Enschede Accountantsverslag 2020 - was getekend.pdf

Bij de controle van de IMG-bijlage die uw gemeente aan moet leveren bij de Provincie hebben wij eveneens geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd.

De verplichte tabel met fouten en onzekerheden wat betreft deze specifieke uitkeringen is opgenomen in de bijlagen van dit accountantsverslag. Tijdens de controle hebben wij geen financiële fouten of onzekerheden geconstateerd. In de SiSa-bijlage 2020 zijn in totaal vijftien nieuwe regelingen opgenomen, twee regelingen zijn vervallen ten opzichte van 2019. Hierdoor hebben wij veel aanvullende werkzaamheden moeten uitvoeren om de juiste verantwoording van de bestede gelden vast te kunnen stellen. Dit is reeds met de voorzitter van de rekeningencommissie in detail besproken. Nul-verantwoordingen Wij willen benadrukken dat u als gemeente zelf verantwoordelijk bent voor de volledigheid van de te verantwoorden indicatoren zoals opgenomen in de SiSa-bijlage. Indien een ‘0’ is ingevuld, zijn wij bij uw organisatie nagegaan of deze ‘0’ terecht is ingevuld. U hebt dit aan ons bevestigd.

Naleving Wet Normering Topinkomens De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing. Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en2106A6E1F1/IK/ semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2020 niet meer bedragen dan € 201.000 per jaar.

Daarnaast dienen gemeenten de salarissen openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief - als aan bepaalde voorwaarden is voldaan - ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000. Wij hebben geconcludeerd dat de WNTverantwoording zoals opgenomen in de jaarrekening 2020 juist is. Accountantsverslag 2020 | gemeente Enschede

2106A6E1F1/IK/ 26

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage B2 – Bevindingen controle IMG-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of overtredingen van wet- en regelgeving

Hierbij heeft uw organisatie ook voorbeelden gegeven van de manier waarop zij deze beheerst. Onderdeel van de beheersing van de frauderisico’s is de intern opgestelde (fraude)risicoanalyse.

Het college van burgemeester en wethouders is primair verantwoordelijk voor het voorkomen en ontdekken van fraude en voor de naleving van wet- en regelgeving.

De interne frauderisicoanalyse komt tot stand door middel van een risico-inventarisatie en -analyse per afdeling. Interne procedures en processen moeten periodiek worden geanalyseerd op de risico’s van fraude en integriteit.

Recente ontwikkelingen laten zien dat de handhaving van anticorruptie-wetgeving aan globalisering onderhevig is, waardoor ook gemeentes in toenemende mate te maken krijgt met anti-corruptieregels. Als onderdeel van onze interim-controle hebben wij uw organisatie gevraagd om inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking zou kunnen bevatten als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van deze inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, alsook de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad (of de Rekeningencommissie). Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken.

Wij hebben begrepen dat het Integriteitsbeleid inmiddels ook is opgesteld en in het ‘Bedrijfsvoeringsoverleg’ is vastgesteld.

Het uitvoeren van een frauderisicoanalyse 2106A6E1F1/IK/

speelt een cruciale rol in het ontwikkelen en in stand houden van een effectieve interne beheersing. Dergelijke risicoanalyses maken inzichtelijk op welke plaatsen mogelijk niet integer gedrag kan plaatsvinden, en wat de kwetsbare functies, processen en activiteiten zijn. Bovendien dragen ze bij aan het risicobewustzijn en aan het vermogen om snel te reageren in het geval van signalen van fraude. Voorgaande jaren hebben wij met de ambtelijke organisatie en in de Rekeningencommissie veelvuldig gesproken over de interne frauderisicoanalyse. Deze analyse is inmiddels geactualiseerd en in de vergadering op 15 februari 2021 met de leden van de Rekeningencommissie besproken.

Bijlage D – Toelichting grondexploitaties Accountantsverslag 2020 | gemeente Enschede

2106A6E1F1/IK/ 27

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage B2 – Bevindingen controle IMG-bijlage 2020

Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude

Wij hebben deze accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.

De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college van burgemeester en wethouders, inclusief het invoeren en onderhouden van interne beheersingsmaatregelen met betrekking tot de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en de efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. 2106A6E1F1/IK/ Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van Druk materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten. Bij fraude kan sprake zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen, het opzettelijk verkeerd voorstellen van zaken of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt.

Gelegenheid

Rationalisatie

Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging Bijlage D – Toelichting grondexploitaties Accountantsverslag 2020 | gemeente Enschede

2106A6E1F1/IK/ 28

Interne beheersing

Accountantsverslag 2020 | gemeente Enschede

2106A6E1F1/IK/ 29

Interne beheersing Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage B2 – Bevindingen controle IMG-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

De belangrijkste bevindingen uit onze managementletter 2020 Tekortkomingen in de interne (financiële) beheersing Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij in het najaar van 2020 een interim-controle uitgevoerd.

Tijdens de controle van de jaarrekening 2020 hebben wij geen andere belangrijke bevindingen geconstateerd met betrekking op de interne beheersingsomgeving. In het najaar 2021 zullen wij de opvolging van onze aanbevelingen uit voorgaande managementletters toetsen, wel hebben wij al vastgesteld dat de PGB-bestedingen dit jaar al onderdeel van de CEO-onderzoeken zijn geweest.

Deze interim-controle is primair gericht op de opzet, het bestaan en de werking van Betrouwbaarheid en continuïteit van de maatregelen van administratieve organisatie automatiseringsomgeving verdient de en interne beheersing (AO/IB), voor zover aandacht 2106A6E1F1/IK/ van belang voor onze controle op de betrouwbaarheid en rechtmatigheid van de in Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het de jaarrekening opgenomen gegevens. geven van een oordeel over de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het doen De bevindingen naar aanleiding van deze van uitspraken over de betrouwbaarheid en controle hebben wij opgenomen in onze de continuïteit van de geautomatiseerde managementletter van november 2020. gegevensverwerking als geheel of van De belangrijkste bevindingen zoals onderdelen daarvan. Onze bevindingen opgenomen in de managementletter zijn: hebben betrekking op de onderdelen die wij • Interne beheersing: onderzocht hebben in het kader van de • verder versterken van de interne jaarrekening, wat wil zeggen dat wij geen beheersing in de diverse processen; volledigheid pretenderen. • automatiseringsomgeving: IT-audit nog De IT-omgeving en een adequate opzet en onderhanden. werking daarvan nemen een steeds • Opnemen van PGB bestedingen in de dominantere plaats in binnen uw jaarlijkse CEO onderzoeken zoals organisatie, met het oog op een uitgevoerd door I&O research.

betrouwbare geautomatiseerde gegevensverwerking. Daarmee krijgt de IT ook een dominantere positie in onze controleaanpak en -uitvoering.

U heeft een IT-audit uit laten voeren en een ISAE3402 type II-verklaring over 2020 verkregen. Net als voorgaande jaar zijn wij nog met uw medewerkers en de externe IT-auditor in gesprek over de scope van de opdracht en zijn voornemens de uitgevoerde werkzaamheden te beoordelen om vast te stellen in hoeverre deze bijdragen aan de financial audit. Het is nog niet mogelijk geweest om bij de IT-auditor de dossierreview uit te voeren, derhalve kunnen wij nog geen uitspraken doen over het uitgevoerde IT-onderzoek. Wij hebben derhalve voor onze jaarrekeningcontrole 2020 géén gebruik kunnen maken van de door uw gemeente getroffen geautomatiseerde beheersingsmaatregelen in applicaties, omdat die direct afhankelijk zijn van de betrouwbare en continue werking van de IT-omgeving. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om de maatregelen die zijn opgenomen in de digitale workflow inkoopfacturen.

Om alsnog voldoende zekerheid te krijgen hebben wij aanvullende gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Uit deze controlewerkzaamheden volgen geen bijzonderheden.

Bijlage D – Toelichting grondexploitaties Accountantsverslag 2020 | gemeente Enschede

2106A6E1F1/IK/ 30

Interne beheersing Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen

Overeenkomstig artikel 2:393, lid 4 van het Burgerlijk Wetboek zijn wij verplicht om onze bevindingen te rapporteren met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van uw geautomatiseerde gegevensverwerking.

Hieronder hebben wij de aandachtspunten nogmaals samengevat opgenomen: •

Onze controle heeft geen aangelegenheden geïdentificeerd die op dit gebied aan u gerapporteerd moeten worden, anders dan de • waarnemingen zoals hiervoor beschreven. Rechtmatigheidsverantwoording In onze boardletter 2020 en het accountantsverslag 2019 hebben wij gerapporteerd over de op handen zijnde rechtmatigheidsverantwoording. De rechtmatigheidsverantwoording is vanaf 2021 een onderdeel van de jaarrekening, waarbij het college verantwoording aflegt over de rechtmatigheid in de betreffende jaarrekening. De gemeenteraad bepaalt in het normenkader deze grens. De raad heeft hierbij de keuze om minder (3%) of meer (0%) nauwkeurig te worden geïnformeerd over eventueel geconstateerde bevindingen inzake de rechtmatigheid. U heeft gekozen voor een verantwoordingsgrens van 1%.

De rechtmatigheidsverantwoording is een onderdeel van de jaarrekening, waarbij voor de gemeente een verantwoordings-grens geldt van maximaal 3% en minimaal 0% van de totale lasten. 2106A6E1F1/IK/

•

De gemeenteraad bepaalt in het normenkader deze grens. De raad heeft hierbij de keuze om minder (3%) of meer (0%) nauwkeurig te worden geïnformeerd over eventueel geconstateerde bevindingen inzake de rechtmatigheid.

•

Stel een gedeelde ambitie vast voor de te stellen eisen aan de kwaliteit van de interne bedrijfsvoering.

•

Neem in de ambitie ook mee de te stellen eisen aan de kwaliteit van de geautomatiseerde omgeving.

•

Stel een stappenplan en groeipad vast voor het bereiken van de gewenste kwaliteit.

Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage B2 – Bevindingen controle IMG-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

Het college van burgemeester en wethouders zal een uitspraak moeten doen over de vraag of afgelopen jaar rechtmatig is gehandeld.

Bijlage D – Toelichting grondexploitaties Accountantsverslag 2020 | gemeente Enschede

2106A6E1F1/IK/ 31

Overige aangelegenheden

Accountantsverslag 2020 | gemeente Enschede

2106A6E1F1/IK/ 32

Overige aangelegenheden Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020

In dit onderdeel geven wij een samenvatting van overige aangelegenheden en bepaalde vereiste communicaties. Onze communicatie met het management Wij hebben het management ter confirmatie een aantal schriftelijke bevestigingen gevraagd aangaande zijn verantwoordelijkheden inzake financiële verslaggeving. Wij hebben van het college van burgemeester en wethouders de schriftelijke bevestiging bij 2106A6E1F1/IK/ de jaarrekening ontvangen. Geen meningsverschil met college en ambtelijk management of beperking in reikwijdte van de controle Er zijn geen meningsverschillen met het management geweest en er waren geen beperkingen bij de uitvoering van onze controle. Naar onze mening is ons bij de uitvoering van onze controleopdracht door het management en de medewerkers van de gemeente de volledige medewerking verleend en hebben wij volledige toegang tot de benodigde informatie gehad.

Bijlage B2 – Bevindingen controle IMG-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging Bijlage D – Toelichting grondexploitaties Accountantsverslag 2020 | gemeente Enschede

2106A6E1F1/IK/ 33

Bijlagen

Accountantsverslag 2020 | gemeente Enschede

2106A6E1F1/IK/ 34

Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente

In de onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van niet-gecorrigeerde controleverschillen boven de rapportagedrempel van € 800.000 (zijnde 10% van de goedkeuringstolerantie) of kleinere controleverschillen die wij kwalitatief materieel achten.

Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Aard van de controleverschillen

Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Rechtmatigheid

Getrouwheid

N.v.t.

N.v.t.

€ 458.000

€ 458.000

Effect niet-gecorrigeerde controleverschillen voorgaande periode Effect niet-gecorrigeerde controleverschillen huidige periode In 2020 heeft de gemeente de voorziening Tozo ad € 458.000 gevormd. Echter op basis van de ontvangen informatie, is hier geen sprake van een verplichting jegens derden en vallen deze nog te besteden gelden onder de bestemmingsreserves. 2106A6E1F1/IK/ Rechtmatigheidsfout is per saldo ook een getrouwheidsfout (Sub)totaal getrouwheidsfouten

€

458.000

€

458.000

N.v.t.

N.v.t.

€ 458.000

€ 458.000

Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

Extra absolute waarde rechtmatigheidsfouten

N.v.t.

Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle

Extra foutieve financiële beheershandelingen zonder direct financieel effect vanuit externe regels (EU-aanbesteding/Fido/Etc.)

N.v.t.

Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen

Extra foutieve financiële beheershandelingen zonder direct financieel effect vanuit interne regels (gedoogbeleid)

N.v.t.

Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen

Overige rechtmatigheidsfouten

N.v.t.

Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020

Totaal rechtmatigheidsfouten

€ 458.000

Bijlage B2 – Bevindingen controle IMG-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging Bijlage D – Toelichting grondexploitaties Accountantsverslag 2020 | gemeente Enschede

2106A6E1F1/IK/ 35

Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente

In de onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van onzekerheden in de controle boven de rapportagedrempel van € 800.000 (zijnde 10% van de goedkeuringstolerantie) of kleinere controleverschillen die wij kwalitatief materieel achten.

Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Aard van de onzekerheden

Rechtmatigheid

Getrouwheid

N.v.t.

N.v.t.

(Sub)totaal onzekerheden in de getrouwheidscontrole

N.v.t.

N.v.t.

Extra absolute waarde onzekerheden rechtmatigheid

N.v.t.

Extra financiële beheershandelingen met een onzeker direct financieel effect vanuit externe regels 2106A6E1F1/IK/ (EU-aanbesteding/Fido/etc.)

N.v.t.

Extra financiële beheershandelingen met een onzeker direct financieel effect vanuit interne regels (gedoogbeleid)

N.v.t.

Overige onzekerheden inzake rechtmatigheid

N.v.t.

Totaal onzekerheden in de rechtmatigheidscontrole

N.v.t.

Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen

Wij hebben van het college van burgemeester en wethouders de schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen. Hierin bevestigt het college de in de overzichten opgenomen niet gecorrigeerde fouten en/of onzekerheden. Dat houdt in dat eventuele niet-geconstateerde en daardoor niet-gecorrigeerde afwijkingen, zowel individueel als in totaal, in het kader van de jaarrekening niet materieel zijn. Het college van burgemeester en wethouders heeft tevens bevestigd geen kennis te hebben van andere niet-gecorrigeerde afwijkingen.

Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage B2 – Bevindingen controle IMG-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

* In het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado), de Kadernota Rechtmatigheid 2018 en het normenkader 2020 dat op 1 februari 2021 door de gemeenteraad is vastgesteld is het kader voor de controle op de financiële rechtmatigheid opgenome n.

Bijlage D – Toelichting grondexploitaties Accountantsverslag 2020 | gemeente Enschede

2106A6E1F1/IK/ 36

Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente

De onderstaande tabel bevat alle afzonderlijk geïdentificeerde en gecorrigeerde afwijkingen boven de rapportagedrempel van € 800.000 (zijnde 10% van de goedkeuringstolerantie). of kleinere controleverschillen die wij kwalitatief materieel achten.

Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Aard van de gecorrigeerde controleverschillen

Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Rechtmatigheid

Getrouwheid

Herrubricering

Herrubricering

N.v.t.

N.v.t.

Geprojecteerde (inschattings)verschillen

N.v.t.

N.v.t.

Totaal

N.v.t.

N.v.t.

Feitelijke controleverschillen

De in 2020 vooruitbetaalde rente en aflossing ad € 1.088.000 voor een langlopende lening was onterecht in mindering gebracht op de netto vlottende schulden in plaats van presentatie onder de vooruitbetaalde bedragen (overlopende activa). Inschattingverschillen

2106A6E1F1/IK/

Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage B2 – Bevindingen controle IMG-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging Bijlage D – Toelichting grondexploitaties Accountantsverslag 2020 | gemeente Enschede

2106A6E1F1/IK/ 37

Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente

Onze controlestandaarden vereisen dat wij afwijkingen van materieel belang in de toelichting signaleren om de gemeenteraad in staat te stellen een inschatting te maken van de gevolgen daarvan voor de jaarrekening. De tabel hierna bevat een weergave van die onderwerpen uit de toelichting waarvan wij denken dat de gemeenteraad deze nader dient te beoordelen.

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Overige aangelegenheden

Toelichting

Bron van de toelichtingsvereiste

Kwantitatieve of kwalitatieve overwegingen

N.v.t.

N.v.t.

Diverse tekstuele- en presentatie-gerelateerde aanpassingen zijn doorgevoerd in de voorliggende jaarrekening 2020. Er resteren geen materiële tekortkomingen in de 2106A6E1F1/IK/ toelichtingen van de jaarrekening 2020.

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage B2 – Bevindingen controle IMG-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging Bijlage D – Toelichting grondexploitaties Accountantsverslag 2020 | gemeente Enschede

2106A6E1F1/IK/ 38

Bijlage B1a - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente

Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit accountantsverslag over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die onder SiSa vallen. Per regeling wordt in een tabel aangegeven of, en zo ja welke financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. Onderstaand treft u deze tabel aan.

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage B2 – Bevindingen controle IMG-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging Bijlage D – Toelichting grondexploitaties

Fout of onzekerheid Geen Geen Geen Geen Geen Geen Geen Geen Geen

Financiële omvang €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0

Geen

€0

N.v.t.

Geen Geen

€0 €0

N.v.t. N.v.t.

Regeling Specifieke Uitkering Snelfietsroutes (2019-2022)

Geen

€0

N.v.t.

Regeling SPUK MaaS-Pilots

Geen

€0

N.v.t.

Regeling specifieke uitkering uitvoeringspilots Ruimtelijke Adaptatie tweede tranche Regeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2020-2021 Regeling aankoop woningen door een hoogspanningsverbinding Extern Advies Warmtetransitie Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeentedeel 2020 Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004 (exclusief levensonderhoud beginnende zelfstandigen)_gemeente 2020 Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) _gemeentedeel 2020 Ministeriële regeling heroïnebehandeling Specifieke uitkering Sport Regeling specifieke uitkering aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling Specifieke uitkering voor lokale Sportakkoorden (Regeling Sportakkoord) Specifieke uitkering opzet expertisecentra jeugdhulp 2020

Geen Geen Geen Geen Geen

€0 €0 €0 €0 €0

N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t.

Geen

€0

N.v.t.

Geen Geen Geen Geen Geen Geen

€0 €0 €0 €0 €0 €0

N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t.

Sisacode

Specifieke uitkering

FIN B1 BZK C1 BZK C9 BZK C31 OCW D1 OCW D1A OCW D8 OCW D10 OCW D11

Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek Specifieke uitkering reductie energiegebruik Woningbouwimpuls eerste tranche Maatregel huisvesting kwetsbare groepen Regeling inzake regionale meld- en coördinatiefunctie voortijdig schoolverlaten 2020 Regionale meld- en coördinatiecentra voortijdig schoolverlaten 2016-2021 Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022 (OAB) Volwasseneneducatie 2106A6E1F1/IK/ Verlening extra financiële middelen specifieke uitkering RMC-functie Regeling inzake de regionale meld- en coördinatiefunctie voortijdig schoolverlaten 2021 Regionale maatregelen voortijdig schoolverlaten 2020-2024 Subsidieregeling sanering verkeerslawaai

OCW D12 OCW D12A IenW E3 Prov. Overijssel E10B

Prov. Overijssel E17B IenW E19 IenW E20 EZK F1 EZK F9 SZW G2 SZW G3 SZW G4 VWS H1 VWS H4 VWS H7 VWS H8 VWS H9 Totaal

Toelichting

N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t.

€0

Strekking controleverklaring rechtmatigheid

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid

Goedkeurend Accountantsverslag 2020 | gemeente Enschede

2106A6E1F1/IK/ 39

Bijlage B1b - Bevindingen SiSa-bijlage Tozo 2020 Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente

Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit accountantsverslag over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die onder SiSa vallen. Per regeling wordt in een tabel aangegeven of, en zo ja welke financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. Onderstaand treft u deze tabel aan.

Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Fout of onzekerheid

Financiële omvang

Toelichting

Tozo 1_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet

Geen

€0

N.v.t.

G4

Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet

Geen

€0

N.v.t.

G4

Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen (toepassing artikel 21, lid 3 Besluit 17 april) 2106A6E1F1/IK/

Geen

€0

N.v.t.

G4

Tozo 2_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet

Geen

€0

N.v.t.

G4

Tozo 2_exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet

Geen

€0

N.v.t.

Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen

G4

Tozo 3_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet

Geen

€0

N.v.t.

Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle

G4

Tozo 3_exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet

Geen

€0

N.v.t.

Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen

G4

Omvang vorderingen levensonderhoud (jaar T) Tozo 1 (i.v.m. verstrekte voorschotten op Tozo-aanvragen levensonderhoud welke zijn ingediend vóór 22 april 2020)

Geen

€0

N.v.t.

Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen

Totaal

Sisacode

Specifieke uitkering

G4

Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020

€0

Strekking controleverklaring rechtmatigheid

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid

Goedkeurend

Bijlage B2 – Bevindingen controle IMG-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging Bijlage D – Toelichting grondexploitaties Accountantsverslag 2020 | gemeente Enschede

2106A6E1F1/IK/ 40

Bijlage B2 - Bevindingen controle IMG-bijlage 2020 Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente

Per beschikking van de provincie Overijssel wordt in onderstaande tabel aangegeven of, en zo ja welke financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd.

Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Fout of onzekerheid

Financiële omvang

Toelichting

NRO in de performance Factory

Geen

€0

N.v.t.

Verbindingszone Stads campus-Binnenstad

Geen

€0

N.v.t.

Beschikking

Projectnaam

1700017939 1500050337

Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Totaal

€0 2106A6E1F1/IK/

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage B2 – Bevindingen controle IMG-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging Bijlage D – Toelichting grondexploitaties Accountantsverslag 2020 | gemeente Enschede

2106A6E1F1/IK/ 41

Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage B2 – Bevindingen controle IMG-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging

Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Enschede Bevestiging onafhankelijkheid De voorschriften in het kader van onafhankelijkheid zijn binnen de Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (de NBA) opgenomen in de “Verordening inzake Onafhankelijkheid (ViO)” en vormen een belangrijk onderdeel van het ‘normenkader’ waaraan een accountant moet voldoen. De naleving van de ViO is binnen de organisatie van Deloitte ingebed. Wij bevestigen dat onze onafhankelijke positie ten opzichte van de gemeente Enschede in overeenstemming met de Nederlandse wettelijke en beroepsvoorschriften is gewaarborgd. Wij zijn van mening dat onze objectiviteit gedurende het afgelopen jaar niet is aangetast.

Bijgaande niet-limitatieve opsomming geeft u • een indruk van de maatregelen die bijdragen aan het waarborgen van onze onafhankelijke positie: • Schriftelijke onafhankelijkheidsbepalingen waarin alle bestaande onafhankelijkheidsvereisten en de risico’s ten aanzien van de bedreiging van de onafhankelijkheid en de daaraan gerelateerde waarborgen zijn verwerkt. •2106A6E1F1/IK/ Procedures voor tijdige bekendmaking van de voorschriften en de daarin aangebrachte wijzigingen aan alle gevolmachtigden en werknemers bij Deloitte. • Procedures voor de organisatie van periodieke trainingen inzake de toepassing • van de onafhankelijkheidsvoorschriften. Stelsel van waarborgen om • Procedures die erop gericht zijn dat onze onafhankelijke positie te waarborgen gevolmachtigden en werknemers in Deloitte beschikt over een stelsel van specifieke casussen en omstandigheden de maatregelen om haar onafhankelijke positie onafhankelijkheidsvoorschriften naleven. bij controlecliënten te waarborgen. Dit stelsel • De benoeming van professionals op van maatregelen is een integraal onderdeel seniorniveau die verantwoordelijk zijn voor van de bestuurlijke organisatie en van het het continu actualiseren van de voor de gehele organisatie van toepassing procedures en voorschriften, de tijdige zijnde stelsel van kwaliteitsbeheersingsbekendmaking ervan en het adequaat • maatregelen.

functioneren van het gehele stelsel van waarborgen.

Procedures voor een schriftelijke rapportage per controlecliënt waarin is vastgelegd of sprake is van omstandigheden die de onafhankelijkheid van de accountant die de controleopdracht uitvoert bedreigen, op welke wijze met potentiële bedreigingen is omgegaan en, indien er bedreigingen zijn gesignaleerd, welke maatregelen dan zijn genomen om deze bedreigingen voor de onafhankelijkheid weg te nemen. De vastlegging van deze beoordeling, inclusief een gemotiveerde conclusie (de zogenoemde ‘onafhankelijkheidsevaluatie’), wordt in het dossier opgenomen. Procedures die vereisen dat een daartoe geëigende afdeling binnen Deloitte wordt geconsulteerd, als sprake is van een mogelijke aantasting van de onafhankelijkheid in relatie tot een specifieke cliënt. Indien de bestuursstructuur van de controlecliënt voorziet in een gemeenteraad, raadscommissie of auditcommissie, overwegen wij ook een van deze instanties te raadplegen. Procedures voor het interne toezicht in relatie tot de toetsing en bewaking van de naleving van de onafhankelijkheidsvoorschriften.

Bijlage D – Toelichting grondexploitaties Accountantsverslag 2020 | gemeente Enschede

2106A6E1F1/IK/ 42

Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente

De opzet en werking van ons stelsel van maatregelen worden periodiek door de externe toezichthouder getoetst.

Belangrijkste bevindingen uit onze controle

Interne roulatie

Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage B2 – Bevindingen controle IMG-bijlage 2020

Een te grote mate van vertrouwdheid of vertrouwen kan een bedreiging vormen voor de onafhankelijkheid van de accountant wanneer bepaalde leden van het controleteam geregeld en voor lange tijd aan de wettelijke controle van een controlecliënt meewerken.

Wij beoordelen de bedreiging voor de onafhankelijkheid die kan voortvloeien uit de langdurige betrokkenheid van andere leden van het controleteam bij de controleopdracht. Waar nodig nemen wij maatregelen om deze bedreiging weg te nemen. Onze beoordeling heeft geen aanleiding gegeven om komend boekjaar teamleden bij de gemeente Enschede te rouleren.

Persoonlijke, zakelijke of financiële relaties met de gemeente Enschede Wij hebben een evaluatie gemaakt van persoonlijke, zakelijke en financiële relaties tussen Deloitte, haar gevolmachtigden en haar medewerkers en de gemeente die van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid. Bij deze evaluatie zijn ons geen zaken gebleken die aan u gerapporteerd dienen te worden. Geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid 2106A6E1F1/IK/

De Nederlandse onafhankelijkheidsregels vereisen dat de eindverantwoordelijke accountant de met governance belaste organen informeert over geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid die Deloitte, een bestuurder of interne toezichthouder van Deloitte of een lid van het controleteam heeft ontvangen van of verstrekt aan de gemeente of een bij de gemeente betrokken persoon. Hierbij is een drempel van € 100 opgenomen in de regels. Wij hebben geen geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid die een (geschatte) waarde van meer dan € 100 hebben ontvangen of verstrekt, en zijn daarom van mening dat geen sprake is van een bedreiging voor de onafhankelijke uitvoering van de controleopdracht.

Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging Bijlage D – Toelichting grondexploitaties Accountantsverslag 2020 | gemeente Enschede

2106A6E1F1/IK/ 43

Bijlage D - Toelichting grondexploitaties Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente

Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk

Belangrijkste bevindingen uit onze controle

De risico’s voor de bouwgronden in exploitatie zijn in essentie terug te brengen tot de 5 P’s1:

Interne beheersing

•

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

• Overige aangelegenheden

Bijlagen Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage B2 – Bevindingen controle IMG-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging Bijlage D – Toelichting grondexploitaties

•

Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? De marktbehoefte bepaalt immers wanneer de gemeente welke projecten kan realiseren. Programmering: economische ontwikkelingen leiden continu tot (belangrijke) wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in relatie tot de huidige marktvraag? Prijs: de prijzen van woningen en dus van grond stijgen nog steeds. Ook is deze ontwikkeling voor bedrijventerreinen te zien. Voor kantoorontwikkeling daarentegen staat de afzet onder druk. Is afgewogen welke prijzen realistisch zijn, rekening houdend met het risico dat ontwikkelaars gronden bij te hoge prijzen later of in het geheel niet afnemen maar ook rekening houdend met het risico dat de prijzen op enig moment stabiliseren of zelfs dalen?

•

Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen hiermee dus eveneens naar bouwcapaciteit is er sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij behorende prijsontwikkelingen?

Parameters: zijn de parameters voor kosten- en opbrengstenstijgingen opportuun beredeneerd vanuit de 2106A6E1F1/IK/ huidige situatie en de best mogelijke inschatting inzake de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en plankosten?

•

Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen; met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?

•

Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.

•

Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).

•

De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de bouwgronden in exploitatie en komen tezamen in de grondexploitatieberekeningen. Bij onze beoordeling van de door de gemeente Enschede gehanteerde veronderstellingen voor actualisatie van de bouwgronden in exploitatie hebben wij het volgende in overweging genomen: •

Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of ze redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.

1. Waar in de uitleg over woningen wordt gesproken kan ook gelezen worden bedrijven / kantoren.

Als onderdeel van de controle van de waardering bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiele fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier al contracten/overeenkomsten aan ten grondslag of niet, etc).

Accountantsverslag 2020 | gemeente Enschede

2106A6E1F1/IK/ 44

Bijlage D - Toelichting grondexploitaties Bestuurlijke samenvatting controle 2020 Onze belangrijkste conclusies voor de controleverklaring Bevindingen van de controle 2020 De financiële positie van uw gemeente Belangrijkste bevindingen uit onze controle Interne beheersing

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Naast de hiervoor genoemde elementen speelt bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Binnenstedelijke herstructurering zorgt immers voor een grotere complexiteit, doordat bestaande ruimte her-ontwikkeld wordt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel doordat de schatting van 2106A6E1F1/IK/ kosten en opbrengsten van projecten subjectiever wordt naarmate de doorlooptijd toeneemt.

Bijlage A1a - Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage A1b - Onzekerheden in de controle Bijlage A2 - In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2020 Bijlage B2 – Bevindingen controle IMG-bijlage 2020 Bijlage C Onafhankelijkheidsbevestiging Bijlage D – Toelichting grondexploitaties

1. Waar in de uitleg over woningen wordt gesproken kan ook gelezen worden bedrijven / kantoren.

Accountantsverslag 2020 | gemeente Enschede

2106A6E1F1/IK/ 45

Deloitte refers to one or more of Deloitte Touche Tohmatsu Limited ("DTTL", its global network of member firms, and their related entities. DTTL (also referred to as "Deloitte Global" and each of its member firms are legally separate and independent entities. DTTL does not provide services to clients. Please see www.deloitte.nl/about to learn more. Deloitte is a leading global provider of audit and assurance, consulting, financial advisory, risk advisory, tax and related services. Our network of member firms in more than 150 countries serves four out of five Fortune Global 500® companies. Learn how Deloitte’s approximately 264,000 people make an impact that matters at www.deloitte.nl.

This communication contains general information only, and none of Deloitte Touche Tohmatsu Limited, its member firms, or their related entities (collectively, the “Deloitte network” is, by means of this communication, rendering professional advice or services. Before making any decision or taking any action that may affect your finances or your business, you should consult a qualified professional adviser. No entity in the Deloitte network shall be responsible for any loss whatsoever sustained by any person who relies on this communication. © 2021 Deloitte The Netherlands