ENS Gemeenterekening 2025 definitief

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ........................................................................................................................2 Leeswijzer .................................................................................................................................4 Voorwoord ................................................................................................................................6 Jaarverslag ...............................................................................................................................7 1. Beleidsbrief ..........................................................................................................................7 2. Programmaverantwoording ..............................................................................................10 2.1 Vitaal en sociaal .................................................................................................................10 2.2 Duurzaam wonen, leven en werken...................................................................................44 2.3 Samenleving en bestuur ....................................................................................................81 2.4 Financiën en organisatie ..................................................................................................103 3.

Paragrafen ........................................................................................................................111 3.1. Lokale heffingen..............................................................................................................111 3.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing.....................................................................117 3.3. Onderhoud kapitaalgoederen .........................................................................................126 3.4. Financiering ....................................................................................................................137 3.5. Bedrijfsvoering ................................................................................................................143 3.6. Verbonden partijen..........................................................................................................146 3.7. Grondbeleid ....................................................................................................................155 3.8. Openbaarheid .................................................................................................................171 3.9. Doelmatigheids- en doeltreffendheidsonderzoeken........................................................173 3.10.

Subsidieverwerving .......................................................................................................176 3.11. Investeringen ................................................................................................................179 4. Bijlage bij het jaarverslag................................................................................................188 Jaarrekening 2025................................................................................................................195 5. Balans ...............................................................................................................................196 6. Overzicht van baten en lasten ........................................................................................198 7. Toelichting op de balans .................................................................................................199 7.1. Immateriële vaste activa .................................................................................................204 7.2. Materiële vaste activa .....................................................................................................204 7.3. Financiële vaste activa....................................................................................................208 7.4.

Voorraden .......................................................................................................................209 7.5. Uitzettingen looptijd korter dan 1 jaar .............................................................................211 7.6. Liquide Middelen .............................................................................................................212 7.7. Overlopende activa .........................................................................................................213 7.8. Eigen vermogen ..............................................................................................................215 7.9. Voorzieningen .................................................................................................................216 7.10. Vaste schulden met een rentetypische looptijd langer dan 1 jaar.................................217 7.11. Netto vlottende schulden met een rentetypische looptijd korter dan 1 jaar ..................217 7.12. Overlopende passiva ....................................................................................................218 7.13. Niet in de balans opgenomen rechten en verplichtingen ..............................................223 8. Toelichting op het overzicht baten en lasten ................................................................225 8.1.

Toelichting op algemene dekkingsmiddelen ...................................................................225 8.2. Analyse op afwijkingen tussen begroting en overzicht baten en lasten ..........................225 8.3. Taakvelden .....................................................................................................................272 8.4. Analyse begrotingsafwijkingen en begrotingsrechtmatigheid .........................................279 8.5. Wet Normering Topinkomens (WNT)..............................................................................281 8.6. Incidentele baten en lasten .............................................................................................284

blz. 2 (van 335)

9. Rechtmatigheidsverantwoording ...................................................................................294 10. Bijlagen, onderdeel jaarrekening .................................................................................296 10.1. Staat van reserves ........................................................................................................296 10.2. Staat van voorzieningen ...............................................................................................310 10.3. SiSa 315 Overige gegevens ................................................................................................................335 Vaststellingsbesluit ................................................................................................................335 Controleverklaring ..................................................................................................................335

blz. 3 (van 335)

Leeswijzer Voor u ligt de gemeenterekening 2025. Hierin kijken we terug op het jaar 2025 en leggen verantwoording af over de behaalde resultaten en besteding van middelen. Voor de controlerende rol van de Raad is een goede vergelijkbaarheid tussen de rekening en de begroting van groot belang. De gemeenterekening is gebaseerd op de gemeentebegroting 2025. Opbouw gemeenterekening 2025 van de gemeente Enschede Net als de gemeentebegroting bestaat de gemeenterekening uit een beleidsdeel (jaarverslag) en een financieel deel (jaarrekening). Beleidsbrief De belangrijkste beleidsmatige en financiële ontwikkelingen van het afgelopen jaar zijn in de beleidsbrief weergegeven. Deze brief vormt hiermee een samenvatting en een startpunt voor de lezer/gebruiker. Jaarverslag De programmaverantwoording (hoofdstuk 2) is opgebouwd uit vier programma’s. Binnen deze inhoudelijke programma’s wordt gewerkt aan strategische opgaven. Dit is dezelfde indeling als de gemeentebegroting, waarmee een goede vergelijking tussen beide documenten mogelijk is. In de gemeentebegroting is elk programma opgebouwd volgens de drie w-vragen (Wat willen we bereiken?; Wat gaan we daarvoor doen?; Wat mag het kosten?). De verantwoording in de gemeenterekening hebben we volgens een zelfde systematiek opgebouwd: • • •

Wat hebben we bereikt? Wat hebben we ervoor gedaan? Wat heeft het gekost?

In het onderdeel ‘Wat hebben we ervoor gedaan?’ maken we gebruik van grafieken en tabellen. Met een beperkte kleuraanduiding (rood of groen) wordt in dit document inzichtelijk gemaakt of voorgenomen acties zijn uitgevoerd. Rood betekent dat de actie in het jaar niet of gedeeltelijk is uitgevoerd. Dat kan vele oorzaken hebben, bijvoorbeeld het gevolg van externe afhankelijkheden, wet- en regelgeving, capaciteitsgebrek, complexiteit van acties en projecten etc. Dit wordt in de tabel toegelicht. De paragrafen (hoofdstuk 3), zoals deze ook in de gemeentebegroting staan, bevatten de beleidslijnen met betrekking tot een aantal programma-overstijgende onderwerpen, zoals de lokale heffingen en het onderhoud kapitaalgoederen. Ze vormen een dwarsdoorsnede van de programma’s. Met de onderwerpen die in de verschillende paragrafen aan bod komen, zijn vaak aanzienlijke bedragen gemoeid. Hiermee geven ze extra inzicht in de financiële positie van de gemeente Enschede. In het jaarverslag is een bijlage Uitvoeringsplan groen en duurzaam Enschede opgenomen, in navolging van de gemeentebegroting 2025-2028. Jaarrekening De jaarrekening (hoofdstuk 5 t/m 10) bevat de financiële verantwoording over 2025 en bestaat uit het overzicht van baten en lasten, de balans en de toelichtingen.

In de toelichting op het overzicht van baten en lasten hebben we de in het jaarverslag opgenomen cijfers verder in detail uitgewerkt en toegelicht. Per product geven we inzicht in de gerealiseerde

blz. 4 (van 335)

baten en lasten. Afwijkingen ten opzichte van de begroting groter dan vijf procent of groter dan 100.000 euro zijn voorzien van een toelichting. De balans geeft inzicht in de bezittingen en vermogenspositie van de gemeente Enschede en mutaties die zich hierin hebben voorgedaan. Met ingang van het verslagjaar 2023 is de rechtmatigheidsverantwoording opgenomen, waarin het college verantwoording aflegt over de rechtmatige totstandkoming van in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten en de balansmutaties. De accountantscontrole richt zich vooral op de jaarrekening. De controle-verklaring van de accountant is opgenomen onder de overige gegevens. Het jaarverslag en de jaarrekening zijn opgesteld in duizendtallen. Als gevolg van afrondingen is het mogelijk dat er kleine verschillen voorkomen in de tellingen van baten, lasten en balansposten. Deze posten worden allemaal gepresenteerd als positieve bedragen. Bij de vergelijking van de realisatie van baten en lasten met de begroting (na wijziging) krijgt een nadeel een negatieve notatie met een min (minus) en een voordeel krijgt een positieve notatie. Een positief verschil (voordeel) betekent dat er minder lasten of meer baten zijn gerealiseerd dan verwacht. Bij een negatief verschil (nadeel) is het omgekeerde het geval (meer lasten of minder baten).

Indicatoren In de gemeentebegroting en gemeenterekening werken we in de basis met effectindicatoren. Met de indicatoren houden we in de gaten of we de effecten bereiken die we nastreven bij de opgaven van onze stad. Deze opgaven zijn lange termijn opgaven die we niet alleen kunnen bereiken. De indicatoren laten, waar mogelijk, de realisatie vanaf 2018 zien en streefwaarden voor minstens 4 jaar vooruit. We zien de opgave “open Enschede” als een waarde-gedreven opgave. Binnen deze opgave koppelen we geen streefwaarden aan de indicatoren. Leesbaarheid In de Gemeenterekening hebben we gebruik gemaakt van een aantal grafische toepassingen om de leesbaarheid te vergroten. Ook hebben we gebruik gemaakt van mouse-overs en hyperlinks. De mouse-overs zijn bedoeld om definities en toelichtingen op gebruikte termen toe te voegen. Een mouse-over is een webbased toepassing en werkt daarom alleen op het internet. In versies van de gemeenterekening in Word of Adobe Acrobat Reader werken mouse-overs niet. Daarnaast hebben we hyperlinks toegepast. Hyperlinks leiden door naar onderliggende stukken, behorend bij het onderwerp. Hyperlinks werken, in tegenstelling tot mouse-overs, wel in de versies van de jaarrekening in Word of Adobe Acrobat Reader.

Tot slot hebben raadsleden bij de Gemeenterekening de mogelijkheid om informatie of bevindingen over de jaarrekening onderling met elkaar te delen via de website. Ook is het mogelijk om informatie te delen via LinkedIn-updates of binnen een door de gebruiker zelf gekozen (afgeschermde) gebruikersgroep.

blz. 5 (van 335)

Voorwoord Enschede,

Geachte raadsleden, Geachte lezer, Voor u ligt de Gemeenterekening 2025. Hierin legt het college verantwoording af over de beleidsmatige en financiële resultaten over het jaar 2025. Wij vertrouwen erop dat wij u met deze Gemeenterekening 2025 voldoende informeren.

Burgemeester en Wethouders van Enschede,

De Secretaris,

De Burgemeester

M. de Graaf

R. Bleker

blz. 6 (van 335)

Jaarverslag 1. Beleidsbrief Voor gemeente Enschede was 2025 een bewogen jaar. Een jaar waarin we ons 700-jarig bestaan niet on(op)gemerkt voorbij lieten gaan. Het werd een prachtig feestjaar dat in het teken van verbinding stond en met een enorm aanbod aan activiteiten. Van spetterende concerten tot buurtlunches. En van een indrukwekkend eerbetoon met een enorm spandoek in de Grolsch Veste tot een film over de geschiedenis van de stad geproduceerd met behulp van AI. In de hele stad waren de vaandels en vlaggen van Enschede 700 zichtbaar. Het was een jaar om trots op te zijn en waaraan we nog lang zullen terugdenken. We keken in 2025 niet alleen terug, maar richtten onze blik ook vooruit. We lanceerden de krant van (over)morgen en namen Enschede in 2050 als uitgangspunt. Het was ook een jaar waarin het Rijk de belangrijke rol van onze stad voor de toekomst van Nederland benadrukte; en dan in het bijzonder bij het realiseren van opgaven voor wonen en werken. Het Rijk erkende dit door Enschede aan te wijzen als nationaal grootschalig woningbouwgebied. Ook investeerde de Rijksoverheid via het Nationaal Programma voor Vitale Regio’s in een sterker Twente en grensoverschrijdende samenwerking. Tegelijkertijd was 2025 een jaar waarin we, door keuzes van diezelfde Rijksoverheid, het traject Begroting en Organisatie in Balans (BOB) afrondden.

We kozen bewust voor fundamentele maatregelen om onze ambities en financiën in balans te brengen, wat soms betekende dat we pijnlijke beslissingen moesten nemen voor onze begroting. Inclusief Enschede: Werken aan bestaanszekerheid en sociale basis In 2025 hebben we volop ingezet op het versterken van bestaanszekerheid en het vergroten van kansengelijkheid binnen Vitaal en Sociaal. Opvallend genoeg daalde het aantal mensen in de bijstand in Enschede, terwijl landelijk een stijging is te zien. We hebben onze sociale arbeidsmarktinfrastructuur versterkt met de 'Kadernota 2025 – 2035' en met het inzetten op de verbouwing van de Kwekerij van de DCW tot Stadskas. De druk op de zorg blijft voelbaar. Het aantal en de complexiteit van zorgvragen in de Wmo en Jeugdhulp namen opnieuw toe. We hebben dan ook ingezet op het voorkomen van zorg. Dankzij de programma’s ‘Onze jeugd, onze zorg’ en ‘Samen leven, samen zorgen’ zien we de eerste positieve resultaten bij jeugd en Wmo. We beseffen echter dat er de komende jaren nog veel te doen is. In 2025 gaven we met de nota ‘Gezond Enschede’ het startschot voor een preventieve aanpak in de wijken. Hier blijven we de komende tijd actief mee doorgaan. Ook met de nota ‘Spelen, Bewegen en Sporten’ stimuleren we inwoners van alle leeftijden om voldoende te bewegen en vitaal te blijven.

We investeren volop in gezonde wijken die uitnodigen tot bewegen, sporten en spelen. Daarnaast versterkten we de samenwerking tussen zorg en veiligheid om woonoverlast aan te pakken. We zien dat hier ook de komende jaren nog aandacht voor nodig blijft. Duurzaam en Aantrekkelijk Enschede: De schaalsprong in wonen en werken Dankzij de aanwijzing tot grootschalige woningbouwlocatie ontving Enschede een gebiedsbudget van 27,6 miljoen euro voor projecten in de Spoorzone, waaronder Driehoek Noord en Centrumkwadraat. Dit laat zien dat het Rijk Enschede ziet als vitaal onderdeel van de aanpak van het landelijk woningtekort. Toch heeft het Rijk nog geen aanvullende middelen beschikbaar gesteld voor de infrastructuur; hierover zijn we met het Rijk in gesprek. Om de schaalsprong te realiseren blijven we ook volop investeren in de economische ontwikkeling van stad en regio. In 2025 namen we het initiatief op het Vredestein-terrein, nadat de

blz. 7 (van 335)

productie onverwacht naar Hongarije verhuisde. We willen dit terrein ontwikkelen tot een groeiplek voor hoogwaardige technologische bedrijven. We bouwden in 2025 volop aan Enschede; er kwamen bijna 1000 nieuwe woningen bij, waarvan er - na sloop – meer dan 700 daadwerkelijk aan de woningvoorraad werden toegevoegd. De binnenstad bruist. En in 2025 zelfs als nooit tevoren. Tijdens het jubileumjaar trok ons stadscentrum een recordaantal bezoekers en ook de culturele instellingen werden weer uitstekend bezocht. De regionale economie groeide sterker dan verwacht en het aantal banen groeide fors met 2,9%. We blijven investeren in onze lokale economie, zodat we ook de komende jaren de uitvoeringskracht in de regio behouden. Die kracht is hard nodig om uitdagingen rondom stikstof, drinkwater en netcongestie aan te pakken. In 2024 werden we geconfronteerd met de gevolgen van zware regenval, met veel schade in Pathmos en Stadsveld en inwoners die hun woningen moesten verlaten. We deden dit jaar een aanbod aan een aantal getroffen huiseigenaren uit dit gebied om hun woning over te nemen. Daarnaast zetten we versneld in op het creëren van een waterrobuuste wijk in Pathmos-Stadsveld door waterbergingsvoorzieningen sneller te realiseren.

Ondanks uitdagingen door netcongestie, waardoor de realisatie van solar carports vertraging opliep, bleven we vol inzetten op de energietransitie, klimaatadaptatie en vergroening. Zo realiseerden we verschillende groene schoolpleinen, deelden we boompjes en planten uit om de tuinen van onze inwoners te vergroenen, en kregen straten en buurten, dankzij Groen Blauw Enschede, nieuwe riolering en een groene en waterbestendige inrichting. Open Enschede: Dienstverlening met de menselijke maat In 2025 hebben we onze ambitie om een mensgerichte gemeente te zijn krachtig opgepakt. De dienstverleningsvisie ‘Enschede zorgt dat het klikt’ stond centraal. We zijn aan de slag gegaan met het herschrijven van alle 2100 standaardbrieven en e-mails zodat ze voor iedereen helder en begrijpelijk zijn. Zo maken we het contact met onze inwoners direct duidelijk en toegankelijk. Ook op het gebied van veiligheid zetten we flinke stappen dankzij onze integrale aanpak van ondermijning en het programma Preventie met Gezag, waarmee we actief willen voorkomen dat jongeren in de criminaliteit belanden. In 2025 kwamen grote landelijke incidenten onder de aandacht en ontstond een brede discussie over de veiligheid van vrouwen en meisjes. Ook in Enschede voerden we gesprekken met hen over dit thema, vanuit de overtuiging dat de nacht voor iedereen veilig moet zijn.

Financiën en Organisatie: Balans en weerbaarheid Financieel was 2025 een uitdagend jaar door de structurele korting op het gemeentefonds en stijgende zorgkosten. Dankzij het BOB-traject en een intensieve lobby bij het Rijk — waarbij de helft van de korting werd teruggedraaid — is het gelukt om te zorgen voor een sluitende begroting 2026. Enschede sluit het jaar 2025 af met een positief resultaat: de jaarrekening toont een overschot van 192.000 euro. De belangrijkste resultaten per programma zijn: • Vitaal & Sociaal: Een voordelig resultaat van 4,0 miljoen euro, mede door lagere uitgaven in de Wmo en de algemene bijstand. • Duurzaam wonen, leven en werken: Een nadeel van 2,7 miljoen euro, veroorzaakt door hogere plankosten voor locatieontwikkeling, uitstel van de liquidatie RBT (wordt 2026) en bijdragen aan de grondexploitatie van Technology Base. • Samenleving en bestuur: Een nadelig resultaat van 2,6 miljoen euro, veroorzaakt door een eenmalige storting in de voorziening 'wethouderspensioen'. • Financiën en organisatie: Een positief resultaat van 1,5 miljoen euro, mede door hogere rentebaten op het schatkistsaldo.

blz. 8 (van 335)

Aan het einde van 2025 staat Enschede er financieel solide voor met een weerstandsvermogen dat op koers blijft. We hebben in 2025 opnieuw laten zien dat we in staat zijn om, ondanks externe onzekerheden, scherpe keuzes te maken en te blijven investeren in een toekomstbestendige, sociale en aantrekkelijke stad. Met vertrouwen dragen we het stokje over aan het volgende college.

blz. 9 (van 335)

2. Programmaverantwoording 2.1 Vitaal en sociaal

Strategische opgave: Inclusief Enschede Doel

Subdoel

01. We werken aan bestaanszekerheid

01.01 Iedereen heeft de mogelijkheid om in z’n levensonderhoud te voorzien

totale lasten (x 1.000 euro): 0,00

01.02 Iedereen heeft een dak boven het hoofd

02. We maken gezond leven makkelijker

02.01 Iedereen heeft toegang tot een stimulerende leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag

totale lasten (x 1.000 euro): 0,00

03. We vergroten de kansengelijkheid totale lasten (x 1.000 euro): 0,00

Link Indicatoren: 6 Aantal acties: 2 Indicatoren: 3 Aantal acties: 1

Indicatoren: 2 Aantal acties: 4

02.02 Inwoners kijken naar elkaar om en dragen mede Indicatoren: 3 Aantal acties: 3 zorg voor elkaars welzijn en bestaan 03.01 Jeugdigen groeien veilig en stabiel op 03.02 Iedereen neemt volwaardig deel aan de samenleving 03.03 Iedereen ontwikkelt zijn talenten (door)

Indicatoren: 5 Aantal acties: 2 Indicatoren: 6 Aantal acties: 2 Indicatoren: 1 Aantal acties: 2

Wat hebben we bereikt? In de strategische opgave Inclusief Enschede staan drie doelen centraal: we werken aan bestaanszekerheid, maken gezond leven makkelijker en vergroten kansengelijkheid. We doen dit integraal omdat deze drie thema’s niet los van elkaar gezien kunnen worden. Het inzetten op en herstellen van bestaanszekerheid leidt voor inwoners tot een gezonder leven en het vergroot gelijke kansen. Gelijke kansen leiden tot meer bestaanszekerheid en door een gezonder leven kunnen inwoners makkelijker in hun eigen levensonderhoud voorzien, bijvoorbeeld omdat mentale klachten minder worden. Deze inzet leidt tot een inclusieve en veerkrachtige samenleving. Een samenleving waarin iedereen gelijke kansen heeft en volwaardig kan deelnemen. Centraal in ons handelen staat menselijke waardigheid, duurzaam perspectief, doen wat nodig is en samenwerken vanuit de denk- en leefwereld. Het programma Vitaal & Sociaal richt zich op de volgende terreinen: jeugd, onderwijs, werk, inkomen, gezonde leefstijl, Wmo, zorg & wonen en asiel & integratie. Wat hebben we bereikt? Bestaanszekerheid a. Iedereen heeft de mogelijkheid om in z’n levensonderhoud te voorzien In Enschede krijgt zo’n 7% van de bevolking een bijstandsuitkering. Op dit moment is het zo dat het bijstandsbestand in Enschede licht daalt, terwijl de landelijke trend is dat het bestand stijgt.

We doen het dus iets beter dan gemiddeld. Ondanks de steeds complexer wordende doelgroep lukt het nog steeds om onze doelstelling te realiseren om mensen aan het werk te krijgen. De Ketenaanpak waarin we vanuit verschillende disciplines samenwerken aan een gezamenlijke caseload (doelgroep of gebied) speelt een essentiële rol bij het behalen van dit resultaat.

blz. 10 (van 335)

Het toepassen van het evenredigheidsbeginsel (de menselijke maat) raakt steeds meer ingebed. We zien dat het leidt tot meer ruimte voor de professional, maar daardoor ook meer tijd vraagt. Er is meer onderzoek nodig en meer overleg (om consistentie te houden in het gebruik van de ruimte). Dit leidt niet alleen tot meer werkdruk en een verlaging van de realistische caseloads, maar ook tot meer discussie. Immers ‘zoveel mensen, zoveel maten’. Tegelijkertijd zijn er zorgen over werkdruk, de financiering van uitvoeringskosten inburgering en de complexiteit van de doelgroep. We beschikken over een stevige sociale arbeidsmarktinfrastructuur. Daarmee kunnen we inwoners met minder kansen, een beperking of behoefte aan extra begeleiding ondersteunen bij het vinden van passend werk. De komende jaren neemt het aantal inwoners dat deze ondersteuning nodig heeft verder toe. Dat vraagt om een aanpak die niet alleen aansluit op hun mogelijkheden, maar ook inspeelt op de groeiende vraag vanuit de arbeidsmarkt. Het Rijk stelt diverse middelen beschikbaar om deze groeiende doelgroep te ondersteunen. Met de 'Kadernota 2025 – 2035: Perspectief op de sociale arbeidsmarktinfrastructuur in Enschede en het werkontwikkelbedrijf DCW’ geven we aan hoe we deze middelen inzetten om de sociale arbeidsmarktinfrastructuur te blijven doorontwikkelen.

Onderdeel hiervan is de verbouwing van de Kwekerij van de DCW tot Stadskas. Voor de taakstelling Nieuw Beschut hebben we dankbaar gebruik gemaakt van de verruiming van de taakstelling met 15 fte zoals in 2024 door de Gemeenteraad besloten. Daardoor hebben we geen kandidaten met het advies Nieuw Beschut na het doorlopen van een diagnosetraject op een wachtlijst moeten plaatsen en naar huis moeten sturen. Daarnaast is de gemeente een samenwerking aangegaan met de gemeenten Oldenzaal en Losser om de begeleiding van inwoners uit die twee gemeenten met een ondersteuningsbehoefte betere kansen te bieden op beschut werk, via de inzet van de werkontwikkelbedrijven DCW en SWB Midden Twente. Door kennis, capaciteit en locaties te bundelen, ontstaat een toekomstbestendige aanpak waarin inwoners van Enschede en van de andere betrokken gemeenten toegang krijgen tot een breed en gevarieerd aanbod aan werk- en ontwikkelmogelijkheden binnen een beschermde werkomgeving. b. Wonen voor specifieke doelgroepen De visie van 2018 op maatschappelijke opvang en beschermd wonen is herzien. Uitgangspunt in de vernieuwde regiovisie ‘Een huis voor iedereen, een thuis voor iedereen’ is dat inwoners zo zelfstandig mogelijk wonen en meedoen in de samenleving. Dit betekent dat inwoners in de toekomst, nog meer dan nu het geval is, langer zelfstandig kunnen blijven wonen in de wijk.

Of weer sneller zelfstandig kunnen gaan wonen nadat ze tijdelijk in een woning van een zorgaanbieder verbleven. Zes pijlers vormen de basis voor de visie: bestaanszekerheid, er eerder bij zijn, wonen, doen wat nodig is, normaliseren/begrip/acceptatie en aandacht voor passende ondersteuning. De taakstelling voor het plaatsen van statushouders is opnieuw gehaald. Dit geldt niet voor de taakstelling voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen. De samenwerking met het COA ten aanzien van de azc verloopt prima. Het taalniveau van statushouders -met name de groep moeilijk leerbaren- is verontrustend laag na afronding van het Inburgeringstraject. Deze groep zien we vooral aan het werk komen bij kleine werkgevers waar Nederlands niet de voertaal is. Het is mooi dat ze wel aan het werk komen, maar voor het zichzelf kunnen redden in Nederland vinden we dit een zorgelijke ontwikkeling. Gezond leven

blz. 11 (van 335)

We hebben de kaders van de nota ‘Gezond Enschede’ uitgewerkt in een strategie en uitvoeringsprogramma. Dit programma gericht op preventie is van belang voor de uitvoering van de strategienota’s ‘Onze jeugd, onze zorg’ en ‘Samen leven, samen zorgen’. De sociale basis vormt het fundament van een leefbare en veerkrachtige stad: de omgeving waarin inwoners elkaar ontmoeten, helpen, zich ontwikkelen en ontspanning vinden. In de nota ‘Sociale basis Enschede - definitie’ is uitgewerkt wat we hieronder verstaan en hoe wij deze ondersteunen. De nota ‘Sociale basis Enschede - in beeld 2025’ geeft een objectief beeld van de huidige stand van zaken, met inzicht in sterke punten, knelpunten en kansen voor verdere versterking.. We hebben gekozen voor een andere aanpak bij het integraal huisvestingsplan (IHP) onderwijs. Vanuit de bouw van de scholen wordt aansluiting gevonden met brede gemeentelijke doelstellingen op fysiek en sociaal vlak: een schoollocatie die in verbinding staat met de wijk, sociale partners en de directe ruimtelijke omgeving Daarnaast hebben we het beleid ten aanzien van bewegen, spelen en sporten geactualiseerd (nota ‘Samen spelen, samen sporten’) en het uitvoeringsprogramma Mantelzorgondersteuning vastgesteld. Kansengelijkheid In 2025 is volop uitvoering gegeven aan de diverse maatregelen uit de strategienota’s ‘Onze jeugd, onze zorg’ en ‘Samen leven, samen zorgen’.

Zoals: uitrol van meer zelf hulp verlenen door de wijkteams, hulp om de hoek, bestendiging van het familiehuis West en met alle Twentse gemeenten komen tot een gezamenlijke prioritaire agenda jeugd. De verordeningen Jeugd en Wmo zijn aangepast en verduidelijkt op algemeen gebruikelijk en algemene voorzieningen. Dit is nodig in de ontwikkeling naar het vormen van meer directe toegankelijke vormen van ondersteuning in eigen wijk en buurt. Met als doel te zorgen dat jeugdhulp en Wmo beschikbaar blijft voor wie het echt nodig heeft en tegelijkertijd in de toekomst uitvoerbaar blijft. Inwoners hebben in 2025 ervaren dat zij langer moesten wachten op de start van de huishoudelijke hulp. De aanbieders hebben geïnvesteerd in het aantrekken van extra personeel en er is naar inwoners gecommuniceerd dat er minder met vaste gezichten kan worden gewerkt en dat er wellicht minder vaak hulp kan worden geleverd op de afgesproken momenten. De beschikbaarheid van de huishoudelijke hulp bleef op peil. We hebben het aantal aanbieders zien afnemen door overnames, fusie en faillissement/met overname en het leert ons dat een zeker volume nodig is voor aanbieders om de ondersteuning te kunnen leveren. De inwoners die een beroep doen op geïndiceerde zorg, blijven wel langer in zorg en de zorgduur neemt ook toe. We zien dat de complexiteit van vraagstukken toeneemt.

Voor ouderen is dat verklaarbaar doordat ze langer gezond zijn, maar als de gezondheid afneemt er vaker sprake is van meer ernstige en meervoudige vraagstukken. Verder hebben de ouderen ook een kleiner netwerk (kleinere gezinnen en kinderen die niet in buurt wonen) gekregen. Voor jeugd zien we in het gehele land dat er sprake is van autonome groei naar ondersteuning. Verklaringen daarvoor zijn divers, te weten de mentale weerbaarheid van jongeren en ouders, krapte in het onderwijs en de trekkracht van beschikbaarheid van lichte vorm van hulp/ondersteuning. Financiën Het financieel resultaat op Vitaal & Sociaal over 2025 is 3,9 miljoen euro positief.

blz. 12 (van 335)

We zien een voordeel van in totaal 12,3 miljoen euro bij de producten Algemene Bijstand en Levensonderhoud, Algemene maatschappelijke voorzieningen, Inkomensondersteuning, Ondersteuning centrumtaken Wmo, Ondersteuning lokaal Wmo, Onderwijs, Schuldhulpverlening, Sociale werkvoorziening & Nieuw beschut en Sport & Gezondheid. Daar staan nadelen tegenover van in totaal 8,4 miljoen euro bij de producten Arbeidsmarktparticipatie, Jeugdhulp, Ondersteuning Wijkteams en Opvang ontheemden. De onderbouwing wordt toegelicht in de paragraaf “Wat heeft het gekost?”

Wat hebben we voor de Strategische opgave: Inclusief Enschede gedaan? 01. We werken aan bestaanszekerheid Iedereen heeft de zekerheid van voldoende en voorspelbaar inkomen en een dak boven het hoofd. Daarbij gaat het ook om de zekerheid van werk, van de ruimte om zich te kunnen ontwikkelen en van mee kunnen doen op alle leefdomeinen in de samenleving, vanuit een stabiele woonsituatie in een veilige en prettige omgeving.

01.01 Iedereen heeft de mogelijkheid om in z’n levensonderhoud te voorzien Een groot deel van de inwoners kan inkomen genereren via een baan. Voor de groep die dat niet kan, is er een vangnet gericht op toeleiding naar werk en het (tijdelijk) voorzien in een inkomen. Werk genereert niet alleen inkomen, maar er wordt ook in bepaalde mate een bestaansrecht aan ontleend: er toe doen, van betekenis zijn. Mensen die langere tijd moeten rondkomen van weinig geld of die te maken krijgen met onverwachte tegenvallers lopen kans om schulden op te bouwen. Vroegsignalering en schuldhulpverlening vormen hierbij het vangnet. Rol van de gemeente: op basis van vertrouwen uitvoeren van wettelijke taken om ervoor te zorgen dat inwoners voldoende inkomen hebben (vangnet). Vanuit deze rol hebben we twee speerpunten: a. We willen dat bijstandsgerechtigden stappen zetten in de keten van dagbesteding naar werk: voor het deel dat uitstroomt naar werk is het wenselijk dat dit een langdurige uitstroom is, in plaats van banen voor een korte periode afgewisseld met bijstand. Voor een deel zal de stap naar onbetaald (vrijwilligers)werk het hoogst haalbare zijn. b. We willen dat de mensen die daar recht op hebben gebruik maken van onze voorzieningen in het kader van inkomensondersteuning: We hebben deels de wettelijke taak, maar ook de beleidsruimte om mensen een financieel steuntje in de rug te geven.

Met onze inkomensondersteunende instrumenten bieden we meer stabiliteit, zodat inwoners zich kunnen ontwikkelen en kunnen meedoen op alle leefdomeinen. Indicatoren Aantal indicatoren: 6

blz. 13 (van 335)

Toelichting De gemeente verstrekt een bijstandsuitkering aan inwoners van 18 jaar tot de AOW-leeftijd die niet genoeg geld hebben om in hun levensonderhoud te voorzien en ook niet in aanmerking komen voor een andere uitkering: Bijstand Levensonderhoud, IOAW (oudere werklozen), IOAZ (oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen) en de regeling BBZ (zelfstandigen). De indicator geeft aan hoe het bijstandsbestand in Enschede zich ontwikkelt in vergelijking met twintig gemeenten waarmee wij gegevens uitwisselen. Bij een score boven nul doen wij het in de ontwikkeling beter en bij een score onder nul doen wij het slechter. Bron: SSD (registratiesysteem Werk & Inkomen) en referentiegroep van Nederlandse gemeenten. Streefwaarde: Wij willen het minimaal net zo goed doen als de twintig gemeenten waarmee wij gegevens uitwisselen. Door het beter te doen, kunnen relatief meer inwoners zelfstandig in hun inkomen voorzien en komen we uit met de middelen die we van het Rijk ontvangen voor de uitkeringen. Realisatie: In Enschede zijn we aan het einde van 2025 uitgekomen op een bestandsomvang van 5.576 uitkeringen, 114 minder dan waar we in 2025 mee begonnen (5.690). Landelijk zien we een toename van de bijstand. In Enschede zien we daarentegen een daling in vergelijking met andere 20 gemeenten. In 2025 zijn we ook uitgekomen met het aan ons toegekende BUIG-budget.

blz. 14 (van 335)

Toelichting Sociale activering is voor een deel van onze inwoners een goede opstap in de ontwikkeling naar werk. Met deze indicator is het percentage huishoudens met bijstand en sociale activering, ten opzichte van het totaal aantal huishoudens met bijstand, in beeld gebracht. Bron: SSD (registratiesysteem afd. Werk & Inkomen). Registratie en meting vindt plaats vanaf 2022. Streefwaarde: Er zijn geen beleidswijzigingen voorzien die zouden leiden tot hogere of lagere resultaten op het gebied van sociale activering. We houden daarom in 2028 dezelfde streefwaarde aan als voor 2027. Realisatie: In 2025 is het streefcijfer net niet behaald, met een realisatie van 22,55%. We zien dat bij een groeiende groep inwoners sprake is van meervoudige problematiek op meerdere leefgebieden, waardoor inzet op sociale activering niet altijd mogelijk is. Het blijft daardoor een uitdaging om dit streefcijfer in het komende jaar te behalen.

blz. 15 (van 335)

Toelichting Loonkostensubsidie (LKS) is een belangrijke maatregel om bijstandsgerechtigden te ondersteunen bij het vinden van werk. Een deel van de bijstandsgerechtigden is (nog ) niet in staat om het wettelijke minimumloon te verdienen. Door werkgevers te stimuleren met een subsidie op de loonkosten, wordt het aantrekkelijker om bijstandsgerechtigden in dienst te nemen. De LKS draagt zo bij aan het verkleinen van de afstand tot regulier werk en het verminderen van langdurige werkloosheid. In deze grafiek wordt het aantal LKS contracten getoond. Bron: SSD (registratiesysteem afd. Werk & Inkomen). Streefwaarde: De doelgroep voor de inzet van het LKS instrument is uitgebreid. In de uitbreiding zit ook een substantiële groep waarvan we geen registraties hebben. Daardoor is het niet meer mogelijk om de totale LKS doelgroep nauwkeurig genoeg te bepalen en daarmee een relatief cijfer van het gebruik van LKS contracten voor de doelgroep te bepalen. De indicator is daarom aangepast naar het absoluut aantal in een jaar ingezette LKS contracten. Er is tijd nodig om klanten arbeidsfit te maken voor werkgevers. Daarom kiezen we voor een realistische ambitie van een jaarlijkse toename van 50 LKS contracten. Het huidige beleid om de inzet van LKS te intensiveren wordt daarmee gecontinueerd.

Realisatie: Landelijk gezien scoort de gemeente Enschede nog steeds goed in verhouding tot het aantal bijstandsgerechtigden. Maar we blijven achter bij de eerder vastgestelde, achteraf te ambitieuze, streefwaarde voor 2025. Daarbij werd uitgegaan van een snelle groei door de verbreding van de doelgroep. In de praktijk vraagt de groeiende groep inwoners met multiproblematiek echter meer tijd en intensieve begeleiding om stappen richting werk te kunnen zetten.

Toelichting De groep Beschut bestaat uit werkenden met een lagere loonwaarde (meestal ergens tussen de 20-40% van het minimumloon) die werkzaam zijn in een beschutte werkomgeving. Vaak is de werkplek bij het eigen gemeentelijke sociaal ontwikkelbedrijf DCW, maar indien mogelijk ook bij externe werkgevers. Het UWV geeft de indicatie voor Beschut werk af. Naast werkgever voor Nieuw Beschut is de DCW ook werkgever voor WSW en aanbieder van trajecten voor diagnose, re-integratie en inburgering (Z-route). In de grafiek geeft de groene lijn aan hoeveel dienstverbanden Nieuw Beschut van

blz. 16 (van 335)

gemiddeld 31 uur per week er gerealiseerd zijn t.o.v. de wettelijke taakstelling (gele lijn). Bron: SSD (registratiesysteem Werk & Inkomen) en personeelsadministratiesysteem DCW. Streefwaarde: het Rijk heeft een taakstelling voor de realisatie van arbeidsplekken Beschut werk opgelegd, waarvoor ook begeleidingsmiddelen en LKS-middelen in het BUIG budget worden ontvangen. Daarom valt ons streven samen met de taakstelling. De wettelijke taakstelling wordt voor het komend jaar bepaald, de jaren erna zijn een raming. Realisatie: per 2025 waren er 158,4 dienstverbanden van gemiddeld 31 uur per week. Het gemiddeld aantal dienstverbanden in 2025 ligt boven de streefwaarde. De gemeenteraad heeft op 3 maart 2025 besloten in 2025 en 2026 extra werkplekken boven de landelijke taakstelling beschut werk beschikbaar te stellen (15 in 2025 en 30 in 2026), om zo te voorzien in de groeiende behoefte aan werkplekken Nieuw Beschut, vooruitlopend op de nieuwe verdeelsleutel van het Rijk per 2027.

Toelichting In deze indicator is het percentage van het totaal aantal GarantVerzorgd pakketten, bij Menzis Zorgverzekeraar, ten opzichte van de totale doelgroep met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum in beeld gebracht. Bron: Menzis en CBS. Streefwaarde: De ambitie blijft voor 2028 hetzelfde als voor 2027. Het beleid voor de collectieve zorgverzekering is met de nota Rondkomen met je inkomen vastgesteld tot en met 2027. Na de evaluatie hiervan stellen we de streefwaarde voor 2028 op. Realisatie: Ten opzichte van 2024 zien we een kleine stijging. Wat opvalt is dat de uitstroom over 2025, bijvoorbeeld als iemand gedurende het jaar een baan krijgt en boven de inkomensgrens uitkomt, lager is dan in voorgaande jaren. In 2024 hebben we voor het eerst ook GarantAanvullend aangeboden. Dat is een basisverzekering met een kleine aanvullende verzekering. Deze bieden we aan met de collectiviteitskorting, maar zonder ook nog een gemeentelijke bijdrage. Hier hebben 45 mensen gebruik van gemaakt.

blz. 17 (van 335)

Toelichting De individuele inkomenstoeslag (IIT) is een toeslag voor mensen die langer dan vijf jaar moeten rondkomen van een inkomen op bijstandsniveau. Dat wil zeggen 100% van het Wettelijk sociaal minimum. De IIT is onderdeel van de bijzondere bijstand. Bij deze indicator wordt het bereik van de IIT binnen de doelgroep weergegeven. Bron: SSD (registratiesysteem Werk & Inkomen) en GBTwente. Streefwaarde: De streefwaarden over de periode 2024 tot en met 2027 zijn in deze begroting aangepast zodat deze aansluiten op het bijgestelde beleid uit de kadernota 'Rondkomen met je inkomen'. De ambitie blijft voor 2028 hetzelfde als voor 2027. Het beleid voor de IIT is met de nota Rondkomen met je inkomen vastgesteld tot en met 2027. Na de evaluatie hiervan stellen we de streefwaarde voor 2028 op. Realisatie: Het bereik is licht afgenomen ten opzichte van 2024, maar ligt nog steeds boven de streefwaarde. 2025 was het laatste jaar met de oude IIT bedragen. In 2026 worden de bedragen voor het eerste geïndexeerd. Mensen in de bijstand die recht hebben op IIT krijgen elk jaar een brief. Daarin staat hoe zij met een verkort formulier de IIT voor dat jaar kunnen aanvragen. Vanaf 2027 wordt het mogelijk om de IIT ambtshalve toe te kennen. Dat zal het bereik, en de daarmee gemoeide kosten, fors verhogen. Acties 2025

TR25 JR25 Aantal acties: 2

01. We voeren het Beleidskader "Enschedese Arbeidsmarkt Aanpak" uit aan de hand van het uitvoeringsprogramma 2025. 02. We geven de transformatie naar sociaal ontwikkelbedrijf verder vorm. Bijdrage verbonden partij: Stadsbank Oost Nederland

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

blz. 18 (van 335)

01.02 Iedereen heeft een dak boven het hoofd Het hebben van een dak boven je hoofd is een essentieel onderdeel voor de bestaanszekerheid. Een groot deel van de inwoners regelt hun woning zelf. Een kleine groep inwoners lukt dit om allerlei persoonlijke problemen op één of meer levensgebieden niet. Bijvoorbeeld door ouderdom, handicap, verslavingsproblematiek, echtscheiding of huiselijk geweld. Ondersteuning is dan nodig, voor het regelen van huisvesting en/of passende zorg en ondersteuning bij het zelfstandig wonen. Van wonen met (tijdelijke) begeleiding of ondersteuning tot beschermd wonen. Rol van de gemeente: we ondersteunen inwoners en partners binnen de taken en mogelijkheden die we als gemeente hebben, in samenwerking met de regiogemeenten daar waar het centrumgemeentetaken betreft. We stimuleren ontwikkelingen en innovaties. We houden toezicht op een correcte uitvoering van taken van onze eigen organisatie en die van partners die we financieren. Vanuit deze rol hebben we twee speerpunten: a. We willen dat er voldoende specifieke passende woonvormen zijn voor de mensen die deze nodig hebben. Streven is ‘meer wonen, minder zorg’ oftewel van op straat verblijven via beschermd wonen en/of wonen met begeleiding komen tot toekomstige zelfstandige huisvesting. b.

We willen dat er minder mensen gebruik hoeven te maken van de Maatschappelijke Opvang (MO) en de Vrouwenopvang (VO) en het liefst zo kort mogelijk. We bieden tijdelijk onderdak en begeleiding aan mensen die geen thuis hebben of de thuissituatie hebben (moeten) verlaten en niet in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving. Mensen die dakloos zijn bieden we onderdak met trajectbegeleiding (MO). Als er sprake is van huiselijk geweld en/of kindermishandeling willen we dat het geweld stopt en dat na ingrijpen de woonsituatie weer zo snel mogelijk genormaliseerd wordt. We zorgen voor een duidelijke toegankelijkheid en afspraken met partners om met name de veiligheid te borgen. Aan kinderen die meekomen met hun ouder(s) wordt specifiek aandacht besteed, zodat zij met zo min mogelijk schade verder kunnen opgroeien (VO). Om dit doel te bereiken, is het van belang voldoende en diverse opvangplekken en een mogelijkheid tot ambulante ondersteuning te hebben. Indicatoren Aantal indicatoren: 3

blz. 19 (van 335)

Toelichting Beschermd wonen is wonen in een instelling met toezicht en begeleiding. Het is bestemd voor personen met psychische of psychosociale problemen, die niet zelfstandig kunnen leven. De indicator toont het totaal aantal unieke cliënten met beschermd wonen of die hiervoor op een wachtlijst staan in het gehele centrumgemeentegebied Enschede. Bron: PGaX registratiesysteem CIMOT. Streefwaarde: Tot en met 2026 verwachten we nog een lichte toename van het aantal mensen dat in de centrumgemeenteregio Enschede beschermd wonen nodig heeft. Vanaf 2027 verwachten we een stabilisatie door de effecten van de maatregelen die in gang zijn gezet en zijn gericht op de beperking van de instroom en het bevorderen van door- en uitstroom. Realisatie: Het aantal cliënten dat in 2025 gebruik heeft gemaakt van beschermd wonen ligt boven de streefwaarde voor 2025. Met name oktober en november laten een versnelling van de groei zien. De toename wordt onder meer verklaard door de toevoeging per 1 januari 2025 van de groep cliënten met een licht verstandelijke beperking die beschermd wonen nodig hebben. Vóór 2025 werd deze zorg ingezet vanuit de lokale Wmo. Het aantal beschermd wonen cliënten op de wachtlijst neemt, na een geleidelijke daling in de voorgaande jaren, in 2025 weer toe. Van 47 wachtende cliënten in januari 2025 tot 70 wachtende cliënten in december 2025.

Toelichting Maatschappelijke opvang biedt tijdelijk onderdak en begeleiding aan mensen zonder thuis. De begeleiding helpt mensen om weer zelfstandig te kunnen wonen, al dan niet met begeleiding. Met deze indicator wordt de gemiddelde verblijfsduur in maanden in de maatschappelijke opvang in beeld gebracht. Bron: PGAx registratiesysteem CIMOT. Streefwaarde: We streven naar een gemiddelde verblijfsduur in de maatschappelijke opvang van vijf maanden. Dit doen we met de aanpak van het Twentse experiment transferpunt uitstroom maatschappelijke opvang (MO), het realiseren van meerdere passende woonvormen en het wegwerken van de wachtlijst beschermd wonen.

blz. 20 (van 335)

Realisatie: De score is met een gemiddelde verblijfsduur van vijf maanden in 2025 gelijk aan de streefwaarde. De indicator laat de gemiddelde verblijfsduur in een kalenderjaar zien. In de praktijk is er ook een substantiële groep mensen die langer in de maatschappelijke opvang verblijft. De doorstroming in de maatschappelijke opvang blijft daarmee een uitdaging. Mensen in de maatschappelijke opvang moeten vaak lang wachten op een plek in het beschermd wonen of in de Wet Langdurige Zorg. De toenemende krapte op de woningmarkt is ook merkbaar terwijl de druk op de maatschappelijke opvang hoog blijft.

Toelichting Vrouwenopvang biedt tijdelijk onderdak aan vrouwen en mannen met hun eventuele kinderen die door huiselijk geweld en/of kindermishandeling niet thuis kunnen blijven. De Vrouwenopvang biedt voor deze groep een veilige omgeving en begeleiding om weer zo snel mogelijk zelfstandig te kunnen wonen. Met deze indicator wordt de gemiddelde duur in de intensieve zorg van de Vrouwenopvang in beeld gebracht. Bron: Managementrapportages Kadera. Streefwaarde: We zetten de komende jaren meer in op ambulante ondersteuning bij huiselijk geweld. Dat kan leiden tot een kortere gemiddelde verblijfsduur in de opvang. Slachtoffers blijven dan kort of helemaal niet meer in de opvang. Meer ambulante zorg kan er ook toe leiden dat vooral mensen met complexere problemen in de opvang verblijven. Daardoor kan de gemiddelde verblijfsduur juist hoger worden. Omdat nu nog niet voldoende duidelijk is welke kant het precies op zal gaan, kiezen we voor 2028 dezelfde streefwaarde als voor 2027. Realisatie: De gemiddelde verblijfsduur in 2025 komt uit onder de streefwaarde van dat jaar en is beduidend lager dan in 2024 en meer in lijn met 2023 en de jaren daarvoor. Daarmee is de eerder al uitgesproken verwachting dat de score over 2024 een incident was, vanwege de uitstroom van twee langdurige verblijven, bevestigd.

blz. 21 (van 335)

Acties 2025

TR25 JR25 Aantal acties: 1

01. We herijken onze visie en het regionaal beleidskader voor decentralisatie beschermd wonen en maatschappelijke opvang.

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

02. We maken gezond leven makkelijker Iedereen kan keuzes maken die gezond leven makkelijker maken en leeft in een omgeving die dit bevordert. Dit doel stelt een betekenisvol leven van mensen centraal. De nadruk ligt op de veerkracht, eigen regie en het aanpassingsvermogen van de mens. Het gaat om wie de mens is en niet om zijn/haar beperkingen of ziekte. Om gezonde keuzes te kunnen maken zijn vaardigheden, bereikbaarheid, toegankelijkheid en bewustzijn nodig. Als mensen daar alleen of met hulp van buren, vrienden en familie niet in slagen, kan de overheid ondersteunen (door een basis te leggen om mee te kunnen doen).

02.01 Iedereen heeft toegang tot een stimulerende leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag Een gezonde leefomgeving is een omgeving die als prettig wordt ervaren. De leefomgeving nodigt uit tot gezond gedrag. Zo nodigt het uit tot ontmoeting, bewegen, spelen en houdt rekening met de behoefte van de bewoners en specifieke bevolkingsgroepen. Dit vraagt om een gevarieerd aanbod van voorzieningen die toegankelijk, beschikbaar en betaalbaar moeten zijn. Hiervoor is een goede basisinfrastructuur en een aantrekkelijke en gevarieerde openbare ruimte nodig, waar de gemeente samen met partners voor zorgt. Rol gemeente: we maken afspraken met partners en stimuleren samenwerking. We zorgen voor een stimulerende omgeving en het onderhoud daarvan, bv. (sport)parken, speelplekken en fietssnelwegen. We organiseren dichtbij inwoners laagdrempelige plekken voor advies, steun en ontmoeting. En we vergroten de vindbaarheid en de mogelijkheid om in eigen leefomgeving zorg en ondersteuning te krijgen. Vanuit deze rol hebben we als speerpunt: a. We willen een stimulerende leefomgeving die uitdaagt tot gezond gedrag. Een gezonde inrichting van de leefomgeving nodigt uit tot gezond gedrag zoals wandelen, fietsen, spelen, ontspannen of elkaar ontmoeten. Een stimulerende omgeving wordt onder andere bepaald door de aanwezigheid van voorzieningen, die aansluiten bij de behoefte van de inwoners.

En ook door de bekendheid en vindbaarheid ervan, onbekend maakt immers onbemind. Een gebiedsgerichte aanpak is hierbij noodzakelijk. Indicatoren Aantal indicatoren: 2

blz. 22 (van 335)

Toelichting Centraal in een stimulerende leefomgeving die uitdaagt tot gezond gedrag staat het aanbod van gezondheids/zorg-, welzijns-, speel- en sportvoorzieningen in de nabije omgeving. In de grafiek geven we weer in hoeverre inwoners (18 jaar en ouder) tevreden zijn met het aanbod van deze voorzieningen. Bron: Stadspanel Kennispunt Twente en Burgerpeiling - tabel 2.14 (waarstaatjegemeente.nl) Streefwaarde: we streven naar een score gelijk aan of hoger dan het sterk-stedelijke gemiddelde (gemeenten met 100.000-300.000 inwoners, basisjaar 2021). Bij zorgvoorzieningen zien we de laatste twee jaar een daling in tevredenheid, conform de sterk-stedelijke trend. We zetten met het gezondheidsbeleid in op een terugkeer op het niveau van 2021. Bij welzijnsvoorzieningen zien we een golvende lijn. Met de nieuwe opdracht welzijnswerk die is gestart in 1-1-2024 verwachten we dat de tevredenheid geleidelijk zal toenemen. De tevredenheid over de speelvoorzieningen is al jaren stabiel. Bij de sportvoorzieningen is na een daling tussen 2019-2022 in 2023 weer sprake van een stijging, we willen verder stijgen tot het niveau van 2019. Realisatie: de scores bij zorg en welzijn zijn gedaald, de scores bij sport- en speelvoorzieningen blijven sinds 2021 stabiel. Bij zorg speelt het tekort aan huisartsen een rol. Ondanks de recent positieve ontwikkelingen is er nog steeds sprake van een tekort.

Bij welzijn zien we de trend van afnemende scores ook sterk-stedelijk en landelijk. Een ontevredenheid die samen lijkt te hangen met het toenemende wantrouwen in de bemoeienis van de overheid. Het laat de urgentie zien om de sociale basis te versterken.

blz. 23 (van 335)

Toelichting Naast leefstijl en eetpatroon is bewegen een belangrijke factor voor een ieders gezondheid. Deze indicator betreft de deelname aan sport (vaker dan één keer per week) door inwoners van Enschede van 18 jaar en ouder, ongeacht de organisatievorm. Bron: stadspeiling - Kennispunt Twente. Streefwaarde: ons streven bij het begin van deze IPC-cyclus was terug te komen op het niveau van voor de coronapandemie (71%). Dat lijkt te zijn gelukt. Met de ambities in de nieuwe nota Bewegen, spelen, sporten verwachten we verder door te groeien. Realisatie: de sportdeelname is op het niveau van de streefwaarde en is vergelijkbaar met andere sterk-stedelijke gemeenten. In 2025 is de beleidsnota Bewegen-spelen-sporten vastgesteld en daarin zetten we in op een toename van de sportdeelname. In 2025 zijn daarvoor de eerste stappen gezet, met de aanleg van een fitness- en beweegzone in de buitenlucht op sportpark Zoutendijk, een aanpassing van de subsidieverordening sport met meer ruimte om verenigingen via maatwerk te ondersteunen en dataverwerking op school waardoor Sportaal sportstimulering voor kinderen gerichter kan inrichten en inzetten.

Acties 2025

TR25 JR25 Aantal acties: 4

01. We vertalen het Beleidskader "Gezond Enschede" naar uitvoeringsprogramma’s op wijkniveau. 02. We gaan aan de slag met de uitvoering van de nota “Bewegen, spelen, sporten”. In 2025 is gestart met het opstellen van het uitvoeringsprogramma sportaccommodaties. Dit programma is in 2025 nog niet afgerond, onder meer vanwege afhankelijkheden met besluitvorming over investeringen. In 2025 is daarnaast gewerkt aan de beleidsmatige uitwerking van het onderdeel ‘openbare ruimte die uitnodigt tot bewegen’ en is de subsidieverordening sport vastgesteld.

blz. 24 (van 335)

Daarmee is de actie inhoudelijk in gang gezet, maar nog niet volledig gerealiseerd binnen het begrotingsjaar 2025. 03. We gaan uitvoering geven aan de clustering van sportparken. De planning zoals die eerder is aangegeven, kon niet gehaald worden in verband met de wijziging van de inkoopstrategie. Dit heeft ertoe geleid dat meer tijd nodig is om de aanbestedingsprocedure af te ronden. De planning is daardoor met een half jaar opgeschoven. We verwachten in het vierde kwartaal van 2026 een raadsvoorstel voor te leggen voor het uitvoeringskrediet, waarna de realisatiefase kan starten. 04. We voeren de kansenkaart in ter versterking van routenetwerken. De kansenkaart routenetwerken is in 2025 aangeboden aan de raad. Daarbij is toegelicht dat er binnen de begroting geen separate middelen beschikbaar zijn voor het opstellen van een uitvoeringsagenda en besluitvorming via de Zomernota 2025. Om die reden is geen uitvoeringsagenda opgesteld. Wel is binnen bestaande projecten en via inzet van SPUK-middelen uitvoering gegeven aan onderdelen uit de kansenkaart, en wordt blijvend gezocht naar koppelkansen binnen lopende gebiedsontwikkelingen en samenwerkingen met derden. Bijdrage verbonden partij: SamenTwente Bijdrage verbonden partij: Sportaal BV

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

02.02 Inwoners kijken naar elkaar om en dragen mede zorg voor elkaars welzijn en bestaan Sociale netwerken zijn onmisbaar voor een gezond en betekenisvol leven. Een sociaal netwerk betekent: oog hebben voor elkaar, elkaar durven vragen en vertrouwen en elkaar willen helpen, oftewel noaberschap. Een sociaal netwerk bestaat uit mede-inwoners en organisaties/instellingen (onze partners). Samen versterken zij de sociale veerkracht. Rol gemeente: we zijn opdrachtgever van onze partners en faciliteren onze partners om hun netwerk te bevorderen en te vergroten. Daarnaast zorgen we ervoor dat voorzieningen in stand gehouden worden en dat we hier met partners aanwezig zijn om laagdrempelig vragen op te vangen. Vanuit deze rol hebben we als speerpunt: a. Wij willen dat onze inwoners sociale steun ervaren. In perioden van zware tegenslag kan een sociaal netwerk ook betekenis hebben als vangnet van waaruit mensen opstaan die (tijdelijk) hulp en ondersteuning bieden. Denk aan familie, vrienden en buren. Indicatoren Aantal indicatoren: 3

blz. 25 (van 335)

Toelichting Het sociaal vangnet staat voor de mate waarin mensen (18 jaar en ouder) kunnen terugvallen op vanzelfsprekende verbanden, zoals familierelaties, vrienden/kennissen en relaties in de buurt. Bron: Stadspanel Kennispunt Twente en Burgerpeiling - tabel 5.18 en 5.19 (waarstaatjegemeente.nl) Streefwaarde: we streven naar een score gelijk aan het sterk-stedelijke gemiddelde (100.000-300.000 inwoners). Bij beiden ligt Enschede sinds 2023 nagenoeg gelijk. Realisatie: we zien over het geheel genomen een lichte daling en zitten daarmee voor het eerst onder de streefwaarden. Dit hangt voor een deel samen met de alledaagse attentheid: op het moment dat het nodig is, is men er voor elkaar (zoals in coronatijd) en als het niet nodig is, dan beperkt het contact zich tot het elkaar groeten. NB. De rode lijn is vanaf 2024 niet zichtbaar, doordat de scores gelijk zijn aan die van de zwarte lijn.

blz. 26 (van 335)

Toelichting Deze indicator omvat de burenhulp en de naastenzorg. Burenhulprelaties gaan over laagdrempelige en vrijblijvende –alledaagse- activiteiten in vriendschappelijke relaties in de fysieke nabijheid. De motieven om buren te helpen staan vaak los van de buurt als gemeenschap (w.o. verbondenheid van de buurt) en hebben vooral te maken met de persoonlijke relatie die men heeft met de ander, de sociale afstand en het wederzijds vertrouwen. Naastenzorg betreft onbetaalde, niet-alledaagse zorg voor iemand die chronisch ziek, gehandicapt of anders hulpbehoevend is. Deze zorg komt door een persoonlijke band tussen mensen. Bron: Stadspanel Kennispunt Twente en Burgerpeiling - tabel 5.18 en 5.19 (waarstaatjegemeente.nl) Streefwaarde: we streven naar een score gelijk aan of hoger dan het sterk-stedelijk gemiddelde (100.000-300.000 inwoners; basisjaar 2021). Net als de ervaren steun door buren (zie indicator 02.02.1a) is ook de steun aan buren flink toegenomen t.o.v. 2022. En die groei zien we ook bij de naastenzorg, waar de groei groter is dan sterk-stedelijk. Realisatie: beide scores zijn stabiel, maar ligt bij hulp aan buren nog onder de streefwaarde en bij naastenzorg er flink boven. Met de opdracht aan het wijkwelzijnswerk en de algemeen maatschappelijke voorzieningen blijven we inzetten op het beter faciliteren van hulp aan buren en naastenzorg.

Toelichting Voor sommige mensen leidt een tekort aan betekenisvolle relaties snel tot gevoelens van eenzaamheid. Eenzaamheid wordt gedefinieerd als het negatief ervaren verschil tussen de gewenste en gerealiseerde relaties. Zowel het aantal sociale contacten als de ervaren kwaliteit van de sociale contacten zijn daarbij bepalend. De indicator richt zich op sociale eenzaamheid bij inwoners van 18 jaar en ouder: een persoonlijke, subjectieve ervaring waarin iemand betekenisvolle relaties met een bredere groep mensen zoals buren, kennissen of mensen met dezelfde belangstelling mist. Bron: Burgerpeiling - tabel 5.5 (score soms/vaak); waarstaatjegemeente.nl)

blz. 27 (van 335)

Streefwaarde: we willen de eenzaamheidscijfers in Enschede op korte termijn terugbrengen naar die van sterk-stedelijk gemiddelde (gemeenten met 100.000-300.000 inwoners) en de komende jaren zelfs hieronder krijgen. De piek van 2022 is in 2023 alweer afgevlakt, maar nog steeds zien we een stijgende lijn in de periode 2015-2023. Gelet op de landelijke trend is het streven zoals bepaald bij de begroting 2023 voor de komende jaren niet haalbaar. Daarom gaan we op basis van de huidige cijfers uit van een streven van 19% in 2028. Daardoor gaan we eenzelfde daling van 5% (als bij de aangegeven streefwaarden 2023-2027) realiseren, maar met een hogere uitgangswaarde. Realisatie: We zien in 2025 een lichte daling ten opzichte van het jaar ervoor, maar nog steeds scoren we hoger dan in 2023. Dit is in lijn met de sterk-stedelijke en landelijke trend. We zien dat er sinds de coronaperiode meer aandacht is voor mentale gezondheid en eenzaamheid. Dit lijkt de drempel om te benoemen dat je je eenzaam voelt te hebben verlaagd. Het voorkomen en tegengaan van eenzaamheid is een belangrijk thema binnen ons beleid voor Gezond Enschede en een sterke sociale basis. De streefwaarden zijn gebaseerd op de scores voor 2021, deze lijken door de impact van de coronaperiode te zijn achterhaald.