/RR/20

Rechtmatigheidsverantwoording Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld aan de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen c.q. voorwaarden zijn afkomstig uit de relevante wet- en regelgeving zoals opgenomen in het normenkader, en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. Gemeenten stellen via de financiële verordening en/of onderliggende nota’s kaders vast die van invloed zijn op verslaggeving. Het gaat hier om de invulling van de ruimte die het BBV geeft voor eigen gemeentelijke kaders. Denk hierbij aan grenzen voor het activeren van investeringen, afschrijvingstermijnen, omgang met reserves en voorzieningen en dergelijke. Deze vallen onder het getrouwe beeld en vallen per definitie onder de reikwijdte van de reguliere accountantscontrole. Ook voorwaarden die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening worden niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording.

Hierbij kan worden gedacht aan het niet naleven van voorwaarden met betrekking tot recht, hoogte, duur, termijnen, normbedragen, doelgroep en grondslag bij bijvoorbeeld bijstandsverlening, maatschappelijke ondersteuning, inkomensoverdrachten en het opleggen van belastingen dat tot gevolg heeft dat de bijhorende lasten of opbrengsten onjuist of onvolledig zijn. Het niet naleven van deze voorwaarden heeft direct invloed op het getrouwe beeld van deze posten in de jaarrekening.

Díe onderwerpen die niet onder het getrouwheidsoordeel van de accountant vallen, hebben wij onderstaand nader toegelicht inclusief de wijze waarop het college deze in haar werkzaamheden heeft betrokken. Aanbestedingen Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit. Wij constateren dat over 2023 geen sprake is van nieuwe overtredingen van de EU-aanbestedingsrichtlijnen. Echter, er is sprake van een doorloop van onrechtmatigheden uit het boekjaar 2022. In dat jaar werden contracten na afloop van de contracttermijn niet tijdig verlengd, danwel werden specifieke diensten onterecht niet Europees aanbesteed, wat resulteerde in onrechtmatige uitgaven. De doorloopfout in 2023 als gevolg van deze onrechtmatigheden bedraagt € 1,1 miljoen (in 2022 was het € 2,9 miljoen). Misbruik en oneigenlijk gebruik Het criterium Misbruik & Oneigenlijk gebruik (M&O) vormt een belangrijk onderdeel van de rechtmatigheidsverantwoording van de gemeente. Dit criterium richt zich op het voorkomen en bestrijden van misbruik en oneigenlijk gebruik van wet- en regelgeving. De gemeente Enschede heeft verschillende verordeningen waarin diverse aspecten vanuit M&O zijn opgenomen.

Proces De gemeente Enschede heeft medio 2023 tijdig een kwalitatief goed intern controleplan uitgewerkt, waarin het 3-lijnen model is toegepast en een uniforme werkwijze wordt beschreven in de vorm van een 13-stappenplan. Het interne controleplan bevat een tijdspad om de interne controlewerkzaamheden uit te voeren en conclusies te kunnen trekken als basis en onderbouwing voor de rechtmatigheidsverantwoording. Het interne controleplan dateert van juli 2023. In onze boardletter hebben wij de gemeente een aantal aandachtpunten meegeven en geadviseerd het interne controleplan te actualiseren op basis van de geactualiseerde kadernota rechtmatigheid (oktober 2023). Wij merken op dat het interne controleplan niet is geactualiseerd. Daarnaast worden de interne controlewerkzaamheden niet altijd zichtbaar uitgevoerd, of wordt verwezen naar de eerste of tweede lijn, terwijl de derde lijn zelfstandig (zichtbaar) moet vaststellen dat de transacties rechtmatig zijn. Bovenstaande heeft geleid tot vertragingen in het controleproces. Wij adviseren de gemeente de vastleggingen van de interne controlewerkzaamheden als basis en onderbouwing voor de rechtmatigheidsverantwoording te versterken.

Voor het boekjaar 2023 zijn geen onrechtmatigheden groter dan de rapportagegrens geïdentificeerd met betrekking tot het M&O-criterium.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 21 Bijlagen 2023 240627136C/RR/21

Sociaal domein Sociaal domein | ZIN en PGB-bestedingen De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft – net als in voorgaande jaren – bij de PGB-verantwoordingen voor Jeugd en Wmo over 2023 een controleverklaring met beperking verstrekt. De PGB-bestedingen over 2023 bedragen circa € 2,8 miljoen (2022: € 3,0 miljoen). Voor de gemeente Enschede heeft de accountant van de SVB fouten voor getrouwheid en rechtmatigheid geconstateerd. De geconstateerde fouten zijn echter minimaal voor de jaarrekening van de gemeente Enschede en hebben daardoor geen impact op onze controleverklaring. Uw organisatie voert jaarlijks aanvullende interne-beheersmaatregelen en interne controles uit, zo ook over 2023. Hiermee is voldoende zekerheid verkregen over de prestatielevering en rechtmatigheid van de ZINbestedingen. In dit kader zijn verschillende activiteiten uitgevoerd, waaronder analyses van klachtenregistraties en het herindicatieproces, klanttevredenheidsonderzoeken en mondelinge toetsingen van cliëntreacties. Met de getroffen beheersmaatregelen en uitgevoerde interne controles is voor de ZIN-bestedingen over 2023 voldoende zekerheid verkregen wat betreft zowel de getrouwheid als rechtmatigheid van deze bestedingen.

Actualiteiten Binnen het zorgdomein (WMO en Jeugd) is een landelijke ontwikkeling zichtbaar waarbij de lasten de afgelopen jaren fors zijn toegenomen. Waar dit in eerste instantie hoofdzakelijk kwam door een toenemende zorgvraag zien wij in 2023 dat er met name sprake is van een toenemende zorgzwaarte met betrekking tot de jeugdzorg. Dit betekent dat cliënten vaak een zwaardere en daarmee duurdere vorm van zorg behoeven. De gemeente Enschede wordt hierdoor geconfronteerd met een toenemende zorgvraag, welke aanzienlijke financiële consequenties heeft. Terwijl de zorgkosten stijgen, moet de gemeente tegelijkertijd nauwlettend de budgetten beheren en strategisch alloceren om aan deze groeiende behoefte te voldoen.

Echter, er doet zich een aanhoudend probleem voor: zorginstellingen hebben moeite om aan deze stijgende vraag te voldoen. Capaciteitsbeperkingen en een gebrek aan personeel belemmeren het vermogen van de gemeente om adequate zorg in te kopen, ondanks de beschikbare financiële middelen. Dit resulteert in een kloof tussen wat de gemeente wenst te bieden en wat feitelijk haalbaar is. Het is voor de gemeente essentieel om efficiënte en effectieve oplossingen te vinden die de financiële druk verminderen en tegemoetkomen aan de zorgnoodzaak. De situatie vereist een geïntegreerde aanpak waarbij financiële duurzaamheid en kwalitatieve zorgverlening centraal staan. Indien (een deel van) de kosten structureel hoger blijkt uit te vallen, dan ontkomt u mogelijk niet aan het vrijmaken van structurele middelen om de verwachte toekomstige tekorten te dekken. De gemeente Enschede erkent de urgentie van dit dilemma en de daarmee gepaard gaande financiële en operationele uitdagingen. Dit blijkt ook uit recente gesprekken met de ambtelijke organisatie. Wij adviseren het college om de ingezette koers voort te zetten. Sociaal domein | Jeugdzorgkosten (speerpunt rekeningencommissie) In lijn met de landelijke trend zijn de kosten voor jeugdzorg de afgelopen jaren (fors) gestegen en de verwachting is dat deze ontwikkeling ook komende jaren nog doorzet.

Het nadeel op de Jeugdhulp ten opzichte van de begroting 2023 bedraagt circa € 15,0 miljoen. Dit wordt met name veroorzaakt door een toename van cliënten, een verschuiving naar duurdere zorgvormen zoals verblijfsproducten en hoog specialistische hulp, en een stijging van de uitgaven voor ambulante zorg, met name binnen de GGZ. Andere oorzaken zijn onder andere het nadelige effect van het woonplaatsbeginsel en de doorwerking van de stijging van de inkooptarieven op grond van het onderzoek naar reële prijzen.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Op 19 juni 2023 is de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 en het bijhorend financieel kader definitief vastgesteld. Vanaf juli 2023 is uw gemeente een project gestart om een grondiger inzicht te krijgen in de situatie in Enschede. Het doel van dit project is om een goed onderbouwde strategie voor duurzame jeugdhulp te ontwikkelen. Hierbij streeft de gemeente naar een verminderde afhankelijkheid van intensieve jeugdhulp door een veilige en stabiele opvoeding te bevorderen, binnen de geldende kaders voor passende jeugdhulp. De raad is op verschillende momenten betrokken geweest bij de ontwikkelingen in de jeugdhulp en de voortgang van het project, onder meer door middel van raadsbrieven en een discussienota over duurzame jeugdhulp. Uit de raadsbrief van maart 2024 blijkt dat de financiële tekorten voor jeugdhulp groter worden dan eerder ingeschat. Zo zal vanaf 2025 het verschil tussen de rijksbijdrage voor jeugdhulp en de begrote kosten aanzienlijk zijn. Als er geen verdere maatregelen worden genomen, zullen de tekorten in de komende jaren fors toenemen. Deze herziening wordt veroorzaakt door verschillende factoren, waaronder niet-gecompenseerde tariefstijgingen, aanbestedingsprocessen met aanzienlijke financiële gevolgen, een groeiende vraag naar jeugdhulp en stijgende zorgkosten, en een dalende vergoeding van rijksmiddelen vanaf 2026.

De afspraak met de gemeente raad is gemaakt om begin juni 2024 met concrete voorstellen te komen voor verbeteringen inzake de beheersing van jeugdzorgkosten. Wij adviseren u de financiële ontwikkelingen in de jeugdzorg te blijven monitoren en tijdig concrete maatregelen te treffen om de financiële tekorten te beheersen.

Interne beheersing

Accountantsverslag 22 Bijlagen 2023 240627136C/RR/22

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo 2023 ad € 8,6 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2024 e.v. nog te realiseren baten ad € 60,2 miljoen en lasten ad € 54,4 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. Ultimo 2023 gaat het om 7 individuele projecten. De gemeente Enschede schat ultimo 2023 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 66,3 miljoen bedraagt (2022: € 62,7 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen.

Deze voorziening is voor een bedrag van € 57,3 miljoen in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie en voor € 9,0 miljoen als voorziening gepresenteerd. Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording.

Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk

Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen)

De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: •

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.

•

Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?

•

Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen?

•

Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?

•

Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?

80 75 70 65 60 55 50 45 40 2020

2021

2022

2023

Verliesgevende grondexploitaties Ontwikkeling voorziening

De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Accountantsverslag 23 Bijlagen 2023 240627136C/RR/23

Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen:

Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2023 voor € 1,6 miljoen (2022: € 3,2 miljoen) aan tussentijdse winst genomen op de volgende grondexploitatiecomplexen: Brunink, Roombeek, BIW II, Euregiobedrijvenpark II, Versneld Modulair Bouwen, Kennispark, Moskee Wethouder Beversstraat en Diekman S&L.

Aandachtspunten grondexploitaties

Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties

•

Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.

•

Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?

Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet).

Daarnaast is de situatie rondom het project ‘’Versnelling Cromhoff’’ eveneens ongewijzigd. Versnelling Cromhoff behelst de herontwikkeling van een terrein dat oorspronkelijk bedoeld was voor bedrijfsontwikkeling, maar vanwege de focus op andere bedrijfslocaties niet verder uitgewerkt is. In 2021 is de gemeente gestart met onderzoek en gesprekken met externe partijen om de mogelijkheden voor ontwikkeling van deze locatie te verkennen, met name gericht op woningbouw, in lijn met de Omgevingsvisie 2022 van de gemeente. Eind 2022 werd de Woondeal ondertekend, waarin de locatie Cromhoff is opgenomen als woningbouwlocatie.

•

Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.

•

Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).

De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2023 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd) en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is. Tussentijdse winstneming In lijn met de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ van de commissie BBV moeten gemeenten voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen. Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten.

Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering (zoals project Centrumkwadraat) normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt. Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat de grondexploitaties Centrumkwadraat, Cromhoff, Leuriks-Oost en OostkransUsseleres de belangrijkste projecten binnen uw gemeente zijn, deze hebben wij geselecteerd voor nadere controle. Van deze projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens de getroffen verliesvoorziening of de verantwoorde (tussentijdse) winstneming gecontroleerd.

Gezien de verhoogde complexiteit van bepaalde onderdelen binnen de grondexploitatie Centrumkwadraat, hebben wij eveneens specialisten ingeschakeld bij het beoordelen van de toepassing van de juiste methodiek, de aannames, de berekeningen en de consistente toepassing van de betrokken modellen en/of de van toepassing zijnde financiële verslaggeving.

Kernpunten van de jaarrekeningcontrole

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

In het accountantsverslag van de gemeente Enschede van vorig jaar werd opgemerkt dat het bestemmingsplan voor het project CentrumkwadraatMolenstraat Zuidzijde nog niet onherroepelijk was. Deze situatie is onveranderd gebleven dit jaar en is wederom toegelicht in de jaarrekening.

Bij de jaarrekening van 2022 bleek dat, vanwege het ontbreken van een concreet plan voor woningbouw en het feit dat dit plan nog niet aan de raad was voorgelegd, het volgens het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten (Bbv) niet mogelijk was om het project 'Versnelling Cromhoff' als zodanig te waarderen. Daarom werd de waardering in de jaarrekening gebaseerd op de oorspronkelijke bestemming, zijnde bedrijfslocaties. Wij hebben begrepen dat vorderingen zijn gemaakt in de gesprekken met externe partijen, resulterend in een intentieovereenkomst. Momenteel wordt er naar gestreefd om tot een samenwerkingsovereenkomst te komen, waarbij een mediator is ingeschakeld om de laatste discussiepunten te beslechten. De verwachting is dat in 2024 een definitieve overeenkomst kan worden bereikt. Ondanks deze voortgang is er nog geen definitief akkoord bereikt. Om die reden blijft de waardering in de jaarrekening ongewijzigd ten opzichte van voorgaand jaar. Wij onderschrijven nog steeds het standpunt van het college in deze kwestie.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=enschede&id=930badb0-2474-4b00-8df7-355abe41c895