ENSCHEDE Gemeentebegroting 2024-2027.geamendeerd

De inzet van de gemeente is om te voorkomen dat jongeren afhaken en om hen alsnog een diploma te laten behalen. Daarnaast ben je nooit te oud om te leren en zetten we in op een leven lang leren. Indicatoren Aantal indicatoren: 1

blz. 49 (van 287)

Toelichting Deze indicator heeft betrekking op het speerpunt a. "We willen dat onze inwoners een startkwalificatie hebben". Het hebben van een startkwalificatie (een diploma mbo2, havo-, vwo-, of hoger) is enorm belangrijk om een zelfstandig leven op te bouwen en te leiden. Zonder startkwalificatie is de kans zes keer zo groot op maatschappelijke uitval. Als je geen startkwalificatie haalt is de kans één op drie dat je een participatiewet uitkering nodig hebt. Daarom willen wij dat zoveel mogelijk inwoners een startkwalificatie hebben. We hanteren als streefwaarde de Europese doelstelling van 80%. Dat is ambitieus en de komende jaren blijven we daar waarschijnlijk onder. Ook blijkt de waarde regelmatig te schommelen. Dat komt waarschijnlijk doordat de samenstelling van de beroepsbevolking per jaar verschilt. Onze inzet is vooral gericht op jongeren tot 27 jaar. Samen met het onderwijs en andere (zorg-) partners proberen we te voorkomen dat jongeren afhaken op school. Als dat wel gebeurt, gaan we met de jongeren aan de slag om alsnog een terugkeer naar school mogelijk te maken. Voor jongeren waar verder studeren echt geen optie is, zorgen we voor goede begeleiding naar en ondersteuning op de arbeidsmarkt.

In 2023 heeft het CBS de cijfers vanaf 2014 herberekend, waardoor de scores tot en met 2020 een paar procentpunten hoger uitvielen, dit is aangepast in de realisatie, niet in de streefwaarden. Bron: CBS-EBB Acties 2024 Aantal acties: 2

01. We voeren de nota Kansrijk Enschede 2023-2033 uit. Na de vaststelling van de nota Kansrijk Enschede in 2023 ligt het accent voor 2024 en verder volop op de uitvoering. De extra middelen die de raad beschikbaar heeft gesteld maken het mogelijk nieuwe activiteiten op te starten, zoals substantiële naschoolse programma’s in de kwetsbare wijken en extra aandacht voor de jongste kinderen (pilot met kleinere peutergroepen). Die extra aandacht en verrijking heeft direct impact op (de kansen van) het kind. Daarnaast worden de middelen ook gebruikt om activiteiten voort te zetten die anders, vanwege stijgende kosten, beperkt of wegbezuinigd zouden moeten worden. Zo kan bijvoorbeeld de extra inzet van IKC-wijkcoaches die in 2022 is gestart worden voortgezet. In 2024 willen we ook verdere stappen zetten gericht op concretisering van een Familiehuis en we stellen het vervolgprogramma van De Twentse Belofte op voor de periode 2025-2028. 02. We borgen de pilot jongeren met schulden en voeren de pilot jongeren & criminaliteit uit. In de pilot Jongeren met schulden heeft een jongerencoach 45 jongeren geholpen bij het maken van een budgetplan en het ordenen van administratie als basis om op zoek te gaan naar de beste optie richting een schuldenvrije toekomst. Dit bleek een succesvolle aanpak. In 2024 gaan we deze pilot omzetten in structureel beleid.

Van de jongeren in het traject Twentse Belofte is zo’n 20% in aanraking met justitie geweest en/of hebben banden met het criminele circuit. Ongeveer de helft van deze jongeren is dusdanig ‘’zwaar’’ dat ze een gevaar vormen voor hun omgeving. Reclassering is niet altijd betrokken. Meer dan 90% wil uit deze situatie komen, maar ze weten niet hoe en kunnen dat ook niet alleen. In de pilot Jongeren & criminaliteit wordt gewerkt met een persoonlijke één-op-één aanpak: een jongerencoach staat náást de jongere, luistert oprecht, onderhoudt structureel contact, biedt concrete hulp en neemt regie op de aanpak. Doel is los te komen van de criminaliteit en een diploma te behalen. Eind 2024 evalueren we deze eenjarige pilot .

.

blz. 50 (van 287)

Nieuw of aanpassing beleid 2024 Beleidsveld

Onderwerp

Vitaal & Sociaal

Indien noodzakelijk bijstelling Beleidskader Rondkomen met je inkomen op basis van de evaluatie.

Vitaal & Sociaal

Ambitiedocument over gezondheid & vitaliteit

Vitaal & Sociaal

Uitvoeringsprogramma Preventie (raadsvoorstel of raadsbrief)

Vitaal & Sociaal

Uitvoeringsprogramma Sport, bewegen en spelen (raadsvoorstel of raadsbrief)

Vitaal & Sociaal

Plan van aanpak buitensportroutes

Vitaal & Sociaal

Beleidskader Wmo

Vitaal & Sociaal

Kadernota Platina Perspectief

Wettelijk verplichte indicatoren Op grond van het Besluit begroting en verantwoording zijn onderstaande indicatoren opgenomen. De indicatoren gelden voor iedere gemeente en zijn bedoeld om gemeenten met elkaar te kunnen vergelijken. Dit is mogelijk via www.waarstaatjegemeente.nl. Beleidsveld

Naam indicator

Eenheid

Jaar

17. 4. Onderwijs

Absoluut verzuim

Aantal per 1.000 inwoners 5-18 jaar

2022

1,0

DUO/Ingrado

18. 4. Onderwijs

Relatief verzuim

Aantal per 1.000 inwoners 5-18 jaar

2022

19

DUO/Ingrado

19. 4. Onderwijs

Voortijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie (vsvers)

% deelnemers (12 23 jaar) aan het VO en MBO onderwijs

2021

2,5

DUO/Ingrado

20. 5. Sport, cultuur en recreatie

Niet-sporters

%

2020

52,3

Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen (GGD, CBS, RIVM)

22. 6. Sociaal domein

Jongeren met een delict voor % 12- t/m 21-jarigen 2021 de rechter

1

Verwey Jonker Instituut - Kinderen in Tel

23. 6. Sociaal domein

Kinderen in uitkeringsgezin

% kinderen tot 18 jaar

2021

10

CBS

29. 6. Sociaal domein

Jongeren met jeugdhulp

% van alle jongeren tot 18 jaar

2022

14,3

CBS

30. 6. Sociaal domein

Jongeren met jeugdbescherming

% van alle jongeren tot 18 jaar

2022

2

CBS

31. 6. Sociaal domein

Jongeren met jeugdreclassering

% van alle jongeren van 12 tot 23 jaar

2022

0,5

CBS

32. 6. Sociaal domein

Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo

Aantal per 10.000 inwoners

2022

1.060

CBS

blz. 51 (van 287)

Score Bron

Wat mag het kosten? Om de gestelde doelen te bereiken zijn per doel lasten begroot voor 2024. Deze bedragen worden ingezet voor het realiseren van de acties (onder 'Wat gaan we doen') maar ook voor het realiseren van de reguliere werkzaamheden. Onderstaande grafiek geeft per product inzicht in de beschikbaar gestelde budgetten.

Onderstaande tabel geeft inzicht in de meerjarige ontwikkeling van de lasten, baten en reserve mutaties. Vitaal en sociaal Bedragen x 1.000 euro

Realisatie 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Raming 2025

Raming 2026

Raming 2027

Lasten

437.246

466.546

491.064

484.830

474.268

463.411

Baten

122.292

148.851

158.638

155.720

154.591

144.876

Saldo van baten en lasten

314.954

317.695

332.426

329.110

319.677

318.536

Storting reserves

23.224

2.641

1.836

821

1

1

Onttrekking reserves

20.461

12.130

9.416

800

496

196

Resultaat

317.718

308.206

324.845

329.131

319.182

318.341

Toelichting De lasten stijgen in de begroting 2024 met 24,5 miljoen euro ten opzichte van de begroting 2023. De belangrijkste oorzaken zijn:

blz. 52 (van 287)

•

•

•

•

•

•

hogere lasten voor de groei op uitgaven voor Jeugdhulp (10,1 miljoen euro) als gevolg van het woonplaatsbeginsel, volumegroei en stijging van de gemiddelde kosten per cliënt (6,3 miljoen euro). Deze onderdelen van groei aan uitgaven zijn opgenomen als knelpunten in het Middelenkader en worden in 2024 nog gedekt uit de beschikbare middelen in de reserve "hervormingsagenda en exploitatieontwikkeling jeugd". Hogere lasten als gevolg van de inschatting van de uitkomsten uit het onderzoek "reële prijs" (2,5 miljoen euro), in de huidige marktomstandigheden zal dat leiden tot een bijstelling van de huidige tarieven. Lagere lasten door het vervallen van specifieke uitkeringsmiddelen (SPUK) voor regionale activiteiten voor investeringen in de (kleinschaligheid naar) driemilieusvoorzieningen waarvoor Enschede als centrumgemeente fungeert (3,6 miljoen euro). Hogere lasten vanuit verdere afspraken met het Rijk over de Hervormingsagenda Jeugd (1,1 miljoen euro). Hogere lasten als gevolg van het toekennen van loon- en prijsindexatie voor 2024 (3,0 miljoen euro). Hogere lasten als gevolg van tariefstijging 2023 op basis van nacalculatie op de OVA-indexatie 2022, waardoor de tarieven met 0,76% extra verhoogd moeten worden conform contractuele afspraken (500.000 euro). Dit verschil is als knelpunt in het middelenkader opgenomen.

Hogere lasten ten behoeve van de extra inzet voor de te verwachten herindicaties en overige kleine posten (300.000 euro); hogere lasten bij het product Ondersteuning Lokaal (Wmo) (9,0 miljoen euro) als gevolg van het toekennen van loon-en prijscompensatie (2,5 miljoen euro). Hogere lasten als gevolg van de inschatting van de uitkomsten uit het onderzoek "reële prijs" (2,4 miljoen euro). Hogere lasten als gevolg van extra tariefstijgingen bij de ondersteuning huishouden, hulpmiddelen en vervoer die als knelpunt in de Zomernota 2023 zijn toegekend (1,3 miljoen euro). Hogere lasten in verband met extra uitgaven voor herindicaties en volumeontwikkelingen waar middelen in de Zomernota 2023 voor zijn toegekend (1,2 miljoen euro). Hogere lasten als gevolg van de effecten van aanbesteding Huishoudelijke Ondersteuning voor de implementatie van een nieuw normenkader en de harmonisering van het uurtarief. Dit knelpunt is via de Zomernota 2023 toegekend (2,1 miljoen euro). En lagere uitgaven bij een aantal kleinere posten (500.000 euro); hogere lasten bij het product Sport & Gezondheid (2,7 miljoen euro) als gevolg van de intensiveringen vanuit de begroting 2023 voor preventie en uitvoeringsnota sport (2,7 miljoen euro). Hogere lasten als gevolg van loon-en prijscompensatie, ook voor SamenTwente (1,3 miljoen euro).

Lagere lasten mede als gevolg het wegvallen van diverse incidentele budgetten uit 2023 (1,3 miljoen euro). lagere lasten bij het product Inkomensondersteuning (6,3 miljoen euro) als gevolg van het vervallen van incidentele middelen voor de Energietoeslag (6,3 miljoen euro) en middelen Noodfonds (1 miljoen euro). Hogere lasten door toekenning van loon- en prijscompensatie (550.000 euro) en intensiveringen van uit de Zomernota en Gemeentebegroting (450.000 euro); lagere lasten bij het product Ondersteuning Centrumtaken (Wmo) (2,7 miljoen euro) als gevolg van een daling door een incidentele bijdrage vanuit beschermd wonen voor het middelkader zoals besloten bij de Zomernota 2023 (2,5 miljoen euro) en een (voorlopige) daling van de uitkering in het kader van het Nationaal Actieplan Dakloosheid (1,3 miljoen euro). Bij de meicirculaire 2024 worden deze middelen alsnog verwacht. Tenslotte een stijging van met name door loon-en prijsaanpassingen (1,1 miljoen euro); lagere lasten bij het product Schuldhulpverlening (1,5 miljoen euro) met name als gevolg van het vervallen van middelen uit de meicirculaire 2023 en resultaatsbestemming 2022 voor Vroegsignalering en het vervallen van middelen uit de meicirculaire 2023 voor Armoede en Schulden;

blz. 53 (van 287)

•

•

•

• •

hogere lasten bij het nieuwe product Opvang Ontheemden binnen Vitaal en Sociaal (16 miljoen euro), voorheen Samenleving en Bestuur. Het budget betreft een normbedrag per dag per gerealiseerde opvangplek; lagere lasten bij het product SW (1,6 miljoen euro) als gevolg van lagere loonkosten van SW-medewerkers door het krimpende personeelsbestand van de oude Wsw (2,2 miljoen euro). Hogere lasten voor de loonkosten en uitvoering van Nieuw Beschut en loon-en prijscompensatie (600.000 euro); lagere lasten bij het product Algemeen Maatschappelijke Voorzieningen (1,2 miljoen euro) als gevolg van een lagere onttrekking (bijdrage) uit de Investeringsreserve Sociaal domein (1,1 miljoen euro). Lagere lasten als gevolg van het vervallen van incidentele middelen (bestemmingsvoorstellen jaarrekening 2022 en eenmalige intensiveringen uit de begroting 2023 (800.000 euro). Hogere lasten als gevolg van de loon-en prijscompensatie en uitgaven voor de wijkwijzers (700.000 euro); hogere lasten bij het product Ondersteuning Wijkteams (700.000 euro) met name als gevolg van het toekennen van loon-en prijscompensatie; overige verschillen zijn er bij de producten Algemene bijstand levensonderhoud (400.000 euro lagere lasten), Arbeidsmarktparticipatie (100.000 euro lagere lasten) en Onderwijs (100.000 euro lagere lasten).

De baten stijgen in de begroting 2024 met 9,8 miljoen euro ten opzichte van de begroting 2023. De belangrijkste oorzaken zijn: •

•

•

•

•

•

•

lagere baten bij het product Jeugdhulp (3,6 miljoen euro). Het gaat hier om de (per saldo) wijziging in de middelen voor de specifieke uitkeringen voor de driemilieusvoorzieningen (centrummiddelen ten behoeve van investeringen in kleinschalige woonvoorzieningen); lagere baten bij het product Onderwijs (1,9 miljoen euro), met name als gevolg van het vervallen van de incidentele middelen Nationaal Programma Onderwijs en het wegvallen van middelen vanuit de meeneemregeling voorgaande jaren Onderwijsachterstandenbeleid; hogere baten bij het product Ondersteuning Centrumtaken (Wmo) (700.000 euro), vooral als gevolg van de gebruikelijk bijdrage van de regiogemeenten voor de medefinanciering van loon-en prijsstijgingen voor de Maatschappelijke opvang en Vrouwenopvang; hogere baten bij het nieuwe product Opvang Ontheemden binnen Vitaal en Sociaal (16 miljoen euro), voorheen Samenleving en Bestuur.

Het betreft een normbedrag per dag per gerealiseerde opvangplek; lagere baten bij het product Arbeidsmarktparticipatie (700.000 euro), met name als gevolg van verlaging van de specifieke uitkering voor leerroutes Inburgering en een lagere vergoeding vanuit SZW voor de kosten van het regionaal mobiliteitsteam; lagere baten bij het product Sport en Gezondheid (500.000 euro), met name als gevolg van lagere diverse specifieke uitkeringen van het rijk en wegvallend bijdragen van regiogemeenten voor de ijsbaan; bij overige producten lagere baten van per saldo 200.000 euro.

De mutatie op stortingen (805.000 euro) in de reserves in de begroting 2024 ten opzichte van 2023 betreft: •

Reserve hervormingsagenda en exploitatieontwikkeling Jeugdhulp (805.000 euro): de dotatie aan de reserve daalt door een afname van de extra ontvangen rijksmiddelen Jeugdhulp. Deze extra middelen worden (na aftrek bijdrage algemene middelen en eerdere knelpunten) in de reserve gestort voor de jaren 2022 tot en met 2025.

blz. 54 (van 287)

De belangrijkste mutatie op onttrekkingen (2,7 miljoen euro) aan de reserves in de begroting 2024 ten opzichte van 2023 betreffen: •

•

•

•

•

een daling van 1,9 miljoen euro als gevolg van het vervallen van de bestemmingsvoorstellen uit de Jaarrekening 2022 en decembercirculaire 2022 (o.a. Mantelzorg, Speeltuinen, Sociale Basis, Inburgering, Uitvoering en Implementatie Breed Offensief, Maatregelen energierekening en de investeringen via de investeringsreserve sociaal domein). Deze middelen zijn in 2023 aan de reserve weerstandsvermogen onttrokken; een toename van 6,3 miljoen euro voor Jeugd: in het middelenkader 2024 wordt op voorhand een onttrekking aan de reserve begroot voor de effecten van het woonplaatsbeginsel, volumegroei en stijging van de gemiddelde kosten per cliënt; een daling van 6,1 miljoen euro van de reserve voor Inkomensondersteuning. Deze afname wordt veroorzaakt door het vervallen van de onttrekking voor de Energietoeslag en een hogere onttrekking aan de reserve Noodfonds; een daling van 600.000 euro uit de reserve investeringsagenda en de reserve maatschappelijke functie sport vanwege het incidentele karakter van deze uitgaven in 2023 voor de clustering van sportparken; een daling van 400.000 euro van de reserve voor Onderwijs vanwege de eenmalige onttrekking aan de reserve in 2023 voor Kansengelijkheid.

Meer info

Klik hier voor meer informatie over reguliere werkzaamheden en beleidsnota's.

Portefeuillehouders Niels van den Berg, Jeroen Diepemaat, Harmjan Vedder, Arjan Kampman Concerndirecteur

Djoerd de Vos Koelink

blz. 55 (van 287)

3.2 Duurzaam wonen, leven en werken

Strategische opgave: Groen en duurzaam Enschede Doel

Subdoel

01. Enschede is klimaatneutraal

01.01 We verlagen de CO2 uitstoot onder andere door Indicatoren: 2 energiebesparing en opwek van hernieuwbare energie Aantal acties: 6

totale lasten (x 1.000 euro): 3.126,00

01.02 We verminderen aardgasgebruik door woningen Indicatoren: 2 Aantal acties: 3 en bedrijven aardgasvrij te maken.

02. Enschede is klimaatbestendig en waterrobuust ingericht

Link

02.01 We passen de omgeving aan op de klimaatverandering

Indicatoren: 1 Aantal acties: 3

03.01 Samen zorgen we voor een groene omgeving met meer planten en dieren

Aantal acties: 9

04.01 We hergebruiken producten en materialen zodat grondstoffen hun waarde behouden

Indicatoren: 2 Aantal acties: 4

totale lasten (x 1.000 euro): 0,00

03. Enschede is groen en biodivers totale lasten (x 1.000 euro): 0,00

04. Enschede is circulair totale lasten (x 1.000 euro): 0,00

De strategische opgaven zijn sterk vervlochten met de Sustainable Development Goals (SDG). De Verenigde Naties hebben deze 17 duurzame ontwikkelingsdoelstellingen opgesteld. Deze vormen samen de wereldwijde duurzaamheidsagenda tot 2030. Deze strategische opgave draagt bij aan de volgende sustainable development goals (SDG's). Voor uitleg zie bijlage 6.8

blz. 56 (van 287)

Strategische opgave: Aantrekkelijk Enschede Doel 05. Enschede heeft veel baankansen

Subdoel

Link

05.01 Enschede/Twente is meer verbonden met aanliggende economische centra (agglomeratiekracht)

Indicatoren: 2 Aantal acties: 1

05.02 In Enschede groeien de banen op de toplocaties

Indicatoren: 3 Aantal acties: 7 Indicatoren: 2 Aantal acties: 8

totale lasten (x 1.000 euro): 14.276,00

05.03 In Enschede kunnen bestaande en nieuwe bedrijven verantwoord/duurzaam/groen groeien en innoveren

06. Talent wordt aangetrokken, vastgehouden en ontwikkeld

06.01 De stedelijke voorzieningen zijn divers en attractief Indicatoren: 2 voor inwoners en bezoekers (nationaal en internationaal) Aantal acties: 3

totale lasten (x 1.000 euro): 79.687,00

06.03 Talent weet waarom Enschede aantrekkelijk is om Indicatoren: 3 Aantal acties: 2 te wonen, leven en te werken

07. In Enschede kun je prettig en gezond wonen en leven

06.02 De nieuwe woonmilieus zijn attractief, betaalbaar en toekomstbestendig

Indicatoren: 4 Aantal acties: 13

07.01 Wijken en buurten zijn veilig, gezond en leefbaar

Indicatoren: 1 Aantal acties: 12

07.02 Enschede heeft een goede interne bereikbaarheid

Indicatoren: 1 Aantal acties: 7

totale lasten (x 1.000 euro): 86.825,00

De strategische opgaven zijn sterk vervlochten met de Sustainable Development Goals (SDG). De Verenigde Naties hebben deze 17 duurzame ontwikkelingsdoelstellingen opgesteld. Deze vormen samen de wereldwijde duurzaamheidsagenda tot 2030. Deze strategische opgave draagt bij aan de volgende sustainable development goals (SDG's). Voor uitleg zie bijlage 6.8

Wat willen we bereiken? Algemeen In 2024 werken we aan de lange termijn oplossingen voor de korte termijn vraagstukken die voor een deel in 2023 opdoemden. Energiearmoede wordt bijvoorbeeld aangepakt via verduurzaming van woningen. De woningnood wordt aangepakt met de grote gebiedsontwikkelingen uit de investeringsagenda, een versnelling van de bouw van huurwoningen en het bouwen voor doelgroepen. Onze inzet op het tegengaan van hittestress, reductie van CO2 uitstoot en een groenere leefomgeving dragen bij aan een betere gezondheid. De krappe arbeidsmarkt zorgt ervoor dat er meer mensen aan het werk zijn waardoor de bestaanszekerheid omhoog gaat. We willen het bedrijfsleven helpen om een goede slag te maken naar brede welvaart. De baankansen worden hiermee ook duurzamer.

blz. 57 (van 287)

Groen en duurzaam Enschede We streven ernaar om in 2024 de energiearmoede te verkleinen en om meer woningen geïsoleerd te krijgen zodat er minder gas wordt verbruikt. De CO2 uitstoot van woningen en industrie moet omlaag. Hiervoor zetten we ons energieloket in, verduurzamen we woningen met de laagste energielabels en zetten we ons in voor de TOF regeling (Twente Ontzorg Financiering). We combineren de middelen die we vanuit verschillende instanties krijgen zo goed mogelijk. We gebruiken de uitvoeringsgelden van het klimaatakkoord om in Twekkelerveld en Enschede Zuid een verduurzamingsslag te maken. We willen meer duurzame energie opwekken via zonne-energie, zo mogelijk via wind en we onderzoeken of we een eigen energiemaatschappij op gaan richten. Netcongestie en overbelasting van het energienetwerk vragen veel aandacht in 2024. We gaan met onze partners in overleg om de energie-infrastructuur toekomstbestendiger te maken. Tegelijkertijd moeten we ons voorbereiden op een paar grote wetswijzigingen die op ons afkomen. Dit betreffen de Energiewet en 2 wetten rondom de warmtetransitie. Water en waterkwaliteit worden steeds belangrijker. We gaan door met klimaatadaptieve maatregelen als het terugbrengen van natuurlijke waterlopen, de aanleg van beken en het klimaatadaptiever maken van de openbare ruimte.

Bodem en ondergrond worden steeds belangrijker: ze dragen bij aan de realisatie van maatschappelijke opgaven als energietransitie, klimaatadaptatie en biodiversiteit. In 2024 starten we met de uitvoering van het Groenambitieplan Enschede. We streven naar een Enschede als één groot groen park voor mens, plant en dier. Hiervoor gaan we onder andere plannen maken voor de binnenstad, de parken, vergroenen we de singel en de wijken, werken we aan groene verbindingen tussen het landelijk gebied en de binnenstad (de groene wiggen) en verhogen we de biodiversiteit. In het landelijke gebied spelen veel zaken: klimaat, stikstofreductie, natuurherstel, waterkwaliteit, verduurzaming van de landbouw, handhaving en veiligheid. Op deze thema’s gaan we via gebiedsgerichte aanpakken in gesprek met inwoners, ondernemers en agrariërs. Het thema landbouw wordt steeds belangrijker. We streven naar afvalpreventie en meer duurzame consumptie. Hiervoor gaan we een Grondstoffenvisie opstellen en starten we met de pilot gratis grofvuil ophalen. We gaan zelf meer circulair inkopen en begeleiden ondernemers om te komen tot meer circulaire bedrijfsplannen. Aantrekkelijk Enschede Enschede wil economisch groeien zonder dat dit ten koste gaat van toekomstige generaties. Brede welvaart staat daarbij centraal. Daarom maken we een slag met de verduurzaming van onze bedrijventerreinen.

We hebben in onze stad te maken met een tekort aan kwalitatief goede ruimte voor bedrijven. Daarom bereiden we de besluitvorming voor waar we een nieuw duurzaam bedrijventerrein ontwikkelen. Als stad en regio willen we antwoorden kunnen geven op de grote maatschappelijke vraagstukken van nu. Innovatie is daarbij cruciaal. Daarom werken we aan het versterken van onze innovatiekracht. We leggen daarbij nadruk op de chiptechnologie en de medische technologie. We werken hiervoor nauw samen met de regio via onder andere de Twente Board en de nieuwe middelen vanuit de regiodeal die beschikbaar komen.

blz. 58 (van 287)

Een aantrekkelijke stad staat of valt met de aantrekkingskracht van onze binnenstad. Ook daar werken we in 2024 aan via het actieplan binnenstad, het opzetten van een BIZ (bedrijven investeringszone) en het vergroenen van de binnenstad. We bereiden ons voor op het emissievrij maken van de binnenstad per 2025. Hiernaast investeren we in de cultuurregio Twente. Hiervoor zetten we in op creatieve broedplaatsen, bibliotheken, erfgoed en jongerencultuur. We gaan meer investeren in minder evenementen om de kwaliteit van evenementen in onze stad te verhogen. De druk op de woningmarkt is hoog. We willen bijdragen aan een voldoende gevarieerd woningaanbod dat zich richt op verschillende doelgroepen en verschillende woonwensen. We doen dat door verschillende nieuwe ontwikkelingen op te starten of verder te brengen. Doel is om meerdere ijzers in het vuur te hebben zodat later in de realisatie bij vertraging in een project een ander project versneld kan worden. We hebben in 2024 met name aandacht voor het versneld realiseren van sociale huurwoningen in het kader van bestaanszekerheid. We doen dat samen met de corporaties. De investeringsagenda maakt het mogelijk om grote gebiedsontwikkelingen op te pakken, voor te bereiden en uit te voeren.

We trekken intensief op met Hengelo en Almelo in het kader van lobby, de regionale stedelijke investeringsagenda en de SHE (spoorzone Hengelo Enschede). In 2024 gaan we de omgevingsvisie opleveren. De visie geeft richting aan de vraagstukken binnen de fysieke leefomgeving van onze stad. Dit gaat onder meer over de ruimtelijke vertaling van de groei van onze stad, de daaraan verbonden woon- en werkopgaven, de klimaatadaptatie en de energietransitie. Bij alles wat we doen is water en bodem is leidend. We hanteren dit principe in onze omgevingsvisie. Dat leidt tot betere afwegingen in locatiekeuzes voor bijvoorbeeld woningbouw en bedrijventerreinen. Niet ingrijpen in het natuurlijk systeem is het uitgangspunt. Daarmee voorkomen we dat we kosten afwentelen op de toekomst of verschuiven naar andere locaties. Vanuit het rijk staan ons meerdere wetswijzigingen te wachten. Naast de wetswijzigingen op het gebied van energie en warmte, betreft dit ook de invoering van de omgevingswet en de invoering van de Wet Kwaliteitsborging. Deze wetten vragen een goede voorbereiding van onze kant. De dienstverlening moet op peil blijven. Met middelen vanuit de strategische investeringsagenda zetten we verder in op wijkaanpak, energiearmoede en verduurzaming van woningen in Enschede. Dit doen we in Twekkelerveld waar in 2024 onder andere gewerkt wordt aan de realisatie van ‘Huis van de Wijk’.

In Zuid zetten we extra in op herstructurering en verduurzaming van de woningen. We starten hier een participatietraject op. In het kader van interne bereikbaarheid maken we het netwerk van mobiliteitshubs af. Hierdoor bieden we ruimte aan deelmobiliteit door de hele stad. Daarnaast realiseren we enkele belangrijke schakels in ons fietsnetwerk F35. We verbeteren de wegverbinding voor het wegverkeer via de Oostweg met een fietsbrug over de Keppelerdijk en een ongelijkvloerse aansluiting op de N35. Omdat de verkeersveiligheid is verslechterd, zetten we extra in op verkeersveiligheidsmaatregelen op knelpunten, rond scholen en in de wijken. We maken een concreet plan voor een parkeergarage en ondergrondse fietsenstalling bij station Enschede om zo klaar te zijn voor verdere ontwikkelingen in Centrumkwadraat en de bereikbaarheid van de hele gemeente.

blz. 59 (van 287)

Kaders uit de zomernota waar mogelijk hebben we bij de acties al aangegeven waar we de extra middelen vanuit de investeringsagenda of de zomernota voor inzetten (denk aan het groenambitieplan en het actieplan binnenstad). De mbo studentambtenaar wordt vanaf 2024 structureel gefinancierd.

Wat gaan we doen voor de Strategische opgave: Groen en duurzaam Enschede ? De opgave “groen en duurzaam Enschede” is de basis voor een veilige, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving voor mensen, dieren en planten. 01. Enschede is klimaatneutraal Enschede wil een aantrekkelijke en leefbare gemeente zijn voor iedereen die er woont, werkt of op bezoek komt. Nu en in de toekomst. Daarom maken we ons sterk voor maatregelen die de opwarming van de aarde beperken. Hiervoor stappen we over van fossiele brandstoffen (zoals aardgas of-, steenkool) naar duurzame energie (zoals zonenergie-, of, windenergie). Ons doel is het aandeel duurzame energie tot 2030 met minimaal 8% te verhogen. In 2050 is de CO2 uitstoot teruggebracht naar nul en zijn woningen en bedrijven van het aardgas af. 01.01 We verlagen de CO2 uitstoot onder andere door energiebesparing en opwek van hernieuwbare energie Om Enschede klimaatneutraal te maken, werken we aan verduurzaming van industrie & bedrijvigheid, elektriciteit, mobiliteit, landbouw en landgebruik, innovatie, streven we naar klimaatneutraal gemeentelijk vastgoed in 2040 en zetten we in op energiebesparing bij of vervanging van schoolgebouwen. Indicatoren Aantal indicatoren: 2

blz. 60 (van 287)

Toelichting De grafiek laat de CO2 uitstoot in Enschede zien, gemeten in kiloton. Het betreft de totaal bekende uitstoot van aardgas, elektra, warmte en voertuigbrandstof. Bron: Klimaatmonitor. Streefwaarde: om de opwarming van de aarde te beperken, moeten we de uitstoot aan CO2 zo snel mogelijk maar uiterlijk in 2050 tot 0 terugbrengen. Voor het bepalen van de streefwaarde is 2020 als startpunt genomen.

Toelichting Deze grafiek geeft de verhouding weer tussen het totale energieverbruik en de totale hernieuwbare energieproductie in Enschede. De meeteenheid is terajoule. Hoe groter het aandeel hernieuwbare energie, hoe minder verbruik van fossiele brandstoffen, hoe lager de uitstoot van CO2. De opwek van hernieuwbare energie betreft energie voor warmte, vervoer en elektriciteit plus het aandeel van Twence. Bron: Klimaatmonitor. Streefwaarde: om de opwarming van de aarde te beperken, moeten we stoppen met het gebruik van fossiele brandstoffen en overgaan op hernieuwbare energie. In de energievisie staat daarom dat we in de periode tot en met 2030 het aandeel hernieuwbare energie in het totale energieverbruik met minimaal 8% willen verhogen. Voor de streefwaarde is uitgegaan van de meting in 2017 (9%). Dit betekent een streefwaarde van 17% in 2030. Acties 2024 Aantal acties: 6

01. We komen met een voorstel over een eigen energiemaatschappij We leggen een voorstel voor een gemeentelijk energiemaatschappij voor aan de raad, in de vorm van een go/no go beslissing. 02. We zetten een nieuwe overlegstructuur op met partners voor een toekomstbestendige energie-infrastructuur De huidige energie-infrastructuur past niet meer goed bij de ontwikkelingen en doelstellingen van de energietransitie. Er is schaarste, zowel voor afname als levering op het elektriciteitsnet. Dit heeft grote gevolgen voor gebiedsontwikkelingen voor wonen en werken. Het toekomstbestendig maken van de energie-infrastructuur kan alleen in goede samenwerking met partners en vraagt van de gemeente extra inzet.

blz. 61 (van 287)

03. We komen met een aanvullend voorstel intensivering en versnelling zon op dak We komen met een voorstel voor een derde tranche Zon op dak. Hierbij gaan we ons extra richten op VVE-complexen (Vereniging van Eigenaren). 04. We ronden de 2e tranche voor Solar Parking af We investeren via het project Solar Parking verder in het overkappen van grote parkeerterreinen met zonnepanelen. Daarbij focussen we ons op het realiseren van Solar Parking op eigen terreinen. 05. We maken een voorstel beleidskaders wind In 2024 worden naar verwachting nieuwe landelijk normen voor windturbines definitief vastgesteld. Op basis daarvan stellen wij een voorstel voor de beleidskaders wind op. En leggen dit voor aan de raad. Het voorstel voor definitieve aanwijzing van zoeklocaties voor windturbines maakt hier onderdeel van uit. 06. Wij maken een voorstel voor actualisatie van de energievisie We maken een voorstel voor actualisatie van onderdelen van de energievisie. Actuele ontwikkelingen rond de toename van netcongestie en veranderingen in landelijke en provinciale beleidskaders voor opwek van energie middels windturbines en zonnepanelen zijn hiervoor de aanleiding. Het voorstel leggen we voor aan de raad.

. 01.02 We verminderen aardgasgebruik door woningen en bedrijven aardgasvrij te maken. Om Enschede klimaatneutraal te maken, werken we aan verduurzaming van de gebouwde omgeving via de warmtetransitie. Indicatoren Aantal indicatoren: 2

Toelichting Deze grafiek laat het aardgasgebruik van alle woningen in Enschede zien in miljoenen m3. Het betreft de temperatuurgecorrigeerde meting. Door te corrigeren voor strenge en zachte winters wordt duidelijk of het gasverbruik echt daalt door bewuste ingrepen. Bron: Regionale Klimaatmonitor. Streefwaarde: in het Klimaatakkoord uit 2019 spraken we af dat we in ons land in 2050 geen aardgas meer gebruiken voor het verwarmen van gebouwen, koken en douchen. De streefwaarde eindigt daarom op 0 in 2050.

blz. 62 (van 287)

Toelichting Deze grafiek laat zien hoeveel aardgas Enschedese bedrijven en instellingen gebruiken plus het aardgasverbruik dat nodig is om energie op te wekken. Dit verbruik meten we in miljoenen m3. Bron: Regionale Klimaatmonitor. Streefwaarde: in Nederland willen we in 2050 klimaatneutraal zijn. Dat betekent dat ook bedrijven en instellingen moeten stoppen met het gebruik van aardgas. Of ze moeten de CO2 uitstoot die vrijkomt bij de verbranding van aardgas afvangen en opslaan. De streefwaarde is daarom 0 in 2050. Acties 2024 Aantal acties: 3

01. We ondersteunen inwoners en bedrijven bij het treffen van energiebesparende maatregelen Het Energieloket Enschede speelt daarin een centrale rol door: - bespaarcoaches, energieadviseurs en klusteams die bewoners ondersteunen bij energiebesparing; - informatie te bieden aan bedrijven en instellingen. Hiervoor werkt het Energieloket samen met het Ondernemersloket. Om de rol van het loket te versterken zetten we Klimaatakkoordmiddelen in. 02. We voeren het Energiebespaarprogramma Enschede uit We spannen ons in om bij 2.000 koopwoningen minimaal één isolatie-ingreep te laten uitvoeren (gemiddeld 1,2 ingreep per bouwdeel), conform het opgestelde Energiebesparingsprogramma Enschede. Eigenaren die energiearmoede ervaren en eigenaren van woningen met een D-E-F-G label krijgen hoge prioriteit. Hiervoor zetten wij de rijksmiddelen voor energiearmoede en de lokale isolatie-aanpak in. Ook monitoren we uitvoering van de verschillende maatregelen in de aanpak energiearmoede: - de inzet van bespaarcoaches en de fixteams - de gratis isolatiemaatregel in Twekkelerveld, Wesselerbrink-Noord en Hanenberglanden - de witgoedregeling. Aan de hand van de resultaten bepalen we hoe we de volgende bijdrage van het Rijk het best kunnen inzetten en een vervolg kunnen geven aan deze maatregelen.

blz. 63 (van 287)

03. We werken de Twentse Ontzorg Financiering (TOF-regeling) verder uit. Dit doen we om versneld in buurten en wijken de warmtetransitie van woningen te realiseren. Dat doen we inhoudelijk via de wijkaanpak. Samen met Hengelo en Almelo willen wij hiervoor middelen, menskracht en mogelijkheden van het Rijk krijgen. De uitwerking van de TOF-regeling doen we samen met het Rijk, de provincie, marktpartijen, corporaties en bewoners.

. 02. Enschede is klimaatbestendig en waterrobuust ingericht We willen een veilige, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving voor mensen, dieren en planten. In 2050 is Enschede klimaatbestendig en waterrobuust ingericht. Enschede is hierdoor bestand tegen de gevolgen van weersextremen zoals hevige neerslag, droogte en hitte(golven). 02.01 We passen de omgeving aan op de klimaatverandering Om dit te bereiken willen we meer aansluiten bij natuurlijke systemen, gaan we groen-blauwe structuren terugbrengen en aanleggen en vergroten we de waterbergingscapaciteit o.a. door het benutten van de sponswerking van de bodem. Indicatoren Aantal indicatoren: 1

Toelichting Deze grafiek laat het percentage zien van uitgevoerde projecten waar we minimaal 1 klimaatlabel zijn gestegen. Een stijging van 1 klimaatlabel betekent dat we minimaal 10 mm waterberging extra (per m2 verhard oppervlak) hebben gerealiseerd, minimaal 5% verharding hebben verwijderd en 5% meer groen hebben aangebracht. Hiermee worden we klimaatbestendiger. Bron: Stadsdeelbeheer. Streefwaarde: bij minstens 80% van projecten in de openbare ruimte willen we minimaal 1 klimaatlabel stijgen.

blz. 64 (van 287)

Acties 2024 Aantal acties: 3

01. We maken nieuwe regels en bijbehorend kaartmateriaal voor het onderdeel water en klimaat We hebben aanvullende regels nodig om de doelstellingen in het Water- en klimaatadaptatieplan (WEK) te bereiken. Deze regels zijn van toepassing op nieuwe ontwikkelingen. Het gaat daarbij om: - het vloerpeil - de verwerking/berging van regenwater - de behandeling van huishoudelijk afvalwater - het aansluiten cq lozen van overtollig regenwater, grondwater - afvalwater op bodem, oppervlaktewater of het openbaar rioolstelsel. Deze regels leggen we voor aan de raad. 02. We voeren fase 2 uit van project GroenBlauw Glanerbrug Binnen project GroenBlauw Glanerbrug pakken we 17 straten aan. In 2024 maken we in de Preludestraat, Ouverturestraat en Nocturnestraat voor het schone water de verbinding naar de Glanerbeek. En bereiden we de werkzaamheden in Dr. Stamstraat en de Kerkstraat voor. Dit doen we samen met de inwoners. 03. We leggen het deel van de Zuiderspoorbeek tussen de Blekerstraat en de Pathmossingel aan De Zuiderspoorbeek voert het regenwater en grondwater af uit de wijk Horstlanden-Veldkamp en een deel van het centrum. Dit verkleint het risico op wateroverlast tijdens hevige regenval. De beek loopt van de Haaksbergerstraat tot aan de Pathmossingel. Het eerste deel (van de Haaksbergerstraat tot de Blekerstraat) is klaar. Het tweede deel van de beek loopt een stukje door het Volkspark.

Samen met de Commissie van Beheer Volkspark maken we plannen voor extra wateropvang in het Volkspark.

. 03. Enschede is groen en biodivers We moeten Enschede verder vergroenen en biodiverser maken om Enschede aantrekkelijk, gezond en leefbaar te houden naar de toekomst toe. Dit om ook de balans te houden met de verstening en verdichting van Enschede vanuit bijvoorbeeld de woon-, energietransitie, mobiliteits- en werklocatie opgaven. Dit doen we vanuit de ambitie: Enschede één groot groen park. Waarbij het prachtige groene landelijke gebied via unieke groene invalswegen, wiggen, (stads)parken, groene wijken en dorpen en een vergroende singel naadloos overgaat in een sterk vergroend centrum. Een groen park dat ruimte biedt aan mens, plant en dier. We streven daarbij naar een meer natuurlijk evenwicht, waarin plagen als de eikenprocessierups of invasieve dier- en plantsoorten minder kans krijgen. 03.01 Samen zorgen we voor een groene omgeving met meer planten en dieren We gaan hier aan werken via drie lijnen: Beter zorgen voor het bestaande groen (beschermen), het verbeteren van de inrichting van het groen (benutten) en meer groen toevoegen aan Enschede bij elke nieuwbouw- en herinrichtingproject (bouwen).

Acties 2024 Aantal acties: 9

01. We starten met het maken van een vergroeningsplan voor de binnenstad (Groenambitieplan Enschede) In dit plan werken we samen met inwoners, ondernemers en instellingen een verbetervoorstel uit voor het vergroenen van de binnenstad. Dit plan is eind 2025 gereed en vormt de basis voor het in de komende jaren vergroenen van de binnenstad.

blz. 65 (van 287)

02. We maken een plan voor het vergroenen van het Van Heekplein (motie ‘vergroenen Van Heekplein’) Dit als vervolgstap op het eerder tijdelijk vergroenen van dit plein met herbruikbaar groen. Deze stellen we op samen met inwoners, ondernemers en instellingen. Waarbij we bijvoorbeeld ook aanpassingen rond verhardingen en water (o.a. de lijngoten, watertappunt) meenemen. Dit plan leggen we voor aan de raad. 03. We starten met een visie op de stadsparken (Groenambitieplan Enschede) We maken een groene visie op de parken in Enschede als uitwerking van het Groenambitieplan Enschede. Dit doen we samen met de beheercommissies van de parken en sluiten waar mogelijk aan op bestaande visies en plannen. De visie leggen we in 2025 voor aan de raad. 04. We starten met het vergroenen van de Singels van Enschede (Groenambitieplan Enschede) We maken een plan voor het vergroenen van de middenberm van de singels in Enschede. Dit doen we samen met omwonenden. De uitvoering van dit plan doen we in 2025. 05. We werken de groennormen voor alle (ruimtelijke) ontwikkelingen uit (Groenambitieplan Enschede) We werken groennormen uit voor alle ruimtelijke ontwikkelingen. Zoals ook verwoord in paragraaf 5.3 van het Groenambitieplan Enschede. Waarbij we ook aansluiten op landelijke ontwikkelingen, zoals de in ontwikkeling zijnde maatlat groen. Deze groennormen leggen we voor aan de raad. 06.

We leggen herijkte regels voor de bescherming van de bomen in Enschede ter vaststelling voor aan de raad (Groenambitieplan Enschede) Met deze regels willen we de bomen optimaal beschermen. Daarmee geven we uitvoering aan de motie 'Bomen beter beschermen', zoals ook verwoord in de brief hierover aan de raad. Dit traject is gestart in 2023, waarna er bij de zomernota 2023 ook daadwerkelijk middelen voor de uitvoering van het traject beschikbaar zijn gesteld. Nu geven we dit traject verder vorm tot aan besluitvorming. Dit doen we samen met bestuur en instellingen als de Bomenstichting, Natuur en Milieuraad Enschede en de IVN. 07. We voeren gebiedsverkenningen uit in 1 a 2 gebieden (Gebiedsgerichte Aanpak Landelijk Gebied) We bieden de verkenningen vanuit West en/of Oost aan de raad aan. Deze verkenningen bieden kaders voor het opstellen van gebiedsagenda’s. In een gebiedsagenda staat het toekomstbeeld voor een gebied en de maatregelen die dit toekomstbeeld mogelijk maken. Een gebiedsagenda wordt altijd opgesteld in nauwe samenwerking met de belanghebbenden in het gebied. Na vaststelling van de verkenningen starten we met het opstellen van deze agenda’s. 08. We versterken toezicht en handhaving in het landelijk gebied In het landelijk gebied gebeurt veel. Vrijkomende agrarische gebouwen, illegale bouw, gebruik in strijd met de bestemming, risico's voor ondermijning.

We werken gebiedsagenda’s uit met een maatwerkaanpak voor deze onderwerpen. Dat doen we met het gebied en haar inwoners. Om toezicht en handhaving te kunnen intensiveren vanuit deze gebiedsagenda’s is extra capaciteit (een jurist en toezichthouder) beschikbaar. Hiermee geven we uitvoering aan de motie 'Bewaak kwaliteit van bestaande opstallen'. 09. We versterken ons landelijk gebied vanuit de gebiedsgerichte aanpak en het Natuur- en Landschapsplan Een groene omgeving heeft een grote invloed op het welzijn en de gezondheid van onze inwoners. We werken aan het behoud en de versterking van de natuur en het landschap. De instrumenten die we hiervoor gebruiken zijn de gebiedsgerichte aanpak en het Natuur- en Landschapsplan. In de Visie landelijk gebied maakten we onze ambities meetbaar in opgaven. Opgaven die gekoppeld zijn aan de groene kwaliteit van het landelijke gebied zijn onder andere: - bloemrijke randen - duurzaam bermbeheer - het planten van 170.000 bomen extra - het beheer van groenstructuren. Belangrijk in dit verband is beleefbaarheid en de toegankelijkheid van het landschap en de natuur. Dit werken we uit in het thema recreatie en toerisme.

blz. 66 (van 287)

. 04. Enschede is circulair In 2050 heeft Nederland een volledig circulaire economie. Dit betekent dat we zuiniger en slimmer om moeten gaan met grondstoffen. 04.01 We hergebruiken producten en materialen zodat grondstoffen hun waarde behouden In Enschede richten we ons op vier gebieden: ondernemers moeten meer circulair ondernemen, afval wordt grondstof, ondernemers en kennisinstellingen werken samen op circulaire economie en onze gemeentelijke inkoop is circulair Indicatoren Aantal indicatoren: 2

Toelichting In deze grafiek is te zien welk percentage van het ingezamelde huishoudelijk afval gescheiden wordt aangeboden. Hoe beter het huishoudelijk afval wordt gescheiden, hoe meer we kunnen inzetten op hergebruik, recycling en terugwinning van grondstoffen. Bron: Gegevens afvalinzamelaars met bewerking door gemeente Enschede Streefwaarde: het streven is gebaseerd op de Afvalbeleidsvisie (2011) en de Grondstoffenvisie (2015). Samen met de doelstelling voor het aantal kilogram per inwoner per jaar is het streven voor 2030 een scheidingspercentage van circa 90%. Hiermee volgen we het landelijk beleid op het gebied van afvalinzameling en verwerking.

blz. 67 (van 287)

Toelichting Deze grafiek laat zien hoeveel kilogram huishoudelijk restafval jaarlijks per inwoner wordt aangeboden aan Twente Milieu. Hoe beter we het huishoudelijk afval scheiden, hoe minder restafval vrijkomt. We kunnen dan meer inzetten op hergebruik, recycling en terugwinning van grondstoffen. Bron: Twente Milieu Streefwaarde: het streven is gebaseerd op de Afvalbeleidsvisie (2011) en de Grondstoffenvisie (2015). Met als stip aan de horizon de regionale doelstelling uit Afvalloos Twente: 50 kilogram restafval per inwoner per jaar in 2030. We volgen hiermee ook het landelijk beleid op het gebied van inzameling en verwerking van huishoudelijk afval.

Acties 2024 Aantal acties: 4

01. We vernieuwen de Grondstoffenvisie We leggen de visie ter vaststelling voor aan de raad. De vernieuwde Grondstoffenvisie vormt de basis voor beleidsmaatregelen als volgende stap naar een Afvalloos Enschede. 02. We stellen een uitvoeringsplan Circulair Ondernemen op Dit uitvoeringsplan is bedoeld om het Enschedees bedrijfsleven te stimuleren en te ondersteunen bij hun circulaire ambities. De basis voor dit uitvoeringplan is de nieuwe visie Economische Ontwikkeling en de door het college reeds vastgestelde beleidsnotitie Circulair Ondernemen. 03. We voeren het koersdocument Circulaire Economie uit In het koersdocument beschrijven we de route voor een intern circulair beleid. Het betreft hier onze rol als inkoper, als opdrachtgever in de openbare ruimte en als partner bij gebiedsontwikkeling. Dit zijn de rollen waarmee we als overheid veel impact hebben op de transitie naar een circulaire economie. Het betreft vooral de Infrastructuur en Bouw waar we een stevige voorbeeldfunctie vervullen voor de rest van Enschede. 04. We ontwikkelen een monitoringstool voor circulair inkopen. Hiermee geven we uitvoering aan het door het college in 2023 ondertekende Manifest Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI). Met deze tool ontwikkelen we per gemeentelijke afdeling doelstellingen gebaseerd op de landelijke en Europese doelen.

We sluiten ons daarom aan bij landelijke en Europese kennisplatformen.

blz. 68 (van 287)

Bijdrage verbonden partij: Twence

Maatschappelijk rendement: Draagt bij aan de taak van de gemeente om te voorzien in een doelmatig beheer van afvalstoffen door de verbranding van restafval. Met het vergisten van GFT-afval, de productie van duurzame energie en het terugwinnen van grondstoffen draagt Twence ook bij aan de gemeentelijke duurzaamheidsdoelstellingen.

.

Wat gaan we doen voor de Strategische opgave: Aantrekkelijk Enschede ? De opgave “aantrekkelijk Enschede” gaat over de economische veerkracht van Enschede en is echt een ontwikkelopgave. In deze opgave zit de woningbouwopgave, groei van banen, goede voorzieningen, innovatie en een beweging naar een groene economie. Om economisch veerkrachtig te blijven als stad, om de dalende beroepsbevolking te keren en om voldoende mensen te hebben om alle banen te vervullen moeten we meer mensen aantrekken en vasthouden. Hiervoor moeten we werken aan een betere bereikbaarheid van banen, vasthouden van talent en hebben we oog voor de bestaande stad. 05. Enschede heeft veel baankansen We willen Enschede economisch versterken. In regionaal verband steunen wij de Agenda van Twente. Op deze manier kunnen we kwalitatief groeien, baankansen bieden voor iedereen en daardoor ook sociale problemen beter het hoofd bieden. Eerste prioriteit om dit voor elkaar te krijgen is het vergroten van de bereikbaarheid van banen. Dit doen we op verschillende manieren: kortere reistijden naar aanliggende gebieden met banen, een betere interne bereikbaarheid, een sterkere verwevenheid/relatie met naastliggende economische centra (ook over de grens) en meer banen in de stad zelf.

05.01 Enschede/Twente is meer verbonden met aanliggende economische centra (agglomeratiekracht) Het beter verbinden van Enschede met aanliggende economische centra (Zwolle en Munster) is van belang om de euregionale agglomeratiekracht te versterken. Er komen meer banen beschikbaar binnen een redelijke reisafstand. Hierdoor kunnen meer mensen aan het werk en kan hier opgeleid talent in Enschede blijven wonen en elders werken. Van met name HBO- en universitair opgeleide mensen is bekend dat die verder willen reizen voor hun werk. Voor dit alles hebben we een betere externe bereikbaarheid (lobby op kortere reistijden), een betere interne bereikbaarheid (denk hierbij bijvoorbeeld aan een zo kort mogelijk voor- en natransport naar de OV knooppunten en werklocaties) en een verdere verweving van kennis en bedrijven met onze buren in Duitsland nodig (vergroting van het daily urban system).

blz. 69 (van 287)

Indicatoren Aantal indicatoren: 2

Toelichting In deze grafiek is te zien hoeveel banen binnen een redelijke reisafstand (1,5 uur) bereikbaar zijn voor de inwoners van Enschede. Hierbij is geen rekening gehouden met filedruk en de banen in Duitsland. Hoe meer bereikbare banen, hoe meer baankansen voor de Enschedese inwoners. Bron: Atlas Research Streefwaarde: de bereikbaarheid van banen verbetert door: - infrastructurele projecten. Dit zijn projecten waardoor de reistijd naar aanliggende economische centra vermindert; - door de groei van banen binnen de huidige cirkel van 1,5 uur reistijd. Dit gaat dan vooral om de banengroei in Twente zelf. Landelijk wordt verwacht dat de banen blijven groeien met 0,8% de komende 2 jaar (UWV arbeidsmarktprognose 2022-2023). Dit percentage is in deze grafiek doorgetrokken naar de komende 5 jaar. De effecten van een snellere treinverbinding tussen Zwolle, Enschede en Munster zijn de komende jaren nog niet aan de orde. Daarom gebruiken we alleen de autonome banengroei als basis voor het streven.

blz. 70 (van 287)

Toelichting Om Enschede goed te verbinden met aanliggende economische centra is een goede first en last mile erg belangrijk. Of anders gezegd: hoe snel kom je Enschede in of uit met de auto? Om dit te meten is een bereikbaarheidsindicator samengesteld. Dit is een indexcijfer van de reistijden over een aantal invalswegen naar het centrum van Enschede. Een lagere waarde betekent dat de reistijd ten opzichte van 2011 verbeterd is. Bron: NDW Streefwaarde: het doel is om de bereikbaarheid van Enschede minimaal op peil te houden. Om dit te volgen bepalen we jaarlijks de reistijd op de radialen. Radialen zijn de wegen die vanuit het middelpunt, het centrum van onze stad vertrekken in alle richtingen. Het jaar 2011 gebruiken we als referentie en krijgt de waarde 100. Door de dalende trend verlaagden we in 2015 de streefwaarde te naar 80. Acties 2024 Aantal acties: 1

01. We maken een concreet plan voor een parkeergarage en een ondergrondse fietsenstalling bij station Enschede (Strategische Investeringsagenda) In lijn met het Masterplan Spoorzone Hengelo/Enschede maken we een concreet plan met een businesscase voor een parkeergarage en een ondergrondse fietsenstalling bij station Enschede. Dit doen we voor een betere bereikbaarheid en aantrekkelijkheid van de stad. En de ontwikkeling is randvoorwaardelijk voor de gebiedsontwikkeling Centrumkwadraat. Bijdrage verbonden partij: XL Businesspark Twente/Regionaal Bedrijventerrein Twente (RBT)

Maatschappelijk rendement: De ontwikkeling en uitgifte van XL Businesspark draagt bij aan de regionale groei van bedrijven en het creëren van nieuwe banen. Een deel van deze banen kan door Enschedeërs worden ingevuld. Ook worden indirect banen gecreëerd door het versterken van de logistieke sector in Twente.

. 05.02 In Enschede groeien de banen op de toplocaties Op de toplocaties Kennispark, binnenstad/stadscampus en Technology Base faciliteren wij de vestiging van bedrijven en de groei van banen. In de binnenstad groeien de banen in met name de horeca en detailhandel. De stadscampus, Kennispark en Technology Base gaan zorgen voor een internationaal aantrekkelijk profiel van onze stad en regio, een meer diverse economie, bieden een nieuwe inspirerende werkomgeving en dragen daarmee ook bij aan het aantrekken en vasthouden van talent.

blz. 71 (van 287)

Indicatoren Aantal indicatoren: 3

Toelichting In deze grafiek zien we de ontwikkeling van het aantal banen op Kennispark. Kennispark beslaat de gebieden: UT, Business and Science Park en Twente Village. Bron: Vestigingenregistratie gemeente Enschede Streefwaarde: we streven naar een banengroei van 300 banen per jaar op de toplocatie Kennispark. Dit streven is gebaseerd op de prognose van Buck Consultants uit 2020 dat de kennisintensieve banen op Kennispark tot 2030 met 1800 gaan toenemen. Dit betekent een groei van 180 banen per jaar. Hiernaast verwachten we ook dat de banen in de sector “onderwijs en onderzoek” verder groeien de komende jaren (denk aan de UT, het Fraunhoferinstituut). Afgerond komen we dan uit op 300 banen per jaar.

blz. 72 (van 287)

Toelichting In deze grafiek staan het aantal banen van de toplocatie binnenstad: het kernwinkelgebied, de kantoorlocatie Stationsomgeving (inclusief Centrumkwadraat) en de kantoorlocatie Stadsweide (inclusief het voormalige ziekenhuis aan het Ariënsplein). Bron: Vestigingenregistratie gemeente Enschede Streefwaarde: we streven naar een banengroei van 150 banen per jaar. Dit streven baseren we op de sterker wordende functie van de binnenstad in de Euregio (voorzieningen, nieuwe bioscoop, vernieuwing van winkels en horeca) en de ontwikkeling van de stadscampus en Centrumkwadraat met woon/werkfuncties, onderwijs, bedrijvigheid en diensten.

Toelichting Deze grafiek laat de ontwikkeling van het aantal banen op de toplocatie "luchthaven" zien. Het betreft de banen op de werklocaties van de voormalige luchthaven: - Technology Base - Deventer Poort - de werkparken van Van Eck Bron: Vestigingenregistratie gemeente Enschede Streefwaarde: we streven naar een banengroei van 50 banen per jaar vanaf 2021. Er zijn namelijk nog veel hectares beschikbaar voor groei van bedrijvigheid op deze toplocatie. Acties 2024 Aantal acties: 7

01. We voeren de gebiedsstrategie Kennispark uit Samen met de gebiedsorganisatie Kennispark bewaken we de samenhang tussen alle projecten in het gebied en sturen we erop dat de fysieke gebiedsontwikkeling aansluit bij de behoeftes van Kennisparkbedrijven van startup tot corporate. In 2024 realiseren we de volgende mijlpalen: - We verlenen vergunning voor het Woongebouw Kennispark (Domijn, start bouw 2024) - We verlenen vergunning voor het nieuwe bedrijvenverzamelgebouw Next Twente (ASR, start bouw 2024) - We maken het ontwerp af voor de openbare ruimte in het Innovatiedistrict aan de Hengelosestraat.

blz. 73 (van 287)

- We maken het ontwerp af voor het parkeergebouw aan de Hengelosestraat - We ronden de herinrichting van de Institutenweg af na oplevering van de TechBank, TechHal en parkeergarage in de Tech Area (HMO) 02. We geven opvolging aan de uitkomsten van de verkenning naar mogelijke publiek private samenwerking op Twente Airport We verwachten besluitvorming over eventuele samenwerkingsverbanden van gemeente en provincie met private partijen. Afhankelijk van de uitkomsten van een verkenning geven we daar een nadere invulling aan. 03. We ontwikkelen een nieuwe startuplocatie in de binnenstad (Actieprogramma Binnenstad) We geven invulling aan de uitkomsten van het uitgevoerde onderzoek naar broedplaatsen in Enschede door het realiseren van een nieuwe locatie voor startende ondernemers in de binnenstad. Als we een geschikte locatie vinden vragen we NOVEL-T om een kwartiermaker aan te stellen om partijen te vinden die invulling gaan geven aan deze locatie. 04. We stellen ruimtelijk-programmatische gebiedsprofielen op voor de binnenstad (Actieprogramma Binnenstad) Voor de binnenstad maken we gebiedsprofielen inclusief een uitvoeringsstrategie voor alle delen van de binnenstad. Het gaat dan over gewenste functies in zo'n gebied, branches, maar ook ruimtelijke uitstraling en verdere vergroening komen aan bod. 05.

We ondersteunen de professionalisering van de binnenstadsorganisatie (Actieprogramma Binnenstad) We gaan de partners ondersteunen bij het oprichten van een bedrijveninvesteringszone vastgoed. Met deze zone kunnen ondernemers samen investeren in de kwaliteit van hun bedrijfsomgeving. 06. We stimuleren ondernemerschap in de binnenstad (Actieprogramma Binnenstad) We zetten Mix en Match voort waarbij ondernemersinitiatieven gekoppeld worden aan vastgoedondernemers. Samen met de provincie en Saxion kijken we of we als pilot het concept van ‘Streetwise’ in onze binnenstad kunnen opzetten, waarbij ondernemersinitiatieven ondersteunt worden met advies. 07. We maken een voorstel over de mogelijkheden voor het gebruik van drones voor gemeentelijke taken Het voorstel maken we in samenwerking met Space53. In het voorstel schetsen we de potentiële voordelen en kansen die deze technologie biedt voor efficiëntere en effectievere dienstverlening. Bijdrage verbonden partij: Stichting Gebiedsorganisatie Kennispark

Maatschappelijk rendement: De stichting Gebiedsorganisatie Kennispark is een samenwerking tussen de Universiteit Twente, ondernemers en vastgoedeigenaren en de gemeente Enschede. De stichting heeft de opgave tot het ontplooien van activiteiten binnen het innovatie-ecosysteem van Kennispark, zodat deze innovatiecampus een aantrekkelijke vestigingsplaats is en blijft voor zowel innovatieve bedrijven als het talent passend bij het profiel van het gebied. Bijdrage verbonden partij: Technology Base

Maatschappelijk rendement: Technology Base/Area Development Twente (ADT) heeft de opgave het gebied van de voormalige militaire luchthaven Twente integraal te ontwikkelen tot een impuls en aanjager voor een economisch sterker en duurzamer Twente.

. 05.03 In Enschede kunnen bestaande en nieuwe bedrijven verantwoord/duurzaam/groen groeien en innoveren De basis van onze economie zijn onze bestaande bedrijven. Voor alle bestaande en nieuwe bedrijven bieden we een goede dienstverlening, zorgen we voor ruimte om te ondernemen, digitale bereikbaarheid, bieden we ondersteuning van netwerken voor starters, start ups en scale ups en innovatie (Novel-T), bevorderen we internationalisering, hebben we aandacht voor het arbeidsmarktbeleid en voor een aantrekkelijke werkomgeving. Met het oog op de

blz. 74 (van 287)

brede welvaart is de groei van bedrijven “verantwoord/groen” en gaat niet ten koste van mens of planeet. Indicatoren Aantal indicatoren: 2

Toelichting In deze grafiek is de ontwikkeling te zien van het totaal aantal banen in Enschede. Hoe meer banen, hoe meer baankansen voor alle Enschedeërs. De banengroei is een resultaat van inzet op bereikbaarheid van banen, toplocaties, bestaande bedrijvigheid, innovatie en van het aantrekken en vasthouden van talent. Bron: Vestigingenregistratie gemeente Enschede Streefwaarde: bij de bevolkingsprognose van een groei naar 170.000 inwoners de komende 10 jaar hoort ook een groei in banen. In Enschede hebben we relatief weinig banen per inwoner. Hiernaast hebben we een relatief lage participatiegraad. Daarom streven we naar een banengroei die hoger ligt dan de groei in het aantal inwoners. Dit betekent een banengroei tussen de 10.000 en 12.500 banen de komende 10 jaar (basis: berekening Kennispunt Twente).

blz. 75 (van 287)

Toelichting In deze grafiek is de ontwikkeling van het bruto regionaal product (BRP) van Enschede te zien. Het BRP zegt iets over de samenstelling van de economische sectoren in een gemeente en de toegevoegde waarde per baan. Innovaties kunnen leiden tot een groei van het BRP. Bron: Centraal Bureau Statistiek (CBS) en LISA werkgelegenheidsregister Streefwaarde: het streven is het BRP harder te laten stijgen dan de landelijke prognose (een stijging van 1,8% per jaar vanaf 2018, bron: CPB). We hopen met ontwikkelingen op de toplocaties, ondersteuning van innovatie en inzet op goede voorzieningen een sterkere samenstelling in sectoren te krijgen en meer toegevoegde waarde per baan. Acties 2024 Aantal acties: 8

01. We investeren in het versterken van het regionale onderzoeks- en innovatiesysteem Samen met het bedrijfsleven, onderwijsinstellingen en expertisecentra verbeteren we de condities van het Twentse onderzoeks- en innovatie-ecosysteem door inzet op kennisuitwisseling- en overdracht. Dit doen we enerzijds via Novel-T en Enschedelab, door het verbinden van kennisinstellingen en bedrijfsleven met de maatschappelijke opgaven van stad en regio. In het verlengde daarvan verkennen we met de Wirtschaftsförderungen Gronau en Borken de mogelijkheden om dit ecosysteem ook grensoverschrijdend uit te breiden. Anderzijds werken we samen met partners als Twenteboard, Novel-T en het Netwerk Kennissteden Nederland aan clusterontwikkeling en versterking van de kennisinfrastructuur. Specifieke clusters die extra gemeentelijke ondersteuning krijgen zijn het MedTech cluster, het Chiptech cluster en Space53 (onbemande systemen). Met samenwerkingspartners, zoals Dutch Innovation Days, ondersteunen we innovatieve samenwerkingsvormen tussen het bedrijfsleven en de creatieve en culturele sector. 02.We maken met de provincie en de Twentse gemeenten een ruimtelijk-economische visie. We participeren actief in het proces om te komen tot een ruimtelijk economische visie voor de regio Twente.