Fietsvisie_Enschede_2030_definitief.pdf

De belangrijkste thema’s voor Enschede zijn (overgenomen uit Enschede veilig vooruit 2.0): Terugdringen enkelzijdige fietsongevallen (fietsongevallen waarbij geen andere voertuigen betrokken zijn). Herinrichten van schoolomgevingen zodat kinderen veilig te voet en met de fiets naar school kunnen. Verbeteren van gebiedsontsluitingswegen binnen de bebouwde kom. Het scheiden van verkeersdeelnemers met grote snelheids- en of massaverschillen. Kwetsbare en onervaren verkeersdeelnemers: verkeerseducatie voor kinderen en ouderen, ­verbeteren van fietsroutes voor deze doelgroepen. Terugdringen snelheidsovertredingen. Fietsers zijn per definitie een kwetsbare groep verkeersdeelnemers: fietsers worden niet beschermd door het voertuig zelf, ze hebben een veel kleinere massa (en vaak ook een lagere snelheid) dan gemotoriseerd verkeer en een fiets is van zichzelf instabiel, om niet te vallen moet je evenwicht houden. Heel veel van bovengenoemde punten zullen dus bijdragen aan het verbeteren van de verkeersveiligheid van fietsers. In onderstaande paragrafen behandelen we een aantal thema’s waar we specifiek voor de fietser op in willen zetten.

35

5.2 Veilig inrichting van 30-zones Een belangrijk principe van Duurzaam Veilig is dat de functie van een weg (uitwisselen of doorstromen), de vormgeving en het gebruik (voertuigcategorieën, snelheid en intensiteiten) bij elkaar moeten passen. Het streven is dat als fietsers en auto’s over dezelfde weg rijden, de snelheid maximaal 30 kilometer per uur is. Een belangrijke rol is weggelegd voor het ontwerp: een goede inrichting zorgt voor geloofwaardige snelheidslimieten en zorgt dus dat automobilisten zich aan de maximum snelheid houden. We weten dat nog niet alle 30 km/h wegen en zones ingericht zijn conform de Duurzaam Veilig inrichting. Hoge snelheden en verkeersonveiligheid zijn veel gehoorde klachten in de wijken. Wanneer we 30 km/uur wegen herinrichten zetten we de fietser centraal in het ontwerp. Als in een 30-zone de intensiteiten van het autoverkeer te hoog zijn, worden deze met maatregelen teruggebracht tot een acceptabel niveau. Dit draagt niet alleen bij aan de verkeersveiligheid, maar ook aan de leefbaarheid en fietsbaarheid van de wijken.

Maatregelen die hieraan bij kunnen dragen zijn bijvoorbeeld: schoolstraten, oversteekouders en verkeerscirculatiemaatregelen tijdens de start en het einde van de schooldag. De gemeente Enschede stelt eigen ontwerprichtlijnen op voor een veilige schoolomgeving. Hiervoor maken we gebruik van kennis uit de F10-pilots “Veilig fietsen naar school”. Bijvoorbeeld voor het toepassen van schoolstraten, verankering in de omgevingsvisie, een streven naar beweegvriendelijke openbare ruimte en het betrekken van gezondheidsdiensten. Vervolgens kan samen met scholen (verkeers)ouders, en andere instanties een integraal plan worden opgesteld voor een veilige schoolomgeving, met een belangrijke plaats voor fiets en voetganger en een minder prominente plaats voor de auto (halen-brengen). Hierbij gaat het niet enkel om de inrichting van de openbare ruimte, maar ook om verkeerseducatie, goede en voldoende fietsenstallingen en fietsacties. We zijn blij dat het theoretisch en praktisch verkeersexamen op bijna alle scholen wordt aangeboden en koesteren dit. We sluiten ons aan bij de lobby om dit op te nemen in onderwijsprogramma.

In het kader van de Investeringsimpuls SPV van het Rijk heeft gemeente Enschede voor meerdere infrastructurele projecten subsidieaanvragen ingediend. Deze projecten voeren we al in 2021 uit.

Er komt een grote vervangingsopgave aan van diverse schoolgebouwen. Die opgaven grijpen we aan om de schoolomgeving aantrekkelijker en veiliger in te richten voor langzaam verkeer en stimuleren we gedrags(veranderings)campagnes.

5.3 Veilig op de fiets naar basisscholen

5.4 Veilig op de fiets naar middelbare school

We vinden het belangrijk dat kinderen veilig naar school kunnen fietsen. Voor kleine kinderen betekent dit dat de schoolomgeving verkeersveilig moet zijn. De fysieke schoolomgeving heeft een grote impact op het verkeersgedrag van de ouders en de kinderen. Wanneer de schoolomgeving een inrichting kent waarbij het spelende kind centraal staat, heeft dit een ander mobiliteitsgedrag tot gevolg. Ouders worden zo meer gestimuleerd hun kind met de fiets of te voet naar school te brengen. Ook stimuleert dit ouders hun kinderen eerder zelfstandig naar school te laten gaan. Dit heeft allemaal een positief effect op de zelfredzaamheid van het kind. De kinderen kunnen zo op jonge leeftijd al wennen aan het deelnemen aan het verkeer.

Middelbare scholieren wonen meestal verder van school en worden zelden met de auto gebracht. Voor hen is dus het vooral belangrijk dat de routes naar de scholen toe veilig zijn, ook als ze in grotere groepen fietsen. Middelbare scholieren vormen een kwetsbare groep, doordat ze makkelijk afgeleid zijn en risico’s minder goed inschatten. Om te zorgen dat deze scholieren zo veilig mogelijk naar school kunnen fietsen willen we dat in 2030 alle middelbare scholen aan veilige doorfietsroutes liggen. Verkeersveiligheid op deze routes is belangrijk. Knelpunten worden waar dat kan zo snel mogelijk aangepakt.

36

5.5 Educatie voor kinderen Fietsen is voor kinderen een belangrijke manier om veilig deel te leren nemen aan het verkeer. Fietsende schoolkinderen missen nog ervaring (taakbekwaamheid) en bij de overgang van basis- naar voortgezet onderwijs komen ze op hun nieuwe schoolroutes meer en complexere verkeerssituaties in de stedelijke omgeving tegen. Voldoende oefenen is daarom erg belangrijk. Naast het zorgen voor een verkeersveilige schoolomgeving (3.3) zetten we in op educatie voor kinderen. Zodat zij leren zich veilig te verplaatsen in het verkeer. In samenwerking met verschillende partijen en overheden werken we hieraan. Het ROV Oost Nederland (Regionaal Orgaan voor de Verkeersveiligheid) is in Overijssel en Gelderland de partner voor verkeersveiligheid. Zij initiëren projecten waar iedere gemeente op aan kan sluiten, bijvoorbeeld het verkeersexamen. Ook doen we actief mee in pilots onder andere via het landelijke netwerk F10 vanuit Tour de Force (zie bijlage 2 voor een korte toelichting). Samen met andere ambitieuze fietssteden starten we pilots voor de verkeersveiligheid van fietsen.

Hierbij willen we van elkaar leren: welke maatregelen werken goed, welke minder, kunnen de pilots ook (en onder welke voorwaarden) in andere gemeenten en bij andere scholen worden uitgevoerd? Andere maatregelen die uitgevoerd worden: Scholen jaarlijks benaderen over de mogelijkheden voor verkeerseducatie; Effectiviteit van verkeerseducatieaanbod meten (eenmalig) Monitoringsaanpak opzetten om inzicht te krijgen in het aantal kinderen dat op de fiets naar school gaat.

5.6 Aandacht voor ouderen Het is belangrijk dat alle Enschedeërs van deur tot deur kunnen bewegen, ook de ouderen. En dan gaat het om verplaatsingen van woningen naar de winkel, bibliotheek, verenigingen, zorgcentra et cetera. Het gebruik van elektrische fietsen neemt toe en houdt mensen langer mobiel, maar kent ook risico’s. Het aandeel ouderen groeit de komende jaren en ook meer ouderen worden slachtoffer in het verkeer. Landelijk komt 82% van de ernstig verkeersgewonde fietsers voort uit ongevallen zonder betrokkenheid van motorvoertuigen. Het aantal fietsdoden stijgt vooral bij enkelvoudige fietsongevallen en onder 80-plussers (bron: De staat van de verkeersveiligheid 2020, SWOV, 2020). Sinds 2018 loopt het project Doortrappen, ook in Enschede. Het project gaat uit van wat ouderen nog wel allemaal kunnen in het verkeer (op de fiets) en waar ondersteuning bij gewenst is. Dat gebeurt op een interactieve en informele manier door het fietsen, fietsplezier en fietsveiligheid als gespreksonderwerp in te brengen bij bestaande activiteiten binnen deze doelgroep (kaartmiddagen, kookworkshops, creatieve sessies, etc). We zetten in op: Het aanbieden van (gratis) cursussen voor het gebruik van de elektrische fiets, in overleg met partijen, bijvoorbeeld fietsenmakers en VVN.

Stimuleren van meer deelnemers aan het project Doortrappen, samen met de provincie Overijssel en het ROV Oost Nederland. Het terugdringen van enkelvoudige fietsongevallen door waar mogelijk schuine stoepranden toe te passen en te zorgen voor kantmarkering en goede bermen (beperkte hoogteverschillen).

De scholen krijgen het wel steeds drukker, met allerlei andere thema’s in het onderwijsprogramma. Dit naast het noodzakelijke regulier onderwijs van ‘taal en rekenen’. Het is belangrijk dat verkeerseducatie ook via het Basisonderwijs en Voortgezet Onderwijs aandacht krijgt. Veilig fiets-educatie kan behouden blijven in onze gemeente door krachten te bundelen en samen te werken. Daarbij werken we samen met het ROV (Regionaal Overlegorgaan Verkeersveiligheid) Oost Nederland.

37

38

6. Fietsen voor iedereen In Enschede vinden we dat iedereen de mogelijkheid moet hebben om te kunnen fietsen. De fiets brengt je op een duurzame en goedkope wijze naar je werk, sportclub of school. Met welk soort fiets je dit doet kan verschillen. We zien steeds meer verschillende fietsen op het fietspad. Paragraaf 6.1 geeft aan wat wij doen om iedereen de mogelijkheid te geven om te fietsen. Paragraaf 6.2 beschrijft hoe we omgaan met nieuwe soorten fietsen en welke kansen zich voordoen.

6.1 Doelgroepen die minder fietsen

6.2 Kansen voor nieuwe fietstypes

De fiets is een middel om naar je werk te gaan, naar de sportclub of naar school; met de fiets kan je sporten, ontspannen en boodschappen doen. Veel van deze ritten zijn relatief kort en vaak binnen de bebouwde kom. Maar dit zijn ook ritjes die vanuit ‘gemak’ nog niet altijd vanzelfsprekend met de fiets gebeuren. Als gemeente hebben we een aanjagende rol en we willen dat fietsen de norm is.

Er zijn verschillende redenen om te fietsen en er zijn verschillende type fietsen en fietsers. De afgelopen jaren is het aanbod van fietsen sterk toegenomen. De elektrische fiets, speed pedelec, bakfiets, racefiets of cargo-bike. Op dit moment levert dit nog geen grote knelpunten op, maar het wordt steeds drukker op het fietspad. Zo zien we in andere steden dat er wordt gekozen om de snorfietser/scooter naar de rijbaan te verschuiven. In Enschede monitoren we het fietsgebruik en de drukte op de fietsroutes. Ook houden we nieuwe innovaties goed in de gaten en plukken de vruchten als de tijd rijp is. Het landelijke netwerk F10 helpt daarbij. We zijn actief betrokken in de landelijke discussie over de positie van voertuigen op de weg en doen mee aan het onderzoek ‘Overlastgevende groepen op het fietspad’ van de F10. Wat betreft de snorfiets/scooter volgen we voorlopig de landelijke lijn.

De fiets brengt je van deur tot deur. Enschede biedt ontplooiingskansen voor iedereen, dat betekent dat er voor iedereen toegang moet zijn tot arbeid en voorzieningen. Er liggen kansen om met de fiets ook andere gemeentelijke doelen te realiseren. Bijvoorbeeld door bedrijventerreinen goed bereikbaar te maken per fiets, waardoor arbeidsplaatsen laagdrempeliger bereikbaar zijn. Samen met het sociaal domein leggen we verbinding met mensen die niet fietsen omdat ze geen fiets kunnen betalen of omdat ze het fietsen onvoldoende onder de knie hebben. We ondersteunen initiatieven om deze mensen aan een fiets te helpen. Een voorbeeld daarvan is de samenwerking tussen de wijkteams en het fietsdepot, waarbij niet opgehaalde weesfietsen worden opgeknapt voor een tweede leven. Verder zijn er ook diverse andere initiatieven zoals de fietsen die ter beschikking worden gesteld door de stichting Leergeld en het initiatief in Twekkelerveld waar het ANWB Kinderfietsenplan met Vereniging Activiteiten Twekkelerveld kinderen aan een fiets helpt.

Beleid is nodig om de beste plaats op het wegennet te bepalen voor de nieuwe fietstypes. De speed pedelec is (als pilot) toegestaan op de fietssnelweg F35; het landelijke CROW en Tour de Force monitoren deze pilot. Vraag is op welke rijbanen of fietspaden op andere wegen in Enschede deze fietscategorie het meest gewenst is. Hetzelfde geldt voor andere, nieuwe fietstypes die in de komende jaren op straat verschijnen. We gaan daar mee aan de slag op basis van de landelijke ontwikkelingen en komen in 2022/2023 met een plan van aanpak.

39

40

7. Multimodale samenhang versterken De fiets is niet alleen belangrijk om van huis naar school, werk of sport te fietsen, maar ook als onderdeel van ketenverplaatsingen en als schakel in de stadsdistributie. Een ketenverplaatsing is een verplaatsing van A naar B, waarbij minstens twee vervoerwijzen worden gebruikt. De fiets is vaak onderdeel van een ketenverplaatsing.

7.1 Voor-/natransport van OV Het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid heeft in 2020 onderzoek gedaan naar ketenverplaatsingen. In Nederland blijkt ongeveer 4% van alle verplaatsingen onderdeel te zijn van een ketenverplaatsing en 88% van alle treinverplaatsingen is een ketenverplaatsing. We zien veel treinfietsers: bijna de helft van de treinreizigers fietst naar het station. Het station Enschede is dan ook een belangrijke ‘mobiliteitshub’. Het aandeel ketenverplaatsingen op het totaal is klein, maar neemt wel toe. Ketenreizigers zijn vaak hoger opgeleid, jonger, reizend voor woon-werk of onderwijs, vaker zonder auto of rijbewijs of in bezit van een OV-studentkaart, wonend in stedelijk gebied of de Randstad en met vertrek- of aankomstlocatie dichterbij het station. Dit profiel sluit goed aan bij de bevolkingsgroep die Enschede meer aan wil trekken. Om ketenverplaatsingen aantrekkelijker te maken, zetten we in op het verminderen van de overstapweerstand en het verbeteren van voor- en natransport. In de literatuur komen verschillende factoren naar voren die hierop inspelen en die we samenvatten in drie groepen: kwaliteit (keten)vervoer, ruimtelijke factoren en informatievoorziening (KiM 2020). We gaan inventariseren welke behoeften er met name in Enschede leven en hoe we daar het beste op in kunnen spelen.

Daarbij komt de fiets als voortransport naar de bus ook nadrukkelijk aan de orde: goede fietsenstallingen bij bushaltes maken reizen met de bus aantrekkelijker. Door het ‘strekken van lijnen’ wordt de afstand naar een bushalte ook steeds groter en wordt dit dus steeds belangrijker.

7.2 Schakel in netwerk van deelmobiliteit We willen de komende jaren inzetten op het realiseren van Mobipunten. Mobipunten zijn plekken waar overgestapt kan worden van de ene op de andere modaliteit, eventueel gecombineerd met diverse voorzieningen. Naast het openbaar vervoer zijn deelsystemen (zoals deelauto’s) belangrijk op deze Mobipunten. We stellen in 2021 een agenda op voor deelmobiliteit in Enschede, waarbij we nadrukkelijk de ketenverplaatsing fiets-deelauto benoemen. Zo zorgen we dat Mobipunten goed bereikbaar worden vanaf het fietsnetwerk en er goede stallingsvoorzieningen komen. Vanwege de verwachte groei van het aantal bezoekers naar Enschede is er behoefte om voor een groter aantal (auto)parkeermogelijkheden op afstand aan te bieden. In de mobiliteitsvisie 2030 is daarom de ambitie geformuleerd om bezoekers een keuze te geven in parkeerlocaties. We onderzoeken in dat kader de mogelijkheden voor het introduceren van Park+Bike, waarbij de laatste kilometer met de (deel)fiets wordt afgelegd.

41

7.3 Fiets in logistiek In veel grote steden, waaronder Enschede is de fietskoerier in opkomst. Vanuit de groeiende aandacht voor duurzaamheid bij bedrijven en burgers en vanuit gezondheids- en duurzaamheidsmaatregelen die overheden opleggen (zero emissie-zones) ontstaat steeds meer vraag naar fietskoeriers op de first en last mile van pakketjes in binnensteden. Duurzame stadsdistributie in het algemeen en fietskoeriers in het bijzonder dragen bij aan een leefbare, bereikbare en verkeersveilige binnenstad. De afgelopen jaren zetten wij daarom al de nodige stappen richting duurzame stadslogistiek. Zo ondertekende de gemeente in juni 2017 de Green Deal Zero Emissie Stadslogistiek. Een jaar later, in juli 2018, werd in het coalitieakkoord het voornemen gepresenteerd om te starten met een onderzoek naar de mogelijkheid voor een volledige schone distributieketen voor levering aan inwoners en ondernemers in de binnenstad. In 2019 volgde een scenarioadvies aan de gemeenteraad om te komen tot zero emissie binnenstad distributie. Vanuit de Green Deal Zero Emission Stadslogistiek (GDZES) werken we samen met het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Provincie Overijssel en andere GDZES gemeentes aan de verdere concretisering van de invoering van zero emissie binnenstadsdistributie per 2025.

In samenspraak met betrokken partijen is logistiek per fiets hierbij nadrukkelijk een van de mogelijkheden om uitstootloos te bevoorraden. Onze ambitie is dat pakketbezorging in de binnenstad buiten de venstertijden bij voorkeur per bakfiets wordt uitgevoerd.

42

43

44

8. Uitvoeringsprogramma In dit uitvoeringsprogramma zijn de concrete acties voor de investering in kwaliteit voor de fiets en de drie verdiepingsthema’s opgenomen. Deze acties zijn samengevat in drie onderdelen: (1) aanpassingen infrastructuur, (2) investeren in en beheer van fietsenstallingen en (3) educatie en communicatie. Daarna komen de ambitieniveaus basis en plus aan de orde. Tot slot wordt ingegaan op monitoring van het beleid en te nemen maatregelen.

8.1 programmering

8.1.2 Investeren in en beheer van fietsen­ stallingen

Het uitvoeringsprogramma bestaat uit een aantal ­onderdelen: 1. Fietsinfrastructuur 2. Fietsenstallingen 3. Educatie en communicatie

Belangrijk is dat fietsers makkelijk en veilig hun tweewieler kunnen parkeren, bij stations, in de binnenstad en bij voorzieningen. De volgende maatregelen voor de komende tien jaren staan daarom in deze visie: Aan de noordzijde van het centrum en bij de kruising Oldenzaalsestraat/De Heurne creëren we goede stallingen. Wees- en wrakfietsen ruimen we op in alle gemeentelijke stallingen. Foutparkeren van fietsen rondom station Enschede wordt actief aangepakt. We maken meer ruimte voor fietsparkeren door het toepassen van fietsvlonders. Cameratoezicht op alle gemeentelijke stallingen loopt via Parkeerbedrijf. We hebben de ambitie voor een ondergrondse ­fietsenstalling bij station Enschede. In die nieuwe stalling automatiseren we het stallingsbeheer.

8.1.1

Fietsinfrastructuur

Voor aanpassingen aan de infrastructuur is de categorisering van het fietsnetwerk leidend. De prioriteit ligt bij de centrum fietsring en de stedelijke doorfietsroutes. Voor de regionale routes stemmen we de prioriteit af met onze buurgemeenten en de provincie Overijssel, die via subsidie nadrukkelijk bijdraagt aan deze routes. Voor het basisnetwerk geldt dat we dit upgraden vanuit het bestaande onderhoudsprogramma en via werk met werk kleine verbeterslagen maken. Daarnaast liften we waar mogelijk mee met regulier onderhoud aan verkeerslichten en nieuwe gebiedsontwikkelingen. Naast deze algemene aanpak is er een aantal concrete andere acties die we nemen: Inventarisatie van zandpaden op het bestaande recreatieve netwerk om te zien waar verbeteringen voor het fietscomfort mogelijk zijn. Scan van verkeerslichten met weinig opstelruimte voor fietsers en waar mogelijk meer ruimte maken. Het versterken van de centrum fietsring. Onderzoek naar wenselijkheid routebebording langs de doorfietsroutes. Verbeteren van fietsvriendelijkheid bij wegwerkzaamheden.

45

8.1.3

Educatie en communicatie

Educatie en communicatie gaan hand in hand met het uitvoeren van infra-maatregelen, maar ook om de huidige fietsvoorzieningen beter te laten gebruiken. We zetten daarom de huidige aanpak door: De Enschede Fietsstad-campagne, daarin versterken we de samenwerking met lokale ondernemers en leggen we nog nadrukkelijker de koppeling met infrastructurele maatregelen. De educatie aanpak van zowel basisscholen als ouderen loopt binnen bestaande verkeersveiligheidsaanpak en daarmee ook die middelen. Dit geldt ook voor de aanpak schoolomgevingen.

8.2 Ambitieniveaus We hebben op dit moment niet de middelen om de ambities in deze visie waar te maken. De middelen voor mobiliteit zijn tot en met 2022 beschikbaar en daarna niet meer. Daarom hebben we gekeken naar de mogelijkheden om maatregelen samen te laten vallen met bestaande budgetten vanuit bijvoorbeeld verkeersveiligheid, dynamisch verkeersmanagement, parkeerbedrijf Enschede en beheer. Ook is op de rij gezet wat er vanuit het lopende beleid al in gang gezet is. Deze maatregelen vallen onder de noemer ‘nu’. Voor de ambities daar bovenop hebben we twee niveaus uitgewerkt. Dat wat minimaal nodig is om de doelen uit deze visie te halen; dit noemen we ‘basis’. En daarnaast waar we nog meer kwaliteit voor de fiets kunnen toevoegen, maar we op dit moment de middelen niet voor vragen; dat noemen we ‘plus’. De middelen voor het ambitieniveau basis betrekken we bij de zomernota. Voor uitvoering van het ambitieniveau plus zijn we afhankelijk van aanvullende eigen middelen, meevallers en toekomstige subsidies.

8.2.1

Nu

De huidige middelen voor mobiliteit zijn eindig, waardoor er na 2022 geen geld meer beschikbaar is. Met de huidige middelen voeren we in die periode nog een aantal projecten uit: Het vervolmaken van de F35 naar Hengelo, Oldenzaal en Glanerbrug. Inrichten van de regionale routes naar Losser en Haaksbergen. Het verbeteren van een aantal stukken van het netwerk door mee te liften met beheer. Het meeliften bij gebiedsontwikkelingen. Uitvoering verkeersveiligheidsprojecten en school­ omgevingen. Het doorzetten van de fietsstadcampagne 2021 en 2022. Zie voor het volledige overzicht van projecten bijlage 1.1.

8.2.2

Basis

Om het ambitieniveau van deze visie waar te maken, zijn er aanvullende middelen nodig. Daarmee realiseren we onder meer de volgende punten: Het afmaken van het fietsnetwerk conform de ambitie uit deze visie. Het verkeersveilig inrichten van alle kruispunten met hoofdautoroutes in het fietsnetwerk. Het realiseren van meer veilige fietsenstallingen. Het beheer van fietsenstallingen voor wat betreft wees- en wrakfietsen. Fietscampagnes na 2022. Zie voor het volledige overzicht van projecten bijlage 1.2. Voor het realiseren van deze maatregelen zijn extra middelen nodig. Rekening houdend met subsidiebijdrages gaat het hier om een structureel extra budget van €750.000 per jaar. Op dit moment is een inschatting gedaan van het uitvoeringstempo en de noodzakelijke middelen. Hierin wordt zo nodig geschoven om optimaal te kunnen profiteren van meekoppelkansen of om financiële mee- en tegenvallers te verwerken.

46

8.2.3

Plus

Op een aantal plaatsen is het mogelijk om nog een tandje extra bij te zetten qua verkeersveiligheid en fietscomfort. Dit zijn plannen die we wel op de plank hebben liggen, maar die een flinke financiële opgave met zich meebrengen. Dit gaat om: Tunnels in doorfietsroutes om de singel te kruisen. Een fietsbrug in de Keppelerdijk over de Oostweg. De onderdoorgang onder station Enschede. Fietsvoorzieningen op bedrijventerreinen. Vrijliggende fietspaden langs alle hoofdautowegen buiten het fietsnetwerk. Een aantal aanpassingen aan het netwerk waarvan de kosten dusdanig zijn dat ze niet opwegen tegen de baten en waarbij de huidige inrichting bijna conform de wensen is.

8.3 Monitoring Gedurende de looptijd van de visie houden we vinger aan de pols. In de afgelopen jaren is het fietsgebruik al gegroeid, maar de lat ligt hoog voor de periode tot 2030. Zowel op het behalen van de doelstellingen als het realiseren van het uitvoeringsprogramma wordt gemonitord. Daarvoor steken we om het jaar de peilstok er in. Dit doen we door inwinnen van verkeersdata en onderzoek onder inwoners. Daarnaast blijven we de komende jaren zoeken naar innovatieve mogelijkheden om nog beter inzicht te krijgen in fietsverplaatsingen om zo in de uitvoering nog beter te kunnen sturen op de doelen.

Zie voor het volledige overzicht van projecten bijlage 1.3. Voor realisatie van deze plannen een structureel extra budget van €1.400.000 per jaar nodig, boven op de extra middelen van het ambitieniveau basis.

47

48

Bijlage 1 - Projectenlijst B1.1 Ambitieniveau Nu

Project

Termijn

F18 Nijverheidsstraat

2021-2022

F35 | Molenstraat

2021-2022

F35 | Oversteek Lonnekerspoorlaan - Singel

2021-2022

F35 | Singel-Brandweerstraat

2021-2022

Haaksbergerstraat | Ripperdastraat - Zuiderval

2021-2022

Haaksbergerstraat | Zuiderval - Broekheurneweg

2021-2022

Kruising Oldenzaalsestraat - Molenstraat

2021-2022

Oversteek Broekheurneweg - Singel

2021-2022

Oversteek Cromhoffsbleekweg - Singel

2021-2022

Oversteek Heutinkstraat - Singel

2021-2022

Oversteek Kottendijk - Singel

2021-2022

Oversteek Lipperkerkstraat-Singel

2021-2022

Oversteek Perikweg - Singel

2021-2022

Oversteek Westerval - Singel

2021-2022

Wooldriksweg

2021-2022

F35 | Amelinkspad

2021-2022

F35 | dorp Lonneker tot Oude Deventerweg

2021-2022

F35 | Onderdoorgang station Kennispark

2021-2022

F35 | Oude Deventerweg - Oldenzaal

2021-2022

F35 | Oversteek Lambertus Buddestraat

2021-2022

F35 | Oversteek Tubantiasingel

2021-2022

F35 | Spoordijkstraat

2021-2022

F35 | Voortsweg | Lonnekerspoorlaan - Amelinkspad

2021-2022

Kottendijk | Buitensingel

2021-2022

Kruising Lambertus Buddestraat - Pijlhovestraat

2021-2022

Slagmanpad

2021-2022

49

Project

Termijn

Vanekerbeekweg / Scheperijweg in 't Vaneker

2021-2022

Vanekerbeekweg |'t Vaneker - Brandemaatweg

2021-2022

Hoge Boekelerweg | Noordesmarkerondweg-Losser

2021-2022

Oversteek Dr Wagenaarstraat - JJ Van Deinselaan

2021-2022

F18 Haaksbergerstraat | F. Bolstraat-Usselerrondweg

2021-2022

F18 Haaksbergerstraat | Kom Usselo

2021-2022

F18 Haaksbergerstraat | Kom Usselo - Haaksbergen

2021-2022

F18 Haaksbergerstraat | Usselerrondweg - Kom Usselo

2021-2022

H. ter Kuilestraat

2021-2022

Oversteek Parkweg - H ter Kuilestraat

2021-2022

Oversteek Parkweg - Westerval

2021-2022

Oversteek Utrechtlaan - Weth Beverstraat

2021-2022

Oversteek Zuid-Hollandlaan - Burg Van Veenlaan

2021-2022

Geessinkweg | Broekheurnerondweg - Broekheurne Ring

2021-2022

Tunnel A35 Boswinkel

2021-2022

Tunnel A35 Oude Dijk

2021-2022

Fietsroute Janninkskwartier Cromhoffsbleekweg

2023-2025

Mooienhof

2023-2025

F35 | De Eschmarke

2023-2025

F35 | De Eschmarke - Gronau

2023-2025

F35 | Oosterstraat | Noordesmarkerondweg-Euregioweg

2023-2025

F35 | Oosterstraat | singel-Noordesmarkerondweg

2023-2025

Utrechtlaan

2023-2025

Deurningerstraat | Molenstraat - Kottendijk

2026-2030

Sleutelweg | Euregioweg - De Eschmarke

2026-2030

Fietsroute Cromhofpark

2026-2030

50

B1.2 Ambitieniveau Basis

Project

Termijn

Kosten

Eigen investering

Acties en onderzoeken 2021-2022

2021-2022

€ 25.000

€ 25.000

Investeringskosten foutparkeren stationsplein

2021-2022

€ 15.000

€ 15.000

Scan zandpaden op Rondje Enschede

2021-2022

€ 10.000

€ 10.000

Aanpassen zandpaden Rondje Enschede

2021-2022

€ 50.000

€ 50.000

Beltstraat / Busstation Van Heekplein

2023-2025

€ 50.000

€ 25.000

Broekheurneweg

2023-2025

€ 285.000

€ 140.000

De Klomp/Lipperkerkstraat | Oldenzaalsestraat - 2e Bothovendwarsstraat

2023-2025

€ 540.000

€ 270.000

Javastraat

2023-2025

€ 565.000

€ 280.000

Oversteek Blijdensteinlaan - Singel

2023-2025

€ 50.000

€ 25.000

Oversteek Zwedeweg - Singel

2023-2025

€ 50.000

€ 25.000

Perikweg

2023-2025

€ 575.000

€ 285.000

Aansluiting Kottendijk - Deurningerstraat

2023-2025

€ 220.000

€ 110.000

Pierenkampweg

2023-2025

€ 90.000

€ 45.000

Schorpioenstraat/Maanstraat/Uranusstraat

2023-2025

€ 715.000

€ 355.000

Dr Wagenaarstraat

2023-2025

€ 310.000

€ 155.000

Hoge Boekelerweg | Oosterstraat-Noordesmarkerondweg

2023-2025

€ 920.000

€ 460.000

Keppelerdijk | Zuid Esmarkerondweg - Oostweg

2023-2025

€ 565.000

€ 280.000

Waterkerslaan / Waterdriebladlaan / Keppelerdijk

2023-2025

€ 1.675.000

€ 835.000

Burg. Van Veenlaan | Singel - Weth Elhorststraat

2023-2025

€ 50.000

€ 25.000

F18 | Usselerweg

2023-2025

€ 135.000

€ 135.000

Helmerzijdeweg

2023-2025

€ 200.000

€ 100.000

Rembrandtlaan | Bruggertstraat - H. ter Kuilestraat

2023-2025

€ 270.000

€ 135.000

Windmolenweg | (Auke Vleerstraat) Marssteden Oost viaduct A35

2023-2025

€ 410.000

€ 205.000

Windmolenweg | Huisnr 217 - Kom Boekelo

2023-2025

€ 145.000

€ 70.000

Bekkershof / Fietspad Lintveldebrink

2023-2025

€ 570.000

€ 285.000

De Kiepe

2023-2025

€ 835.000

€ 420.000

Kruispunt Zuiderval - Vlierstraat VRI

2023-2025

€ 50.000

€ 25.000

Oversteek De Kiepe - Vlierstraat

2023-2025

€ 220.000

€ 110.000

Oversteek Fietspad Lintveldebrink - Broekheurne-ring

2023-2025

€ 50.000

€ 25.000

Vlierstraat | Buursestraat - De Kiepe

2023-2025

€ 75.000

€ 40.000

Aanschaf fietsvlonders

2023-2025

€ 35.000

€ 35.000

51

Project

Termijn

Kosten

Eigen investering

Acties en onderzoeken 2023-2025

2023-2025

€ 30.000

€ 30.000

Onderzoek Fietsbewegwijzering

2023-2025

€ 25.000

€ 25.000

Stalling op maaiveld Binnenstad Noord

2023-2025

€ 800.000

€ 600.000

Uitvoering Fietsbewegwijzering

2023-2025

€ 100.000

€ 100.000

Brinkstraat | Binnensingel

2026-2030

€ 405.000

€ 205.000

Minkmaatstraat | Oldenzaalsestraat - Tulpstraat

2026-2030

€ 265.000

€ 130.000

Oldenzaalsestraat | Spoor - Minkmaatstraat

2026-2030

€ 50.000

€ 25.000

Oversteek Brinkstraat - Singel

2026-2030

€ 50.000

€ 25.000

Oversteek Tulpstraat - Singel

2026-2030

€ 50.000

€ 25.000

Tulpstraat

2026-2030

€ 350.000

€ 175.000

Dollardstraat / Berkelstraat

2026-2030

€ 160.000

€ 80.000

Dr Van Damstraat

2026-2030

€ 545.000

€ 275.000

Dr Zamenhoflaan | Mozartlaan-Viermarkeweg

2026-2030

€ 275.000

€ 135.000

Fietspad door park Waalstraat

2026-2030

€ 145.000

€ 70.000

Floraparkstraat

2026-2030

€ 1.215.000

€ 605.000

Lambertus Buddestraat

2026-2030

€ 730.000

€ 365.000

Mozartlaan | Kottendijk-Dr Zamenhoflaan

2026-2030

€ 300.000

€ 150.000

Oversteek Dr Van Damstraat - Deurningerstraat

2026-2030

€ 50.000

€ 25.000

Oversteek Lijsterstraat - Stroinksbleekweg

2026-2030

€ 220.000

€ 110.000

Stroinksbleekweg

2026-2030

€ 660.000

€ 330.000

Verbinding Museumlaan - Stroinksbleekweg

2026-2030

€ 30.000

€ 15.000

Verbinding Slagmanpad-Roessinghsbleekweg

2026-2030

€ 215.000

€ 105.000

Viermarkeweg

2026-2030

€ 775.000

€ 390.000

Waalstraat | Vanekerstraat - IJsselstraat

2026-2030

€ 295.000

€ 145.000

Brinkstraat | Buitensingel

2026-2030

€ 1.410.000

€ 705.000

Haverkampweg / Ekersdijk

2026-2030

€ 1.850.000

€ 925.000

52

Project

Termijn

Lipperkerkstraat | buitensingel

2026-2030

€ 970.000

€ 485.000

Oversteek Hoge Boekelerweg - Noord Esmarkerrondweg

2026-2030

€ 220.000

€ 110.000

Sleutelweg | Noord Eschmarkerondweg - Euregioweg

2026-2030

€ 730.000

€ 365.000

Bruggertstraat | Rembrandtlaan - Westerval

2026-2030

€ 425.000

€ 210.000

Verbinding Volkspark

2026-2030

€ 125.000

€ 60.000

Verbinding Westerval

2026-2030

€ 285.000

€ 145.000

Zuid Hollandlaan | West tov Burg Van Veenlaan

2026-2030

€ 255.000

€ 130.000

Broekheurne Ring | De Kiepe - Fietspad Lintveldebrink

2026-2030

€ 420.000

€ 210.000

Acties en onderzoeken 2026-2030

2026-2030

€ 40.000

€ 40.000

Stalling op maaiveld Oldenzaalsestraat/De Heurne

2026-2030

€ 800.000

€ 600.000

Beheerkosten uitbreiden weesfietsenbeleid (10 jaar)

2021-2030

€ 330.000

€ 330.000

Beheerkosten foutparkeren stationsplein (10 jaar)

2021-2030

€ 420.000

€ 420.000

Aanpak opstelruimte verkeerslichten (10 jaar, 2 locaties per jaar)

2021-2030

€ 200.000

€ 200.000

Beheerkosten fietsvlonders (8 jaar)

2023-2030

€ 120.000

€ 120.000

Uitvoering gedragscampagne na 2022 (8 jaar)

2023-2030

€ 960.000

€ 960.000

€ 27.055.000

€ 15.155.000

Totaal

Kosten

Eigen investering

Raming +/- 20%, prijspeil 2020, waar mogelijkheden zijn om projecten mee te laten liften (koppelkansen) kunnen de ramingen wellicht lager uitvallen. Subsidieramingen en percentages onder voorbehoud

53

B1.3 Ambitieniveau plus

Project

Kosten

Eigen investering

F18 | Emmastraat

€ 510.000

€ 510.000

F35 | Lasonderstraat

€ 160.000

€ 160.000

€ 1.020.000

€ 510.000

€ 570.000

€ 285.000

Onderdoorgang station

€ 11.900.000

€ 5.950.000

Tunnel Broekheurnerweg - Singel

€ 11.900.000

€ 5.950.000

Tunnel Heutinkstraat - Singel

€ 11.900.000

€ 5.950.000

F35 | Onderdoorgang Noord Esmarkerondweg

€ 4.000.000

€ 1.000.000

Fietsbrug Keppelerdijk - Oostweg

€ 6.800.000

€ 3.400.000

Burg. Van Veenlaan | Singel - Weth Elhorststraat

€ 235.000

€ 120.000

F18 | Zweringweg

€ 665.000

€ 330.000

Rottemerooglaan

€ 345.000

€ 170.000

Wethouder Elhorststraat / Belgiëlaan

€ 235.000

€ 115.000

Windmolenweg | Kom Boekelo

€ 460.000

€ 230.000

Geessinkweg | Broekheurnerondweg - Broekheurne-Ring

€ 485.000

€ 240.000

Rotonde Geessinkweg - Broekheurnerondweg

€ 1.020.000

€ 510.000

Rotonde Broekheurnering - De Kiepe

€ 1.020.000

€ 510.000

Fietsvoorzieningen op bedrijventerreinen

€ 5.405.000

€ 2.700.000

Vrijliggende fietsvoorzieningen langs 50kmh-wegen

€ 13.015.000

€ 6.505.000

Totaal

€ 71.645.000

€ 35.145.000

Rotonde kruising Haaksbergerstraat - Broekheurnerweg Oldenzaalsestraat | Spoor - Minkmaatstraat

Raming +/- 20%, prijspeil 2020, waar mogelijkheden zijn om projecten mee te laten liften (koppelkansen) kunnen de ramingen wellicht lager uitvallen. Subsidieramingen en percentages onder voorbehoud

54

Bijlage 2 - Beleid Wat zegt de mobiliteitsvisie concreet over fietsen? In de Mobiliteitsvisie wordt de fiets genoemd als smeermiddel van het gehele vervoerssysteem van Enschede: de fiets is het belangrijkste middel om de stad draaiende te houden. Alle interne verplaatsingen zijn fietsbaar en de ambitie is om in 2030 10% minder intern autoverkeer te hebben. Knelpunten voor de fiets worden daarom met prioriteit aangepakt. De fietssnelweg F35 richting Hengelo en Oldenzaal wordt op korte termijn afgerond, met als focus de ontbrekende schakel Spoordijkstraat – Lambertus Buddestraat en de herinrichting van de Molenstraat als fietsstraat. De Hengelosestraat tussen de Raiffeisenstraat en de Deurningerstraat wordt ingericht als Stationsplein Noord met daarop een goede fietsverbinding als onderdeel van de F35 richting Glanerbrug. In de eigen gemeente en richting buurgemeentes wordt gezocht naar nieuwe routes die bijdragen aan een beter fietsklimaat, zoals een nieuwe veilige fietsverbinding tussen de noordelijke woonwijken en het Kennispark en met het havengebied. Langs de hoofdwegen, zoals de Haaksbergerstraat, de centrumroutes (Oldenzaalsestrat en Ripperdastraat), de singel, de Hengelosestraat en de Broekheurne Ring, worden de voorzieningen voor de fiets versterkt door de modaliteiten meer in balans te brengen. In de hele binnenstad zijn de fietser en de voetganger de hoofdgebruiker.

In de binnenstad mag gefietst worden en dienen er goede voorzieningen te zijn om je fiets te kunnen stallen. Op enkele plaatsen begint het gebruik echter te knellen. Daarom worden de fietsroutes om de binnenstad heen verbeterd, zodat er meer lucht ontstaat in de binnenstad en doorgaand fietsverkeer beter gescheiden wordt van bestemmingsverkeer.

Om het positieve effect van infrastructurele maat­regelen te versterken wordt ook in de toekomst ingezet op communicatie, gedrags- en beloningscampagnes en werkgeversaanpak. De Fietsvisie is een uitwerking van de Mobiliteitsvisie en die valt weer onder de Omgevingsvisie, die de gemeente Enschede aan het opstellen is (2021). Kernpunten daarin zijn: ruimte geven aan nieuwe initiatieven en lokaal maatwerk mogelijk maken. Deze gedachte onderschrijven wij vanuit de fietsvisie.

Fietsbeleid Rijk: Tour de Force Het ministerie van I&W heeft haar ambities ten aanzien van ruimte en mobiliteit vastgelegd in de Nationale Omgevingsvisie. Hierin staat hoe het land er over 30 jaar uit kan zien en hoe de overheid aan het wensbeeld kan bijdragen. Ten aanzien van fiets werkt het rijk (ministerie en Rijkswaterstaat) samen met de Fietsersbond in de Tour de Force. Dit is een programma van waaruit onderzoek wordt gedaan en thema’s en maatregelen worden geinitieerd. Hieruit is ook de F10 ontstaan, een samenwerking van fietssteden vanuit de VNG. Enschede is een van de F10-steden (inmiddels hebben meer dan 10 steden hun krachten gebundeld). Ten aanzien van beleid en uitvoering zet het rijk zwaar in op werkgeversaanpak en combinatie fiets – openbaar vervoer (stallingen bij stations) vanuit Klimaat en is er een uitvoeringsprogramma en subsidie voor verkeersveiligheid en slimme mobiliteit. Andere programma’s zullen wellicht volgen in de komende jaren.

Figuur: F10 vanuit Tour de Force, waar Enschede deel van uit maakt

We zorgen voor een goede aansluiting op de Mobipunten, met name nabij de stations ten behoeve van vooren natransport. Hier dienen ook goede stallingsvoorzieningen te zijn voor de fiets. Bij het station Enschede zijn nieuwe fietsenstallingen nodig. Deze worden gerealiseerd onder het busstation.

55

Nieuw Fietsbeleid Rijk: Nationaal Toekomst­ beeld Fiets 2040 Nationaal Toekomstbeeld Fiets (NTF) moet fiets zichtbaarder maken! Rijk en regio hebben afgesproken in 2021 regionale Fietsnetwerkplannen op te stellen die uiteindelijk samen optellen tot dit Nationaal Toekomstbeeld Fiets. Uiteindelijk doel is om de te komen tot een landelijk dekkend netwerk van fietsinfrastructuur dat een effectief en vanzelfsprekend alternatief vormt naast de netwerken voor wegen en spoor. Daarvoor is een ‘Schaalsprong voor de fiets’ nodig. De ambitie daarbij is om de fiets als volwaardige modaliteit en effectieve oplossing in te kunnen zetten voor de nationale opgaven op gebied van woningbouw en verstedelijking, bereikbaarheid, veiligheid, klimaat en duurzaamheid. Het Toekomstbeeld is een uitwerking van de afspraken die binnen het MIRT en de Tour de Force zijn gemaakt en waar in enkele Kamermoties op is aangedrongen. Het sorteert voor op de overgang van Infrastructuurfonds naar Mobiliteitsfonds, waar de positie van fiets duidelijker naar voren kan worden gebracht. Opzet is dat eerst in de regionale fietsnetwerkplannen de hoofdfietsroutes in stad en regio (binnen en buiten de kom) in beeld worden gebracht. Daar moeten de plannen rond fietsparkeren en de stimulering van het fietsgebruik aan worden toegevoegd. Die stap moet in maart 2021 worden afgerond.

In de volgende fase wordt dit uitgewerkt tot het Nationaal Toekomstbeeld Fiets (planning september 2021), waarmee moet worden gewaarborgd dat de komende jaren fietsprojecten voldoende voortgang kunnen boeken doordat er concrete programma’s liggen en afspraken duidelijk geformuleerd zijn.

Provincie Overijssel: Omgevingsvisie en INO Provincie Overijssel heeft enkele jaren geleden een Omgevingsvisie Overijssel vastgesteld. Hierin staat het beleid voor de fysieke leefomgeving, wat nauw samenhangt met de sociaaleconomische ontwikkeling van Overijssel en al haar 25 gemeenten. Een ontwikkeling die nodig is om Overijssel toekomstbestendig te houden. De opgaven en kansen waarvoor de provincie Overijssel staat, zijn vertaald in negen beleidsthema’s met bijbehorende doelen en ambities. De overkoepelende rode draden (of leidende principes) zijn duurzaamheid, ruimtelijke kwaliteit en sociale kwaliteit.

56

Een mobiliteitsuitwerking van de Omgevingsvisie is de INO. De Integrale Netwerkvisie Overijssel (INO) is een uitwerking van de Omgevingsvisie ten aanzien van mobiliteit en infrastructuur. Hierin staat het beleid voor de komende jaren, algemeen en verder specifiek ten aanzien van fietsverkeer, openbaar vervoer en autoverkeer/goederenvervoer. En daarbij verkeersveiligheid en slimme mobiliteit als rode draad door de verschillende modaliteiten. De INO is vastgesteld in de Provinciale Staten van september 2018 en wordt mede gebruikt voor toetsing van gemeentelijke plannen en uitkering van bijdragen voor belangrijke onderwerpen, zoals gebiedsontwikkelingen of de uitrol van een hoogwaardig regionaal Kernnet Fiets. Knooppunt-ontwikkeling met goede fietsvoorzieningen op knooppunten van treinen, bussen, carpoolplaatsen en mobi-punten wordt in de komende jaren nader uitgewerkt.

Provincie Overijssel: Kernnet Fiets en de Fietskroon De fiets is een belangrijk middel om de bereikbaarheid van stad en platteland te verbeteren. In de stad draagt de fiets bij aan een vermindering van de overlast veroorzaakt door files, luchtvervuiling en geluid. Op het platteland draagt de fiets bij aan het verbinden van dorpen met steden, zeker ook op plekken waar het openbaar vervoer niet langer een bruikbare oplossing is. Verder helpt de fiets bij het verbeteren van de gezondheid van de inwoners en bezoekers van Twente. Ook zorgt de fiets voor een groot deel van de opbrengsten in de vrijetijdseconomie en versterkt de fiets het imago van de (groene) regio. (bron Fietsprogramma regio Twente in kader Fietsvisie Overijssel, 2017)

De fietskroon Voor de uitwerking van de dit fietsprogramma hanteert de provincie de fietskroon. De fietskroon is een kader dat is gebaseerd op de piramide van Maslow en verdeelt de behoeften van fietsers in dissatisfiers en satisfiers. Dissatisfiers zijn de randvoorwaarden voor een persoon om te gaan fietsen: veiligheid, betrouwbaarheid en snelheid. Satisfiers zijn de behoeften van personen waardoor fietsen een aantrekkelijk vervoermiddel wordt: beleving, comfort en gemak. De fietskroon kijkt naar drie soorten maatregelen: maatregelen met betrekking tot de fiets, met betrekking tot de fietser (gedragsmaatregelen) en met betrekking tot infrastructuur en omgeving. De fietskroon is de onderlegger bij het uitwerken van de maatregelen. Bewust is niet gekozen voor een indeling van maatregelen naar de fietskroon omdat het van grote waarde is zo integraal mogelijke maatregelen te ontwerpen. Oftewel: een maatregel moet op zoveel mogelijk facetten van de fietskroon inzetten. Zo geldt bij aanleg van fietsinfrastructuur dat dit effectiever is als rekening wordt gehouden met de fiets als vervoermiddel en gedragscomponenten worden ingezet om de fietser te bewegen daadwerkelijk van de infra gebruik te maken. Het streven is dan ook tot maatregelen te komen die op zoveel mogelijk plekken van de fietskroon ‘ingrijpen’.

Figuur: Fietskroon Overijssel met infra, de fietser en de fiets

57

Bijlage 3 - Evaluatie Terugblik op Fietsvisie 2012 – 2020 De inzet van de gemeente Enschede is beloond. Het fietsaandeel is sterk gegroeid. Was in 2012 34% van de korte ritten met de fiets, in 2019 was dit 43%. Ook werd de gemeente Enschede uitgeroepen als ‘beste grote gemeente’ bij de verkiezingen ‘fietsstad 2020’. Het fietsen staat op nummer 1 in Enschede en is het smeermiddel van het gehele vervoerssysteem.

We zien dat het aantal ongevallen is toegenomen in plaats van afgenomen. Het aantal fietsenstallingen is verder gegroeid dan verwacht, maar is altijd nog niet voldoende. Het aantal fietsendiefstallen is afgenomen. Gevoelsmatig blijft de kans aanwezig dat je fiets wordt gestolen. De volgende paragraven gaan verder in op de thema’s en de uitgevoerde analyses.

De Fietsvisie ‘Enschede Fietsstad 2020’ die in 2012 is vastgesteld heeft een grote bijdrage geleverd aan deze mindset. Naast het hoofddoel: Aandeel fietsers in verplaatsingen tot 7,5 km van 34% naar 40%. Zijn er 7 meetbare subdoelstellingen en 3 niet-meetbare subdoelstellingen opgesteld. De resultaten van de meetbare doelen zijn in onderstaande tabel weergegeven.

Doel

2012

2019

Minimaal 40% van de ritten korter dan 7,5 kilometer wordt op de fiets gemaakt in 2020.

34%

43%

30% minder fietsverkeersgewonden in 2020.

24 gewonden (2010)

65 gewonden

10% minder aangiftes fietsdiefstal in de binnenstad in 2020.

1368 aangiftes (2010)

786 aangiftes (-43%)

1000 extra stallingsplaatsen bij station Enschede in 2020.

2000 stallingsplaatsen

3300 stallingsplaatsen

15% extra fietsnietjes in de binnenstad in 2020.

400 nietjes (2011)

900 nietjes (+125%)

Minimaal 50% van de belangrijke gebundelde fietsroutes voldoet aan de eisen uit de Fietsvisie in 2020 (totale netwerk is 93,4 km).

44% (41 km.)

68% (64 km)

Minimaal 25% van het ontvlochten fietsnetwerk is gerealiseerd (totale netwerk is 43 km).

5 % in 2015 (2,2 km.)

19% (8,2 km)

Rapportcijfer fietsklimaat is minimaal een 7,0 in 2020

6,6 (2010)

7,3

Tabel: Resultaten van behaalde doelen Fietsvisie 2012

58

Verkeersveiligheid

Ontvlochten fietsroutes

Verkeersveiligheid is een groot aandachtspunt. Het aantal verkeersslachtoffers is verder toegenomen in plaats van de tot doel gestelde afname. In 2010 waren er 24 fietsverkeersgewonden en in 2019 waren dit er 65. Het doel om 30% minder fietsverkeersgewonden te behalen is dan ook niet behaald.

De afgelopen jaren is hard ingezet op het realiseren van ontvlochten fietsroutes van de woonwijken naar de binnenstad (radialen). Ontvlochten routes vormen een comfortabel en veilig alternatief voor de routes langs drukke hoofdwegen. De routes lopen voornamelijk door verblijfsgebieden en is de fietser een dominante weggebruiker. De straten zijn zoveel mogelijk als fietsstraten ingericht.

In 2018 heeft een analyse plaatsgevonden naar de fietsongevallen in Enschede. Hierin is geconstateerd dat een toename van het aantal fietsongevallen een landelijke trend is. Vergelijkend met andere vergelijkbare steden zoals Zwolle, Arnhem en Nijmegen heeft Enschede wel meer letselongevallen. In projectverband is reeds een begin gemaakt met de aanpak van de infrastructuur waarbij specifiek aandacht is voor ongevalslocaties. Daarbij is een actieplan op gesteld voor de belangrijkste 25 locaties. Het verbeteren van de situatie is gekoppeld aan reeds bestaande projecten of geprogrammeerd voor 2019, 2020 of 2021. In december 2018 hebben de gezamenlijke Nederlandse overheden het Strategisch Plan Verkeersveiligheid opgesteld. Aanleiding hiervoor is de ambitie van de Europese Commissie dat er in 2050 geen verkeersslachtoffers meer zijn en de constatering dat de afname van het aantal verkeersongevallen in Nederland tot stilstand is gekomen. De gemeentelijke ongevallenanalyse en de provinciale monitoringsaanpak geven een op data gebaseerde indruk van de typen ongevallen die regelmatig voorkomen in Enschede. De oorzaak van een aantal van deze ongevalstypes zijn (deels) terug te herleiden naar: (Enkelvoudige) fietsongevallen; Met name ongevallen waarbij geen andere partijen dan de betreffende fietser zijn betrokken.

Schoolomgevingen; De omgeving is onvoldoende ingericht op de bewegingen die in de omgeving van scholen voorkomen. Gebiedsontsluitingswegen binnen de bebouwde kom; Onduidelijke inrichtingen of inrichtingen die niet passen bij de omgeving leveren gevaarlijke situaties op. Zowel vanuit dat programma als de Fietsvisie is het verbeteren van de verkeersveiligheid een must. Er is nu behoefte aan leiderschap om de ambities om te zetten in maatregelen op straat. Zonder nieuwe maatregelen wordt halvering (doelstelling VN en EU voor periode 2020-2030) bij lange na niet gehaald.

In 2012 is begonnen met realiseren van het ontvlochten fietsnetwerk, dat in totaal 93,4 km is. Grotendeels waren het bestaande wegen. In 2012 was 44% gerealiseerd van het netwerk, afgelopen jaren is meer dan 20 kilometer aan ontvlochten routes gerealiseerd. Dat is circa 68% van het netwerk (anno 2019). Ontvlochten routes / fietsstraten is als nieuw inrichtingsvorm toegepast in Enschede. Op dat moment was er nog minder over bekend over de kwaliteit en inrichtingsvormen van fietsstraten. Enschede heeft zich voornamelijk gefocust op realiseren van fietskilometers met het beschikbare budget. Hierbij is de beoogde kwaliteit soms naar achteren verdwenen. Gezocht is naar maatwerk op lokaalniveau. Dat heeft geresulteerd in veel verschillende vormen van fietsstraten, een uniforme inrichting ontbreekt. Anno 2020 leeft de wens om meer in te zetten op het realiseren kwalitatieve goede fietsstraten, in plaats van kwantiteit en veel fietsstraten tegelijkertijd te realiseren.

Wachttijden bij verkeerslichten Enschede kent circa 55 verkeerslichten die fietsers, voetgangers en gemotoriseerd verkeer ondersteunen bij het oversteken. Hierbij is het een afweging welke verkeersdeelnemer op welk moment prioriteit krijgt. Een aantal verkeerlichten voldoen niet aan de norm van een maximale gemiddelde wachttijd. Hier zijn lange wachttijden voor fietsers of zijn er veel fietsers die tegelijkertijd moeten wachten op groen. De oversteekbaarheid van de singel is een vaak gehoord probleem zowel in de klankbordgroep als tijdens de gesprekken op straat. SMART is een app die Enschedeërs helpt om slimmer en bewuster van, naar en in Twente te reizen. Op de achtergrond houdt de app alle verplaatsingen bij. Ook kent het de functie ‘SMART groen’. Fietsers krijgen bij alle verkeerslichten op de Hengelosestraat en de Gronausestraat prioriteit. Ook bij andere kruisingen hebben fietsers het ‘gevoel’ dat ze sneller groen krijgen.

59

Fietsparkeren

Fietsendiefstal

Afgelopen jaren is het aantal fietsenstallingen rondom het station fors uitgebreid om aan de vraag te kunnen voldoen. Op het moment dat het aantal fietsverplaatsingen toeneemt, neemt ook de vraag naar het stallen van fietsen toe. De vraag van goede stallingsmogelijkheden in de binnenstad blijft bestaan.

Het aantal fietsendiefstallen is afgelopen jaren gedaald. Echter blijft het een terugkomend thema. Het kwam onder andere terug in de enquête van ‘fietsstad 2020’ en de rode loper gesprekken op straat.

Daarnaast is er vraag naar goede stallingen met aanbindmogelijkheden bij buurt- en wijkvoorzieningen. Dit laatste wordt ook meegegeven in het beleidskader ‘Retail in Enschede’ (2019).

Figuur B1 laat op buurtniveau het aantal fietsendiefstallen van 2019 zien. Hierbij zien we dat de binnenstad en de Broeierd opvallen. De fietsenstalling bij het station Enschede Kennispark valt onder de buurt de Broeierd. Dat verklaart het hoge aantal fietsendiefstal in deze buurt. Andere buurten of wijken scoren niet significant hoog in het aantal fietsendiefstallen in 2019. Disclaimer: Het werkelijk aantal fietsendiefstal ligt waarschijnlijk hoger. Het aantal aangiftes van fietsendiefstal neemt landelijk gezien af. Onder ander een verhoogde drempel (verplicht inloggen met DigiD) voor aangifte wordt als reden genoemd door Stichting Aanpak Voertuigcriminaliteit (AVc).

Klasseindeling aantal fietsendiefstallen 0 - 10 10 - 25 25 - 50 50 - 100 100 - 250 250 - 500 >500

Figuur: Fetsendiefstal op buurtniveau 2019

60

Sociale veiligheid Fietstunnels worden als sociaal onveilig ervaren. Belangrijk is om de tunnels netjes en schoon te houden. Op die manier wordt het gevoelsmatig geen verloederde plek. Voor de nieuwe Fietsvisie liggen er kansen nog meer aandacht te besteden aan beheer en onderhoud.

Leefbaarheid in de wijken Tijdens de klankbordgroep kwam nadrukkelijk het signaal terug om te werken aan leefbare wijken. Wijken waar Enschedeërs prettig kunnen wonen en het veilig is om met de fiets te verplaatsen. Belangrijke bestemmingen voor jong- en oud zijn scholen, buurt- en wijkcentrums en sportvoorzieningen. Ook de hoge snelheden in de wijk is als aandachtspunt genoemd.

Uit de figuur blijkt dat het aandeel fiets in het centrum, de UT, Twekkelerveld en Deppenbroek/Mekkelholt hoger is dan in de andere wijken. Dit kan misschien verklaard worden door de populatie (bijvoorbeeld meer studenten), of doordat de reisafstanden daar meestal kort zijn. Maar uit een nadere analyse blijkt dat deze verschillen ook gelden voor alle afstandsklassen. Voor reizen tussen 0 en 2 kilometer wordt in Glanerbrug, Stroinkslanden, Wesselerbrink, Pathmos, Stadsveld en Boswinkel twee keer zo vaak de auto gepakt als in de eerder genoemde wijken. In sommige delen van Enschede valt dus nog veel meer winst te behalen dan in andere delen. Hoewel niet onderzocht, is het aannemelijk dat ook de effectiviteit van maatregelen zal verschillen per wijk.

Op basis van data over verplaatsingsgedrag in Enschede is een analyse uitgevoerd naar de modal split per woonwijk in Enschede. Uit deze analyse blijkt dat er aanzienlijke verschillen zitten tussen de wijken. Figuur B2 toont per wijk het aandeel fietsverkeer in het totaal aantal ritten.

Figuur: Korte fietsverplaatsingen op wijkniveau (bron: SMART data)

61

Wegwerkzaamheden Bij wegwerkzaamheden wordt verwezen naar een omleidingsroute voor fietsers. Ook is het mogelijk om langs de wegwerkzaamheden heen te fietsen, deze is niet altijd even comfortabel en snel. We zien dat vooral bebording en routering aandachtspunten zijn. Bebording: hoe geef je de route duidelijke aan? Op dit moment zijn het de gebruikelijke gele bebording die ook voor autoverkeer gebruikt worden. We zien ook dat gedurende de wegwerkzaamheden de bebording niet altijd meer klopt. Echter worden de routes en bebording niet actief gecontroleerd gedurende de werkzaamheden. Routering: de omleidingsroute is niet altijd de meest logische of korte route. Mede doordat ook het gemotoriseerde verkeer wordt omgeleid, komen fietsers soms op drukkere (onveiligere) routes.

Beheer Achterstallig onderhoud is tijdens de stadsgesprekken en door de klankbordgroep regelmatig genoemd. Hierbij gaat het om groen dat over het fietspad groeit, wortelopdruk of ontbreken/slijtage van markering of onregelmatig asfalt. Onder andere de route tussen Enschede en Lonneker is genoemd. Ook bij het recreatieve fietsnetwerk is het een aandachtspunt. Ook bleek dat de gemaakte afspraken over graffiti en sociaal onveilig groen niet meer helder op het netvlies stond bij alle betrokkenen.

Communicatie en promotie De term ‘Enschede fietsstad 2020’ is bij veel Enschedeërs bekend. De tevredenheid met de invulling van de campagne scoort een 6.2. Tijdens de stadsgesprekken kwam onder andere terug dat inwoners mee wilden doen met een fietsspaaractie, maar te laat waren met aanmelden om te kunnen deelnemen. Het gebruik en bekendheid van de Smartapp is afgelopen jaren toegenomen. Was in 2015 nog maar 13% bekend met de app, is dit aandeel in 2019 gegroeid naar 52%.

62

Bijlage 4 - Fietsnetwerk Losstaand document

63

Fietsvisie Enschede 2030 Definitief, zoals vastgesteld door de gemeenteraad op 29 maart 2021