Gebiedsprofielen_Eindproduct

GEBIEDSPROFIELEN BINNENSTAD ENSCHEDE DE PROFIELEN

INHOUDSOPGAVE SAMENVATTING

4

VOORAF

7

1. AANLEIDING EN TOTSTANDKOMING

8

2. DE BINNENSTAD IN PERSPECTIEF

10

3. DIEP GEWORTELD, HOOG GEGROEID 

15

Dit document is opgesteld door RUIMTEVOLK en het resultaat van een samenwerkingsproces met de gemeente Enschede en andere binnenstadspartners. Het copyright van de beelden, kaarten en foto’s berust bij RUIMTEVOLK tenzij anders aangegeven. Hoewel aan de inhoud en samenstelling van dit rapport de grootst mogelijke zorg is besteed, is het mogelijk dat informatie onjuist of onvolledig is. RUIMTEVOLK aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor de volledigheid en juistheid van de gegeven informatie. Aan de inhoud van dit rapport kunnen geen rechten worden ontleend. Dit document is niet voor commercieel gebruik.

4. DE BINNENSTAD IN SAMENHANG

19

Versie 2 Datum: mei 2024

5. ZES GEBIEDSPROFIELEN VOOR DE BINNENSTAD 

24

Yara Alnashawati Maaike Postma Anne Seghers

6. ROUTEKAART UITVOERING 

52

BIJLAGE

56

Ontdekkwartier  Lokaalkwartier  Winkelkwartier  Cultuurkwartier  Innovatiekwartier  Uitgaanskwartier 

2

COLOFON

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

25 30 34 39 43 48

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

SAMENVATTING De binnenstad van Enschede is voortdurend in beweging, gedreven door (landelijke) trends zoals online winkelen, maar ook door de groei van de stad Enschede als stad. Dit vraagt om een heldere en stevige positionering van de binnenstad naar de toekomst toe en de verschillende deelgebieden daarbinnen. Om dit te ondersteunen, zijn gebiedsprofielen opgesteld. Deze profielen bieden richting voor de gewenste sfeer, functies en karakter van verschillende gebieden binnen de stad. Ze bevorderen een gezond ondernemersklimaat door investeringen en ontwikkelingen te stroomlijnen. Zo blijft de binnenstad het kloppende hart van Enschede, rekening houdend met haar eigenheid en toekomstige uitdagingen. Naar 2040 toe groeit Enschede uit naar een volwassen en bruisend stedelijk centrum, omringd door nieuwe woningen die diverse huishoudens aantrekken. De binnenstad straalt steeds meer allure uit met hoogwaardige openbare ruimtes en een groen karakter. Het is een levendige universiteitsstad met innovatieve hubs en aantrekkelijke woon- en werkopties. De uitbreiding aan de noord- en westzijde geeft de binnenstad een hoogstedelijk gevoel met veel groene ruimtes en recreatieve activiteiten. Naast haar reputatie als winkelbestemming biedt Enschede in de toekomst een breed scala aan culturele attracties, waardoor het een populaire bestemming is voor een weekendje weg.

Op basis van huidige kwaliteiten en toekomstige kansen zijn zes gebieden gedistilleerd. Elk gebied kent een eigen karakter, sfeer en identiteit. Alle gebiedsprofielen kennen een gemengd programma, maar de mix is uniek per gebied.

4

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

Innovatiekwartier Het Innovatiekwartier in Enschede ondergaat een transformatie naar een gelaagd en innovatief gebied. Nieuwe elementen worden toegevoegd aan de rijke mix van historische en moderne architectuur. Focus in het gebied ligt op techniek, innovatie en creativiteit. De openbare ruimte kenmerkt zich door een gezonde leefomgeving en door publieksfuncties op strategische plekken krijgt het gebied een stedelijk karakter. Cultuurkwartier Dit cultureel dynamische gebied wordt gekenmerkt door hoogwaardige culturele instellingen én ruimte voor opkomende kunstenaars. De publieke ruimte bruist met kunst, muziek en levendigheid dankzij de groeiende diversiteit aan functies, waaronder horeca en publieksfuncties. Winkelkwartier Het Winkelkwartier is een modern stedelijk gebied met een mix van moderne en historische architectuur. Het is een detailhandelsgebied met grote internationale modeketens en een levendige markt op het Van Heekplein. Voor de toekomst wordt diversificatie naar (dag)horeca, leisure en wonen op verdiepingen essentieel om het gebied rendabel en aantrekkelijk te houden.

Lokaalkwartier Het Lokaalkwartier, gelegen aan de noordoostzijde van het stadscentrum van Enschede, is historisch geworteld langs oude uitvalswegen. Van oudsher een centrum van ambacht en handel, evolueert het gebied nu naar een divers stedelijk landschap met wonen, werken, winkels en horeca. De toekomst richt zich op een duurzame, groene levensstijl met ambachtelijke en sociale ondernemingen, terwijl de Performance Factory een bruisend centrum blijft voor kunst, cultuur en bedrijvigheid. Ontdekkwartier Het Ontdekkwartier binnen het ‘ei’ van Enschede staat voor een toekomst vol diversiteit, inclusiviteit, cultuur en innovatie. De stedenbouwkundige structuur van het ‘ei’ wordt beter leesbaar en biedt ruimte voor uitbreiding van kunst, unieke detailhandel, nieuwe horecaconcepten en creatieve werkplekken. Uitgaanskwartier Het Uitgaanskwartier, rondom de Oude Markt, heeft een diepgewortelde historie en is de ontmoetingsplek voor bewoners, studenten en bezoekers. De sfeer blijft ook in de toekomst levendig met terrassen en evenementen. De focus ligt op nieuwe (horeca) concepten, het opwaarderen van verouderde gevels en studie- en werkplekken op verdiepingen.

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

5

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

VOORAF Met trots presenteren wij u de gebiedsprofielen voor de binnenstad van Enschede. Dit document markeert een belangrijke stap in de ontwikkeling van ons centrum. Het is een product van en voor de stad en het resultaat van een nauwe samenwerking tussen de gemeente en diverse andere binnenstadspartners. In dit document werpen we niet alleen een blik op het heden, maar kijken we vooral vooruit naar de toekomst van onze dynamische stedelijke binnenstad.

Enschede maken we samen. En daar hebben we u dan ook hard bij nodig. We nodigen u daarom uit om dit document te verkennen en uzelf onder te dompelen in de toekomst van de binnenstad van Enschede. Samen bouwen we aan een bruisend centrum dat trots is op zijn verleden en klaar is voor de uitdagingen van morgen. Jeroen Diepemaat Wethouder Stadsdeel Centrum

De binnenstad van Enschede verandert voortdurend. Gedreven door zowel lokale als nationale trends. Van de opkomst van online winkelen tot de groei van de stad zelf. Het zijn dergelijke ontwikkelingen die vragen om een heldere visie en een doordachte strategie. De Gebiedsprofielen bieden precies dat: een kompas om de binnenstad te positioneren en te ontwikkelen tot een bloeiend en toekomstbestendig stadscentrum. Dit document neemt u mee op een reis door de zes karakteristieke gebieden die samen de binnenstad van Enschede vormen. Van het bruisende Uitgaanskwartier tot het grensverleggende Innovatiekwartier. Elk gebied heeft zijn eigen unieke identiteit en potentieel. Met de Gebiedsprofielen streven we ernaar om deze identiteit te versterken en te benutten. Terwijl we tegelijkertijd inspelen op de behoeften van de groeiende stad. De totstandkoming van deze profielen was een gezamenlijke inspanning, met de betrokkenheid van een diverse groep binnenstadspartners. Van bewoners en ondernemers tot culturele instellingen en vastgoedpartijen. Iedereen heeft zijn stem laten horen. Dit illustreert niet alleen de betrokkenheid bij de binnenstad, maar ook de gezamenlijke wens om te werken aan de toekomst van Enschede. Als we vooruitkijken naar 2040, zien we een stad die verder uitgroeit tot een levendig en divers stedelijk centrum.

Met hoogwaardige voorzieningen, groene openbare ruimtes en een bloeiend cultureel leven. De binnenstad is een magneet voor bewoners, bezoekers en ondernemers. De Gebiedsprofielen vormen de bouwstenen voor deze toekomst, waarbij elke stap zorgvuldig is overwogen.

7

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

1. AANLEIDING EN TOTSTANDKOMING Met de Ambitie- en Actieagenda Binnenstad heeft Enschede een duidelijke koers uitgezet over hoe ze als stad aan de binnenstad wil werken. Een speerpunt hierin was het ontwikkelen van gebiedsprofielen voor de binnenstad. Voortbouwend op het Actieplan Binnenstad en aansluitend op de Ontwikkelagenda Economie 2040 zijn de gebiedsprofielen te zien als een leidraad waarlangs Enschede haar binnenstad kan ontwikkelen; een leidraad die gezamenlijk ontwikkeld én gedragen wordt door binnenstadspartijen. Met de kwaliteitslag die dit in de binnenstad gaat brengen werken we aan een ‘Aantrekkelijk Enschede’. De afgelopen maanden is met een grote en diverse groep binnenstadspartijen gewerkt aan het vormgeven van deze gebiedsprofielen. De opkomst, inbreng en het enthousiasme van deelnemers was enorm. Dit laat des te meer zien dat veel mensen de kwaliteiten van de stad waarderen en graag bijdragen aan de versterking naar de

toekomst. Dat de binnenstad van Enschede een plek is om trots op te zijn en dat mensen hun schouders eronder willen zetten om te zorgen dat dat in de toekomst ook zo blijft. De gebiedsprofielen geven enerzijds een binnenstadsbrede blik op de toekomst: wat voor binnenstad wil Enschede zijn? Welke ambities leven er? Anderzijds zijn de gebiedprofielen een stevig handvat voor de beoogde sfeer, kwaliteiten en ruimtelijkprogrammatische keuzes per deelgebied. Dit biedt houvast bij bijvoorbeeld (her)ontwikkelingen en het toebedelen van functies, branches en formules. Leeswijzer Dit document start met het duiden van de urgentie: waarom is het belangrijk voor de binnenstad van Enschede om gebiedsprofielen te hebben? Hiertoe wordt de binnenstad van Enschede in perspectief geplaatst:

welke ontwikkelingen komen op de binnenstad af? Welke zaken gaan goed en waar is verbetering noodzakelijk of gewenst. Vervolgens omschrijft hoofdstuk 3 het toekomstverhaal voor de Enschedese binnenstad. Dit omvat een overkoepelende visie op de toekomst van de binnenstad: het schetst waar Enschede idealiter staat over pakweg 15 jaar. Dit is vervolgens uitgewerkt in drie raamwerkkaarten. Deze kaarten geven inzicht in de grote structuren in de stad op het gebied van groen, programma (functies), mobiliteit en openbare ruimte. Hoofdstuk 4 is waar dit document om draait: de gebiedsprofielen. In de gebiedsprofielen zijn de ambities uit het toekomstverhaal concreet vertaald per deelgebied en is aangegeven welke acties nodig zijn om deze ambities te verwezenlijken. Het laatste hoofdstuk beschrijft de stappen richting uitvoering: hoe wordt er de komende jaren gewerkt aan de realisatie van deze acties?

Overzicht van de verschillende stappen en producten die aan de orde komen.

8

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

Totstandkoming gebiedsprofielen De binnenstadsprofielen zijn in samenspraak met een grote en diverse groep partners van de binnenstad tot stand gekomen. In de periode van september 2023 tot maart 2024 hebben een drietal Binnenstadslabs plaatsgevonden. Tijdens de binnenstadslabs was een brede vertegenwoordiging uit de stad aanwezig: van bewoners en studenten tot ondernemers en van onderwijs- en culturele instellingen tot vastgoedpartijen (voor een volledig overzicht zie bijlage). Samen hebben ze nagedacht over de binnenstad van de toekomst. In het eerste binnenstadslab stond het toekomstverhaal centraal. Deelnemers dachten na over een overkoepelend en wervend verhaal van en voor de toekomst van Enschede. Het tweede binnenstadslab stond in het teken van de raamwerkkaarten en een eerste aanzet van de gebiedsprofielen. In het laatste lab hebben de deelnemers verschillende gebiedsprofielen nog eens onder de loep genomen en deze aangescherpt. Al met al waren het inspirerende bijeenkomsten waar enthousiasme is ontstaan om verder aan de slag te gaan met de uitvoering van de gebiedsprofielen.

Impressie van binnenstadslabs #4

9

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

Impressie van binnenstadslabs #1, #2 en #3

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

2. DE BINNENSTAD IN PERSPECTIEF HET HOE EN WAAROM VAN DE GEBIEDSPROFIELEN De binnenstad van vroeger én die van de toekomst Het is nauwelijks voor te stellen, maar nog geen vijftig jaar geleden domineerde de auto nog het beeld op de Oude Markt. Ook de Kalanderstraat en de Korte Hengelosestraat hadden een heel andere functie en uitstraling dan nu het geval is: er werd geflaneerd en het was ‘zien en gezien worden’. Dat de binnenstad verandert, is dus van alle tijden. De ontwikkelingen in de Enschedese binnenstad staan niet stil, ook nu niet. Dit geldt overigens niet alleen voor Enschede: overal in Nederland hebben binnensteden te maken met veranderende omstandigheden. Een belangrijke ontwikkeling vormen de verschuivingen in het winkellandschap. Mensen kopen steeds vaker en steeds meer zaken online. Hierdoor is in binnensteden een omslag te zien van ‘place to buy’ naar ‘place to be’: beleving, ervaring en ontmoeting worden steeds belangrijker voor de aantrekkelijkheid van de Enschedese

Oude Markt

binnenstad. Daarnaast groeit Enschede de komende jaren door naar een stad met ruim 170 duizend inwoners. Een groot deel van deze groei zal landen in het gebied direct rondom de binnenstad, bijvoorbeeld in de spoorzone Hengelo - Enschede (SHE), de Kopboulevard en Centrumkwadraat. Hierdoor zullen steeds meer mensen in de toekomst van de binnenstad gebruik maken: de betekenis en de relevantie van de binnenstad zal toenemen. Tegelijkertijd leveren deze ontwikkelingen ook nieuwe ‘trekkers’ op, aan de randen of zelfs buiten je binnenstad. Er komen meerdere interessante en gemixte plekken bij in Enschede: hoe zorg je dat de binnenstad het hart van de stad blijft?

gebiedsprofielen geven richting aan de gewenste sfeer, de functies en het karakter van een gebied. Daarbij is voortgebouwd op de gelaagdheid die reeds te vinden is in de Enschede binnenstad: het ‘ei’ (het Middeleeuwse ovalen stratenpatroon dat de kern van de binnenstad omringt) vormt daarin een belangrijke basis, maar ook de creativiteit en innovatie die de stad Enschede kenmerkt, kleurt de gebiedsprofielen.

Om hierop een antwoord te geven zijn de gebiedprofielen opgesteld: ze zijn een handvat om bewust te werken aan een binnenstad die Enschede wil zijn en verdient. De

De gebiedsprofielen ondersteunen ook een gezond ondernemersklimaat: ze maken scherp waar en welke investeringen gewenst zijn. Maar ook biedt het houvast bij het maken van keuzes over welke ontwikkelingen en functies waar passen. Dit voorkomt enerzijds een lappendeken aan initiatieven en projecten, maar ook voorkomt het onnodige concurrentie. De gebiedsprofielen zetten immers in op het vergroten van de diversiteit aan gebieden, aanbod en doelgroepen, waardoor de koek groter wordt.

Kalanderstraat - Langestraat

Korte Hengelosestraat

Historische foto’s (bron: beeldbank Enschede)

10

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

SHE: SPOORZONE HENGELO - ENSCHEDE Kortom, de gebiedsprofielen geven handvatten om in te spelen op belangrijke trends en ontwikkelingen, vertrekkend vanuit de eigenheid van de stad. Dit, zodat de binnenstad ook in de toekomst het visitekaartje van Enschede blijft.

Hier komen stedelijke dynamiek, mobiliteit en toptechnologie samen met ontspanning en landschap.

TRENDS Van place to buy naar place to be en to meet Gestuwd door e-commerce veranderen winkelgebieden in toenemende mate van place to buy naar place to be en place to meet. De focus verschuift van winkelen naar beleven en ervaren en de binnenstad als verblijfs- en ontmoetingsplek. Concreet betekent dit dat de rol van retail kleiner wordt, en andere functies zoals wonen, werken, onderwijs, cultuur en leisure belangrijker worden. Er treedt meer functiemenging op en wordt steeds meer geïnvesteerd in het onderscheidend vermogen, waarbij een hoogwaardige inrichting van de openbare ruimte steeds belangrijker wordt.

Wonen in en om de binnenstad De ambitie van de gemeente Enschede is om te groeien naar een stad met ruim 170.000 inwoners en een hoogstedelijk karakter. De focus ligt hierbij op het vasthouden van jonge talenten. De gemeente ziet een belangrijke rol voor het Centrumkwadraat, dit gebied biedt jonge mensen een dynamisch, stedelijk en divers milieu dichtbij de binnenstad en op loopafstand van het treinstation.

11

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

PERFORMANCE FACTORY De Performance Factory is een bruisende plek voor onderwijs, kunst, cultuur, sport en ondernemerschap.

CONNECT- U Connect-U is een unieke Stadscampus in het hart van Enschede, met inspirerende werk- en studieplekken en een prettige woonomgeving. GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

De stand van de binnenstad anno 2023 Alvorens een stip aan de horizon wordt gezet met het toekomstbeeld in het volgende hoofdstuk is het goed om stil te staan bij de binnenstad van nu. Wat gaat er goed? Wat kan er beter? Aan het begin van dit traject is een uitgebreide analyse gemaakt over de huidige stand van de binnenstad. De hele analyse is terug te lezen in de bijlage: Nulmeting en Benchmark. Hieronder volgen de belangrijkste conclusies.

→ Enschede is een studentenstad en huisvest niet alleen de Technische Universiteit Twente, maar ook het Saxion, ROC van Twente en Artez. Toch staat de stad niet bekend om het bruisende studentenleven. Hier liggen kansen om techniek, innovatie en creativiteit meer zichtbaar te maken in de stad en dit herkenbare profiel ook naar buiten toe te communiceren.

→ De geschiedenis van Enschede is rijk en gelaagd. Er zijn veel aanknopingspunten om het verhaal van de stad te vertellen. Tot halverwege de 19e eeuw bestond de binnenstad van Enschede uit een grachtengordel. In 1862 is de gracht gedempt, maar het stratenpatroon is nog altijd herkenbaar. Vanwege de vorm van deze voormalige grachtengordel wordt dit ook wel het ‘ei’ genoemd. Het ‘ei’ is een herkenbaar patroon en biedt mogelijkheden om de structuur van de binnenstad beter leesbaar te maken, zowel in openbare ruimte als in programmatische invulling. → De binnenstad kent een sterke mix aan functies, van winkelen, horeca, wonen, werken en recreatieve voorzieningen. De afgelopen jaren is er flink geïnvesteerd in de binnenstad en dit werpt zijn vruchten af. Enschede is ook uniek in de regio als het gaat om het culturele aanbod. Hier liggen kansen om dit nog beter uit te dragen en in de schijnwerpers te zetten.

Het aanbod is divers en cultuur is goed vertegenwoordigd (bron: eigen beeldmateriaal)

→ Het verzorgingsgebied van de binnenstad is groot in de regio. Met name bij de Duitse bezoeker is de binnenstad in trek. Toch kent de binnenstad relatief weinig overnachtingsplekken, hier liggen kansen om bezoekers van buiten de regio te trekken en voor langere tijd te boeien in de stad. Winkelen, cultuur, wonen en werken: verschillende functies komen samen

12

in de binnenstad (bron: eigen beeldmateriaal) BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

→ Enschede is met ruim 160.000 inwoners de grootste stad van Overijssel en heeft een uniek profiel door de combinatie van de regionale functie, de ligging in het Twents landschap, de Universiteit, Saxion en ARTeZ. De stedelijke uitstraling en profilering naar buiten toe die passen bij een groeiende stad van deze omvang en een universiteitsstad ontbreekt. Er ligt een grote kans en momentum om dit stedelijke profiel te laten groeien en de bescheidenheid te laten varen.

→ Enschede kent een mooie aaneenschakeling van stadsruimten van het Stationsplein tot het Van Heekplein. Op een heel aantal plekken is de verblijfskwaliteit op orde, andere plekken behoeven opwaardering. Daarnaast liggen er kansen om een dwaalnetwerk in de stad te creëren. Het ‘ei’ leent zich hier uitstekend voor. Eenduidige bestrating, een familie aan inrichtingselementen, groenstructuren en een opgeruimde inrichting kunnen hierbij helpen. → Vergroening is een belangrijke opgave in het licht van klimaatverandering en klimaatadaptatie. Enschede kent een aantal sterke groene structuren, maar in het centrum is vergroening vooral een opgave. → Veiligheid is een belangrijke opgave in Enschede. Op sommige plekken laat de ervaren veiligheid te wensen over. Om de sociale veiligheid op straat te verbeteren, is het belangrijk om de ‘ogen op straat’ te vergroten. → De binnenstad is zeer goed bereikbaar met de auto en het openbaar vervoer. Ook per fiets is de bereikbaarheid op orde. In de binnenstad is de fiets overal welkom, dit kent ook een keerzijde door de vele geparkeerde fietsen in de openbare ruimte. Er kan letterlijk en figuurlijk ruimte worden gemaakt op straat.

Potentie voor techniek, innovatie en creativiteit als uithangbord (bron: eigen beeldmateriaal)

De binnenstad kent mooie en beschutte plekken in de openbare ruimte (bron: eigen beeldmateriaal)

13

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

3. DIEP GEWORTELD, HOOG GEGROEID TOEKOMSTVERHAAL 2040 Het toekomstverhaal 2040 beschrijft een voorstelbare toekomst voor de binnenstad van Enschede. Het is een overkoepelend en wervend verhaal dat als basis dient voor de raamwerkkaarten en gebiedsprofielen. Dit toekomstverhaal is geschreven vanuit 2040, alsof de ambities al realiteit geworden zijn.

15

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

DIEP GEWORTELD, HOOG GEGROEID In 2040 is Enschede uitgegroeid tot een volwassen en stedelijk hart in een verbonden regio. De jas van bescheidenheid heeft de stad van zich afgegooid. In de jaren ‘20 werden er in de directe omgeving van de binnenstad veel woningen bijgebouwd. De woningen voor studenten, één- en tweepersoonshuishoudens, senioren en starters vormden een nieuwe schil rondom het ‘nest’. Tegelijkertijd is de geschiedenis en het erfgoed van de stad de smaakmaker van de stad gebleven. Door de nieuwe architectuur van de jaren ‘20 is juist een nieuwe laag toegevoegd aan het rijke verhaal van de stad. Die nieuwe laag is in architectuur en opzet dan ook duidelijk herkenbaar, het heeft echt wat toegevoegd aan de stad. Een nieuw architectonisch icoon heeft de stad op de kaart gezet. De binnenstad van Enschede heeft in 2040 allure. De openbare ruimte heeft een flinke kwaliteitsslag gekregen en daarmee is het ‘ei’ als herkenbare structuur weer in ere hersteld. Grote delen van het ‘ei’ hebben zich ontwikkeld tot interessante straatjes met een lokaal karakter. Hier vind je de interessante boutiques, kleine winkeltjes, ateliers en gezellige koffietentjes. De wegvindbaarheid is verbeterd en tegelijkertijd blijft er voor bezoekers steeds wat nieuws te ontdekken in de stad.

De binnenstad heeft een groen karakter, groene daken, groene gevels en robuuste boomstructuren maken dat het hitte-eiland effect is verminderd en de verblijfskwaliteit juist flink is toegenomen. Het is goed toeven in de binnenstad, ook als je geen drankje bestelt op het terras ben je welkom om hier te verblijven. De binnenstad is de huiskamer van Enschede. Enschede is in 2040 een bruisende en levendige universiteitsstad. De doorgroeimogelijkheden voor zowel

16

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

wonen áls werken zijn met beide handen aangegrepen. De Universiteit Twente is zichtbaar aanwezig in de binnenstad. Studieplekken, innovatiehubs, dynamische werkplekken voor start-ups en nieuwe musea zijn een toevoeging aan de stad. Er is daarnaast een heel ecosysteem ontstaan rondom technisch talent. Op die manier weet Enschede in 2040 jonge professionals aan zich te binden. De binnenstad van Enschede is de afgelopen jaren flink gegroeid. Aan de noord- en westzijde van de binnenstad zijn er veel woningen bij gekomen. Dit nieuwe deel van de stad voelt echt als een hoogstedelijk onderdeel van het centrum. In de openbare ruimte is veel ruimte voor groen, maar ook stedelijke sport- en spelactiviteiten zijn hier te vinden. Nog altijd staat Enschede in de EU-regio bekend als winkelcentrum van de regio. Maar de stad is veel meer dan een openlucht shopping mall. Bezoekers komen naar de stad voor een dagje uit. Winkelen in het lage-, middenen hogere segment, de vele theaters en bioscopen en het culinaire aanbod maken een bezoek aan Enschede een ware belevenis. Naast de reuring van de activiteiten weten de binnenstadbewoners nog voldoende rustige plekjes te vinden. Groene pleintjes en speelplekken in de openbare ruimte dragen daaraan bij. Daarnaast zijn de binnentuinen een oase van rust in een levendige binnenstad.

De veiligheid is de laatste jaren flink verbeterd door het juiste programma op de juiste plek en meer ogen op straat.

de museumfabriek zijn door de aanloopstraten goed verbonden met de binnenstad. Als bezoekers een weekend blijven, pakken zij ook vaak de fiets naar de omgeving. Enschede is geworteld in en verbonden met het Twentse coulisselandschap.

VIJF PIJLERS VOOR ENSCHEDE IN 2040 Uit het toekomstverhaal zijn een aantal pijlers te destilleren. De vijf pijlers kennen elk een eigen focus en zijn vervolgens thematisch uitgewerkt in ambities. De pijler ‘binnenstad met allure’ gaat over de openbare ruimte. In de pijler ‘binnenstad maakt de sprong’ worden ambities op het gebied van nieuwbouw, groei en wonen uitgelicht. ‘Binnenstad met divers programma’ gaat in op het programma van de binnenstad. In de pijler ‘Binnenstad als uithangbord voor innovatie, techniek en creativiteit’ worden ambities uitgewerkt om het TIC profiel nog sterker vorm te geven. De laatste ambitie ‘binnenstad geworteld en verbonden’ gaat over de relevantie van de binnenstad naar de regio en de rijke geschiedenis.

Enschede staat steeds vaker in de boekjes als stad voor een gezellig weekendje weg. De binnenstad heeft toeristen veel te bieden, maar het aanbod van Enschede als geheel en de regio maakt het nog interessanter. Het Roombeek cultuurcluster met Rijksmuseum Twenthe en

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

1. Binnenstad met allure → De openbare ruimte is eenduidig, herkenbaar, schoon, heel en veilig. → Het ‘ei’ is een herkenbaar patroon in de openbare ruimte en inrichting. → Binnenstad is een prettige verblijfsplek, met mogelijkheden om te verblijven zonder te consumeren. → De geschiedenis van de stad wordt verteld en uitgedragen, bijvoorbeeld door het aanlichten van historische panden of plekken van culturele betekenis. → Robuuste groenstructuren vormen de groene basis van de binnenstad. Ze zijn van hoge kwaliteit en dragen bij aan wegvindbaarheid en gaan hittestress tegen. → Naast het versterken van de robuuste groenstructuren liggen er mogelijkheden om lokaal en op straatniveau te vergroenen. → De plint (gevel op de begane grond) is van hoge kwaliteit en draagt bij aan de beoogde sfeer op straat.

17

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

2. Binnenstad maakt de sprong → De sprong over het ‘ei’ en het spoor maken van Enschede een volwassen en hoogstedelijk hart. → Nieuwbouw rondom het ‘ei’ en het ‘nest’ voegen een nieuwe laag toe aan de historische lagen van de stad. → Spraakmakende, goede en stedelijke architectuur zet Enschede op de kaart. → Woningen voor studenten, één- en tweepersoonshuishoudens, starters en gezinnen worden in en om de binnenstad toegevoegd. → Het station speelt een belangrijke rol in de toegankelijkheid van het centrum. Daarnaast is er ruimte voor (nieuwe) concepten voor deelmobiliteit.

3. Binnenstad met divers programma → De straten in het ‘ei’ kennen een aaneengesloten binnenstadsprogramma met interessante boutiques, (kleine) winkeltjes, ateliers en gezellige koffietentjes. → Een krachtig dwaalnetwerk met een afwisseling aan verrassende straten, pleinen en functies maken de stad blijvend interessant. → De binnenstad heeft ‘ogen op straat’ door het toevoegen van publieksfuncties op de begane grond. Dit draagt bij aan het gevoel van veiligheid. → Groene pleintjes en speelplekken zijn ontmoetingspunten voor bewoners en bezoekers. → De binnenstad kent voldoende ruimte om prettig te wonen in de binnenstad, passende woningtypologieën (voor kleinere huishoudens en ouderen).

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

4. Binnenstad als uithangbord voor techniek, innovatie en creativiteit → Studieplekken, innovatiehubs, dynamische werkplekken voor start-ups vormen een ecosysteem voor technologie en innovatie. → Universiteit Twente is zichtbaar aanwezig in de binnenstad, wat de stedelijke dynamiek in en om de binnenstad versterkt. → Innovaties en creaties van verschillende onderwijsinstellingen zijn zichtbaar en toegankelijk in de stad. → Het rauwe randje kleurt de stad: de creatieve broedplaatsen zijn een bron van inspiratie. → De binnenstad biedt doorgroeimogelijkheden voor zowel wonen en werken. → Kunst en cultuur zijn zichtbaar in de openbare ruimte en moderne architectuur draagt bij aan het technisch en innovatief profiel van de stad. → Het culturele programma en alle evenementen kennen een heldere samenhang en dragen bij aan het gezicht

18

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

van Enschede naar buiten toe, zowel lokaal als regionaal en nationaal. 5. Binnenstad regionaal geworteld en verbonden → De aanloopstraten vormen een waardig welkom van de binnenstad. Ze vormen een natuurlijke verbindingen naar de binnenstad en een geleidelijke en aantrekkelijke overgang naar de binnenstad. → Een volwaardig cultureel en culinair aanbod maken een bezoek aan Enschede de moeite waard voor de Nederlandse toerist. → Het Enschedese erfgoed maakt de binnenstad tot een gewortelde en gekoesterde plek. → Enschede is dé winkelstad van de regio, ook voor de Duitse bezoekers. → De binnenstad kent goede verbindingen naar het Roombeek cultuurcluster, het Rijksmuseum Twenthe, de museumfabriek en het Twents coulisselandschap.

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

4. DE BINNENSTAD IN SAMENHANG EEN RUIMTELIJK EN PROGRAMMATISCH RAAMWERK De gebiedsprofielen leggen de basis voor het werken aan de Enschedese binnenstad. De verschillende deelgebieden zijn echter onlosmakelijk met elkaar verbonden. De binnenstad is immers één gebied, met verschillende kleuren en accenten. Om de samenhang te borgen en de eenheid op het gebied van groen, openbare ruimte en mobiliteit te benadrukken, zijn in dit hoofdstuk drie raamwerkkaarten opgenomen. Per raamwerkkaart is aangegeven wat de koers is. De raamwerkkaarten vormen de paraplu waaronder de gebiedsprofielen zijn uitgewerkt.

RAAMWERK GROEN Inzet naar de toekomst → Versterken en ontwikkelen van de stedelijke hoofdgroenstructuur en de primaire groenstructuren tot robuuste groenstructuren. Deze hebben bij voorkeur - en waar mogelijk - beplanting in de volle grond. Deze structuren dragen bij aan het terugdringen van klimaatstress en hitte-eiland effect. → Versterken van de secundaire groene verbindingen, als aanvulling op de robuuste groenstructuren. Dit gaat om kleinschalige vergroening zoals gevelgroen, groene plantenbakken en groene daken. → Verkennen van de mogelijkheden om kabels en leidingen in de ondergrond te ordenen wanneer de straat open gaat.

19

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

→ Creëren van prettige verblijfsplekken waar bezoekers kunnen verblijven zonder te consumeren, passend bij de sfeer en identiteit van het betreffende gebiedsprofiel. Randvoorwaarde hiervoor is dat de sociale veiligheid is gewaarborgd, bijvoorbeeld door voldoende ‘ogen op straat’. → Mogelijkheden creëren om ook op kleiner schaalniveau te vergroenen, binnen het karakter van het gebiedsprofiel. → Inzetten op goed en regulier beheer van de groene structuren en openbare ruimte in de binnenstad, om de kwaliteit ook naar de toekomst te borgen. → Mogelijkheden om water in de stad te brengen onderzoeken, dit om de beleving en de identiteit van de openbare ruimte te versterken, bijvoorbeeld op een plein. → Zoeken naar mogelijkheden om groene verblijfsplekken te creëren, juist op plekken waar de komende jaren nieuwe woningen worden gebouwd in en om de binnenstad.

RAAMWERK OPENBARE RUIMTE Inzet naar de toekomst → Versterken van het wandelnetwerk tussen het station en het Van Heekplein en de twee cirkels van het ‘ei’, door in te zetten op een herkenbare openbare ruimte en een beleefbaar programma op de begane grond, passend bij het gebiedsprofiel. De wegvindbaarheid wordt hiermee verbeterd en de binnenstad aantrekkelijker. → Concentreren van functies in de bestaande aanloopstraten in de directe omgeving van de binnenstad. En daarmee inzetten op cruciale schakels - tussen de aanloopstraten en de entrees van de binnenstad - op een gevulde begane grond met programma en goede openbare ruimte, dit moet bijdragen aan de vindbaarheid van de binnenstad. → Herinrichting van de logische verbindingsroutes richting de binnenstad waar nodig, zodat de binnenstedelijke sfeer al voelbaar is. De logische verbindingsroutes dragen bij aan de vindbaarheid van de binnenstad. → Aanleggen of aanvullen van het kwalitatief wandelnetwerk met een hoogwaardige en goed toegankelijke openbare ruimte met binnenstedelijke sfeer, in bestrating en inrichting.

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

RAAMWERK GROEN

20

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

→ Verbeteren van de entrees op de kruispunten tussen het ‘ei’ en de aanloopstraten, dit zijn cruciale schakels in het stedelijk netwerk van de stad. → Verleiden van fietsers om doorfietsroutes buitenom de binnenstad te gebruiken wanneer zij geen bestemming hebben in de binnenstad. Binnen het ‘ei’ en het ‘nest’ doorgaand fietsverkeer ontmoedigen. → Mogelijkheden verkennen om fietsparkeren in de openbare ruimte te minimaliseren. De (hoofd) fietsroutes vanuit de stad die naar de binnenstad leiden laten eindigen in een (inpandige) fietsparkeerplek. → Opstellen van een verlichtingsplan binnenstad om de openbare ruimte ook in de avonduren een prettige plek te laten zijn en de wegvindbaarheid te ondersteunen.

RAAMWERK PROGRAMMA Inzet naar de toekomst → Opdelen van de binnenstad in zes kwartieren, elk met een eigen karakter en identiteit. Alle gebiedsprofielen kennen een gemengd programma, maar de mix is uniek per gebied. Zo is het mogelijk dat in een gebied een bepaalde functie dominanter is dan andere functies. → Inzetten op groei van binnenstadsfuncties en -sfeer in westelijke richting. Dat is de plek waar de komende jaren veel ontwikkelingen plaatsvinden en waar de dynamiek groeit. → Borgen van een goede spreiding van de belangrijke bestemmingen over de stad. De belangrijke bestemmingen zijn representatief voor het betreffende gebiedsprofiel en trekken bezoekers naar dat gebied. → Het vormgeven van een geleidelijke en aantrekkelijke overgang naar de binnenstad door goede aanloopstraten. Een aanloopstraat weerspiegelt het gebiedsprofiel waar de straat uiteindelijk in uitmondt.

21

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

RAAMWERK OPENBARE RUIMTE

22

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

RAAMWERK PROGRAMMA

23

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

5. ZES GEBIEDSPROFIELEN VOOR DE BINNENSTAD Voor de zes verschillende gebieden in de binnenstad is een gebiedsprofiel opgesteld. De profielen zijn een uitwerking van het toekomstverhaal en geven de ideale toekomstige situatie weer. De gebiedsprofielen zijn afzonderlijk leesbaar en gemaakt om alle binnenstadspartners concrete handvatten te geven voor het werken aan de binnenstad. Elementen terugkomen in de gebiedsprofielen: → Kenschets van de huidige situatie en kwaliteiten en toekomstige situatie en verkleuring. → Dynamiekgrafiek: geeft een beeld van de actieve doelgroepen en welke activiteiten zij ondernemen. → Programmatische bedrijving: beschrijft de verhouding in toekomstige functies en programma in het gebied. → Herkenbare doorsnede: geeft een beeld van het programma, op de begane grond versus op de verdiepingen, korrelgrootte van de bebouwing en de effecten van de situatie in de ondergrond. → Collage: geeft een beeld van de sfeer, identiteit en verhouding bestaande karakteristieke en nieuwe architectuur. → Gebiedsagenda: aanzet om actief mee aan de slag te gaan.

24

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

ONTDEKKWARTIER KENSCHETS HUIDIGE KWALITEITEN

TOEKOMSTIGE SITUATIE EN VERKLEURING

Boetiekjes, vintagewinkels, conceptstores, het is allemaal mogelijk in het Ontdekkwartier. Techniek, innovatie en creativiteit krijgen in het

Het Ontdekkwartier omvat het hele gebied dat binnen het ‘ei’ ligt. Hier is de

Het ‘ei’ is een van de belangrijkste stedenbouwkundige elementen in het

Ontdekkwartier meer ruimte, bijvoorbeeld in de vorm van studie- en

tijdsgeest van verschillende kenmerkende perioden in architectuur en

Ontdekkwartier. Dit biedt mogelijkheden om de structuur van de binnenstad

werkplekken. In het Ontdekkwartier staan de waarden inclusiviteit en

stedenbouw duidelijk herkenbaar. De kleinschalige percelen en het

beter leesbaar te maken, zowel in openbare ruimte als in programmatische

diversiteit hoog in het vaandel. Het gebied kenmerkt zich door de lokaal

stratenpatroon gaan terug op de middeleeuwen. De architectuur dateert van

invulling. Dit betekent dat de straten van het ‘ei’ zo goed mogelijk

talent en een uniek karakter, en heeft ver buiten de regio bekendheid en

de wederopbouw na de brand in 1862 en de periode van modernisering van

geprogrammeerd en vormgegeven worden. Er liggen mogelijkheden om het

aantrekkingskracht.

begin 20ste eeuw. Al met al levert dit een gemengd en interessant gebied

diverse en culturele profiel nog verder uit te breiden, bijvoorbeeld met

op, vol van cultuurhistorische kwaliteiten. Tegelijkertijd bestaat het risico op

kunstgalleries en ateliers. Dit geldt ook voor de detailhandel, met heel

verrommeling, wat op een aantal plekken al te zien is. In het Ontdekkwartier

unieke concepten en een lokaal aanbod voegt dit echt wat toe aan de stad.

is een levendige mix aan functies en voorzieningen te vinden.

25

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

WENSELIJK PROGRAMMA EN FUNCTIES

Horeca Horeca in het Ontdekkwartier is gericht op culinair, goed en lokaal eten. Er is ruimte voor blurring concepten, dag- en avondhoreca, pop-up stores en vernieuwende concepten. Horeca zal met name op de begane grond aanwezig zijn. Voorbeelden en inspiratie: brasserie, bistro, koffiebar, wijnbar of bierspeciaalzaak, tapasbar, café, jazzbar, sterrenrestaurant, kattencafé. Detailhandel Het winkellandschap in het Ontdekkwartier is gericht op de couleur locale en exclusief winkelen. De voorkeur gaat uit naar lokale, inspirerende winkels boven (inter) nationale ketens en er wordt ingezet op het hogere segment. Al struinend wil de bezoeker hier nieuwe zaken ontdekken. Focus op het vullen van de begane grond o.a. met winkels. Voorbeelden en inspiratie: hoogwaardige mode en schoenen, boetiekjes, vintage, interieur, pop-up winkels, platenzaak, gitaarwinkel, conceptstore, antiek, woonwinkel, blurring concepten, kookwinkel, cadeauwinkel, design, specialiteiten, wijnhandel.

26

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

Voorbeelden en inspiratie: kunstgalerie, kleinschalige expositieruimte, kunst- en cultuurworkshops, filmhuis, kleinschalig theater, creatieve broedplaatsen, straattheater, kunst in de openbare ruimte, cultuuretalages. Publieksfuncties De publieksfuncties richten zich in het uitgaanskwartier op bezoekers met verblijfsrecreatie. Daarnaast biedt het gelegenheid voor functies die ontmoeting stimuleren en diensten met creatieve kwinkslag, zoals een bibliotheek of lifestyle studio. De focus ligt op het vullen van de begane grond. Werk en onderwijs Met name aan de westzijde van het Ontdekkwartier is volop ruimte voor studie- en koffieplekken voor studenten en werkenden. Daarnaast is er ruimte voor creatieve en innovatieve ondernemers en bedrijvigheid. Zowel op de begane grond als op de verdieping is er ruimte voor werk en onderwijs. Voorwaarde voor vestiging op de begane grond is dat het betreffende concept een bezoekersfunctie en representatieve gevel heeft.

Voorbeelden en inspiratie: toeristisch informatiepunt, kleinschalig hotel of B&B, barbier, bibliotheek, yogastudio. Wonen In het Ontdekkwartier is volop ruimte voor wonen op de verdiepingen.

Voorbeelden en inspiratie: studie café, science café, SWAN Market, gemeentehuis, speelcafé, kindercafé, starterswinkel, fablab, makersspace. Cultuur Voor cultuur is volop ruimte in het Ontdekkwartier. Naast lokale theaters en podia geven culturele en creatieve ondernemers de straatjes van het Ontdekkwartier kleur. Er is ruimte op de begane grond, bij voorkeur met bezoekers- of etalagefunctie. Waar nodig en gewenst ruimte op de verdieping.

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

Binnenstad met allure Binnenstad maakt de sprong Binnenstad is regionaal geworteld en verbonden Binnenstad met divers programma Binnenstad als uithangbord voor techniek, innovatie en creativiteit

IMPRESSIE PROGRAMMA EN OPENBARE RUIMTE Veelkleurige straten met gemixt en verrassend karakter.

Kleinschalige vergroening.

27

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

Ruimte voor wonen boven winkels / horeca of andere voorzieningen.

Goede verbindingen met de andere gebiedsprofielen door gebruik te maken van verlichitng, groenstructuren en/of bestrating.

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

GEBIEDSAGENDA

DOELGROEPEN EN DYNAMIEK

Functies en programma → Borgen dat het ‘ei’ altijd goed gevuld is met passende binnenstadsfuncties. Programmeren vanuit het ‘ei’ naar buiten, dus eerst zorgen dat het ‘ei’ gevuld is. → Bij meervoudige leegstand : karakteristieke/strategische panden voorrang geven bij invulling. → Aandacht voor inclusiviteit en gastvrijheid als vertrekpunt voor activiteiten in het Ontdekkwartier. → Ontwikkelen van een beleefroute - een wandelrondje in het ‘ei’ - met programmering op de begane grond en mogelijkheden om de historie van het ‘ei’ te ontdekken. → Borgen van voldoende betaalbare bedrijfsruimte voor creatieve ondernemers bijvoorbeeld met een creativiteitsfonds of een wijkontwikkelingsmaatschappij. → Versterken van de gastvrijheid in de binnenstad, bijvoorbeeld door openbare toiletten en een servicepunt. → Inzet op de zondag als volwaardige weekenddag vol activiteiten en programma in de binnenstad om bezoekers te trekken. → Mogelijkheden voor ruimere openingstijden verkennen. → Mogelijkheden voor het uitplaatsen van coffeeshops onderzoeken. Ruimtelijk → Opwaarderen van de openbare ruimte rond het ‘ei’, met specifieke aandacht voor de kruispunten. → Actief inzetten op vergroening van de stoepzone of gevelterras ter versterking van de levendigheid.

→ Aanpak Korte Hengelosestraat: met een samenhangende aanpak voor de (gevel van de) begane grond en het inzetten op passend programma een aantrekkelijke straat creëren. → Uitstraling reclame-uitingen verbeteren conform reclamebeleid. → Samenhangende aanpak van de gevel van de begane grond: gevels eenduidig opknappen en vergroenen als randvoorwaarde voor passend programma en een aantrekkelijke straat. → ‘Pocketparks’ / Spaanse pleintjes toevoegen: kleine, prettige, groene verblijfsplekken waar mensen kunnen verblijven zonder te consumeren (bijvoorbeeld: Klokkenplas, plein achter de Jacobuskerk). → Zoeken naar mogelijkheden om verblijfsplekken toe te voegen. → Plan maken om het historische verhaal van de binnenstad zichtbaar te maken, bijvoorbeeld door het aanlichten van historische panden. → Voorwaarden en mogelijkheden voor kleinschalige vergroening onderzoeken. → Herinrichten Plein de Graaff: loop- en fietsstromen ontvlechten en een prettige verblijfsruimte creëren. Dit plein is dé plek waar vanuit je Enschede ontdekt en waar je alle ‘kwartieren’ in kan. Dat maakt het een plein met een gemixt karakter en geeft het een voorproefje geeft van dat wat er in de stad te beleven is. → Inzetten op kunst in de openbare ruimte die het karakter van het Ontdekkwartier weerspiegelt.

→ Aandacht voor de verbinding Cultuurkwartier en Uitgaanskwartier door Bolwerkstraat, bijvoorbeeld door verlichting of groen. → Doorgaand fietsverkeer ontmoedigen in kleinere dwaalstraten. Fietsparkeren stimuleren op de daarvoor aangewezen plekken. → Toegankelijkheid van de openbare ruimte verbeteren voor mindervaliden.

28

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

LOKAALKWARTIER KENSCHETS HUIDIGE KWALITEITEN Het Lokaalkwartier bindt zich aan de noordoostzijde van het ‘ei’. Dit gebied

tot dienstverlening en wonen. De zone rondom de Performance Factory is

Lokaalkwartier goed aan bij een duurzame, gezonde en groene lifestyle. De

de laatste jaren in opkomst, dit is een gebied met bedrijvigheid, wonen en

focus ligt op ambacht en functies gericht op de omliggende wijken en

stedelijke functies.

bewoners. Kringloopwinkels, hoogwaardige speciaalzaken en sociale

is historisch gegroeid langs de oude uitvalswegen De Heurne en Oldenzaalsestraat. Begin 19e eeuw waren dit vrij dicht bebouwde linten met

ondernemingen vind je hier terug. Het is bij uitstek een deel van de

TOEKOMSTIGE SITUATIE EN VERKLEURING

woonhuizen voor ambachtslieden zoals een zadelmaker, wever, smid of

30

binnenstad gericht op de bewoners van Enschede, hier kom je voor het lekkerste brood van de stad. Het gebied rondom de Performance Factory is

timmerman. Enschede was aan het begin van de 19e eeuw dan ook een

Ook in de toekomst kent het Lokaalkwartier nog altijd een goede balans

een oud fabrieksterrein en kent een bijzondere mix tussen oud en nieuw.

regionaal centrum van handel en ambacht. Ten tijde van de industrialisatie

tussen rustig wonen en voorzieningen om de hoek. Wat betreft het

Hier is ruimte voor bedrijvigheid uit veel verschillende sectoren, van zorg tot

ontstonden er in het Lokaalkwartier nieuwe fabrieken. De schaal en omvang

binnenstedelijk programma - winkels en horeca - ligt de focus rondom het

kunst en onderwijs. Op dit terrein zijn regelmatig evenementen en

van deze ontwikkelingen zijn nog altijd terug te vinden in de korrelgrootte

‘ei’, verder richting en buiten het nest gaat dit geleidelijk over in meer

activiteiten in de kunst- en cultuursector. Uitwisseling van kennis en talent

van de bouwblokken, met name in het gebied rondom de Performance

woonprogramma in combinatie met werken en publieksfuncties. De

is een gezamenlijke waarde. De boulderhal of escaperooms zijn geliefde

Factory is dit nog altijd goed zichtbaar. Het Lokaalkwartier kent meerdere

voorkeur gaat uit naar voorzieningen met een bezoekersfunctie op de

plekken voor vriendengroepen en teamuitjes. Hier is het rauwe randje van

gezichten. Het gebied rondom De Heurne wordt gekenmerkt door

begane grond, maar wonen op de begane grond is hier niet ondenkbaar.

de stad nog altijd voelbaar en dit maakt dit gebied blijvend interessant.

kleinschalige bebouwing en afwisselende functies, van winkels en horeca

Voor wat betreft het type winkels, horeca en publieksfuncties sluit het

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

WENSELIJK PROGRAMMA EN FUNCTIES

sport en zorgondersteunende voorzieningen. Publieksfuncties strekken zich uit over de begane grond en verdiepingen. Voorbeelden en inspiratie: hoogwaardige kapper, opticien of audicien, buurtcentrum, kinderopvang, schoenmaker, yogastudio, wijk- en buurtpunt, sportschool met herkenbare identiteit en uitstraling (lifestyle), workshopruimte, boulderhal, rolschaatsbaan.

Horeca Aan de westzijde van het Lokaalkwartier nabij het ‘ei’ ruimte voor daghoreca, blurring concepten met publieksfunctie en sociale ondernemingen op het gebied van horeca. Richting de Oldenzaalsestraat minder ruimte voor horeca. In de omgeving van de Performance Factory volop ruimte voor stedelijke horecafuncties in aanvulling op stedelijk programma aldaar. Horeca bevindt zich met op de begane grond.

profiel, pop-up store, dierenwinkel, city bouwmarkten, hoogwaardige coffeeshop, cadeauwinkel.

Voorbeelden en inspiratie: coffee&bikes, sport café, bistro, koffiebar, happy tosti, poolcafe, jeu-de-boules-bar.

Voorbeelden en inspiratie: makelaar, nagelsalon, schoonheidsspecialist, fotostudio, Granny’s Finest, fietsenmaker.

Detailhandel Detailhandel met een lokaal profiel of gericht op dagelijkse boodschappen en verzorgingsproducten passen in het Lokaalkwartier. Ook de categorie ‘in en om huis’ en winkels met een duidelijk duurzaam, groen profiel zijn hier passend. Focus ligt op de invulling van de begane grond. Voorbeelden en inspiratie: kringloopwinkel, bloemen- en plantenwinkel, hardloopwinkel, duurzaamheidswinkel, specialiteiten, wijnhandel, kaaswinkel, bakker, ambachtswinkels, supermarkt met duidelijk (duurzaam)

31

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

Werk en onderwijs Volop ruimte voor bedrijven, lokaal MKB en diensten. Bij voorkeur met bezoekersfunctie op de begane grond, zichtbare activiteit op de begane grond is belangrijk. Specifieke voorkeur gaat uit naar sociale ondernemingen en bedrijven gericht op ambacht en maakindustrie.

Wonen In het Lokaalkwartier veel ruimte voor rustig en stedelijk wonen. Volop ruimte voor wonen op de verdieping, gedoseerd ruimte voor woningen op de begane grond aan de rand van het gebied richting de Oldenzaalsestraat. Transformatie van winkelruimtes naar wonen behoort tot de opties.

Cultuur In de zone rondom de Performance Factory is ruimte voor culturele activiteiten. Het gaat dan met name om culturele gezelschappen op het gebied van kunst, cultuur en ambacht. Publieksfuncties Publieksfuncties zijn in het Lokaalkwartier gericht op de wijk en haar eigen bewoners en stimuleren onderlinge ontmoeting. Er is ruimte voor ondersteunende diensten en functies met focus op gezondheid en lifestyle, urban

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

Binnenstad met allure Binnenstad maakt de sprong Binnenstad is regionaal geworteld en verbonden Binnenstad met divers programma Binnenstad als uithangbord voor techniek, innovatie en creativiteit

IMPRESSIE PROGRAMMA EN OPENBARE RUIMTE

Richting het ‘ei’ meer ruimte voor winkels, horeca en publieksfuncties, verder richting de Oldenzaalsestraat meer ruimte voor wonen.

32

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

Pocketpark waar bezoekers en bewoners kunnen verblijven zonder te consumeren evt. met een speelplek voor kinderen. Voldoende ruimte voor publieksvoorzieningen, ambachtswinkels en winkels met een duurzaam profiel op de begane grond en wonen op de verdieping. Goede parkeeroplossingen voor fietsen en auto’s van bewoners.

Goede verbindingen met de Foodhal en de Performance Factory.

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

GEBIEDSAGENDA

DOELGROEPEN EN DYNAMIEK

Functies en programma → Borgen dat het ‘ei’ altijd goed gevuld is met passende binnenstadsfuncties. Programmeren vanuit het ‘ei’ naar buiten, dus eerst zorgen dat het ‘ei’ gevuld is. → Bij meervoudige leegstand: karakteristieke/strategische panden voorrang geven bij invulling. → Ontwikkelen van een beleefroute - een wandelrondje in het ‘ei’ - met programmering op de begane grond en mogelijkheden om de historie van het ‘ei’ te ontdekken. → Meer ruimte voor publieksvoorzieningen en ondernemingen met publieksfunctie. Ruimtelijk → Opwaarderen van de openbare ruimte rond het ‘ei’, met specifieke aandacht voor de kruispunten. → Actief inzetten op vergroening van de stoepzone of gevelterras ter versterking van de levendigheid. → Uitstraling reclame-uitingen verbeteren conform reclamebeleid. → Samenhangende aanpak van de gevel van de begane grond: gevels eenduidig opknappen en vergroenen als randvoorwaarde voor passend programma en een aantrekkelijke straat. → Verblijfsplekken in de openbare ruimte toevoegen. → Vergroening grote dakoppervlakten. → ‘Pocketparks’ toevoegen: kleine, prettige, groene verblijfsplekken waar mensen kunnen verblijven zonder te consumeren. → Zoeken naar mogelijkheden om speelplekken voor kinderen toe te voegen. → Vindbaarheid Twentsche Foodhall vergroten door aantrekkelijke openbare ruimte en goede verbindingen.

→ Toegankelijkheid van de openbare ruimte verbeteren voor mindervaliden.

33

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

WINKELKWARTIER KENSCHETS HUIDIGE KWALITEITEN

TOEKOMSTIGE SITUATIE EN VERKLEURING

Het Winkelkwartier is een modern stedelijk gebied. Grote delen van het

vinden hier een goede uitvalsbasis. Het Winkelkwartier trekt mensen van

Om het Winkelkwartier toekomstbestendig en rendabel te houden is het

Winkelkwartier zijn verwoest in de oorlog en zijn nadien opnieuw

alle windstreken naar Enschede. Het is een stedelijk gebied waar

nodig dat er een grotere diversiteit aan functies te vinden is. Dit betekent dat

opgebouwd. Inmiddels is dit gebied - met het Van Heekplein als hart -

hoogwaardige en moderne architectuur te vinden is. In de openbare ruimte

er naar de toekomst toe meer ruimte is voor (dag)horeca, publieksfuncties

helemaal opgenomen in het stedelijke weefsel. Hier is een mix van moderne

zijn de warenmarkt en de dagmarkt een stabiele basis. Daarnaast is er elk

en leisure. Er wordt ook ingezet op complementaire winkelconcepten zoals

en hoogwaardige architectuur te vinden naast de historische bebouwing aan

weekend reuring op het Van Heekplein, de markt vormt hier de basis,

home & lifestyle, design en conceptstores. Daarnaast zal de woonfunctie in

de noordzijde van het Winkelkwartier. Het Winkelkwartier kan gezien

daarnaast zijn er regelmatig thematische evenementen. De leisuresector is,

de toekomst een grotere rol spelen. Wonen op de begane grond is niet

worden als de tegenpool van het Uitgaanskwartier. Waar het

met een casino en een bioscoopketen, gericht op gemak en vermaak.

wenselijk, maar op de verdieping is er wel volop ruimte voor bijvoorbeeld

Uitgaanskwartier met name gericht is op horeca is het de detailhandel die in

appartementen.

het Winkelkwartier dominant aanwezig is. Grote internationale modeketens

34

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

WENSELIJK PROGRAMMA EN FUNCTIES Voorbeelden en inspiratie: escaperoom, speelparadijs of arcadehal, game box, indoor jeux de boules, bowling, ping pong club. Wonen In het Winkelkwartier is ruimte voor wonen op de verdiepingen, bijvoorbeeld appartementen gericht op doelgroepen die zoeken naar reuring.

Horeca In het Winkelkwartier is er aanvullend op de detailhandel ruimte voor daghoreca. Tussen de winkels zijn koffiezaken en lunchtentjes te vinden. Aan de zuidzijde nabij de Vue bevindt zich een uitgaansgebied gericht op leisure en vermaak. Daar is ruimte voor passende horeca. Horeca zal primair op de begane grond aanwezig zijn, een enkele keer strekt het zich uit over de verdieping. Voorbeelden en inspiratie: lunchroom, koffiebar, hoogwaardige snackbar, ijssalon, discotheek, casino. Detailhandel Detailhandel is de primaire functie in het Winkelkwartier. De focus ligt op funshoppen. In de directe omgeving van het Van Heekplein ruimte voor grotere bekende ketens in het midden en lagere segment. Richting het ‘ei’ inzet op het hogere segment. Komende jaren inspanning om bekende internationale ketens en merken naar Enschede te halen. Winkels strekken zich uit over de begane grond en de verdiepingen. Ruimte voor de dagmarkt. Voorbeelden en inspiratie: grote (inter)nationale modeketens, young fashion, lifestyle, interieur, home &

35

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

lifestyle winkels, boeken, speelgoed, conceptstore, design, electronica, warenmarkt. Werk en onderwijs Op enkele plekken op de verdieping ruimte voor werk- en studieplekken. Geen specifieke inzet. Cultuur Cultuur is in het Winkelkwartier primair gericht op de (regionale) bezoeker. Daarnaast is er ruimte voor grote stadsbrede evenementen met een laagdrempelig karakter. Het karakter van de culturele activiteit is vermaak, amusement en leisure. Cultuur zal zich met name in de openbare ruimte - op het Van Heekplein - manifesteren. Voorbeelden en inspiratie: bioscoopketen, casino, Koningsdagfestival, danswedstrijd op het plein, street-art festival. Publieksfuncties In het Winkelkwartier is ruimte voor indoor leisure activiteiten gericht op groepen of uitjes. Wanneer activiteiten op de begane grond plaatsvinden is een representatieve gevel een voorwaarde.

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

Binnenstad met allure Binnenstad maakt de sprong Binnenstad is regionaal geworteld en verbonden Binnenstad met divers programma Binnenstad als uithangbord voor techniek, innovatie en creativiteit

IMPRESSIE PROGRAMMA EN OPENBARE RUIMTE Inzet op winkels in het midden segement. Goed geprogrammeerde buitenruimte met evenementen maken het Winkelkwartier ook buiten openingstijden de moeite waard.

Aan de zuidzijde ruimte voor leisure en vermaak in de vorm van een bioscoop en casino. Ruimte voor daghoreca bijvoorbeeld in de vorm van een koffiebar of lunchroom.

36

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

Vergroening van het Van Heekplein, rekening houdend met belemmeringen.

Fietsparkeren zoveel mogelijk op aangewezen locaties. Daar waar sprake is van woningen boven winkels zoeken naar (inpandige) oplossingen voor parkeerplekken van bewoners.

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

GEBIEDSAGENDA

DOELGROEPEN EN DYNAMIEK

Functies en programma → Borgen dat het ‘ei’ altijd goed gevuld is met passende binnenstadsfuncties. Programmeren vanuit het ‘ei’ naar buiten, dus eerst zorgen dat het ‘ei’ gevuld is. → Ontwikkelen van een beleefroute - een wandelrondje in het ‘ei’ - met programmering op de begane grond en mogelijkheden om de historie van het ‘ei’ te ontdekken. → Versterken van de gastvrijheid in de binnenstad, bijvoorbeeld door openbare toiletten en een servicepunt. → Inzet op de zondag als volwaardige weekenddag vol activiteiten en programma in de binnenstad om bezoekers te trekken. → Toevoegen van daghoreca, leisure functies en aandacht voor brancheverbreding. → Inzet op activiteiten en programmering buiten winkeltijden. → Mogelijkheden voor ruimere openingstijden verkennen. Ruimtelijk → Opwaarderen van de openbare ruimte rond het ‘ei’, met specifieke aandacht voor de kruispunten. → Vergroenen van het Van Heekplein. → Vergroenen van grote dakoppervlaktes. → Actief inzetten op vergroening van de stoepzone of gevelterras ter versterking van de levendigheid. → Uitstraling reclame-uitingen verbeteren conform reclamebeleid. → Plintenstrategie: gevels eenduidig opknappen en vergroenen als randvoorwaarde voor passend programma. → Toevoegen van verblijfsplekken in de openbare ruimte. → Doorgaand fietsverkeer ontmoedigen, fietsparkeren stimuleren op de daarvoor aangewezen plekken.

→ Toegankelijkheid van de openbare ruimte verbeteren voor mindervaliden.

37

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

CULTUURKWARTIER KENSCHETS HUIDIGE KWALITEITEN

TOEKOMSTIGE SITUATIE EN VERKLEURING

Tussen het ‘ei’ en het spoor bevindt zich het Cultuurkwartier. Dit is een

Naar de toekomst toe liggen er kansen voor meer betaalbare bedrijfsruimtes

modern stedelijk gebied met een duidelijk cultureel profiel. Dit is niet altijd

en ateliers waar de opkomende artiesten en kunstenaars hun thuisbasis

zo geweest. Voorheen stond dit gebied in het teken van de textielindustrie.

vinden. Naast de inpandige functies is dat ook steeds meer zichtbaar en

De Van Lochemstraat was een klassieke winkelstraat met veel ruimte voor

voelbaar in de openbare ruimte. Kunst in de openbare ruimte en

klassieke ambachten. Eind 20ste eeuw is een groot deel van het gebied

muziekevenementen maken dit gebied uniek en eigen. De comedyclub,

herontwikkeld. Het muziekcentrum en het Wilminktheater vormen het

muziekcafé en koffiebar brengen levendigheid en reuring in het

culturele hart van het gebied, het muziekcentrum dateert uit 1988 en het

Cultuurkwartier. Naast de culturele sector en werk- en onderwijs is er meer

Wilminktheater werd in 2008 geopend. In het Cultuurkwartier vind je nieuw

ruimte voor publieksfuncties en wonen. De aanwezigheid van cultuur

talent en opkomende artiesten. Het kunstonderwijs van ArTEZ, het

beperkt zich niet alleen tot het cultuurkwartier, ook in de andere profielen

Wilminktheater en het Muziekcentrum vormen hiervoor een stabiele basis.

speelt de culturele sector een belangrijke rol.

Dit is de plek waar talent wordt ontwikkeld en ontdekt.

39

BINNENSTADSPROFIELEN ENSCHEDE

GEMEENTE ENSCHEDE - RUIMTEVOLK

WENSELIJK PROGRAMMA EN FUNCTIES

Wonen In het Cultuurkwartier is volop ruimte voor woningen. Voorbeelden en inspiratie: woningen voor mensen die qua leefstijl zoeken naar inspiratie, reuring, verrassing, houden van gezelligheid en actief in het leven staan.

Horeca In het Cultuurkwartier is ruimte voor avond- en daghoreca met een specifieke link met de culturele activiteiten in het gebied. Zo is avondhoreca gekoppeld aan het theaterbezoek denkbaar en daghoreca gekoppeld aan broedplaatsen en werkplekken. Horeca bevindt zich met name op de begane grond. Voorbeelden en inspiratie: koffiebar, bistro, brasserie, kunstcafé, lunchroom. Detailhandel In het Cultuurkwartier geen specifieke inzet op detailhandel. Werk en onderwijs Ruimte voor onderwijs gericht op kunst en cultuur (ArTEZ) en werkruimtes gericht op creatieve ondernemers. Werk en onderwijs bevinden zich op de begane grond en de verdiepingen. Voorbeelden en inspiratie: ateliers, kleine betaalbare bedrijfsruimtes, broedplaatsen, verzamelgebouwen, studieplekken.