Factsheets Strategische Investeringsagenda 2023 zonder financiële informatie

Agenda bijlagen GE_doelenboom-centrumkwadraat-3schijf.pdf Factsheet Centrumkwadraat def.pdf GE_doelenboom-deKop-3schijf.pdf Factsheet De Kop def.pdf GE_doelenboom-kennispark-3schijf.pdf Factsheet Kennispark def.pdf GE_doelenboom-cromhoff-3schijf.pdf Factsheet Cromhoff def.pdf GE_doelenboom-twekkelerveld-3schijf.pdf Factsheet DIA Twekkelerveld def.pdf GE_doelenboom-zuid-3schijf.pdf Facsheet DIA Zuid def.pdf GE_doelenboom-Eschmarkerveld-3schijf.pdf Factsheet Eschmarkerveld def.pdf GE_doelenboom-MFSA's 3schijf.pdf Facsheet MFSA's def.pdf GE_doelenboom-Diekmansportcampus-3schijf.pdf Factsheet Diekman def.pdf GE_doelenboom-De brug-3schijf.pdf Facstsheet De Brug def.pdf GE_doelenboom-Horstmanpark-3schijf.pdf Factsheet Horstmanpark def.pdf GE_doelenboom-Warenhuis-3schijf.pdf Factsheet Warenhuis def.pdf

NG JONG EN OUD TALENTONTWIKKELI

EN N AM OE Z A DE GR UUR HE D NSC E HE

EN OP DE SC

EN

IK

T

GR

EN

TA L

RS IVE

AIR

IOD NB NE OE

CIRCUL

EN

E GM VIN N GE RE OM DIE NE N EN OE GR ANTE PL

R EE TM

UC PROD EBRUIK HERG ERIALEN T EN MA

T EN

VERBONDEN MET AANLIGGENDE ECONOMISCHE CE NTRA

BAN E N G ROEI TOPL OCAT IES VE R INN ANT W OVA OO RD TI E B EDR E GRO ST IJV EI EN EN EDE EN A LI T TR JKE N A C VO BE IEU TIE OR W Z T F I AA E EN IN LB WO GE A A ON N M R D IVE EN ILI RS TO EU EK S Z I O MS JN TB ATT E R S TE ACT ND IE IG F,

K ANS

BA AN

F TIE AP AA TA D LIM VIN GK GE OM

EBRU G A SG REN

ING NLE V

GE

ID HE ND

BEST A ANS ALE DIGIT

ND F KE SIE ER ON TW SP NE N RE E

ZO

SAME A AN NAME

WEK PARING EN OP

A EN ANT S C RE H ED KKE E LIJ K

KA

B STA

A ARD INDE VERM KL EN IMA WA ATB TE E S RR T E OB ND UU IG ST

DEEL

KHEID GELIJ NSEN

IN EN CL SC US HE IEF DE

S

EN LIG VEI

EN R OPG IEL

OEI EN AL

N

GE

EV

IN G

NG V S TI

OM G

SV E

OMEN EN BI

OOR IED ERE EN

INKOMEN, RONDK EA ND NT IES

SEN, N K AN EN VA ISICO’S T T U BEN EINEN R L V ER K

HUI

ZO ND EL EE F

RHEID TE

PA

EN GEME

Z EK E

I OC

ENERGIEBES

R A AL ATNEU T KLIMA

E

TW

ER

KE

E SS IA LL

JSTAND

PROJECT: CENTRUMKWADRAAT

MENS GERIC

EV

NA L EN

PR OF

UI

HT

E STA A AND BEST

TD ES AM

COM M

ILE

GS RIN

EN L

UN ICE

D GOEDE

D TA

IN G

SIG RE ND UI

MENSGE

DEL I

RICHT H

INTERN

EN NDE N E E ZO E, G BUURT LIG VEI BARE F LEE

JK

ANDELE

E BERE

N

IKBA AR HEID

1.

Geef een beknopte samenvatting van het project.

Het project Centrumkwadraat is de grootste gebiedsontwikkeling van Enschede in het gebied rondom het station. Het project is ruim 12 jaar geleden gestart en er zijn diverse projecten gerealiseerd of in uitvoering. De Boddenkamp is bijna afgerond en de Ambachtsschool is getransformeerd. Rondom de Melkhal wordt volop gebouwd en de Melkhal zelf en het naastgelegen hotel zijn in 2022 respectievelijk 2023 opgeleverd. Ook het appartementencomplex Bruningmeijer aan de Molenstraat is opgeleverd, evenals de herinrichting van de Molenstraat zelf. In 't Zeggelt is de eerste fase nagenoeg afgerond en wordt er gewerkt aan de tweede fase. De performance factory is in aanbouw en wordt eind 2023 opgeleverd. Het totale project omvat ongeveer 2.500 woningen en circa 30.000 m2 bvo commercieel programma. Van deze 2.500 woningen zijn en worden 1.500 woningen in het betaalbare segment gerealiseerd. Hierbij wordt ook de openbare ruimte volledige vernieuwd, waarbij deze klimaatadaptief en autoluw gemaakt wordt door meer groen toe te voegen. De woningen zijn duurzaam en circa 200 woningen zijn aanlegd met groene daken. Momenteel wordt er gewerkt aan het ontwerp van het nieuwe stationsplein, dat straks meer een stadpark wordt dan een kaal plein.

In de uitwerking van de ontwerpen wordt de ondergrondse fietsenstalling (6.000 plekken) en de toekomstige parkeergarage met zo'n 475 tot 600 plekken meegenomen. Daarnaast speelt de versnelling van de spoorverbinding Zwolle-Twente-Munster een grote rol in het project, omdat dit een grote impact heeft op het spoor, het station en het omliggende gebied. Op dit moment wordt de ondergrondse variant van het spoor nader verkend in samenwerking met de provincie, Prorail en NS. Voor de driehoek noord, als onderdeel van fase 2, wordt dit jaar een visie opgesteld.

2.

Is het project een fase binnen een grotere In de gebiedsontwikkeling van Centrumkwadraat wordt gewerkt met verschillende fases. In fase 1 gebiedsontwikkeling? Zo ja: schets kort de grote worden projecten uitgevoerd waarbij er nu concreet aan 713 woningen gewerkt wordt. In fase 2 gebiedsontwikkeling en de samenhang tussen gewerkt wordt thans gewerkt aan visies voor nieuwe projecten. Fase 1 omvat onder andere de eerdere fasen en de fase van dit project. projecten Het Bolke, Pakhuiskwartier, Performance Factory, Brammelerdwarstraat en Stationsplein 2a5. Fase 2 omvat de visies voor De Driehoek Noord, Brandweerlocatie en het Stationsgebied (verlagen Spoor).

3.

Waar ligt het (stadsdeel + kaartje)

Het ontwikkelgebied ligt in het centrum van Enschede rondom het station en ten noorden van de spoorlijn.

4.

Wat is de bijdrage aan de opgaven van de stad? Centrumkwadraat is een integraal gebiedsontwikkelingsproject dat bijdraagt aan alle doelen van de stad Enschede, waarbij het vasthouden van talenten het belangrijkste doel is. Het project is het grootste en meest omvangrijke project van de stad en omvat bijna de gehele transformatie van een stadsdeel. Er wordt ingezet op wonen, werken en voorzieningen, met belangrijke thema's als duurzaamheid, leefbaarheid en bereikbaarheid. Het project sluit aan bij het metromix zakelijk district. In de afgelopen 12 jaar zijn er circa 800 woningen gerealiseerd, en er zijn plannen voor nog eens 1.700 woningen (fase 1: 700 woningen en fase 2: nog eens 600 woningen). Daarnaast wordt onderzocht of er rondom het busplein nog eens 400 woningen in gerealiseerd kunnen worden (totaal circa 2.500). Naast wonen wordt er ook ca. 30.000m2 aan werkfuncties toegevoegd, waarvan een deel de transformatie van verouderd kantooraanbod betreft. Dit zal naar verwachting ca. 2.500 banen in het gebied opleveren. Er wordt ook aandacht besteed aan mobiliteit en parkeren. Er wordt gewerkt aan een nieuwe parkeergarage onder het busplein met zo'n 475 tot 600 plaatsen. Deze parkeergarage maakt de stad over de radialen beter bereikbaar vanuit het noorden en westen.

Tevens worden onnodige parkeerbewegingen door de stad voorkomen en kunnen er parkeerplaatsen op maaiveld ingewisseld worden voor groen. Daarnaast draagt de parkeergarage bij aan de parkeerbehoefte die vanuit de grote ontwikkelingen onstaat. Door het parkeren centraal op te lossen wordt het gebied goed bereikbaar.

A

Inclusief Enschede 1 Elke inwoner heeft de mogelijkheid tot financiële In Centrumkwadraat is er voldoende ruimte voor alle doelgroepen. In fase 1 worden ongeveer 700 zekerheid en stabiliteit woningen gerealiseerd, waarvan circa 560 in het betaalbare segment. Van deze woningen vallen er 325 binnen de sociale huurgrens. In fase 2 worden nog eens ongeveer 1.800 woningen gebouwd, waarvan een nog nader te bepalen aantal in het betaalbare segment valt. Uiteraard voldoen alle woningen in Centrumkwadraat aan de laatste energienormen en worden ze gasvrij gebouwd. Daarnaast wordt er extra aandacht besteed aan het vergroenen van de gebouwen en aan waterberging en is de hoofdinfrastructuur voor het warmtenet aangelegd.

In het Centrumkwadraat hebben het Leger des Heils en Tactus op twee locaties een nieuwe crisisopvang gerealiseerd, wat past bij de inclusieve samenlevingsambities van Enschede. Ook De Van der Bent Stichting, die beschermd wonen aanbiedt, is gevestigd in het Centrumkwadraat en aan de Molenstraat in de voormalige Sanders-fabriek. Binnen Centrumkwadraat wordt daarmee echt gekozen voor een gemengd programma waar voor iedereen plek is en waar stadsvilla's in het topsegment naast de crisisopvang van het Leger des Heils gerealiseerd worden. 2 Elke inwoner heeft de mogelijkheid om keuzes te In het ontwerp van Centrumkwadraat is er veel aandacht voor de openbare ruimte. Hierbij streven we maken die gezond leven makkelijker maken naar een stedelijk woon- en werkmilieu, waarbij de leefbaarheid van de omgeving van groot belang is voor de bewoners en werknemers. In lijn met de ontwikkeling van andere moderne steden kiezen we ervoor om het gebruik van auto's in het centrum te verminderen. Hierdoor ontstaat er meer ruimte voor fietsers en voetgangers. We zorgen voor een directe verbinding tussen het stationsgebied en het centrum door middel van een nieuwe fiets- en voetgangersroutes langs het station en een comfortabele fietsparkeerkelder. Bij de inrichting van de openbare ruimte wordt ook rekening gehouden met leuke wandelroutes.

Als je toch met de auto komt, dan kun je parkeren in de nieuwe, ruime parkeergarage onder het busstation. De bestaande Stationsplein garage wordt omgebouwd tot een vergunningen parkeergarage waar de parkeerbehoefte voor het omliggende nieuwe woningbouwprogramma in opgevangen kan worden. Deze garage is bestemd voor ondernemers en bewoners van het centrum en is te bereiken via de Piet Heinstraat.

3 Elke inwoner heeft de kans zich optimaal te ontwikkelen

B

Groen en duurzaam Enschede

Ten midden van het Centrumkwadraat ligt de Molenstraat. Deze straat was tot voorkort ingericht voor de auto, maar is recent opgewaardeerd naar een fietsstraat. Concreet betekent dit dat de weg is versmald, dat de snelheid van 50km/h naar 30km/h is teruggebracht en dat er een knip in de straat is aangelegd. Hierdoor is de verkeersintensiteit op deze route naar beneden gegaan van 12.000 naar max 2.500 voertuigbewegingen per dag. Doordat de straat versmald is, is er meer ruimte voor de voetganger, groenvoorzieningen en wonen ontstaan. In totaal is er alleen al in de Molenstraat zo’n 2700m2 aan nieuw groen bij gekomen, dat is zo’n 20% minder aan verharding. Dit is onder andere bereikt door het aanleggen van 20 wadies die een waterbergingscapaciteit van zo’n 250 kuub krijgen. Bij de herinrichting zijn er 30 bomen bijgepland. In het Centrumkwadraat wordt niet alleen meer groen aangelegd, maar wordt ook geïnvesteerd in beter groen om de biodiversiteit te vergroten en een grotere verscheidenheid aan boom- en plantensoorten te creëren die aantrekkelijk zijn voor insecten en vogels. Door deze aanpak worden de bomen en groenvoorzieningen beter bestand tegen de effecten van klimaatverandering, plagen en ziekten, en wordt hittestress verminderd. Daarnaast wordt het groen aantrekkelijker om in te verblijven.

Niet alleen de bovengrondse infra is aangepakt ook ondergronds vindt er ook een metamorfose plaats. Zo maakt het gemengde rioolstelsel plaats voor een vuilwater en schoonwaterstelsel. Het schoonwaterstelsel wordt dat op zichzelf een bergingscapaciteit heeft van 200m3 wordt aangeloten op het schoonwaternetwerk, waardoor het hemelwater verderop in de stad weer uitmond op het oppervlaktewater van de roombeek. Alle woningen in het Centrumkwadraat worden gebouwd volgens de laatste energienormen, zodat ze energiezuinig zijn en bijdragen aan een duurzame toekomst. Dit zorgt ervoor dat de bewoners niet alleen bijdragen aan een beter milieu, maar ook besparen op hun energiekosten. Het vergroenen van gebouwen en de openbare ruimte draagt bij aan het creëren van een groene en biodiverse leefomgeving voor iedereen in het Centrumkwadraat. Dit draagt bij aan de gezondheid en het welzijn van de inwoners en biedt ook ruimte voor recreatie en ontspanning. Het aanwezige groen en de bijen dragen bij aan een groenere en diversere omgeving in de toekomst.

1 Enschede is klimaatneutraal

In het Centrumkwadraat is duurzaam wonen voor iedereen mogelijk. Zo is tegelijk met de herinrichting van de Molenstraat een warmtenet hoofdinfrastructuur aangelegd. Het warmtenet is in eerste instantie aangelegd om het Stadskantoor, de Noordmolen en het Brunningmeijer aan te sluiten maar er zijn ook al voorbereidingen getroffen voor toekomstige aan te kunnen sluiten. Zo wordt het pakhuiskwartier ook op het warmtenet aangesloten. Ook de woningen bij de Melkhal en de Ambachtschool is op het warmtenet aangesloten. Door de nieuwe regelgeving mogen nieuwbouwwoningen niet meer op het gasnet aangesloten worden. Particulieren kiezen er daarom vaak voor om all elecktric te bouwen. Inmiddels zijn er in het Centrumkwadraat al zo’n 600 gasloze woningen gerealiseerd. Voor de herinrichting van de Molenstraat is er gekozen om met CO2 absorberende bestrating te werken. In het centrumkwadraat wordt pariculiere opdrachtgevers gestimuleerd om groendaken aan te leggen. Inmiddels hebben zo’n 200 particulieren hiervoor gekozen.

2 Enschede is klimaatbestendig en waterrobuust ingericht

Meer ruimte vinden om vertraagd water af te voeren en te bergen in de openbare ruimte. Dit is gelukt in de moplenstraat door daar het groen te combineren met wadi. In de toekomst kunnen we op het stationsplein nog meer ruimte vinden om water te bergen.

C

3 Enschede is groen en biodivers

Door extra aandacht te besteden aan het vergroenen van de gebouwen en de openbare ruimte, wordt er in het centrumkwadraat een groene en biodiverse leefomgeving gecreëerd voor iedereen. Het stationsplein bijvoorbeeld zal na de herinrichting geen plein meer zijn, maar meer een parkachtige omgeving waar mensen het prettig inden om te verblijven. Dit draagt bij aan de gezondheid en het welzijn van de inwoners, en biedt daarnaast ook ruimte voor recreatie en ontspanning. In het Centrumkwadraat wordt niet alleen meer groen aangelegd, maar wordt ook geïnvesteerd in beter groen om de biodiversiteit te vergroten en een grotere verscheidenheid aan boom- en plantensoorten te creëren die aantrekkelijk zijn voor insecten en vogels. Door deze aanpak worden de bomen en groenvoorzieningen beter bestand tegen de effecten van klimaatverandering, plagen en ziekten, en wordt hittestress verminderd. Daarnaast wordt het groen aantrekkelijker om in te verblijven. Mooi voorbeeld is de molenstraat. Dit ontwerp is tevens inspiratie geweest in de verdere uitwerking van de ontwerpen voor de Deurningerstraat en de Wenninkgaarde.

4 Enschede is circulair

Voor het project Pakhuis kwartier en de brandweerlocatie worden ontwikkelaars geselecteerd door middel van een tender en een prijsvraag. In de gunningscriteria zal circulariteit een belangrijk onderdeel zijn. Bij de herontwikkeling van de Melkhal is ook veel aandacht geschonken aan circulariteit. Zo is er ingezet op gebruik te maken van bestaande materialen en constructies, en om materialen die vrijkwamen bij de sloop van andere gebouwen te hergebruiken. In het Centrumkwadraat zijn ook meerdere gebouwen gesloopt. Bij de sloop wordt zorgvuldig omgegaan met de grondstoffen die hierbij vrijkomen.

Aantrekkelijk Enschede

1 Enschede heeft veel baankansen

Het Centrumkwadraat is niet alleen een aantrekkelijke locatie voor woningbouw, maar er wordt ook hard gewerkt aan het creëren van werkgelegenheid middels commerciële programma's. Onlangs is de Coberco Melkhal opgeleverd en de nieuwe kantoorconcepten zijn erg populair. Alle vierkante meters zijn momenteel verhuurd. Naast kantoorruimtes biedt de Melkhal ook ruimte voor een supermarkt, horecagelegenheden, leisure faciliteiten en een hotel met in totaal een oppervlakte van ongeveer 9.000 m2. Er wordt de komende jaren ook volop ingezet op nieuwe werkfuncties rondom het station. Door de gunstige ligging is het Centrumkwadraat naast het Kennispark de belangrijkste kantoorlocatie voor Enschede. In de projecten het Bolke, Pakhuiskwartier en de brandweerlocatie is in totaal ruimte voor circa 8.000 m2 aan commercieel programma. In totaal is er ongeveer 30.000 m2 aan werkfuncties beschikbaar in het Centrumkwadraat. Een deel hiervan betreft de transformatie van verouderde kantoren. Naar verwachting zal dit ongeveer 2.500 extra banen opleveren op structurele basis. Daarnaast zal er tijdens de realisatiefase ook veel werkgelegenheid gecreëerd worden.

2

Talent wordt aangetrokken, vastgehouden en ontwikkeld

Om meer talent aan Enschede te binden, wordt er gewerkt aan het realiseren van een aantrekkelijk woon- en werkmilieu. Circa 800 woningen zijn in aanbouw of reeds gerealiseerd. In de eerste fase van Centrumkwadraat worden circa 700 woningen gebouwd, gevolgd door nog eens circa 1000 in de tweede fase. Het is daarbij van belang dat het woningaanbod aansluit bij de behoeften van studenten, net afgestudeerden, expats en gezinnen. Als grootste stad in het oosten van het land, kan Enschede als enige stad in Twente een hoogstedelijk woon- en werkmilieu bieden. Het verdichten van het centrum is een belangrijk onderdeel van deze ambitie, maar het gaat ook om het creëren van een aantrekkelijke leefomgeving in de stad en het omliggende buitengebied. Centrumkwadraat biedt uitstekende mogelijkheden voor het realiseren van zo'n woon- en werkmilieu. In de eerste fase wordt met name ingezet op het betaalbare segment van de woningmarkt. Ongeveer 80% van de woningen zal in deze categorie vallen (sociale huur, middenhuur en koop tot aan de NHG-grens). Ook in de tweede fase is het de ambitie om meer dan 50% van de woningen in het betaalbare segment te realiseren. Binnen Centrumkwadraat is er ook ruimte voor creatieve broedplaatsen, wat past bij de wens om talent aan te trekken en vast te houden.

3 In Enschede kunnen je prettig en gezond wonen We hechten belang aan ons cultuurhistorisch erfgoed en vergroenen onze stad, waarbij we werken en leven met duurzame en milieuvriendelijke materialen. Bij Centrumkwadraat staan klimaatadaptatie, slimme mobiliteit en gezondheid centraal. Dit uit zich onder andere in de introductie van smart grids en het bouwen van compacte en flexibele gebouwen, wat het gebruik van de auto vermindert. Hierdoor is er meer ruimte voor groene gebieden met slimme watersystemen, waardoor de biodiversiteit wordt vergroot en hittestress wordt verminderd. We werken samen met het station om de hoek en houden auto's uit het zicht van de openbare ruimte. In de smalle straatjes voelen voetgangers en fietsers zich thuis, terwijl de auto te gast is. Bezoekers van het centrum kunnen parkeren in de parkeergarages. Het netwerk van pleinen en groene openbare ruimtes zorgt voor een naadloze combinatie van moderne architectuur en oude panden. Ongeacht of je nu 8 maanden of 88 jaar oud bent, je voelt je hier veilig en thuis. D

Open Enschede 1 Enschede is een op de inwoner gerichte gemeente waarbij de menselijke maat uitgangspunt is voor ons handelen. 2 Enschede is een netwerkende en responsieve gemeente

Communicatieplan Klankbordgroep

Corporaties Ontwikkelaars en Bouwers. Binnenstadsoverleg ondernemers. Raad Rondlingen Provincie Rijk

3 Enschede is in toenemende mate een digitale gemeente Wat zijn de totaal geschatte investeringen

5. A B

Gebruik hiervoor de informatie die is ingevuld in de financiele formats

Totale investeringen vanuit “de markt” (waarde nieuw vastgoed + openbare ruimte) Totale bijdrage vanuit publieke partijen (subsidies, reguliere middelen gemeente)

De totale investeringen in Centrumkwadraat bedragen circa 910 miljoen. Deze bestaan uit de investeringen van marktpartijen in de gebiedsontwikkeling en de investeringen in de infrastructuur Het totale publieke tekort bestaat uit 396 mln. Deze is als volgt opgebouwd: Circa 27 mln voor Driehoek noord, 60 mln voor een nieuwe parkeergarage onder het busplein, 55,3 mln voor de aanpassingen van de infra rondom het station en 253 mln voor een nieuw ondergronds spoor. Uitgangspunt bij het spoor is dat deze investeringen volledig gedekt worden door derden/het rijk. Uitgangspunt is dat deze alleen ondergronds komt als deze gedekt wordt door het rijk. Anders komt deze er niet.

C

Totale bijdrage uit investeringsfonds Gebruik hiervoor de informatie die is ingevuld in de financiele formats

De gevraagde bijdrage uit het investeringsfonds is circa 63 mln. Deze bestaat uit een bijdrage van 22 mln voor herontwikkeling van Driehoek noord en circa 41 mln voor de infrastuctuur rondom het station (nieuw busstation, parkeergarage (600 plekken), fietsenstallingen ondergronds (6.000 plekken) en alle openbare ruimte). De 41 mln aan investeringen in de openbare ruimte vertalen zich in kapitaalslasten die oplopen tot circa 2,1 mln per jaar

6.

Waar worden deze middelen voor gebruikt?

7.

Wanneer worden deze middelen ingezet (Welke Gespreid door de jaren heen. Zie hiervoor de vertrouwlijke financiele bijlage jaar) Zijn er subsidies toegekend? Zo ja door wie en Ja, vanuit het BO Mirt heeft het rijk een bijdrage toegezegd van 12 mln voor een nieuwe voor welk bedrag? parkeergarage onder het huidige busplein en 2 mln voor een nieuw busstation (tevens krijgt de F35 Gebruik hiervoor de informatie die is ingevuld in de financiele richting Hengelo een bijdrage van 3 mln vanuit het BO Mirt). Randvoorwaarde hierbij is dat we de formats komende jaren 2.500 woningen in Centrumkwadraat gaan toevoegen. De eerste fase van Centrumkwadraat heeft vanuit de WBI (3 mln) en de provincie (1 mln) ook subsidies gekregen. Deze eerste fase maakt geen deel meer uit van de investeringsagenda. Worden er nog subsidie(kan)s(en) verwacht? Zo Voor de ontwikkelingen van woningbouwopgave gaan we ervan uit dat we nog circa 5,5 mln aan ja wanneer en voor welk bedrag?) subsidie zouden kunnen krijgen. Dit vanuit een aanvraag voor de WBI of vanuit het Gebruik hiervoor de informatie die is ingevuld in de financiele Volkshuisvestingsfonds. Voor de infra rondom het station gaan we ervan uit dat provincie, rijk, europa, formats uiteindelijk circa 50% tot 75% van de totale investeringen gaan dekken.

8.

9.

10.

Welke besluiten zijn er eerder al door de raad genomen?

Deze middelen worden enerzijds gebruiks voor de gebiedsontwikkeling rondom Driehoek noord en anderzijds voor een nieuwe parkeergarage onder het busplein, het ondergronds brengen van alle fietsenstallingen rondom het station, een nieuw busstation en alle aanpassen aan de openbare ruimte rondom het station

Vasttelling Ambitiedocument dec 2019, Fase 1 Bestemmingplan molenstraat Zuidzijde, BKP en Beleidskader, Opening Grex MZ, Exploitatieovereenkomsten Brammelerdwarsstraat en Stationsplein 2a-5 Coberco, Brunninkmeijer, Aldi Deurningerstraat, Joan Cosstraat, Bestemmingsplan Joan Cosstraat

NG JONG EN OUD TALENTONTWIKKELI

EN N AM OE Z A DE GR UUR HE D NSC E HE

EN OP DE SC

EN

IK

T

GR

EN

TA L

RS IVE

AIR

IOD NB NE OE

CIRCUL

EN

E GM VIN N GE RE OM DIE NE N EN OE GR ANTE PL

R EE TM

UC PROD EBRUIK HERG ERIALEN T EN MA

T EN

VERBONDEN MET AANLIGGENDE ECONOMISCHE CE NTRA

BAN E N G ROEI TOPL OCAT IES VE R INN ANT W OVA OO RD TI E B EDR E GRO ST IJV EI EN EN EDE EN A LI T TR JKE N A C VO BE IEU TIE OR W Z T F I AA E EN IN LB WO GE A A ON N M R D IVE EN ILI RS TO EU EK S Z I O MS JN TB ATT E R S TE ACT ND IE IG F,

K ANS

BA AN

F TIE AP AA TA D LIM VIN GK GE OM

EBRU G A SG REN

ING NLE V

GE

ID HE ND

BEST A ANS ALE DIGIT

ND F KE SIE ER ON TW SP NE N RE E

ZO

SAME A AN NAME

WEK PARING EN OP

A EN ANT S C RE H ED KKE E LIJ K

KA

B STA

A ARD INDE VERM KL EN IMA WA ATB TE E S RR T E OB ND UU IG ST

DEEL

KHEID GELIJ NSEN

IN EN CL SC US HE IEF DE

S

EN LIG VEI

EN R OPG IEL

OEI EN AL

N

GE

EV

IN G

NG V S TI

OM G

SV E

OMEN EN BI

OOR IED ERE EN

INKOMEN, RONDK EA ND NT IES

SEN, N K AN EN VA ISICO’S T T U BEN EINEN R L V ER K

HUI

ZO ND EL EE F

RHEID TE

PA

EN GEME

Z EK E

I OC

ENERGIEBES

R A AL ATNEU T KLIMA

E

TW

ER

KE

E SS IA LL

JSTAND

PROJECT: DE KOP

MENS GERIC

EV

NA L EN

PR OF

UI

HT

E STA A AND BEST

TD ES AM

COM M

ILE

GS RIN

EN L

UN ICE

D GOEDE

D TA

IN G

SIG RE ND UI

MENSGE

DEL I

RICHT H

INTERN

EN NDE N E E ZO E, G BUURT LIG VEI BARE F LEE

JK

ANDELE

E BERE

N

IKBA AR HEID

1.

Geef een beknopte samenvatting van het project.

De Kop is een van de belangrijkste centrumontwikkelingen van Oost-Nederland en één van de laatste grote binnenstedelijke ontwikkellocaties in het centrum van Enschede. In het projectgebied komen op basis van het door de raad vastgestelde ontwikkelplan uit 2018 diverse woontorens met in totaal rond de 550 appartementen. Deze locaties hebben verschillende bouwhoogtes met naast wonen ook beperkte ruimte voor kantoren en retail (circa 2800 m2). De inrichting tussen de gebouwen ontwikkelen we we tot een groen, klimaatadaptief, verbindend en aantrekkelijk gebied om in te verblijven. Ook de aanloopstraten naar het gebied worden opnieuw ingericht, zodat er een aantrekkelijke, veilige en klimaatadaptieve entree naar het gebied en de binnenstad ontstaat.

2.

Is het project een fase binnen een grotere De ontwikkeling van De Kop is onderdeel van de ontwikkeling van de Boulevardzone. De gebiedsontwikkeling? Zo ja: schets kort de grote gemeente is al zo’n 20 jaar bezig met de ontwikkeling van dit gebied. De eerste fase bestond gebiedsontwikkeling en de samenhang tussen uit de realisatie van een nieuw winkelhart en de grootste ondergrondse parkeergarage van eerdere fasen en de fase van dit project. Nederland de “Van Heek garage”. De tweede fase bestond uit de verhuizing en concentratie van het ziekenhuis (MST) naar de binnenstad toe. Met het project De Kop zijn we aangekomen in de derde fase, bestaande uit de realisatie van woningen en voorzieningen op de vrijkomende en aanpalende locaties van het ziekenhuis.

3.

Waar ligt het (stadsdeel + kaartje)

4.

Wat is de bijdrage aan de opgaven van de stad? A

Inclusief Enschede

1 Elke inwoner heeft de mogelijkheid tot financiële Het project De Kop realiseert woningen voor diverse doelgroepen. Hierbij is ook aandacht zekerheid en stabiliteit voor mensen met een toenemende zorgbehoefte en de betaalbaarheid van woningen. Ruim de helft van de woningen bevindt zich in het betaalbare segment (huur/koop).

2 Elke inwoner heeft de mogelijkheid om keuzes te De openbare ruimte tussen de gebouwen wordt autoluw, groen en klimaatadaptief. De maken die gezond leven makkelijker maken westelijke entree van de H.J. van Heekgarage wordt ondergronds gemaakt, zodat ook hier een groen een aantrekkelijke zone bovengronds ontstaat voor wandelaars en fietsers. Ook de aanloopstraten naar het gebied worden opnieuw ingericht, zodat er een aantrekkelijke, veilige en klimaatadaptieve entree naar het gebied en de binnenstad ontstaat.

3 Elke inwoner heeft de kans zich optimaal te ontwikkelen

B

Groen en duurzaam Enschede 1 Enschede is klimaatneutraal

2 Enschede is klimaatbestendig en waterrobuust ingericht

In De Kop ontstaat een aantrekkelijk woonmilieu voor diverse doelgroepen. Een groot deel van de woningen bevindt zich in het betaalbare segment. Deze woningen voldoen aan de meest actuele duurzaamheidseisen. De openbare ruimte wordt een aantrekkelijker en groen verblijfgebied. Hiermee wordt hittestress verminderd en wateroverlast tegen gegaan.

Er worden gedateerde 2 gebouwen gesloopt: het voormalig SLO-kantoor en ING. Het voormalig Dish hotel is reeds gesloopt. Hiervoor in de plaats komen nieuwe gebouwen die voldoen aan de meest actuele duurzaamheidsstandaarden. Het ontwikkelplan uit 2018 gaat uit van het opwekken van eigen energie middels zonnepalen en het aansluiten van de woningen op het warmtenet. Door het vergroenen van het gebied wordt hittestress verminderd en kan water beter infiltereren in de bodem. Daarnaast worden er wadi's aangelegd om water te bergen bij hevige regenval. In de Haaksbergerstraat wordt een extra hemelwaterriool aangelegd om de waterproblematiek op deze specifieke locatie aan te pakken.

C

3 Enschede is groen en biodivers

Op dit moment is de openbare ruimte in het gebied zeer stenig. Er is veel asfalt en weinig groen. Hier wordt een grote verbeterslag gemaakt. De aanloopstraten naar het gebied worden groener, biodiverser en klimaatbestendiger onder andere door de aanleg van wadi's en het planten van extra bomen. De openbare ruimte tussen de gebouwen wordt een groen verblijfgebied voor fietsers en voetgangers. Op de gebouwen worden groendaken aangelegd om hittestress en fijnstof te beperken.

4 Enschede is circulair

Hergebruik van materialen en grondstoffen in uitgangspunt in deze gebiedsontwikkeling. Dit wordt meegegeven aan onze ontwikkelende partners en in de aanbesteding van de sloopwerkzaamheden. Bij de aanleg van de openbare ruimte wordt rekening gehouden met circulariteit van de grondstoffen.

Aantrekkelijk Enschede 1 Enschede heeft veel baankansen

2 Talent wordt aangetrokken, vastgehouden en ontwikkeld

Deze gebiedsontwikkeling versterkt het vestigingsklimaat door het creëren van commerciele ruimtes in de binnenstad. Daarnaast wordt een hoogwaardig en gemêleerd woningaanbod gecreëerd . Door de ontwikkeling van De Kop vindt er verdichting plaats in de directe nabijheid van het station, zodat er meer woningen beschikbaar komen voor de stad die direct gelegen zijn bij openbaar vervoer. Het project zal leiden tot een radicale transformatie die zorgt voor een hoogestedelijk woonmilieu, versterking van de stadskern, functionele vernieuwing, hoogwaardige architectuur en ruimtelijke kwaliteit. Het zorgt hiermee voor een hogere belevingswaarde van de stad. Jongeren wonen graag dichtbij de voorzieningen en in een bruisende binnenstad. De gebiedsontwikkeling trekt talenten aan en houdt ze vast door het creëren van een hoogwaardig en gemêleerd woningaanbod voor diverse doelgroepen in een hoogstedelijke woonomgeving aangevuld met commerciële functies. Young professionals, gezinnen, starters, maar ook ouderen en mensen met een kleinere beurs kunnen hier een passende woning vinden. Op basis van het door de raad vastgestelde ontwikkelplan uit 2018 worden er circa 550 woningen toegevoegd.

3 In Enschede kunnen je prettig en gezond wonen Door grootschalige investeringen in de infrastructuur wordt de bereikbaarheid van het en leven centrum aan de westzijde verbeterd en wordt bijgedragen aan de bereikbaarheid van dit nieuwe hoogstedelijke woongebied. De binnenstad wordt beter bereikbaar voor nood- en hulpdiensten door de verlegging van de busbaan in de Haaksbergerstraat. De aanloopstraten worden veiliger door het vervangen van de rotondes door kruispunten met verkeerslichten. Er worden beperkte meters aan commerciele functies toegestaan in het gebied. Hiermee wordt een aantrekkelijk verblijfgebied en woonmilieu gecreëerd voor de nieuwe bewoners, zonder concurrend te zijn aan het winkel- en horecaaanbod van de binnenstad. D

5. A B

Open Enschede 1 Enschede is een op de inwoner gerichte gemeente waarbij de menselijke maat uitgangspunt is voor ons handelen. 2 Enschede is een netwerkende en responsieve gemeente 3 Enschede is in toenemende mate een digitale gemeente Wat zijn de totaal geschatte investeringen Gebruik hiervoor de informatie die is ingevuld in de financiele formats

Niet van toepassing.

Voor het onderdeel vastgoedontwikkeling wordt samen gewerkt met een of meerdere ontwikkelaars. Niet van toepassing.

Totale investeringen vanuit “de markt” (waarde 188 miljoen nieuw vastgoed + openbare ruimte) Totale bijdrage vanuit publieke partijen 15 miljoen investeringen openbare ruimte (valt buiten investeringsagenda, krediet reeds (subsidies, reguliere middelen gemeente) verleend en gedeeltelijk reeds uitgevoerd). Daarnaast 1,45 miljoen provinciale subsidie en 3 miljoen rijkssubsidie.

C

Totale bijdrage uit investeringsfonds Gebruik hiervoor de informatie die is ingevuld in de financiele formats

Voor het project de Kop zal een beroep gedaan worden op de investeringsagenda. Het gaat naar verwachting om een bedrag van circa € 2,5 mln (incidenteel) en € 38.000 vanaf 2023 tot openen grondexploitatie (structureel). - € 0,5 mln aankoop ING: afboeking naar huidige waarde (jaar: 2023) - € 2 mln deficit grondexploitatie (prijspeil 2025) na verrekening woningbouwimpuls. Verwachte opening grondexploitatie: 2025. - € 38.000 per jaar vanaf 2023 tot openen grondexploitatie: rentelasten aankoop ING (2023 e.v.); De verkennende grondexploitatie (na afboeking ING tot huidige waarde) sluit op een tekort van circa € 5 mln (prijspeil 2025). Vooralsnog wordt aangenomen dat de verkregen woningbouwimpuls van circa € 3 mln ingezet kan worden voor de gedeeltelijke dekking van dit tekort. Waardoor € 2 mln benodigd is uit de investeringsagenda. Te vermeerderen met de afboeking van de ING naar huidige waarde (€ 0,5 mln) en de rentelasten op deze strategische aankoop (€ 38.000 p/jr).

6.

Waar worden deze middelen voor gebruikt?

7.

Wanneer worden deze middelen ingezet (Welke 2023 – 2027 nog niet bekend wanneer exact. jaar) Zijn er subsidies toegekend? Zo ja door wie en € 3.043.000 (Min BZK) voor woningbouwimpuls voor welk bedrag? € 1.450.000 (prov. Overijssel) voor openbare ruimte en bereikbaarheid

8.

9.

10.

Dekking tekort grondexploitatie en verwerving ING.

Gebruik hiervoor de informatie die is ingevuld in de financiele formats

Worden er nog subsidie(kan)s(en) verwacht? Zo Voorlopig niet, maar er wordt wel continue gescand op kansen. ja wanneer en voor welk bedrag?) Gebruik hiervoor de informatie die is ingevuld in de financiele formats

Welke besluiten zijn er eerder al door de raad genomen?

2018: beschikbaar stellen krediet investeringen openbare ruimte, vaststellen grondexploitatie De Kop, vaststellen Ontwikkelplan De Kop.

NG JONG EN OUD TALENTONTWIKKELI

EN N AM OE Z A DE GR UUR HE D NSC E HE

EN OP DE SC

EN

IK

T

GR

EN

TA L

RS IVE

AIR

IOD NB NE OE

CIRCUL

EN

E GM VIN N GE RE OM DIE NE N EN OE GR ANTE PL

R EE TM

UC PROD EBRUIK HERG ERIALEN T EN MA

T EN

VERBONDEN MET AANLIGGENDE ECONOMISCHE CE NTRA

BAN E N G ROEI TOPL OCAT IES VE R INN ANT W OVA OO RD TI E B EDR E GRO ST IJV EI EN EN EDE EN A LI T TR JKE N A C VO BE IEU TIE OR W Z T F I AA E EN IN LB WO GE A A ON N M R D IVE EN ILI RS TO EU EK S Z I O MS JN TB ATT E R S TE ACT ND IE IG F,

K ANS

BA AN

F TIE AP AA TA D LIM VIN GK GE OM

EBRU G A SG REN

ING NLE V

GE

ID HE ND

BEST A ANS ALE DIGIT

ND F KE SIE ER ON TW SP NE N RE E

ZO

SAME A AN NAME

WEK PARING EN OP

A EN ANT S C RE H ED KKE E LIJ K

KA

B STA

A ARD INDE VERM KL EN IMA WA ATB TE E S RR T E OB ND UU IG ST

DEEL

KHEID GELIJ NSEN

IN EN CL SC US HE IEF DE

S

EN LIG VEI

EN R OPG IEL

OEI EN AL

N

GE

EV

IN G

NG V S TI

OM G

SV E

OMEN EN BI

OOR IED ERE EN

INKOMEN, RONDK EA ND NT IES

SEN, N K AN EN VA ISICO’S T T U BEN EINEN R L V ER K

HUI

ZO ND EL EE F

RHEID TE

PA

EN GEME

Z EK E

I OC

ENERGIEBES

R A AL ATNEU T KLIMA

E

TW

ER

KE

E SS IA LL

JSTAND

PROJECT: KENNISPARK

MENS GERIC

EV

NA L EN

PR OF

UI

HT

E STA A AND BEST

TD ES AM

COM M

ILE

GS RIN

EN L

UN ICE

D GOEDE

D TA

IN G

SIG RE ND UI

MENSGE

DEL I

RICHT H

INTERN

EN NDE N E E ZO E, G BUURT LIG VEI BARE F LEE

JK

ANDELE

E BERE

N

IKBA AR HEID

1.

Geef een beknopte samenvatting van het project.

Kennispark bestaat uit drie deelgebieden: de campus van de Universiteit Twente, het Business & Science Park en Twente Village (stadion t/m ijsbaan). Kennispark Twente is de economische motor voor Twente en Enschede. Vanuit een triple helix samenwerking wordt ingezet op het versterken van het internationaal profiel van het gebied en het transformeren van het gebied naar een dynamische omgeving waar bedrijven en talent zich graag vestigen. Het project ligt centraal in de gebiedsontwikkeling Spoorzone Hengelo-Enschede. Kennispark is vooral een locatie voor opleiden, onderzoeken, innoveren en ondernemen, maar kan met specifieke woonmilieus een waardevolle aanvulling zijn op de woonmilieus in de binnensteden van Enschede en Hengelo.

2.

Is het project een fase binnen een grotere Kennispark ligt centraal in de SHE. gebiedsontwikkeling? Zo ja: schets kort de grote gebiedsontwikkeling en de samenhang tussen eerdere fasen en de fase van dit project.

3.

Waar ligt het (stadsdeel + kaartje)

Stadsdeel Noord

4.

Wat is de bijdrage aan de opgaven van de stad? A

Inclusief Enschede 1 Elke inwoner heeft de mogelijkheid tot financiële De huisvesting op Kennispark is volledig gericht op de doelgroepen die een directe relatie hebben met Kennispark. Op de UT-campus betreft het huisvesting van studenten en medewerkers. De nog toe te zekerheid en stabiliteit voegen huisvesting op het B&S-park richt zich op young professionals. Alle woningen zijn sociale huurwoningen en vallen daardoor in de betaalbare categorie.

2 Elke inwoner heeft de mogelijkheid om keuzes te Centraal uitgangspunt in de ontwikkeling van Kennispark is Ontmoeten en Verbinden. Dit uit zich in de (her)inrichting van de buitenruimte (publiek en privaat) en het ontwerp van nieuwe en te renoveren maken die gezond leven makkelijker maken gebouwen. De toekomstige buitenruimte stimuleert het bewegen en biedt een veel groenere omgeving dan de huidige inrichting als bedrijventerrein. Samen met de werkgevers wordt ingezet op actief mobiliteitsbeleid en parkeren op afstand bij de Grolsch Veste. Dit stimuleert het fietsen en wandelen.

3 Elke inwoner heeft de kans zich optimaal te ontwikkelen

B

Groen en duurzaam Enschede 1 Enschede is klimaatneutraal

2 Enschede is klimaatbestendig en waterrobuust ingericht

Kennispark is vooral een werk- en opleidingsgebied. De aanwezige huisvesting sluit goed aan op wat de doelgroepen van het gebied kunnen/willen betalen. De verouderde woningvoorraad op de campus wordt in de periode 2024-2028 verduurzaamd. Voor het B&Spark wordt binnenkort een Breeamcertificering aangevraagd (niveau: 3 sterren). Om in aanmerking te komen voor deze certificering wordt stevig ingezet op het tegengaan van wateroverlats, droogte en hittestress. Exacte gegevens voor UT-campus niet beschikbaar op dit moment. De verouderde woningvoorraad op de campus wordt in de periode 2024-2028 verduurzaamd. De meeste woningen op de campus worden al collectief verwarmd of via een aansluiting op het warmtenet. Nieuwbouw wordt natuurlijk gasloos gerealiseerd. Op Twente Villaga zal de grootste installatie van zonnepanelen boven parkeerplaatsen worden gerealiseerd. Duurzaamheid is voor een sciencepark een vereiste en dat uit zich in bovengemiddelde aandacht in ontwerp, realisatie en beheer/gebruik. Zie eerdere info.

C

3 Enschede is groen en biodivers

Geen exacte aantallen. Op Kennispark wordt actief ingezet op het vergroenen van publieke en private buitenruimte door het parkeren in parkeergebouwen en/of op afstand bij de Grolsch Veste te realiseren.

4 Enschede is circulair

Vanuit de Breeamcertificering besteed de gemeente extra aandacht aan de circulariteit van materialen die in de openbare ruimte worden toegepast. Aan ontwikkelaars worden geen specifieke eisen gesteld.

Aantrekkelijk Enschede 1 Enschede heeft veel baankansen

2 Talent wordt aangetrokken, vastgehouden en ontwikkeld

Kennispark is als topwerklocatie naast de binnenstad de belangrijkste banenmotor in Enschede. Zowel in directe als in indirecte banengroei. Een banenmotor die ook in crisisperiodes gewoon doordraait. Doordat op Kennispark innovaties tot stand komen genereert Kennispark ook veel indirecte werkgelegenheid bij toeleveranciers en productiebedrijven die profiteren van die innovaties. De laatste jaren groeit het aantal banen op Kennispark met ca. 300 per jaar. Dit is het netto resultaat van een nog grotere groei bij de technologiebedrijven en universiteit en een krimp bij de algemenere bedrijven op Kennispark. Kennispark genereert werk voor alle opleidingsniveaus van WO tot MBO. MBO-banen zien we gedeeltelijk terug op Kennispark in laboratoria en kleinschalige productiefaciliteiten, maar vooral in de indirecte werkgelegenheid die ontstaat bij toeleveranciers en productiebedrijven. Kennispark is een belangrijke plek om talent te boeien en te binden. Het talent is er in grote getale aanwezig. Door ontmoeting en verbinding centraal te stellen, stimuleren we contact tussen talent en de bedrijven, waardoor talenten (net afgestudeerd, maar ook met meer ervaring) een veel beter beeld krijgen van de interessante bedrijven en banen die Enschede en Twente te bieden hebben.

Op Kennispark creëren we woonmilieus die aanvullend zijn ten opzichte van de meer stedelijke woonmilieus die elders in Enschede worden gerealiseerd. Zo dragen we bij aan een divers aanbod van woonmilieus om talent te boeien en te binden.

3 In Enschede kunnen je prettig en gezond wonen Op Kennispark wordt samen met alle partners ingezet op actief mobiliteitsbeleid gericht op en leven het stimuleren van OV en fiets. Hierdoor blijft een groeiend Kennispark ook in de toekomst goed bereikbaar. Door wonen en andere functies toe te voegen ontstaat een gemengd milieu dat verplaatsingen over grotere afstanden minder vaak noodzakelijk maakt.

D

5. A B C

Open Enschede 1 Enschede is een op de inwoner gerichte gemeente waarbij de menselijke maat uitgangspunt is voor ons handelen.

Niet van toepassing

2 Enschede is een netwerkende en responsieve gemeente

Kennispark kan alleen succesvol zijn en blijven als de triple helix samenwerking tussen overheid, onderwijs en ondernemers goed werkt. De universiteit, gemeente, ondernemers en vastgoedeigenaren participeren gelijkwaardig in de gebiedsorganisatie (inhoudelijk en financieel). Deze organisatie voert voor de founders de regie op uitvoering van de gebiedsstrategie en pakt taken op die de founders zelf minder goed kunnen oppakken. In de samenwerkingsovereenkomst tussen de partijen zijn duidelijke afspraken vastgelegd. Daarnaast is voor Kennispark ook de regionale samenwerking via de Twenteboard (development) en tussen de topwerklocaties erg belangrijk.

3 Enschede is in toenemende mate een digitale gemeente Wat zijn de totaal geschatte investeringen

Niet van toepassing

Gebruik hiervoor de informatie die is ingevuld in de financiele formats

Totale investeringen vanuit “de markt” (waarde nieuw vastgoed + openbare ruimte) Totale bijdrage vanuit publieke partijen (subsidies, reguliere middelen gemeente) Totale bijdrage uit investeringsfonds Gebruik hiervoor de informatie die is ingevuld in de financiele formats

fase 1 (t/m 2025): ca. €196 miljoen

minimaal €100 miljoen in de eerste fase t/m 2025 (woongebouw 40, Next Twente 25, Fraunhofer 5, HMO 15, Demcon 5, Micronit 10) fase 1 investeringsplan: ca. €20 miljoen (grex 5, investeringen 9, regiodeal 6) Een krediet van €285.000,- voor de kwaliteitsimpuls Institutenweg (kapitaalslasten van €33.000,- per jaar) is reeds besloten en verstrekt uit het budget kapitaallasten zoals dat bij de Strategische Investeringsagenda is vastgesteld. Het totale benodigde bedrag bedraagt 13,7 miljoen totaal, te vertalen naar een kapitaalslastenbudget van 913.065 euro per jaar voor alle 3 de fases in totaal. Kwaliteitsimpuls Institutenweg

6.

Waar worden deze middelen voor gebruikt?

7.

Wanneer worden deze middelen ingezet (Welke 2023 jaar)

8.

9.

10.

Zijn er subsidies toegekend? Zo ja door wie en voor welk bedrag?

Regiodeal Twente - Kennispark 6,3 miljoen.

Gebruik hiervoor de informatie die is ingevuld in de financiele formats

Worden er nog subsidie(kan)s(en) verwacht? Zo Het woongebouw aan de Hengelosestraat is onderdeel van een aanvraag WBI ja wanneer en voor welk bedrag?) "talenthuisvesting". In deze aanvraag wordt ook woningbouw in Twekkelerveld en de Gebruik hiervoor de informatie die is ingevuld in de financiele transformatie van het ITC-hotel (Kop Boulevard) meegenomen. De totale aanvraag formats "talentopgave" voor meerdere projecten bedraagt circa € 3,5 miljoen. Medio dit jaar moet duidelijk worden of deze aanvraag toegekend wordt. Welke besluiten zijn er eerder al door de raad genomen?

Gebiedsstrategie (2018), Structuurvisie (2019), Beeldkwaliteitskader (2019), Stedenbouwkundig en mobiliteitsplan (2021), Investeringsplan en grondexploitatie (2022)

NG JONG EN OUD TALENTONTWIKKELI

EN N AM OE Z A DE GR UUR HE D NSC E HE

EN OP DE SC

EN

IK

T

GR

EN

TA L

RS IVE

AIR

IOD NB NE OE

CIRCUL

EN

E GM VIN N GE RE OM DIE NE N EN OE GR ANTE PL

R EE TM

UC PROD EBRUIK HERG ERIALEN T EN MA

T EN

VERBONDEN MET AANLIGGENDE ECONOMISCHE CE NTRA

BAN E N G ROEI TOPL OCAT IES VE R INN ANT W OVA OO RD TI E B EDR E GRO ST IJV EI EN EN EDE EN A LI T TR JKE N A C VO BE IEU TIE OR W Z T F I AA E EN IN LB WO GE A A ON N M R D IVE EN ILI RS TO EU EK S Z I O MS JN TB ATT E R S TE ACT ND IE IG F,

K ANS

BA AN

F TIE AP AA TA D LIM VIN GK GE OM

EBRU G A SG REN

ING NLE V

GE

ID HE ND

BEST A ANS ALE DIGIT

ND F KE SIE ER ON TW SP NE N RE E

ZO

SAME A AN NAME

WEK PARING EN OP

A EN ANT S C RE H ED KKE E LIJ K

KA

B STA

A ARD INDE VERM KL EN IMA WA ATB TE E S RR T E OB ND UU IG ST

DEEL

KHEID GELIJ NSEN

IN EN CL SC US HE IEF DE

S

EN LIG VEI

EN R OPG IEL

OEI EN AL

N

GE

EV

IN G

NG V S TI

OM G

SV E

OMEN EN BI

OOR IED ERE EN

INKOMEN, RONDK EA ND NT IES

SEN, N K AN EN VA ISICO’S T T U BEN EINEN R L V ER K

HUI

ZO ND EL EE F

RHEID TE

PA

EN GEME

Z EK E

I OC

ENERGIEBES

R A AL ATNEU T KLIMA

E

TW

ER

KE

E SS IA LL

JSTAND

PROJECT: CROMHOFF

MENS GERIC

EV

NA L EN

PR OF

UI

HT

E STA A AND BEST

TD ES AM

COM M

ILE

GS RIN

EN L

UN ICE

D GOEDE

D TA

IN G

SIG RE ND UI

MENSGE

DEL I

RICHT H

INTERN

EN NDE N E E ZO E, G BUURT LIG VEI BARE F LEE

JK

ANDELE

E BERE

N

IKBA AR HEID

1.

Geef een beknopte samenvatting van het project. Is het project een fase binnen een grotere gebiedsontwikkeling? Zo ja: schets kort de grote gebiedsontwikkeling en de samenhang tussen eerdere fasen en de fase van dit project.

De gebiedsontwikkeling Cromhoff bouwt aan een gevarieerd groenstedelijk woon- en werkmilieu aan de Singel; een woonmilieu wat Enschede nog niet kent. Op het voormalige bedrijfsterrein is door vrijvallende gebouwen/functies een kans ontstaan het gebied te transformeren om daarmee een nieuw stuk Nee het gaat om het totale plangebied. Maar de transformatie van het gebied zal wel in verschillende fase plaatsvinden. De transformatie start in het noordelijke deel rondom de hallen, Wegener kantoor en de Drukpershal op de gronden die in het bezit zijn bij Cromhoffpark B.V. en de gemeente Enschede. Het gebied langs de Zuiderval volgt daarop. De locatie ROC en Livio aan de zuidkant zijn afhankelijk van ontwikkelingen in het onderwijs en de zorg. Voor de eerste fase is inmiddels een grondexploitatie vastgesteld en wordt buiten beschouwing gelaten.

3.

Waar ligt het (stadsdeel + kaartje)

Stadsdeel west, gelegen tussen de Getfersingel, Burgemeester van Veenlaan, Wethouder Beverstraat en de Zuiderval.

4.

Wat is de bijdrage aan de opgaven van de stad?

2.

A

Inclusief Enschede 1 Elke inwoner heeft de mogelijkheid tot financiële In Cromhoff wordt een diversiteit van woningtypologieën en prijsklassen aangeboden in huur en koop aanbod (sociaal, middelduur en duur). Een wijk zekerheid en stabiliteit geschikt voor jong en oud, waarbij ook aandacht is voor de toenemende zorgvraag in de toekomst. Mogelijk dat een van de gebiedseigenaren in de toenemende ondersteuningsvraag een rol kan spelen in de toekomst (Livio). Ruim 20% van het programma is sociale huur en van het totale programma zal minimaal 50% in het betaalbare segment worden gerealiseerd.

2 Elke inwoner heeft de mogelijkheid om keuzes te Iedereen op de fiets is een vande leidende principes bij de planvorming geweest. Cromhoff wordt een plek waar je je welkom voelt maar als iedereen met maken die gezond leven makkelijker maken de auto komt dan zet dat de leefbaarheid onder druk. Bewoners en bezoekers worden verleid om zich te voet, met de fiets, OV of deelvervoer te verplaatsen. Zo blijft het in en rond het binnenstedelijk natuurgebied rustig en leefbaar! Een bijzonder element is de geplande doorfietsroute vanaf de brug over de A35 richting het centrum. Hiermee wordt het gebied en de parkachtige omgeving ook direct meer toegankelijk voor de omliggende wijken. Het gemeenschappelijk groen, de inrichting van de openbare ruimte de aanwezigheid van voorzieningen en pleinen facciliteren het ontmoeten in de openbare ruimte.

3 Elke inwoner heeft de kans zich optimaal te ontwikkelen

B

C

Groen en duurzaam Enschede 1 Enschede is klimaatneutraal

Cromhoff wordt een inclusieve wijk met een mix van koop en huurwoningen, toegankelijk voor verschillende doelgroepen. De woningen voldoen aan de actuele duurzaamheidseisen. De woningen staan in een groene omgeving en de openbare ruimte is gericht op het facciliteren van ontmoeting en verblijf. Daarbij is er in het gebied is er ruimte voor verschillende voorzieningen.

Uitgangspunt is het ontwikkelen van een een duurzame klimaatneutrale wijk welke voldoet aan de meest actuele duurzaamheidseisen. De nieuwe woningen worden gasloos gebouwd en bestaande gebouwen worden verduurzaamd en eveneens gasloos gemaakt.

2 Enschede is klimaatbestendig en waterrobuust ingericht

Leven met het water en de natuur is een van de leidende principes bij de planvorming. Water en natuur bepalen de stedenbouwkundige hoofdstructuur waarbinnen de moderne stedelijke buurtschappen liggen die onlosmakelijk met het landschap verbonden zijn. Het 4 ha bos wordt behouden, de natte natuur wordt uitgebreid door de pomp onder Tubantia uit te zetten. Er kan een biotoop onstaan met natte en droge plekken, waardoor de biodiversiteit zal toenemen.

3 Enschede is groen en biodivers

De woningen worden in verschillende natuur inclusieve buurtschappen gegroepeerd rondom het groene hart. De toegankelijkheid en aanwezigheid van deze plekken heeft een direct effect op de gezondheid van de bewoners. Het leven in een groene omgeving verbetert de concentratie, zorgt voor sneller herstel bij ziekte en creert rust in je hoofd. Door de toevoeging van nieuw groen wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan de doelstellingen rondom klimaatadaptie, verminderen van de hittestress en biodiversiteit. En dit in het hart van de stad. Waterberging vindt plaats in de openbare ruimte.

4 Enschede is circulair

Het bijzondere cultuurhistorische verleden van de plek wordt bij de ontwikkeling bewaard of een tweede leven gegeven (Janninkhallen, Drukpershal, Wegener kantoor). Daarnaast is ook hergebruik van materialen en grondstoffen is uitgangspunt. Waar mogelijk worden materialen uit het gebied gebruikt bij het maken van nieuwe openbare ruimte (straten/pleinen), dit past ook goed binnen de uitstraling/karakter van de wijk. Ook aan ontwikkelaars en bouwers wordt dit uitgangspunt meegeven.

Aantrekkelijk Enschede 1 Enschede heeft veel baankansen

In het plan is een ruimte voor nieuwe voorzieningen (en daarmee banen) ten behoeve van economie en cultuur. De ruimtes voor werken, cultuur en voorzieningen worden dusdanig geprijst dat ook startende ondernemers en creatievelingen hun vleugels kunnen uitslaan. Indirect zullen door de toevoeging van de woningen bestaande voorzieningen in de omgeving versterkt worden door een toename van de klandizie. Daarnaast zal door de bouw van de wijk werkgelegenheid in de bouwsector gecontinueerd worden.

D

2 Talent wordt aangetrokken, vastgehouden en ontwikkeld

Met Cromhoff voegen we een nieuwe en bijzondere plek toe aan de stad waar gewoond kan worden en voorzieningen aanwezig zijn. Het wordt een plek met een heel eigen karakter. Enerzijds de reuring rond de oude gebouwen en anderzijds de rust rondom het groene hart. Het plan richt zich op talent in de breedste zin. Het gaat om een mix aan doelgroepen van jonge stedelingen tot mensen die hechten aan een luxe leven. De gemene deler is de mensen welke zich richten op een actieve en gezonde levensstijl, de doeners. Een levendige woonomgeving is hierbij belangrijk; de authenticiteit van de plek met oude karakteristieke gebouwen en het aanwezige groen maken dit een unieke woonplek welke in Twente in deze vorm niet aanwezig is. Het gaat om een toevoeging van ruim 600 woningen en circa 5.000 m2 werken, cultuur , voorzieningen en broedplaatsachtige activiteiten.

3 In Enschede kunnen je prettig en gezond wonen en leven

Bewoners en bezoekers worden verleid om zich te voet, met de fiets, OV of deelvervoer te verplaatsen. Zo blijft het in en rond het binnenstedelijk natuurgebied rustig en leefbaar! Een bijzonder element is de geplande fietsroute vanaf de brug over de A35 richting het centrum. Hiermee wordt het gebied en de parkachtige omgeving ook direct meer toegankelijk voor de omliggende wijken. Door de aanwezigheid van dagelijkse voorzieningen is er ruimte voor mensen om elkaar te ontmoeten. De herontwikkeling van deze locatie betekent naast een uitbreiding van groen ook de sanering van een stuk vervuilde ondergrond.

Open Enschede 1 Enschede is een op de inwoner gerichte gemeente waarbij de menselijke maat uitgangspunt is voor ons handelen. 2 Enschede is een netwerkende en responsieve gemeente

3 Enschede is in toenemende mate een digitale gemeente 5.

N.v.t.

Voor de gebiedsontwikkeling wordt onder meer samengewerkt met de gebiedseigenaren, verschillende projectontwikkelaars/bouwers en woningcorporaties. In de tussenliggende periode tot dat de bouw gestart wordt kan dmv placemaking en tijdelijke programmering ruimte gegeven worden voor initiatieven (onder meer culturele sector) en kan Enschede kennismaken met het gebied. N.v.t.

Wat zijn de totaal geschatte investeringen Gebruik hiervoor de informatie die is ingevuld in de financiele formats A B

C

Totale investeringen vanuit “de markt” (waarde nieuw vastgoed + openbare ruimte) Totale bijdrage vanuit publieke partijen (subsidies, reguliere middelen gemeente)

Totale investeringen worden geraamd op € 210 mln

Totale bijdrage uit investeringsfonds Gebruik hiervoor de informatie die is ingevuld in de financiele formats

€ 4,1 mln

Provinciale subsidie eerste fase (verleend): € 3 mln. MIRT subsidie (in aanvraag): € 3,9 mln. WBI subsidie (in aanvraag): € 4,3 mln, waarvan € 2,8 mln voor de 2de fase Cromhoff

6.

Waar worden deze middelen voor gebruikt?

7.

Wanneer worden deze middelen ingezet (Welke Vanaf 2025. jaar)

8.

Zijn er subsidies toegekend? Zo ja door wie en voor welk bedrag? Gebruik hiervoor de informatie die is ingevuld in de financiele formats

9.

Worden er nog subsidie(kan)s(en) verwacht? Zo Naast de bovenstaande subsidies die nog in aanvraag zijn, verwachten wij geen aanvullende subsidiemogelijkheden voor dit project. ja wanneer en voor welk bedrag?) Gebruik hiervoor de informatie die is ingevuld in de financiele formats Welke besluiten zijn er eerder al door de raad Vaststellen visie Cromhoff en grondexploitatie versnelling cromhoff, oktober 2021. genomen?

10.

De middelen worden ingezet ten behoeve van de onrendabele top van de ontwikkeling. De bijdrage uit de Investeringsagenda zetten wij mede in als cofinanciering voor de WBI aanvraag (subsidievereiste) en daarnaast voor de aankoop van gronden. De inzet uit de Investeringsagenda stelt ons samen met de subsidie in aanvraag in staat om de economische uitvoerbaarheid van de plannen te verbeteren, waarmee de start van de bouw van de woningen mogelijk wordt.

Provinciale subsidie eerste fase verleend: € 3 mln. MIRT subsidie (in aanvraag): € 3,9 mln. WBI subsidie (in aanvraag): € 4,3 mln, waarvan € 2,8 mln voor de 2de fase Cromhoff

NG JONG EN OUD TALENTONTWIKKELI

EN N AM OE Z A DE GR UUR HE D NSC E HE

EN OP DE SC

EN

IK

T

GR

EN

TA L

RS IVE

AIR

IOD NB NE OE

CIRCUL

EN

E GM VIN N GE RE OM DIE NE N EN OE GR ANTE PL

R EE TM

UC PROD EBRUIK HERG ERIALEN T EN MA

T EN

VERBONDEN MET AANLIGGENDE ECONOMISCHE CE NTRA

BAN E N G ROEI TOPL OCAT IES VE R INN ANT W OVA OO RD TI E B EDR E GRO ST IJV EI EN EN EDE EN A LI T TR JKE N A C VO BE IEU TIE OR W Z T F I AA E EN IN LB WO GE A A ON N M R D IVE EN ILI RS TO EU EK S Z I O MS JN TB ATT E R S TE ACT ND IE IG F,

K ANS

BA AN

F TIE AP AA TA D LIM VIN GK GE OM

EBRU G A SG REN

ING NLE V

GE

ID HE ND

BEST A ANS ALE DIGIT

ND F KE SIE ER ON TW SP NE N RE E

ZO

SAME A AN NAME

WEK PARING EN OP

A EN ANT S C RE H ED KKE E LIJ K

KA

B STA

A ARD INDE VERM KL EN IMA WA ATB TE E S RR T E OB ND UU IG ST

DEEL

KHEID GELIJ NSEN

IN EN CL SC US HE IEF DE

S

EN LIG VEI

EN R OPG IEL

OEI EN AL

N

GE

EV

IN G

NG V S TI

OM G

SV E

OMEN EN BI

OOR IED ERE EN

INKOMEN, RONDK EA ND NT IES

SEN, N K AN EN VA ISICO’S T T U BEN EINEN R L V ER K

HUI

ZO ND EL EE F

RHEID TE

PA

EN GEME

Z EK E

I OC

ENERGIEBES

R A AL ATNEU T KLIMA

E

TW

ER

KE

E SS IA LL

JSTAND

PROJECT: DIA TWEKKELERVELD

MENS GERIC

EV

NA L EN

PR OF

UI

HT

E STA A AND BEST

TD ES AM

COM M

ILE

GS RIN

EN L

UN ICE

D GOEDE

D TA

IN G

SIG RE ND UI

MENSGE

DEL I

RICHT H

INTERN

EN NDE N E E ZO E, G BUURT LIG VEI BARE F LEE

JK

ANDELE

E BERE

N

IKBA AR HEID

1.

Geef een beknopte samenvatting van het project.

2.

Is het project een fase binnen een grotere Het gebiedsprogramma Nieuw Twekkelerveld kent een aantal gebiedsontwikkeling? Zo ja: schets kort de grote locatie/gebiedsontwikkelingen. Projecten in uitvoering: 1) renovatie en verduurzaming gebiedsontwikkeling en de samenhang tussen woningen met een slecht energielabel, nieuwbouw Newtonpark (voormalige ROC-locatie). eerdere fasen en de fase van dit project. Projecten in voorbereiding: 1) nieuwbouw IKC en herontwikkeling achterlaatlocaties, 2) herbestemming Assinkhof, 3) transformatie bedrijfsterrein Richtersbleek, 4) herbestemming Noorderkroon, 5). Daarnaast heeft de ontwikkeling van de Spoorzone Hengelo-Enschede (SHE) een directe samenhang met het programma. De warmtetransitie ('van het gas af') is een belangrijk onderdeel van het programma. Hier is sprake van een grote samenhang met stedelijke planvorming en realisatie van de energietransitie.

3.

Waar ligt het (stadsdeel + kaartje)

4.

Wat is de bijdrage aan de opgaven van de stad? A

Inclusief Enschede

Het gebiedsprogramma Nieuw Twekkelerveld is een langjarige integrale wijkaanpak waarbij projecten en maatregelen op het gebied van leefbaarheid & wonen, energie & klimaat en sociale opgaven in de wijk integraal worden opgepakt. De wijkaanpak is een samenwerking tussen de gemeente en de woningbouwcorporaties Domijn, De Woonplaats en Ons Huis.

1 Elke inwoner heeft de mogelijkheid tot financiële zekerheid en stabiliteit

De wijk Twekkelerveld kent een brede spreiding in woningtypen en inkomensniveaus. Het totaal aantal woinngen bedraagt ruim 5000 in Twekkelerveld en Tubantia-Toekomst samen. Het gemiddelde inkomen ligt met € 22.600 lager dan gemiddeld in Enschede en de sociale problematiek is groter. Circa 46% van de woningen in de wijk is sociale woningbouw in het bezit van corporaties. Daarnaast is een relatief groot aantal kamerverhuur panden in het lagere huursegment. In de Transitievisie Warmte is Twekkelerveld aangewezen als pilotwijk voor het aardgasvrij maken. Als eerste stap op weg naar een aardagasvrije wijk zetten wij in op besparing en isolatie. Wij zetten subsidies in op energiearmoede te bestrijden en zetten in om een bijdrage uit zowel het Nationaal Isolatieprogramma als het Volkshuisvestingsfonds om de vaak slecht geinsoleerde woningen te verbeteren. Voor de vooroorlogse woningen streven wij naar minimaal label D en voor de naoorlogse naar minimaal label B en bij voorkeur A.

2 Elke inwoner heeft de mogelijkheid om keuzes te maken die gezond leven makkelijker maken

Met het project GroenBlauw Twekkelerveld hebben we niet alleen maatregelen getroffen die hittestress voorkomen en wateroverlast verminderen maar ook meer groene ruimte gecreeerd als verblijfs- en gebruiksruimte voor de bewoners van Twekkelerveld. Met de opening van de wijkontmoetingsplek 't Proathuus als voorloper van het nieuwe Huis van de Wijk faciliteren en organiseren wij ontmoeting.

3 Elke inwoner heeft de kans zich optimaal te ontwikkelen

B

Groen en duurzaam Enschede 1 Enschede is klimaatneutraal

2 Enschede is klimaatbestendig en waterrobuust ingericht

We bouwen een nieuw ‘Huis van de Wijk’ als vervanging van drie bestaande basisscholen en combineren dat met andere ontmoetingsfuncties. Hiermee leveren we een belangrijke bijdrage aan de kansen van kinderen om zich optimaal te ontwikkelen. Daarnaast zorgen we met de upgrade van de wijk voor een betere fysieke leefomgeving om in op te groeien. Met het project GroenBlauw Twekkelerveld hebben we de wijk vergroend, wateroverlast aangepakt en wordt hittestress voorkomen. Aanvullend op de al uitgevoerde werkzaamheden gaan wij de komende jaren verder aan de slag met ontstening en vergroening van de wijk rondom het winkelcentrum en andere plekken in de wijk. Ook ondersteunen en begeleiden wij particuliere initiatieven en intiatieven van de corporaties rondom de vergroening van achtertuinen en woonstraten. Vergroening draagt bij aan een gezonde leefomgeving en gaat hittestress tegen. Door de woningen te isoleren en aardgasvrij-ready te maken (zie hiervoor) wordt niet alleen de energierekening verlaagd maar verbetert ook het wooncomfort.

Twekkelerveld kent een gemiddeld laag klimaatlabel. Bijna 2500 woningen hebben energielabel D of lager. Slechts 369 woningen (8%) heeft een energielabel A. Dat is dan ook de reden om in deze wijk te starten met een grootschalige isolatieaanpak. De doelstelling van de pilot aardgasvrij Twekkelerveld is alle woningen (4607) stapsgewijs van het gas af te halen. De komende 10 jaar streven wij ernaar 25% aardgasvrije woningen te bereiken. Wij onderzoeken een eerste fase aanleg warmtenet in samenwerking met de woningbouwcorporaties. Voor de hele wijk geldt dat wij inzetten op het aanjagen van de aanpak van particuliere woningen en de hulp bij het nemen van maatregelen (ontzorgen). Dat doen wij door inzet van het Energieloket als informatie en kennispunt en door Twekkelerveld als prioritair project op te voeren in zowel het nationaal isolatieprogramma als het Volkshuisvestingsfonds. Het project GroenBlauw Twekkelerveld is inmiddels opgeleverd. Hiermee is een grote stap gezet in de klimaatbestendigheid van de wijk. Aanvullend wordt de openbare ruimte de komende jaren verder vergroend. Waar mogelijk wordt bij vervanging van riolering en/of de aanleg van het warmtenet aanvullende maatregelen genomen.