ENS Gemeenterekening 2024 - 27-5-2025

blz. 1 (van 331)

Inhoudsopgave Inhoudsopgave................................................................................................................................. 2 Leeswijzer ......................................................................................................................................... 4 Jaarverslag ....................................................................................................................................... 6 1. Beleidsbrief................................................................................................................................... 6 2. Programmaverantwoording ......................................................................................................... 9 2.1 Vitaal en sociaal ........................................................................................................................... 9 2.2 Duurzaam wonen, leven en werken ............................................................................................ 44 2.3 Samenleving en bestuur ............................................................................................................. 85 2.4 Financiën en organisatie ........................................................................................................... 106 3.

Paragrafen ................................................................................................................................ 114 3.1. Lokale heffingen ...................................................................................................................... 115 3.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing............................................................................... 120 3.3. Onderhoud kapitaalgoederen................................................................................................... 129 3.4. Financiering............................................................................................................................. 140 3.5. Bedrijfsvoering......................................................................................................................... 147 3.6. Verbonden partijen .................................................................................................................. 153 3.7. Grondbeleid ............................................................................................................................. 162 3.8. Openbaarheid.......................................................................................................................... 180 3.9. Doelmatigheids- en doeltreffendheidsonderzoeken ..................................................................

182 3.10. Subsidieverwerving................................................................................................................ 183 3.11. Investeringen ......................................................................................................................... 186 4. Bijlage bij het jaarverslag......................................................................................................... 194 4.1. UVP Groen en duurzaam Enschede 2024 ............................................................................... 194 Jaarrekening 2024 ........................................................................................................................ 200 5. Balans ....................................................................................................................................... 201 6. Overzicht van baten en lasten ................................................................................................. 203 7. Toelichting op de balans.......................................................................................................... 204 7.1. Immateriële vaste activa .......................................................................................................... 209 7.2.

Materiële vaste activa .............................................................................................................. 209 7.3. Financiële vaste activa ............................................................................................................ 213 7.4. Voorraden ............................................................................................................................... 214 7.5. Uitzettingen looptijd korter dan 1 jaar ....................................................................................... 216 7.6. Liquide Middelen ..................................................................................................................... 217 7.7. Overlopende activa.................................................................................................................. 218 7.8. Eigen vermogen ...................................................................................................................... 220 7.9. Voorzieningen ......................................................................................................................... 220 7.10. Vaste schulden met een rentetypische looptijd langer dan 1 jaar ............................................ 221 7.11. Netto vlottende schulden met een rentetypische looptijd korter dan 1 jaar .............................. 222 7.12.

Overlopende passiva ............................................................................................................. 222 7.13. Niet in de balans opgenomen rechten en verplichtingen ......................................................... 226 8. Toelichting op het overzicht baten en lasten .......................................................................... 228 8.1. Toelichting op algemene dekkingsmiddelen ............................................................................. 228 8.2. Analyse op afwijkingen tussen begroting en overzicht baten en lasten ..................................... 228 8.3. Taakvelden.............................................................................................................................. 275 8.4. Analyse begrotingsafwijkingen en begrotingsrechtmatigheid .................................................... 279 8.5. Wet Normering Topinkomens (WNT) ....................................................................................... 282 8.6. Incidentele baten en lasten ...................................................................................................... 284

blz. 2 (van 331)

9. Rechtmatigheidsverantwoording ............................................................................................ 292 10. Bijlagen, onderdeel jaarrekening ........................................................................................... 294 10.1. Staat van reserves................................................................................................................. 294 10.2. Staat van voorzieningen ........................................................................................................ 307 10.3. SiSa ...................................................................................................................................... 311 Vaststellingsbesluit en controleverklaring ................................................................................. 331 Vaststellingsbesluit ......................................................................................................................... 331 Controleverklaring .......................................................................................................................... 331

blz. 3 (van 331)

Leeswijzer Voor u ligt de gemeenterekening 2024. Hierin kijken we terug op het jaar 2024 en leggen verantwoording af over de behaalde resultaten en besteding van middelen. Voor de controlerende rol van de Raad is een goede vergelijkbaarheid tussen de rekening en de begroting van groot belang. De gemeenterekening is gebaseerd op de gemeentebegroting 2024. Opbouw gemeenterekening 2024 van de gemeente Enschede Net als de gemeentebegroting bestaat de gemeenterekening uit een beleidsdeel (jaarverslag) en een financieel deel (jaarrekening). Beleidsbrief De belangrijkste beleidsmatige en financiële ontwikkelingen van het afgelopen jaar zijn in de beleidsbrief weergegeven. Deze brief vormt hiermee een samenvatting en een startpunt voor de lezer/gebruiker. Jaarverslag De programmaverantwoording (hoofdstuk 2) is opgebouwd uit vier programma’s. Binnen deze inhoudelijke programma’s wordt gewerkt aan strategische opgaven. Dit is dezelfde indeling als de gemeentebegroting, waarmee een goede vergelijking tussen beide documenten mogelijk is. In de gemeentebegroting is elk programma opgebouwd volgens de drie w-vragen (Wat willen we bereiken?; Wat gaan we daarvoor doen?; Wat mag het kosten?). De verantwoording in de gemeenterekening hebben we volgens een zelfde systematiek opgebouwd: • • •

Wat hebben we bereikt? Wat hebben we ervoor gedaan? Wat heeft het gekost?

De paragrafen (hoofdstuk 3), zoals deze ook in de gemeentebegroting staan, bevatten de beleidslijnen met betrekking tot een aantal programma-overstijgende onderwerpen, zoals de lokale heffingen en het onderhoud kapitaalgoederen. Ze vormen een dwarsdoorsnede van de programma’s. Met de onderwerpen die in de verschillende paragrafen aan bod komen, zijn vaak aanzienlijke bedragen gemoeid. Hiermee geven ze extra inzicht in de financiële positie van de gemeente Enschede. In het jaarverslag is een bijlage Uitvoeringsplan groen en duurzaam Enschede opgenomen, in navolging van de gemeentebegroting 2025-2028. Jaarrekening De jaarrekening (hoofdstuk 5 t/m 10) bevat de financiële verantwoording over 2024 en bestaat uit het overzicht van baten en lasten, de balans en de toelichtingen. In de toelichting op het overzicht van baten en lasten hebben we de in het jaarverslag opgenomen cijfers verder in detail uitgewerkt en toegelicht. Per product geven we inzicht in de gerealiseerde baten en lasten. Afwijkingen ten opzichte van de begroting groter dan vijf procent of groter dan 100.000 euro zijn voorzien van een toelichting. De balans geeft inzicht in de bezittingen en vermogenspositie van de gemeente Enschede en mutaties die zich hierin hebben voorgedaan.

Met ingang van het verslagjaar 2023 is de rechtmatigheidsverantwoording opgenomen, waarin het college verantwoording aflegt over de rechtmatige totstandkoming van in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten en de balansmutaties.

blz. 4 (van 331)

De accountantscontrole richt zich vooral op de jaarrekening. De controle-verklaring van de accountant is opgenomen onder de overige gegevens. Het jaarverslag en de jaarrekening zijn opgesteld in duizendtallen. Als gevolg van afrondingen is het mogelijk dat er kleine verschillen voorkomen in de tellingen van baten, lasten en balansposten. Deze posten worden allemaal gepresenteerd als positieve bedragen. Bij de vergelijking van de realisatie van baten en lasten met de begroting (na wijziging) krijgt een nadeel een negatieve notatie met een min (minus) en een voordeel krijgt een positieve notatie. Een positief verschil (voordeel) betekent dat er minder lasten of meer baten zijn gerealiseerd dan verwacht. Bij een negatief verschil (nadeel) is het omgekeerde het geval (meer lasten of minder baten). Indicatoren In de gemeentebegroting en gemeenterekening werken we in de basis met effectindicatoren. Met de indicatoren houden we in de gaten of we de effecten bereiken die we nastreven bij de opgaven van onze stad. Deze opgaven zijn lange termijn opgaven die we niet alleen kunnen bereiken. De indicatoren laten, waar mogelijk, de realisatie vanaf 2018 zien en streefwaarden voor minstens 4 jaar vooruit. We zien de opgave “open Enschede” als een waarde-gedreven opgave. Binnen deze opgave koppelen we geen streefwaarden aan de indicatoren.

Leesbaarheid In de Gemeenterekening hebben we gebruik gemaakt van een aantal grafische toepassingen om de leesbaarheid te vergroten. Ook hebben we gebruik gemaakt van mouse-overs en hyperlinks. De mouse-overs zijn bedoeld om definities en toelichtingen op gebruikte termen toe te voegen. Een mouse-over is een webbased toepassing en werkt daarom alleen op het internet. In versies van de gemeenterekening in Word of Adobe Acrobat Reader werken mouse-overs niet. Daarnaast hebben we hyperlinks toegepast. Hyperlinks leiden door naar onderliggende stukken, behorend bij het onderwerp. Hyperlinks werken, in tegenstelling tot mouse-overs, wel in de versies van de jaarrekening in Word of Adobe Acrobat Reader. Tot slot hebben raadsleden bij de Gemeenterekening de mogelijkheid om informatie of bevindingen over de jaarrekening onderling met elkaar te delen via de website. Ook is het mogelijk om informatie te delen via LinkedIn-updates of binnen een door de gebruiker zelf gekozen (afgeschermde) gebruikersgroep.

blz. 5 (van 331)

Jaarverslag 1. Beleidsbrief Voor Nederland en de wereld was 2024 een roerig jaar. Nederland kreeg een nieuw kabinet, onder leiding van minister-president Schoof. In Oekraïne woedt nog steeds oorlog. Ook in Enschede is dat voelbaar, vooral bij de circa 600 Oekraïense ontheemden die in onze stad onderdak vonden. Ook de situatie in Gaza en de ontwikkelingen in Syrië, waar het regime van Assad ten val kwam, raken mensen in onze stad. 2024 was ook zeker een bewogen jaar voor Enschede. We startten met de voorbereiden op ons 700-jarig bestaan. Het was ook een jaar van successen, bijvoorbeeld op sportief vlak. Na een moeilijke periode wisten de FC Twente-heren zich in 2024 weer te plaatsen voor Europees voetbal, terwijl de FC Twente-dames zelfs landskampioen werden. Restaurant Joann behaalde een Michelinster, waarmee Enschede na 23 jaar weer een Michelinrestaurant heeft. 2024 was zeker niet voor al onze inwoners een jaar om positief op terug te kijken. Hevige stortbuien zorgden er op 21 juli voor dat meer dan 60 Enschedese huishoudens hun huis, tijdelijk of permanent, moesten verlaten. De impact hiervan op het persoonlijke leven van deze gezinnen is groot. Als gemeente hebben we ons best gedaan om hen zo goed als mogelijk ondersteuning te bieden in deze moeilijke periode.

In 2024 hebben we ons intensief ingespannen om het Rijk duidelijk te maken dat de voorgenomen bezuinigingen op het gemeentefonds desastreuze effecten hebben. Bij de Voorjaarsnota 2025 van het kabinet moet blijken of onze inspanningen leiden tot het terugdraaien van de greep uit de gemeentekas. Ondertussen zijn we wel gestart ons voor te bereiden op eventuele ombuigingen om onze begroting en organisatie in balans te houden. Inclusief Enschede In 2024 stonden drie doelen centraal binnen de opgave Inclusief Enschede: werken aan bestaanszekerheid, gezond leven voor iedereen toegankelijk(er) maken, en het vergroten van kansengelijkheid. Deze thema's zijn integraal benaderd, omdat ze elkaar beïnvloeden en versterken. De inzet op bestaanszekerheid draagt bij aan een gezonder leven en vergroot gelijke kansen, terwijl gelijke kansen leiden tot meer bestaanszekerheid. Door integraal naar deze thema’s te kijken zorgen we ervoor dat we maximaal effect boeken met gepleegde interventies. Zaken als vroegsignalering en schuldhulpverlening blijven essentieel als vangnet in onze aanpak. De gemeente stimuleerde het afgelopen jaar een leefomgeving die uitdaagt tot gezond gedrag, zoals wandelen, fietsen, spelen en ontmoeten. Dit deden we bijvoorbeeld door het aanleggen van een skatepark in de binnenstad en het aanleggen van het crossbos in Helmerhoek.

In Glanerbrug hebben we in het kader van gezonde buurten met bewoners van de Bultsweg en omgeving gekeken naar de herinrichting van de openbare ruimte. In 2024 hebben we in Enschede het AZC gerealiseerd. De verhuizing van bewoners van de tijdelijke opvanglocatie bij het vliegveld naar de nieuwe locatie is in alle rust verlopen. De gemeente heeft strategische nota’s op het gebied van Jeugd, Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning) en gezondheid afgerond. Deze nota's vormen de basis om de komende jaren stappen vooruit te zetten in de uitvoering.

blz. 6 (van 331)

We hebben in 2024 ook zoveel mogelijk ingezet op preventie, vanuit de overtuiging dat dit in het belang is van kinderen. We zien op dit moment nog steeds grote tekorten op jeugdhulp. In de jeugdhulp is wel een daling te zien van het aantal zware voorzieningen en het percentage kinderen met jeugdbescherming ten opzichte van jeugdhulp is afgenomen. Dat zijn positieve ontwikkelingen, maar we realiseren ons dat we nog veel te doen hebben. Aantrekkelijk Enschede Het afgelopen jaar zijn er weer toonaangevende evenementen in Enschede geweest en is het aantal bezoekers aan onze binnenstad gestegen. Enschede bruist. Bijvoorbeeld bij de opening van het jubileumjaar tijdens Enschede Lights Up, maar zeker ook tijdens Gogbot, de Museumnacht en het Makersfestival. Mooie bouwprojecten, zoals Bundle bij de Performance Factory, werden in 2024 opgeleverd en bieden jong talent een thuis in onze stad. Door jaarlijks geld te reserveren voor onze strategische investeringsagenda zorgen we dat het mogelijk blijft om door te bouwen aan onze stad, nu en in de toekomst. Om Enschede economisch te versterken, hebben we ingezet op het vergroten van de bereikbaarheid van banen en het verbeteren van de verbinding van Enschede met aanliggende economische centra. De bereikbaarheid van banen neemt de afgelopen jaren toe, voornamelijk vanwege groei van banen in Twente, bijvoorbeeld op het Kennispark.

We zien dat netcongestie en stikstof snellere groei van de werkgelegenheid in de weg zit, bijvoorbeeld op Techbase. We hebben in 2024 ook flink geïnvesteerd in vergroening en verduurzaming. Voor 25% van alle bermen in het landelijke gebied schakelden we over naar duurzaam bermbeheer. We hebben 7,2 hectare bloemrijke akkerranden ingezaaid. De bomenteller staat eind 2024 op 90.000 bomen. En we hebben de doelstelling bereikt om bij minstens 80% van de projecten in de openbare ruimte minimaal 1 klimaatlabel te stijgen. Deze projecten vallen onder de opgave GroenBlauw Enschede. Voorbeelden van concrete projecten in de openbare ruimte die bijdragen aan deze opgave zijn de herinrichting van de Perikweg en de aanpak van de Minister Loudonlaan (GroenBlauw 't Zwik), de Kerkstraat (GroenBlauw Glanerbrug) en de Elferinksweg (GroenBlauw Stadsveld). Open Enschede We willen als organisatie open en transparant zijn. Daar hebben we ook het afgelopen jaar weer hard aan gewerkt. In het kader van de Wet open overheid (Woo) werkten we aan het op orde brengen van de informatiehuishouding en zijn we gestart met actieve openbaarmaking van informatie. In 2024 ontvingen we in totaal 56 Woo-verzoeken, waarvan een aantal een forse claim legde op personele capaciteit.

In 2024 heeft het programma 'Open Enschede' zich gericht op de houding en het gedrag van de gemeente en haar medewerkers, met als doel een mensgerichte gemeente te zijn met een toegankelijke dienstverlening. De gemeente wil duidelijk en persoonlijk communiceren, openstaan voor initiatieven uit de samenleving en goed samenwerken met partners. In het kader van dit programma is dit jaar de week van open Enschede georganiseerd. Ook werd het handvest burger-overheid ondertekend. Dat zijn 11 concrete gedragsregels die een belofte zijn aan onze inwoners. Enschede is de eerste gemeente in Nederland die het handvest heeft ondertekend. In 2024 openden we het ‘hulploket vergunningen’ om extra dienstverlening te bieden aan inwoners die minder digitaal vaardig zijn. De stadspeiling laat zien dat inwoners onze dienstverlening en communicatie waardeerden met respectievelijk een 7.5 en 7.6. Daarmee

blz. 7 (van 331)

scoort Enschede bovengemiddeld in relatie tot andere steden van meer dan 100.000 inwoners. Financiën en Organisatie 2024 was een jaar van behoorlijke financiële uitdagingen voor de gemeente. Zo zagen we stijgende zorgkosten, zowel op jeugdzorg als WMO. Ook hebben we te maken gehad extra lasten omdat we inwoners op Pathmos en Stadsveld hebben ondersteund na de extreme regenval op 21 juli. Culturele instellingen zijn aanvullend gecompenseerd voor loon- en prijsstijgingen en de gemeente heeft kosten op zich genomen in verband met de stopzetting van het project huiskamer van de stad. Aan de andere kant waren er ook voordelen. Zo was er sprake van hogere parkeerinkomsten dan voorzien, veroorzaakt door de aantrekkingskracht van onze binnenstad. Per saldo is over 2024 sprake van een nadeel van 16,3 miljoen euro, waar bij het opstellen van de begroting nog uitgegaan werd van een nadeel van 4,7 miljoen euro. Toch staat Enschede er eind 2024 financieel gezien goed voor. We hebben voldoende buffers om financiële risico's op te vangen. Tegenover het nadeel van 16,3 miljoen euro staat een voordelig effect uit de circulaires Gemeentefonds van 15,8 miljoen euro dat rechtstreeks aan de algemene reserve is toegevoegd. De raad heeft bij de 1e tussenrapportage tot deze andere verwerkingswijze besloten. Onze schuldenpositie is laag en drukt daardoor niet zwaar op onze begroting.

We hebben ons investeringsniveau de afgelopen jaren weer goed op peil gebracht. En doordat Enschede al jaren terughoudend omgaat met lastenverzwaring bewegen we steeds verder naar het landelijk gemiddelde qua lastendruk. Vooruitkijkend is het vooral van belang of de Rijksoverheid doorzet op de korting op het gemeentefonds. Dit zal richting de zomernota 2025 duidelijk worden.

blz. 8 (van 331)

2. Programmaverantwoording 2.1 Vitaal en sociaal

Strategische opgave: Inclusief Enschede Doel

Subdoel

Link

01. We werken aan bestaanszekerheid

01.01 Iedereen heeft de mogelijkheid om in z’n levensonderhoud te voorzien

totale lasten (x 1.000 euro): 268.686,00

01.02 Iedereen heeft een dak boven het hoofd

02. We maken gezond leven makkelijker

02.01 Iedereen heeft toegang tot een stimulerende leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag

Indicatoren: 2

02.02 Inwoners kijken naar elkaar om en dragen mede zorg voor elkaars welzijn en bestaan

Indicatoren: 3

Indicatoren: 6 Aantal acties: 3 Indicatoren: 3

totale lasten (x 1.000 euro): 32.339,00

Aantal acties: 3

Aantal acties: 8

Aantal acties: 3

Indicatoren: 5

03. We vergroten de kansengelijkheid

03.01 Jeugdigen groeien veilig en stabiel op 03.02 Iedereen neemt volwaardig deel aan de samenleving

totale lasten (x 1.000 euro): 216.475,00

Aantal acties: 2 Indicatoren: 6 Aantal acties: 8 Indicatoren: 1

03.03 Iedereen ontwikkelt zijn talenten (door)

Aantal acties: 2

Wat hebben we bereikt? In de opgave Inclusief Enschede staan drie doelen centraal: we werken aan bestaanszekerheid, maken gezond leven makkelijker en vergroten kansengelijkheid. We doen dit integraal omdat deze drie thema’s niet los van elkaar gezien kunnen worden. Het inzetten op en herstellen van bestaanszekerheid leidt voor inwoners tot een gezonder leven en het vergroot gelijke kansen. Gelijke kansen leiden tot meer bestaanszekerheid en door een gezonder leven kunnen inwoners makkelijker in hun eigen levensonderhoud voorzien, bijvoorbeeld omdat mentale klachten minder worden. Deze inzet leidt tot een inclusieve en veerkrachtige samenleving. Een samenleving waarin iedereen gelijke kansen heeft en volwaardig kan deelnemen. Centraal in ons handelen staat menselijke waardigheid, duurzaam perspectief, doen wat nodig is en samenwerken vanuit de denk- en leefwereld. Het programma Vitaal & Sociaal richt zich op de volgende terreinen: jeugd, onderwijs, werk, inkomen, gezonde leefstijl, Wmo, zorg & wonen en asiel & integratie. Wat hebben we bereikt? Bestaanszekerheid a. Iedereen heeft de mogelijkheid om in zijn levensonderhoud te voorzien In de ontwikkeling van het aantal mensen in de bijstand blijven we iets achter bij andere gemeenten. Voor een deel heeft dat een positieve oorzaak, namelijk de verbetering van onze dienstverlening.

Door het werken met de nieuwe digitale aanvraagprocedure, die uitgaat van vertrouwen en een daaraan gekoppelde meer ruimhartige en coulantere houding krijgen meer inwoners die dat nodig hebben sneller een uitkering. Een grove inschatting is dat we daarmee

blz. 9 (van 331)

tot circa 0,5 miljoen euro aan extra bijstand uitkeren. Deze kosten zijn in 2024 opgevangen binnen het rijksbudget voor de BUIG. Mensen die ondersteuning nodig hebben om weer mee te doen in de maatschappij kregen in het afgelopen jaar meer ondersteuning, tijd en aandacht. Dat hebben vooral de mensen gemerkt die voorlopig niet aan het werk kunnen en, eerst, de stap naar bijvoorbeeld vrijwilligerswerk zouden willen maken. Jongeren ondersteunen we ‘extra intensief’; voor hen is naar verhouding de meeste tijd vrijgemaakt. En bovendien willen we hen helpen op alle leefgebieden. De goede economie en de krappe arbeidsmarkt zijn gunstig voor werkzoekenden. Bijna iedereen die kan werken, die heeft inmiddels een baan. De andere kant van dit verhaal is dat inwoners die nu nog in de bijstand zitten niet zomaar kunnen werken omdat er sprake is van allerlei, steeds complexere, problematiek. Het kost meer tijd en duurt langer voordat de stap naar werk gemaakt kan worden. We passen als gemeente het evenredigheidsbeginsel breder toe in het kader van de Menselijke Maat. Er is meer onderzoek en belangenafweging nodig. Dat vraagt van de ambtelijke organisatie meer kennis en capaciteit. Dus dit leidt ook tot een grote investering in tijd per inwoner.

De DCW is voor steeds meer inwoners de plek om uit te vinden wat ze kunnen, te trainen, ervaring op te doen en (in sommige gevallen) een werkplek te vinden. Het is in 2024 gelukt om de doelen te halen op het gebied van detacheringen en nieuw beschut. Dat betekent dat mensen een werkplek hebben gevonden buiten en binnen de DCW. Er zijn ook steeds meer mensen die een traject volgen bij de DCW als stap naar werk, zoals mensen vanuit de bijstand of inburgeraars. Voor inburgeraars slagen we er nog niet voldoende in een werkplek buiten de DCW te vinden, wat zorgt voor stagnatie in de keten. b. Niet iedereen heeft een dak boven zijn hoofd (wonen voor specifieke doelgroepen) Er zijn en blijven veel inwoners op de wachtlijst voor beschermd wonen. Het is ons in het afgelopen jaar niet gelukt om in de regio voldoende voorzieningen te realiseren. Dit probleem laat zich ook niet op korte termijn oplossen. In 2024 is een azc gerealiseerd. Een duurzame en vooral veel prettiger woonomgeving. We kunnen tevreden terugkijken op het proces en de uitkomst. Het is voor asielzoekers ook makkelijker geworden om de stap naar werk te maken. De pilot die we hierover in Enschede hebben uitgevoerd wordt nu in alle azc’s in de regio toegepast. Gezond leven In juni 2024 is nota Gezond Enschede door de raad vastgesteld.

In deze nota zijn de doelen en het kader geschetst voor het gezondheidsbeleid voor de periode 2024-2040. De uitwerking hiervan in een uitvoeringsprogramma is daarna ter hand genomen, samen met inwoners en partners in de stad. Binnen het sociaal domein bieden gemeente en partners een enorm scala aan diensten en ondersteuning. Inwoners hebben dan ook vele toegangen tot ‘het sociaal domein’. En inwoners, maar ook professionals, geven aan dat ze gebrek aan regie ervaren tussen de diensten en ondersteuning. Er is een roep om één coördinerende partij aan te wijzen die het netwerk draaiende houdt rondom de inwoner in kwestie. Er zijn vanuit het bestedingsplan pok-middelen al acties gestart en in beeld gebracht die hierin ondersteunend kunnen zijn. Verder zien we dat de ervaringen met het KCC Werk & Inkomen in de wijken voorziet in een

blz. 10 (van 331)

behoefte van inwoners. En dat de Wijkwijzers dichtbij zijn en de mogelijkheid geven tot integrale(re) ondersteuning. Kansengelijkheid Er wordt over de volle breedte gewerkt aan het versterken van de kansengelijkheid in Enschede. Zo is het Familiehuis in Enschede-west in oktober 2024 van start gegaan. Ouders kunnen binnenlopen voor activiteiten en met grote en kleine vragen over zwangerschap en opvoeden. In 2025 zullen we het concept verder ontwikkelen en evalueren met het oog op een uitbreiding in andere stadsdelen. Ook in 2024 is het aanbod van naschoolse programma op stoom gekomen op de vijf integrale kindcentra die we hebben aangewezen voor “plus-arrangementen”. Kinderen verbreden hun horizon dankzij een divers en verrijkend aanbod aan extra activiteiten. Op OBS De Spinner is in dat kader ook een “huiskamer” waar kinderen onder andere gezamenlijk eten na schooltijd. Verder kunnen we de intensieve inzet van IKC-wijkcoaches naar vrijwel alle scholen in Enschede dankzij de toegekende rijkssubsidie voor brugfunctionarissen. Met de vaststelling van de nota’s ‘Onze jeugd, onze zorg’ en ‘Samen leven, samen zorgen’ is gestart met de uitvoering van diverse verbetermaatregelen. In de nota's is vastgesteld dat de wijkteams een grote rol en taak krijgen. Voor inwoners betekent dit dat zij vaker direct hulp krijgen van een wijkcoach en dus minder vaak doorverwezen worden.

Wijkcoaches helpen inwoners met het leggen van verbindingen in eigen buurt en wijk. En ze zorgen er voor dat inwoners, samenwerken met welzijn- en zorgorganisaties. Om hier goed in vulling aan te geven. is er toegewerkt naar kleinere teams en zijn er nu veertien in plaats van negen wijkteams. Die daardoor meer focus hebben en beter in staat zijn om met de inwoners en partners in die wijken samen te werken. Inwoners hebben voor de komende periode meer duidelijkheid over waar ze recht op hebben. De inkoop van onderwijsjeugdarrangementen (OJA), jeugdhulp en begeleiding & dagbesteding Wmo is afgerond. Daardoor kunnen we aangeven welke aanbod de komende periode beschikbaar is. En eind december 2024 zijn ook de herindicaties voor de ondersteuning huishouden (OH) afgerond. Zorgpunt is dat er meer zorgpartijen in de jeugdhulp zijn die een signaal afgeven dat ze in financiële problemen komen. Het risico bestaat dat er aanbieders wegvallen. Daarnaast zien we wachttijden bij de aanbieders van OH door personele problemen/krapte. Het lukt ons hierdoor niet om te garanderen dat mensen tijdig en duurzaam de ondersteuning krijgen die nodig is. Financiën Het financieel resultaat op Vitaal & Sociaal over 2024 is 6,2 miljoen euro negatief, exclusief de stelpost van 3,5 miljoen euro. Dat maakt een totaal verwacht negatief resultaat van 9,7 miljoen euro.

We zien een fors tekort van in totaal 22,3 miljoen euro op de producten Jeugdhulp, Ondersteuning lokaal Wmo en Opvang Ontheemden, met name veroorzaakt door Jeugdhulp (18,9 miljoen euro). Daar staan voordelen tegenover van in totaal 16,1 miljoen euro bij de producten Algemene Bijstand en Levensonderhoud, Algemene maatschappelijke voorzieningen, Inkomensondersteuning, Ondersteuning centrumtaken Wmo, Onderwijs, Sport & Gezondheid en Sociale werkvoorziening & Nieuw beschut. De onderbouwing wordt toegelicht in de paragraaf “Wat heeft het gekost?”.

blz. 11 (van 331)

Tot slot De spanningen op budgetten en personeel lopen in de hele samenleving op. In die context doen wij ons werk en zien we ook dat het lastiger wordt om onze doelen te bereiken. De financiële middelen in het sociaal domein staan onder druk. En we zien dat het lastiger is om personeel te vinden en/of te vervangen. En tegelijkertijd komen er, onverwachts – maar continu en met de nodige spoed, extra taken op ons af. Ondanks deze omstandigheden hebben we het in 2024 goed gedaan. Het reguliere werk is grotendeels en voor zover mogelijk uitgevoerd naast de extra taken. Maar we kunnen niet alles waarmaken en zien dat we op enkele dossiers geld overhouden en onze doelen niet volledig bereiken. We verwachten dat de druk de komende jaren nog verder oploopt.

Wat hebben we voor de Strategische opgave: Inclusief Enschede gedaan? 01. We werken aan bestaanszekerheid Iedereen heeft de zekerheid van voldoende en voorspelbaar inkomen en een dak boven het hoofd. Daarbij gaat het ook om de zekerheid van werk, van de ruimte om zich te kunnen ontwikkelen en van mee kunnen doen op alle leefdomeinen in de samenleving, vanuit een stabiele woonsituatie in een veilige en prettige omgeving.

01.01 Iedereen heeft de mogelijkheid om in z’n levensonderhoud te voorzien Een groot deel van de inwoners kan inkomen genereren via een baan. Voor de groep die dat niet kan, is er een vangnet nodig ten aanzien van toeleiding naar werk en het (tijdelijk) voorzien in een inkomen. Werk genereert niet alleen inkomen, maar er wordt ook in bepaalde mate een bestaansrecht aan ontleend: er toe doen, van betekenis zijn. Mensen die langere tijd moeten rondkomen van (te) weinig geld lopen kans om schulden op te bouwen. Vroegsignalering en schuldhulpverlening vormen hierbij het vangnet. Rol van de gemeente: op basis van vertrouwen uitvoeren van wettelijke taken om ervoor te zorgen dat inwoners voldoende inkomen hebben (vangnet). Vanuit deze rol hebben we twee speerpunten: a. We willen dat bijstandsgerechtigden stappen zetten in de keten van dagbesteding naar werk: voor het deel dat uitstroomt naar werk is het wenselijk dat dit een langdurige uitstroom is, in plaats van banen voor een korte periode afgewisseld met bijstand. Voor een deel zal de stap naar onbetaald (vrijwilligers)werk het hoogst haalbare zijn. b. We willen dat de mensen die daar recht op hebben gebruik maken van onze voorzieningen in het kader van inkomensondersteuning: We hebben deels de wettelijke taak, maar ook de beleidsruimte om mensen een financieel steuntje in de rug te geven.

Met onze inkomensondersteunende instrumenten bieden we meer stabiliteit, zodat inwoners zich kunnen ontwikkelen en kunnen meedoen op alle leefdomeinen.

blz. 12 (van 331)

Indicatoren Aantal indicatoren: 6

Toelichting De gemeente verstrekt een bijstandsuitkering aan inwoners van 18 jaar tot de AOW-leeftijd die niet genoeg geld hebben om in hun levensonderhoud te voorzien en ook niet in aanmerking komen voor een andere uitkering: Bijstand Levensonderhoud, IOAW (oudere werklozen), IOAZ (oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen) en de regeling BBZ (zelfstandigen). In deze grafiek wordt weergegeven hoe het bijstandsbestand in Enschede zich ontwikkelt ten opzichte van twintig referentiegemeenten. Bij een score boven nul doen wij het in de ontwikkeling beter en bij een score onder nul doen wij het slechter. Streefwaarde: Wij willen het minimaal net zo goed doen als de referentiegemeenten. Door het beter te doen, kunnen relatief meer inwoners zelfstandig in hun inkomen voorzien en komen we uit met de middelen die we van het Rijk ontvangen voor de uitkeringen. Realisatie: In Enschede zijn we aan het einde van 2024 uitgekomen op een bestandsomvang van 5.690 uitkeringen, 67 meer dan waar we in 2024 mee begonnen. Landelijk zien we, evenals in Enschede, een toename van de bijstand. Landelijk is die toename iets minder. In 2024 zijn we nog wel uitgekomen met het aan ons toegekende BUIG-budget. Bron: SSD (registratiesysteem afd. Werk & Inkomen) en referentiegroep van Nederlandse gemeenten.

blz. 13 (van 331)

Toelichting Sociale activering is voor een deel van onze inwoners een goede opstap in de ontwikkeling naar werk. In deze grafiek is het percentage huishoudens met bijstand en sociale activering, ten opzichte van het totaal aantal huishoudens met bijstand, in beeld gebracht. Streefwaarde: Vanaf 2021 wordt extra ingezet op sociale activering. We willen dat meer mensen participeren in de maatschappij door bijvoorbeeld vrijwilligerswerk of mantelzorg en we helpen ze daarbij. Realisatie: Met een score van 21,79% is het streefcijfer voor 2024 bijna gehaald. We zien dat er bij meer inwoners problematiek op meerdere leefgebieden speelt, waardoor het nog niet altijd mogelijk is om in te zetten op sociale activering. Bron: SSD (registratiesysteem afd. Werk & Inkomen). Registratie en meting vindt plaats vanaf 2022.

blz. 14 (van 331)

Toelichting Een deel van de bijstandsgerechtigden is niet in staat het wettelijke minimumloon te verdienen. Door het inzetten van het instrument loonkostensubsidie (LKS) is het mogelijk om deze doelgroep bij reguliere werkgevers te plaatsen. In deze grafiek wordt het aantal LKS contracten getoond ten opzichte van de totale doelgroep die hiervoor in aanmerking zou kunnen komen. Hoe hoger de waarde, hoe meer mensen uit de doel-groep een stap maken in de keten van dagbesteding naar werk. Streefwaarde: Er is tijd nodig om klanten arbeidsfit te maken voor werkgevers. Daarom kiezen we voor een realistische ambitie van een jaarlijkse toename van 50 LKS-contracten. Het huidige beleid om de inzet van LKS te intensiveren, wordt daarmee gecontinueerd. Vanwege een wijziging in de berekening van deze indicator, besloten in de gemeentebegroting 2025-2028, is de streefwaarde voor 2024 komen te vervallen. Realisatie: Landelijk zien we dat Enschede redelijk scoort (aantal loonkostensubsidies gedeeld door het aantal bijstandsgerechtigden) op het aantal LKS. Dit betekent dat we inwoners die niet in staat zijn het wettelijke minimumloon te verdienen, blijven ondersteunen om aan het werk te komen. We hebben echter te maken met een groeiende groep met vaak multiproblematiek die meer aan-dacht nodig heeft om uiteindelijk te kunnen worden begeleid naar werk.

Deze problematiek vertaalt zich in de resultaten waardoor we in 2024 ten opzichte van 2023 iets lager scoren. Bron: SSD (registratiesysteem Werk & Inkomen).

Toelichting De groep Beschut bestaat uit werkenden met een lagere loonwaarde (meestal ergens tussen de 20-40% van het minimumloon) die werkzaam zijn in een beschutte werkomgeving. Vaak is de werkplek bij het eigen gemeentelijke sociaal ontwikkelbedrijf DCW, maar indien mogelijk ook bij externe werkgevers. Het UWV geeft de indicatie voor Beschut werk af. Naast werkgever voor Nieuw beschut is de DCW ook werkgever voor WSW en aanbieder van trajecten voor diagnose, re-integratie en inburgering (Z-route). In de grafiek geeft de groene lijn aan hoeveel dienstverbanden van gemiddeld 31 uur per week er gerealiseerd zijn t.o.v. de wettelijke taakstelling (gele lijn).

blz. 15 (van 331)

Streefwaarde: het Rijk heeft een taakstelling voor de realisatie van arbeidsplekken Beschut werk opgelegd, waarvoor ook begeleidingsmiddelen en LKS-middelen in het BUIG budget worden ontvangen. Realisatie: per ultimo 2024 waren er 136,8 dienstverbanden van gemiddeld 31 uur per week. Het gemiddeld aantal dienstverbanden in 2024 blijft binnen de taakstelling van 128. We startten op 1-1-2024 met 117 en eindigden op 31-12 met 136,8. De stijgende vraag naar beschutte werkplekken vraagt om een uitbreiding van het aantal plekken. De Raad heeft besloten om in 2025 en 2026 extra werkplekken boven de landelijke taakstelling beschut werk beschikbaar te stellen. Dit biedt deze inwoners stabiliteit, voorspelbaar inkomen en de mogelijkheid tot maatschappelijke participatie. Bron: Cedris (taakstelling Rijk), SSD (registratiesysteem afd. Werk & Inkomen) en personeelsadministratiesysteem DCW.

Toelichting In deze grafiek is het percentage van het totaal aantal GarantVerzorgd pakketten, bij Menzis Zorgverzekeraar, ten opzichte van de totale doelgroep met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum in beeld gebracht. Streefwaarde: Met de recente beleidswijzigingen gaan we ervan uit per 2023 pakketten te hebben die beter aansluiten bij de vraag van onze inwoners. In het najaar wordt campagne gevoerd voor de GarantVerzorgd-pakketten van 2024. Folders worden onder meer via de eerstelijnszorg verspreid. Daarmee verwachten we voor de komende jaren de daling te kunnen keren. In hoeverre de wijzigingen invloed hebben op het vergroten van het bereik is nu niet in beeld te brengen. Om die reden zijn de streefwaarden gelijk gesteld aan het bereik in 2021. Realisatie: Het bereik van de collectieve zorgverzekering is licht gedaald. Het aanbod van de collectieve zorgverzekeringen is vooral financieel voordeliger voor mensen met een hoge zorgvraag. Voor mensen met een lage zorgvraag zijn de reguliere zorgverzekeringen in de markt goedkoper. In overleg met Menzis is voor 2025 een extra variant opengesteld voor inwoners van Enschede. Die richt zich meer op mensen met een lage zorgvraag.

blz. 16 (van 331)

Bron: Menzis en CBS.

Toelichting In deze grafiek wordt het bereik van de Individuele inkomenstoeslag (IIT) binnen de doelgroep (mensen die langer dan vijf jaar moeten rondkomen van 100% van het wettelijk sociaal minimum) weergegeven. Streefwaarde: Voor 2025 en verder worden de ambities bijgesteld op basis van de evaluatie van de kadernota ‘Rondkomen met je inkomen‘. Realisatie: In 2023 was het aantal aanvragen voor IIT laag. Enschede heeft lage IITbedragen die al jaren niet zijn geïndexeerd. Inmiddels heeft de gemeenteraad besloten om vanaf 2025 de IIT wel te indexeren. De afgelopen jaren hebben wij een onjuiste berekening gehanteerd om het bereik van de IIT te berekenen. Bij de oude berekening werden mensen die kwijtschelding kregen van gemeentelijke belastingen ook tot de potentiële doelgroep gerekend. In de praktijk voldoen deze mensen niet aan de strenge eisen van de IIT. Een grotere doelgroep betekent een laag bereik. Voor de nieuwe berekening wordt de doelpopulatie van de inkomenscijfers van de CBS Armoedescan gebruikt. Vanaf deze jaarrekening presenteren we nu de oude en nieuwe cijfers naast elkaar: de oude cijfers tot en met 2022, de nieuwe cijfers per 2023 en 2024. Met een bereik van 63% zitten we boven de streefwaarde van 2024. In 2025 proberen we het aanvraagproces eenvoudiger te maken om het bereik verder te verhogen en om ook de ambitie voor 2025 te behalen.

Bron: SSD (registratiesysteem Werk & Inkomen) en GBTwente.

blz. 17 (van 331)

Acties 2024

TR24 JR24 Aantal acties: 3

01. We voeren het beleidskader Enschedese Arbeidsmarkt Aanpak uit aan de hand van het uitvoeringsprogramma 2024. 02. We geven de transformatie van de DCW naar sociaal ontwikkelbedrijf verder vorm. 03. We voeren het beleidskader ‘Rondkomen met je inkomen’ uit. Bijdrage verbonden partij: Stadsbank Oost Nederland

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

01.02 Iedereen heeft een dak boven het hoofd Het hebben van een dak boven je hoofd is een essentieel onderdeel voor de bestaanszekerheid. Een groot deel van de inwoners regelt hun woning zelf. Een kleine groep inwoners lukt dit om allerlei persoonlijke problemen op één of meer levensgebieden niet. Bijvoorbeeld door ouderdom, handicap, verslavingsproblematiek, echtscheiding of huiselijk geweld. Ondersteuning is dan nodig, voor het regelen van huisvesting en/of passende zorg en ondersteuning bij het zelfstandig wonen. Van wonen met (tijdelijke) begeleiding of ondersteuning tot beschermd wonen. Rol van de gemeente: we ondersteunen inwoners en partners binnen de taken en mogelijkheden die we als gemeente hebben, in samenwerking met de regiogemeenten daar waar het centrumgemeentetaken betreft. We stimuleren ontwikkelingen en innovaties. We houden toezicht op een correcte uitvoering van taken van onze eigen organisatie en die van partners die we financieren. Vanuit deze rol hebben we twee speerpunten: a. We willen dat er voldoende specifieke passende woonvormen zijn voor de mensen die deze nodig hebben. Streven is ‘meer wonen, minder zorg’ oftewel van op straat verblijven via beschermd wonen en/of wonen met begeleiding komen tot toekomstige zelfstandige huisvesting. b.

We willen dat er minder mensen gebruik hoeven te maken van de Maatschappelijke Opvang (MO) en de Vrouwenopvang (VO) en het liefst zo kort mogelijk. We bieden tijdelijk onderdak en begeleiding aan mensen die geen thuis hebben of de thuissituatie hebben (moeten) verlaten en niet in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving. Mensen die dakloos zijn bieden we onderdak met trajectbegeleiding (MO). Als er sprake is van huiselijk geweld en/of kindermishandeling willen we dat het geweld stopt en dat na ingrijpen de woonsituatie weer zo snel mogelijk genormaliseerd wordt. We zorgen voor een duidelijke toegankelijkheid en afspraken met partners om met name de veiligheid te borgen. Aan kinderen die meekomen met hun ouder(s) wordt specifiek aandacht besteed, zodat zij met zo min mogelijk schade verder kunnen opgroeien (VO). Om dit doel te bereiken, is het van belang voldoende en diverse opvangplekken en een mogelijkheid tot ambulante ondersteuning te hebben.

blz. 18 (van 331)

Indicatoren Aantal indicatoren: 3

Toelichting Beschermd wonen is wonen in een instelling met toezicht en begeleiding. Het is bestemd voor per-sonen met psychische of psychosociale problemen, die niet zelfstandig kunnen leven. De grafiek toont het totaal aantal unieke cliënten met beschermd wonen of die hiervoor op een wachtlijst staan in het gehele centrumgemeentegebied Enschede. Streefwaarde: Bij gelijkblijvend beleid verwachten we een lichte toename van het aantal mensen dat in de centrumgemeenteregio Enschede beschermd wonen nodig heeft. Dat baseren we op een wachtlijst die licht is toegenomen, terwijl er ook een aantal nieuwe plekken gerealiseerd is. Daar-naast zal er blijvende instroom in beschermd wonen zijn van mensen waarbij verder herstel ver-wacht wordt en toelating richting de Wet Langdurige Zorg (nog) niet aan de orde is. Realisatie: Het aantal cliënten dat in 2024 gebruik heeft gemaakt van beschermd wonen ligt onder de streefwaarde voor 2024 en is bovendien lager dan het aantal in 2023. De oorzaak ligt waarschijn-lijk in het wegebben van het corona-effect dat in 2023 nog zichtbaar was; een hogere instroom door escalatie van problematiek (beperkte en/of uitgestelde behandelmogelijkheden en het ontbreken van dagstructuur en contacten) en een vertraging in de uitstroom.

De laatste maanden van 2024 signa-leren we overigens een aanscherping in de beoordeling door het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) voor GGZ-plekken in de Wet langdurige zorg (Wlz). Dit gaat met name om cliënten met ver-slavingsproblematiek die herhaald de verslavingsbehandeling hebben afgebroken. De prognose is dat de aanmeldingen voor beschermd wonen plekken in 2025 daardoor zal toenemen. Bron: PGaX registratiesysteem CIMOT.

blz. 19 (van 331)

Toelichting Maatschappelijke opvang biedt tijdelijk onderdak en begeleiding aan mensen zonder thuis. De begeleiding helpt mensen om weer zelfstandig te kunnen wonen, al dan niet met begeleiding. In deze grafiek wordt de gemiddelde verblijfsduur in maanden in de maatschappelijke opvang in beeld gebracht. Streefwaarde: Met de structurele inzet van het Twentse transferpunt voor de uitstroom naar zelfstandig wonen in een corporatiewoning en met het realiseren van meerdere passende woonvormen streven we naar een verlaging van de gemiddelde verblijfsduur naar maximaal vijf maanden. Realisatie: De score ligt in 2024 boven de streefwaarde. De doorstroming in de maatschappelijke opvang is in 2024 lager dan we nastreven, met als gevolg een verblijfsduur boven de streefwaarde. De toenemende krapte op de woningmarkt is merkbaar terwijl de druk op de MO hoog blijft. Bij de inzet van het Twentse transferpunt voor de uitstroom van mensen naar zelfstandig wonen in een corporatiewoning is deze krapte ook merkbaar. Verder moeten mensen in de MO vaak lang wachten op een plek in het beschermd wonen of in de Wet Langdurige Zorg (Wlz). Bron: PGAx registratiesysteem CIMOT.

blz. 20 (van 331)

Toelichting Vrouwenopvang biedt tijdelijk onderdak aan vrouwen en mannen met hun kinderen die door huiselijk geweld en/of kindermishandeling niet thuis kunnen blijven. De Vrouwenopvang biedt voor deze groep een veilige omgeving en begeleiding om weer zo snel mogelijk zelfstandig te kunnen wonen. In deze grafiek wordt de gemiddelde duur in de intensieve zorg van de Vrouwenopvang in beeld gebracht. Streefwaarde: We streven naar meer ambulante ondersteuning, maar de opvang zal altijd nodig blijven en de opvangduur zal wat dalen. Veel korter dan 7 maanden zal het naar verwachting niet worden en daarom verwachten we vanaf 2026 een min of meer stabiele verblijfsduur. Realisatie: De gemiddelde verblijfsduur is beduidend hoger dan in 2023 en daarmee ook boven de streefwaarde voor 2024 uitgekomen. De oorzaak hiervoor is dat in 2024 twee cliënten, na een (lang) tweejarig verblijf, zijn uitgestroomd. Voor die twee cliënten was langere tijd geen passende plek buiten de Vrouwen-opvang te vinden. We verwachten dat deze lange verblijfsduren in de toekomst minder vaak zullen voorkomen. Samen met de Maatschappelijke opvang zijn afspraken gemaakt met woningcorporaties. Als een cliënt er klaar voor is om uit te stromen, moet deze eerst een aantal maanden zelf reageren op een woning. Als dat na deze periode niet lukt, wordt de cliënt door een woningcorporatie actief bemiddeld naar een woning.

Het resultaat is dat er zo sneller een woning wordt gevonden, dan wanneer de cliënt zelf moet blijven reageren. Bron: Managementrapportages Kadera.

blz. 21 (van 331)

Acties 2024

TR24 JR24 Aantal acties: 3

01. We zetten in op 'Eerst een thuis'. 02. We dringen de wachtlijst beschermd wonen terug. 03. We herijken de nota "Decentralisatie beschermd wonen en maatschappelijke opvang, visie en aanpak". Door beperkte capaciteit is deze actie doorgeschoven naar 2025.

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

02. We maken gezond leven makkelijker Iedereen kan keuzes maken die gezond leven makkelijker maken en leeft in een omgeving die dit bevordert. Dit doel stelt een betekenisvol leven van mensen centraal. De nadruk ligt op de veerkracht, eigen regie en het aanpassingsvermogen van de mens. Het gaat om wie de mens is en niet om zijn/haar beperkingen of ziekte. Om gezonde keuzes te kunnen maken zijn vaardigheden, bereikbaarheid, toegankelijkheid en bewustzijn nodig. Als mensen daar alleen of met hulp van buren, vrienden en familie niet in slagen, kan de overheid ondersteunen (door een basis te leggen om mee te kunnen doen).

02.01 Iedereen heeft toegang tot een stimulerende leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag Een gezonde leefomgeving is een omgeving die als prettig wordt ervaren. De leefomgeving nodigt uit tot gezond gedrag. Zo nodigt het uit tot ontmoeting, bewegen, spelen en houdt rekening met de behoefte van de bewoners en specifieke bevolkingsgroepen. Dit vraagt om een gevarieerd aanbod van voorzieningen die toegankelijk, beschikbaar en betaalbaar moeten zijn. Hiervoor is een goede basisinfrastructuur en een aantrekkelijke en gevarieerde openbare ruimte nodig, waar de gemeente samen met partners voor zorgt. Rol gemeente: we maken afspraken met partners en stimuleren samenwerking. We zorgen voor een stimulerende omgeving en het onderhoud daarvan, bv. (sport)parken, speelplekken en fietssnelwegen. We organiseren dichtbij inwoners laagdrempelige plekken voor advies, steun en ontmoeting. En we vergroten de vindbaarheid en de mogelijkheid om in eigen leefomgeving zorg en ondersteuning te krijgen. Vanuit deze rol hebben we als speerpunt: a. We willen een stimulerende leefomgeving die uitdaagt tot gezond gedrag. Een gezonde inrichting van de leefomgeving nodigt uit tot gezond gedrag zoals wandelen, fietsen, spelen, ontspannen of elkaar ontmoeten. Een stimulerende omgeving wordt onder andere bepaald door de aanwezigheid van voorzieningen, die aansluiten bij de behoefte van de inwoners.

En ook door de bekendheid en vindbaarheid ervan, onbekend maakt immers onbemind. Een gebiedsgerichte aanpak is hierbij noodzakelijk.

blz. 22 (van 331)

Indicatoren Aantal indicatoren: 2

Toelichting Centraal in een stimulerende leefomgeving die uitdaagt tot gezond gedrag staat het aanbod van gezondheids/zorg-, welzijns-, speel- en sportvoorzieningen in de nabije omgeving. Zijn de inwoners er tevreden mee c.q. nodigt de inrichting van de leefomgeving uit tot gezond gedrag? Streefwaarde: we streven naar een score gelijk of hoger dan het sterk-stedelijke gemiddelde (100.000-300.000 inwoners, basisjaar 2021). Realisatie: de scores zijn stabiel gebleven t.o.v. 2023, met uitzondering van een stijging bij de speelvoorzieningen. In 2024 en 2025 werken we op basis van de Nota Gezond Enschede en de nota Bewegen-Spelen-Sporten de strategie uit om de voorzieningen te laten aansluiten bij de behoeften in de wijk. Bron:Stadspanel Kennispunt Twente en Burgerpeiling (waarstaatjegemeente.nl), tabel 5.21

blz. 23 (van 331)

Toelichting Naast leefstijl en eetpatroon is bewegen een belangrijke factor voor een ieders gezondheid. Deze indicator betreft de deelname aan sport (vaker dan één keer per week), ongeacht de organisatievorm. Streefwaarde: ons streven is om minimaal weer terug te komen op het gemiddelde niveau van de afgelopen 13 jaar (69%) en liefst het niveau van voor de coronapandemie (71%). Realisatie: de sportdeelname is licht gedaald en is vergelijkbaar met andere sterk-stedelijke gemeenten. De score ligt op het gemiddelde van de Twentse gemeenten (onderzoek april 2024). Uit het Kiss-onderzoek van de NOC*NSF blijkt dat de sportdeelname bij sportverenigingen ook stabiel blijft. Bron: stadspanel - Kennispunt Twente

blz. 24 (van 331)

Acties 2024

TR24 JR24 Aantal acties: 8

01. We voeren het programma Preventie uit. De ambitienota is later vastgesteld dan oorspronkelijk gepland, het op deze nota volgende uitvoeringsprogramma is daarmee ook later tot stand gekomen en de uitvoering ook. 02. We gaan aan de slag met drugspreventie. 03. We voeren het programma 'Sport, bewegen en spelen' uit. De nota Bewegen, Sport en Spelen ("Samen Spelen Samen Sporten") is niet in 2024 vastgesteld. De uitvoering daarvan start daarmee ook pas in 2025. 04. We werken verder aan de clustering van sportparken. Het opleveren van de drie haalbaarheidsonderzoeken is niet gerealiseerd in 2024, omdat in nauw overleg met de betrokken verenigingen is besloten de onderzoeken een kwaliteitsimpuls te geven ten aanzien van zorgvuldigheid en volledigheid. Daarmee kosten ze meer tijd om op te stellen. 05. We versterken het netwerk van buitensportroutes. Het uitvoeren van het onderzoek en het opstellen van een plan heeft een half jaar meer tijd gevraagd dan gepland. Daardoor is bestuurlijke besluitvorming doorgeschoven naar 2025. 06. We werken mee aan de terugdringing van het huisartsentekort. 07. We versterken de samenwerking sociaal domein – huisartsen. 08. We voeren de nota ‘Vernieuwing van de toegang tot zorg en ondersteunen’ uit.

Bijdrage verbonden partij: SamenTwente Bijdrage verbonden partij: Sportaal BV

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

02.02 Inwoners kijken naar elkaar om en dragen mede zorg voor elkaars welzijn en bestaan Sociale netwerken zijn onmisbaar voor een gezond en betekenisvol leven. Een sociaal netwerk betekent: oog hebben voor elkaar, elkaar durven vragen en vertrouwen en elkaar willen helpen, oftewel noaberschap. Een sociaal netwerk bestaat uit mede-inwoners en organisaties/instellingen (onze partners). Samen versterken zij de sociale veerkracht. Rol gemeente: we zijn opdrachtgever van onze partners en faciliteren onze partners om hun netwerk te bevorderen en te vergroten. Daarnaast zorgen we ervoor dat voorzieningen in stand gehouden worden en dat we hier met partners aanwezig zijn om laagdrempelig vragen op te vangen. Vanuit deze rol hebben we als speerpunt: a. Wij willen dat onze inwoners sociale steun ervaren. In perioden van zware tegenslag kan een sociaal netwerk ook betekenis hebben als vangnet van waaruit mensen opstaan die (tijdelijk) hulp en ondersteuning bieden. Denk aan familie, vrienden en buren.

blz. 25 (van 331)

Indicatoren Aantal indicatoren: 3

Toelichting Het sociaal vangnet staat voor de mate waarin mensen kunnen terugvallen op vanzelfsprekende verbanden, zoals familierelaties, vrienden/kennissen en relaties in de buurt. Streefwaarde: we streven naar een score gelijk aan het sterk-stedelijke gemiddelde (100.000-300.000 inwoners). Realisatie: we blijven op schema. De ontwikkeling over de afgelopen jaren komt overeen met de ontwikkeling bij sterk-stedelijke gemeenten en Nederland. Bron: Stadspanel Kennispunt Twente en Burgerpeiling (waarstaatjegemeente.nl), tabel 5.17.

blz. 26 (van 331)

Toelichting Waar het in de vorige grafiek ging om steun krijgen, gaat het in deze grafiek om steun geven. Burenhulprelaties gaan over laagdrempelige en vrijblijvende –alledaagse- activiteiten in vriendschappelijke relaties in de fysieke nabijheid. De motieven om buren te helpen staan vaak los van de buurt als gemeenschap (w.o. verbondenheid van de buurt) en hebben vooral te maken met de persoonlijke relatie die men heeft met de ander, de sociale afstand en het wederzijds vertrouwen. Naastenzorg betreft onbetaalde, niet-alledaagse zorg voor iemand die chronisch ziek, gehandicapt of anders hulpbehoevend is. Deze zorg komt door een persoonlijke band tussen mensen. Streefwaarde: we streven naar een score gelijk aan of hoger dan het sterk-stedelijk gemiddelde (100.000-300.000 inwoners; basisjaar 2021). Realisatie: beide scores zijn iets gestegen ten opzichte van 2023, maar ligt bij hulp aan buren nog onder de streefwaarde en bij naastenzorg er flink boven. Met de opdracht aan het wijkwelzijnswerk en de algemeen maatschappelijke voorzieningen hebben we en blijven we inzetten op het beter faciliteren van hulp aan buren en naastenzorg. Bron: Stadspanel Kennispunt Twente en Burgerpeiling (waarstaatjegemeente.nl) tabel 5.7, 5.11 en 5.12

Toelichting Voor sommige mensen leidt een tekort aan betekenisvolle relaties snel tot gevoelens van eenzaamheid. Eenzaamheid wordt gedefinieerd als het negatief ervaren verschil tussen de gewenste en gerealiseerde relaties. Zowel het aantal sociale contacten als de ervaren kwaliteit van de sociale contacten zijn daarbij bepalend . De indicator richt zich op sociale eenzaamheid: een persoonlijke, subjectieve ervaring waarin iemand betekenisvolle relaties met een bredere groep mensen zoals buren, kennissen of mensen met dezelfde belangstelling mist. Streefwaarde: Streven is om in Enschede de eenzaamheidscijfers in elk geval terug te brengen naar die van sterk-stedelijk gemiddelde (100.000-300.000 inwoners) op korte termijn

blz. 27 (van 331)

en de komende jaren hier zelfs onder te krijgen. Realisatie: We zien in 2024 een stijging ten opzichte van het jaar ervoor. Deze stijging is ook zichtbaar bij het sterk-stedelijke en het landelijke gemiddelde. Bron: Stadspanel Kennispunt Twente en Burgerpeiling (waarstaatjegemeente.nl), tabel 5.5 (score soms/vaak). Acties 2024

TR24 JR24 Aantal acties: 3

01. We komen met een plan van aanpak voor het versterken van de sociale infrastructuur in de wijken. De totstandkoming van de nota’s rond Gezond Enschede, Jeugdhulp en Wmo bleken in 2024 meer capaciteit te vragen dan eerder ingeschat. Maar hieraan is wel prioriteit gegeven, waardoor de activiteiten rond de sociale basis niet konden worden uitgevoerd. Dit wordt in 2025 alsnog opgepakt. 02. Samen met partners blijven we inzetten op het tegengaan van eenzaamheid. 03. We gaan mantelzorgers extra ondersteunen bij het uitvoeren van hun zorgtaken.

. Legenda: mogelijk;

= loopt achter, bijsturing heeft onvoldoende effect; = loopt achter, bijsturing = conform verwachting; = boven verwachting; = neutrale wijziging.

03. We vergroten de kansengelijkheid Jeugdigen en volwassenen nemen volwaardig deel aan de samenleving, waardoor ze zelfredzaam, sociaal vaardig en gezond door het leven gaan. Het mag voor de ontwikkeling van inwoners niet uitmaken waar hun wieg heeft gestaan en hoe het leven de inwoner heeft gevormd. Iedereen moet de mogelijkheid hebben het beste en het mooiste uit zichzelf naar boven te halen. Daarbij is het van belang om expliciet oog te hebben voor kansen(on)gelijkheid in onze stad. Gelijke kansen mag dus ook betekenen dat je ongelijke ondersteuning biedt. Want iedereen dezelfde uitgangspositie geven is onmogelijk, dus moet je bijsturen op wat er in de basis is.

03.01 Jeugdigen groeien veilig en stabiel op De basis voor je leven wordt gelegd in je jeugd. Daarom is er specifiek voor deze groep extra aandacht en inzet. We willen dat iedere jeugdige opgroeit in een stabiel gezin; speelt en deelneemt aan maatschappelijke activiteiten. En passende ondersteuning krijgt waar nodig. We zetten in op het versterken van de eigen kracht van de jeugdige en van het zorgend en probleemoplossend vermogen van het gezin en de sociale omgeving. Zo krijgt hij/zij de kans een zelfredzame, sociaal vaardige en gezonde inwoner te worden. Rol gemeente: we ondersteunen kind en gezin om veilig en gezond (kansrijk) op te kunnen groeien. Daarnaast ondersteunen we ouders bij het oplossen van opvoedproblematiek met aandacht voor alle leefdomeinen. Vanuit deze rol hebben we drie speerpunten: a. Wij willen ouders zo vroeg mogelijk ondersteunen bij opvoedproblematiek. Voor het grootste gedeelte van de jeugdigen en hun ouders is voor het gezond opgroeien van de kinderen een positief opgroei- en opvoedklimaat voldoende. Zij redden zich prima, onder andere door gebruik te maken van de basisvoorzieningen in de stad. Een kleinere groep