CConstaterende datenschede
Koppel je AI →
Document · PDF

ENS Gemeentebegroting 2027-2030

Raadsvergadering 9 november 2026, gemeente enschedeBij agendapunt: Gemeentebegroting 2027-203062.039 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 8

We werken aan veilige en leefbare wijken door jeugdproblematiek, woonoverlast, geweld en straatintimidatie vroegtijdig te signaleren en aan te pakken. Via het programma Veilige Steden zetten we ons in voor een openbare ruimte en uitgaansomgeving waarin iedereen zich veilig kan voelen. Ook voeren we voor de aanpak van jeugdgroepen het landelijke 7-stappenmodel in, zodat signalen eenduidig worden beoordeeld en partners gezamenlijk kunnen optreden. Ondermijning We willen daarnaast dat Enschede een onaantrekkelijke stad is voor ondermijnende criminaliteit. Door de weerbaarheid van inwoners, ondernemers en de overheid te vergroten en criminele netwerken zichtbaar en stevig aan te pakken, beschermen we de leefbaarheid en het vertrouwen in de samenleving. Daarbij benutten we onze positie als grensstad en werken we samen met regionale, landelijke en internationale partners aan grensoverschrijdende veiligheidsvraagstukken. Zorg en veiligheid Een veilige stad vraagt ook aandacht voor inwoners die te maken hebben met complexe zorg - en veiligheidsproblemen. Daarom verbinden we zorg en veiligheid waar dat nodig is. Door passende ondersteuning, duidelijke grenzen en samenwerking tussen partners verminderen we overlast en onveiligheid en vergroten we de kans dat inwoners duurzaam kunnen deelnemen aan de samenleving.

Digitale criminaliteit Tegelijkertijd versterken we de digitale en maatschappelijke weerbaarheid van Enschede. We zetten in op het voorkomen van digitale criminaliteit en het vergroten van de digitale weerbaarheid van inwoners en ondernemers. Daarnaast bereiden we ons voor op langdurige en ontwrichtende crises, zoals uitval blz. 65 (van 163) van voorzieningen, digitale verstoringen en extreem weer. Zo vergroten we de zelfredzaamheid van inwoners en de veerkracht van de stad als geheel. Openbare orde en maatschappelijke onrust Tot slot willen we dat Enschede een stad blijft waarin ruimte is voor verschillende meningen, demonstraties en evenementen, zonder dat dit leidt tot wanorde, geweld of polarisatie. We versterken daarom onze kennis, netwerken en samenwerking met gemeenschappen in de stad. Via initiatieven zoals Bondgenoten stimuleren we ontmoeting, dialoog en verbinding. Zo kunnen we spanningen eerder signaleren, maatschappelijke onrust helpen voorkomen en adequaat handelen wanneer incidenten of crises zich voordoen. Weerbare Samenleving We willen dat Enschede beter voorbereid is op langdurige en ontwrichtende crises, zoals stroomuitval, digitale verstoring of extreem weer. Inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en de gemeente weten wat zij kunnen doen, kunnen zich tijdelijk zelf redden en helpen elkaar waar nodig.

De gemeente voert regie op de inrichting van noodsteunpunten, samen met kerken, buurtcentra en sportverenigingen. Daarnaast vergroten we de bewustwording en voorbereiding bij inwoners, ondernemers en instellingen. Om de weerbaarheid te vergroten werken we aan aan een integrale aanpak, zoals in het coalitieakkoord is opgenomen. 4.8.2. Wat gaan we daarvoor doen? Openbare orde & veiligheid - Acties komend begrotingsjaar 01: We stellen een uitvoeringsplan op voor het vuurwerkverbod, mede op basis van de ervaringen tijdens de jaarwisseling 2026/2027 Hierbij kijken we naar mogelijkheden voor het verlenen van ontheffingen, dit is een burgemeestersbevoegdheid. We gaan hierover met de betrokken partijen (politie, vergunningverlening, handhaving, verenigingen en stichtingen) in gesprek en betrekken hun inbreng bij de voorbereiding van het plan van aanpak voor de jaarwisseling 2027-2028. 02: Uitvoeren van het actieplan Weerbare Samenleving, waaronder de voorbereiding van noodsteunpunten, mede op basis van advies en financiering Rijk Het kernteam Weerbare Samenleving werkt in 2026 aan een actieplan. Vanuit verschillende disciplines brengen we de benodigde maatregelen en inzet in beeld. Zo ontwikkelen we een gezamenlijke aanpak om de crisisbestendigheid van onze organisatie en samenleving te vergroten en inwoners goed te informeren.

De gemeente Enschede is pilotgemeente in deze en test dit jaar de noodsteunpunten de Magneet en het Kompas. Verbonden partijen betrokken bij programma (nadere toelichtingen in paragraaf 5.6 verbonden partijen): 1. Veiligheidsregio Twente 2. Samen Twente 3. Euregio In onderstaande tabel is voor dit programma weergegeven welke beleidsnota’s en raadsvoorstellen naar verwachting in het komende begrotingsjaar aan de raad worden voorgelegd en welk type kaderstelling daarbij hoort. De indeling in actieve (A), passieve-plus (B) of passieve (C) kaderstelling maakt inzichtelijk hoe en wanneer de raad wordt betrokken bij beleidsvorming. In de leeswijzer is een toelichting opgenomen op de betekenis van categorie A/B/C voorstellen. Op basis van deze overzichten wordt de Bestuurlijke Termijn Agenda voor komend begrotingsjaar opgesteld. Openbare orde & veiligheid - Beleidsnota’s en raadsvoorstellen komend begrotingsjaar Beleidsveld Onderwerp A/B/C Voorstel Participatie (Ja/Nee) Veiligheid Evaluatie aanpak woonoverlast B Ja Veiligheid Actieplan weerbare samenleving B Ja 4.8.3. Wat mag het kosten? De budgetten voor het programma Openbare Orde en Veiligheid blijven over de meerjarenperiode grotendeels stabiel. De inzet op veiligheid, maatschappelijke ontwikkelingen, bevolkingsgroei en loon en prijsstijgingen zorgen voor enige groei.

Het programma bestaat vooral uit structurele en wettelijke taken, waardoor de financiële ontwikkeling beperkt schommelt. Binnen het taakveld Openbare Orde en Veiligheid dalen de budgetten. Dit komt vooral door het aflopen van tijdelijke financiering, zoals de subsidie Preventie met Gezag na 2029 en incidentele inkomsten voor het RIEC-ON (Regionaal Informatie en Expertise Centrum Oost Nederland) vanaf 2027. De gemeente Enschede is beheerorganisatie van het RIEC-ON, daarmee lopen de budgetten van RIEC-ON mee in de gemeentelijke begroting. De middelen voor het amendement Woonoverlast worden vanaf 2028 structureel opgenomen in de begroting. De budgetten binnen het taakveld Crisisbeheersing en brandweer stijgen vanaf 2027. Deze ontwikkeling hangt voornamelijk samen met de gemeentelijke bijdrage aan de Veiligheidsregio Twente. Naast de reguliere loon- en prijscompensatie is het budget structureel verhoogd, omdat de verbonden partijen uitgingen van een hoger compensatiepercentage.

Openbare orde & veiligheid | Rekening | Begroting Taakvelden (x1.000 euro) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1.1 Crisisbeheersing en Brandweer | 16.706 | 15.912 | 17.431 | 17.431 | 17.431 | 17.431 1.2 Openbare orde en Veiligheid | 12.510 | 15.465 | 14.734 | 14.394 | 14.394 | 12.627 Totaal lasten | 29.216 | 31.376 | 32.165 | 31.825 | 31.825 | 30.058 1.2 Openbare orde en Veiligheid | -8.123 | -10.018 | -9.107 | -9.107 | -9.107 | -7.340 Totaal Baten | -8.123 | -10.018 | -9.107 | -9.107 | -9.107 | -7.340 Saldo baten en lasten | 21.093 | 21.358 | 23.059 | 22.719 | 22.719 | 22.719 Stortingen reserves | 0 | 796 | 0 | 0 | 0 | 0 Onttrekkingen reserves | -126 | -164 | -174 | 0 | 0 | 0 Reservemutaties | -126 | 632 | -174 | 0 | 0 | 0 Resultaat | 20.967 | 21.990 | 22.885 | 22.719 | 22.719 | 22.719 blz. 66 (van 163) blz. 67 (van 163) 4.9. Dienstverlening, bestuur & organisatie Binnen dit programma wordt gewerkt aan een goed functionerende gemeentelijke organisatie en een betrouwbare, toegankelijke dienstverlening aan inwoners en partners. Het programma omvat bestuur, dienstverlening en ondersteuning van de organisatie. Strategiewiel Dit programma draagt bij aan een open, toegankelijke en toekomstbestendige gemeente. Een betrouwbare overheid en goede dienstverlening zijn randvoorwaardelijk voor het realiseren van de maatschappelijke opgaven van de stad.

Daarom zetten we in op begrijpelijke dienstverlening, een transparant bestuur, actieve participatie van inwoners en een sterke organisatie. Daarmee geven we invulling aan de strategische opgave Open Enschede en ondersteunen we de doelen Samen Leven & Zorgen, Kansrijk Opgroeien en Prettig & Veilig Wonen, doordat inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners kunnen rekenen op een goed functionerende overheid. Deze inzet sluit aan bij de ambities uit het coalitieakkoord op het gebied van dienstverlening, inwonersparticipatie, digitalisering, samenwerking en een sterke uitvoeringskracht van de gemeentelijke organisatie. 4.9.1. Wat willen we bereiken? De inzet richt zich op het verbeteren van de dienstverlening, het versterken van de uitvoeringskracht en het zorgen voor een efficiënte en toekomstbestendige organisatie. Dit programma ondersteunt alle thema’s uit het strategiewiel en draagt in het bijzonder bij aan een open Enschede, waarin transparantie, samenwerking en responsiviteit centraal staan. De rol van dit programma is faciliterend. Het vormt de basis die nodig is om de ambities uit de andere programma’s daadwerkelijk te realiseren. Dienstverlening De kernwaarden van onze dienstverleningsvisie zijn Benaderbaar, Betrokken en Betrouwbaar. Vanuit deze visie versterken we de manier waarop inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners contact hebben met de gemeente.

Dat doen we op verschillende manieren. We werken aan begrijpelijke en toegankelijke dienstverlening die beter aansluit bij de behoeften van inwoners. De Wet open overheid draagt eraan bij dat informatie beter beschikbaar komt. We breiden de actieve openbaarmaking verder uit en professionaliseren de afhandeling van Woo-verzoeken. Tegelijkertijd zien we dat het groeiende aantal verzoeken de druk op de organisatie vergroot. We bereiden ons voor op de invoering van de nieuwe Archiefwet en zorgen ervoor dat overheidsinformatie duurzaam toegankelijk, beschikbaar en betrouwbaar blijft. Daarmee ondersteunen we transparantie, goed onderbouwde besluiten en het lerend vermogen van de organisatie. Ook in de digitale dienstverlening zetten we stappen. Met zaakgericht werken en de mogelijkheden van het dienstverleningsplatform PodiumD richten we processen slimmer en gebruiksvriendelijker in. Daarbij benutten we data, artificiële intelligentie en andere digitale hulpmiddelen op een verantwoorde manier, terwijl de menselijke maat centraal blijft staan. Daarnaast blijven we investeren in de digitale toegankelijkheid van websites en applicaties, zodat onze dienstverlening voor iedereen bereikbaar blijft. Betrouwbare gegevens vormen een belangrijke basis voor goede dienstverlening. Daarom investeren we in de kwaliteit van de Basisregistratie Personen en in zorgvuldig gegevensbeheer.

Inwoners kunnen rekenen op tijdige en betrouwbare afhandeling van aanvragen voor identiteitsdocumenten. blz. 68 (van 163) Ook zorgen we voor een toegankelijke, transparante en zorgvuldige uitvoering van verkiezingen. Daarmee dragen we bij aan het vertrouwen van inwoners in het democratisch proces en in de overheid. Tot slot werken we aan een toekomstbestendige informatievoorziening. Met de uitvoering van de geo - visie vergroten we de toegankelijkheid en het gebruik van geo-informatie en ondersteunen we datagedreven en gebiedsgericht werken. Open Enschede De komende vier jaar bouwen we verder aan een open, betrouwbaar en zichtbaar bestuur dat inwoners centraal stelt. We werken vanuit de menselijke maat, met aandacht voor wat inwoners nodig hebben en met begrijpelijke communicatie, goede dienstverlening en passende oplossingen waar standaardregels tekortschieten. We betrekken inwoners vroegtijdig bij plannen en ontwikkelingen, maken keuzes transparant en leggen helder uit hoe besluiten tot stand komen. Zo versterken we het vertrouwen in de gemeente en zorgen we dat inwoners zich gehoord, gezien en serieus genomen voelen. Bestuur en Participatie We versterken de samenwerking met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, onderwijsinstellingen en andere overheden.

Daarbij geven we meer ruimte aan initiatieven uit de samenleving, stimuleren we participatie in verschillende vormen en versterken we wijkgericht werken. Tegelijkertijd nemen we als grootste stad van Overijssel onze verantwoordelijkheid in Twente, richting provincie, Rijk, Europa en onze Duitse partners. Door samen te werken vanuit gedeeld eigenaarschap en gezamenlijke agenda's vergroten we de slagkracht van Enschede en realiseren we onze maatschappelijke opgaven beter en sneller. Wij intensiveren op basis van het coalitieakkoord de inzet op Public Affairs /lobby. Met deze externe belangenbehartiging hopen we nog meer van onze ambities te realiseren. Daarbij gaat het om het koppelen van langjarige doelen/opgaven vanuit de gemeente aan mogelijkheden /kansen binnen de verschillende plannen van de provincie, het Rijk en Brussel. Om dit goed te kunnen doen is het noodzakelijk om focus aan te brengen door het aanwijzen kernlobbythema’s, scherp te stellen hoe Enschede zich profileert (welke stad willen we zijn) en met welke partners we ons en hun doelen dichterbij kunnen brengen. Organisatie Om de ambities van de gemeente Enschede te realiseren is een sterke, betrouwbare en toekomstbestendige organisatie nodig. Dat vraagt om goede ondersteuning, heldere processen, betrouwbare informatie, rechtmatige besluitvorming en een doelmatige inzet van m iddelen.

Dit is een belangrijke basis voor de uitvoering van de maatschappelijke opgaven van de stad. We versterken en professionaliseren het informatiebeheer binnen de organisatie. We werken aan een betere ordening en vindbaarheid van informatie en aan duidelijke afspraken over bewaartermijnen, eigenaarschap en kwaliteit. Daarmee zorgen we ervoor dat medewerkers kunnen beschikken over betrouwbare en actuele informatie en dat bestuur en organisatie beter kunnen sturen, verantwoorden en leren. Goed informatiebeheer is niet alleen noodzakelijk om te voldoen aan wet - en regelgeving, maar vormt ook een belangrijke basis voor een professionele, transparante en betrouwbare gemeentelijke organisatie. Informatieveiligheid is een blijvende randvoorwaarde voor een betrouwbare gemeentelijke organisatie. De afhankelijkheid van digitale systemen neemt toe en dreigingen veranderen voortdurend. Daarom blijven we investeren in veilige systemen, zorgvuldig gebruik van gegevens, bewustwording bij blz. 69 (van 163) medewerkers en continuïteit van kritieke processen. Zo beperken we risico’s en beschermen we de informatie waarmee de gemeente werkt. We zijn een innovatieve organisatie die nieuwe mogelijkheden zorgvuldig onderzoekt en toepast. Data, artificiële intelligentie en digitale hulpmiddelen zetten we in waar zij bijdragen aan sturing, optimaliseren van processen en slimmer werken.

Daarbij zijn publieke waarden zoals privacy, uitlegbaarheid, zorgvuldigheid en de menselijke maat leidend. Door innovatie blijven we wendbaar en versterken we onze uitvoeringskracht. Als betrouwbare overheid hechten we grote waarde aan juridisch zorgvuldige besluitvorming en een goede bescherming van de rechten van inwoners. We ondersteunen bestuur, leidinggevenden en medewerkers bij het nemen van begrijpelijke, rechtmatige en rechtvaardige besluiten. Bij vragen, klachten of bezwaren zorgen we voor een zorgvuldige behandeling met oog voor de menselijke maat en ruimte voor informele oplossingen waar dat mogelijk is. Goed werkgeverschap en een professionele, lerende organisatie vragen om ondersteuning van medewerkers en leidinggevenden bij hun ontwikkeling, versterking van leiderschap en een evenwichtige inzet van capaciteit. We sturen op een beheerste ontwikkeling van de formatie waarbij nieuwe capaciteitsvragen steeds worden afgewogen tegen bestaande werkzaamheden, prioriteiten en financiële ruimte. Daarmee borgen we de continuïteit, kwaliteit en uitvoeringskracht van de organisatie. Een sterke organisatie vraagt ook om goede sturing, verantwoording en inzicht in resultaten. Daarom versterken we de planning- en controlfunctie, zodat bestuur, directie en organisatie kunnen sturen op maatschappelijke opgaven, financiële ontwikkelingen en risico’s.

Betrouwbare managementinformatie en toekomstbestendige bedrijfsvoeringssystemen vormen daarbij een belangrijke basis. 4.9.2. Wat gaan we daarvoor doen? Dienstverlening, bestuur & organisatie - Acties komend begrotingsjaar 01. Uitvoeren pilot centraal Woo-kennispunt en ondersteuningsteam Evalueren het vernieuwde Woo-proces op kwaliteit, rechtmatigheid, doorlooptijden en uitvoerbaarheid en realiseren aantoonbare verbeteringen in de afhandeling van Woo-verzoeken. Verkrijgen gemeentebreed inzicht in aantallen, kwaliteit en afhandelingstermijnen van Woo-verzoeken. Publiceren meer overheidsinformatie actief conform de Woo, waardoor informatie beter vindbaar en toegankelijk is voor inwoners. Door versterking van de informatiehuishouding worden de risico’s van onvolledige dossiervorming, beperkte vindbaarheid en onvoldoende archiefbeheer verminderd, zodat de verwachte toename van Woo-verzoeken, mede als gevolg van AI, tijdig, volledig en zorgvuldig kan worden afgehandeld. 02. Public affairs strategie Er wordt gewerkt aan een strategie public affairs met een jaarplan. Dat is gebaseerd op lopende activiteiten en het nieuwe coaltieakkoord. Aan de hand van een aantal thema's worden lobbydoelen geformuleerd. Jaarlijks vindt via de reguliere IPC lijn de rapportage richting de Raad plaats over de uitvoering van de public affairs strategie.

In het voorjaar 2027 kijken we of de strategie moet worden bijgesteld dan wel het jaarprogramma bijv. op basis van(externe) ontwikkelingen. Bijvoorbeeld de uitkomst van de Provinciale verkiezingen. 03. Samen met kennisinstellingen een kennisagenda vormgeven Wij maken samen met de kennisinstellingen een kennisagenda die richting geeft aan de kennisontwikkeling rondom onze strategische opgaven. Die kennisagenda helpt ons bij het gezamenlijk werven van subsidies. 04. Actualisatie van de Duitslandagenda Eind 2026 wordt het rekenkamerrapport opgeleverd over het gevoerde Duitsland beleid. Daarnaast waren er burgemeesterswissels in Münster en Gronau en vindt er een evaluatie plaats van de MONT (Münster, Osnabrück, Twente) strategie. Mede op basis hiervan actualiseren wij de Duitslandagenda. blz. 70 (van 163) 05. Doorontwikkelen jongeren participatie De evaluatie van de pilot jongerenparticipatie wordt uitgevoerd. De uitkomst daarvan wordt meegenomen in de wijze waarop het onderdeel kan worden van de reguliere participatie(-processen). Belangrijk uitgangspunt daarbij blijft het betrekken van jongeren bij beleid, uitvoering en besluitvorming op meer structurele wijze. 06.

Actualiseren en vaststellen van het actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen Eind 2027 is het actieplan vastgesteld en is bij relevante aanbestedingen zichtbaar welke maatschappelijke eisen of wensen worden toegepast en welk resultaat daarmee wordt bereikt op het gebied van duurzaamheid, circulariteit, social return, inclusie en klimaatdoelen. 07. Uitwerken van het formatieplafond in duidelijke spelregels voor formatie, bezetting en personele groei Eind 2027 zijn duidelijke spelregels vastgesteld en beschikbaar voor formatie, bezetting en personele groei. Deze spelregels worden gebruikt bij keuzes over capaciteit, prioritering en personele ontwikkeling binnen de organisatie. 08. Verder op orde brengen van informatiebeheer In 2027 worden de digitale archivering en de governance van M365 verder ingericht en geïmplementeerd. Daarmee wordt het informatiebeheer verder op orde gebracht en toegewerkt naar naleving van onder meer de Archiefwet, Woo en Wmebv. 09. We bouwen in Dimpact-verband verder aan het interactieve en veilige dienstverleningsplatform (PodiumD) PodiumD vervangt het huidige zaaksysteem (eSuite). De vervanging van de eSuite zal in 2028 nog verder doorlopen. 10. We voeren met behulp van PodiumD gemeentebreed zaakgericht werken in We voeren gemeentebreed zaakgericht werken in met behulp van PodiumD (MijnEnschede2.0).

Hierdoor kunnen inwoners en ondernemers van alle processen met de gemeente die zaakgericht worden vormgegeven zelf de voortgang inzien en het e.e.a. regelen. Met het zaakgericht werken borgen we een organisatiebrede uniforme werkwijze die in 2027 wordt neergezet en in 2028 verder wordt geprofessionaliseerd. 11. Anticiperen op hervorming lokale publieke medialandschap Het Rijk wil het aantal lokale publieke omroepen terugbrengen van 225 naar 80. Doel is verdere professionalisering van de lokale omroepen. Dit wordt geregeld in de Wet versterking lokale publieke omroepen, die waarschijnlijk in het najaar in de Eerste Kamer wordt behandeld. Start van het nieuwe publieke mediabestel is gepland op 1 januari 2028. Gezien de subsidie van de gemeente Enschede aan de lokale publieke omroep 1Twente, anticiperen wij in 2027 op deze ontwikkelingen. Verbonden partijen betrokken bij programma (nadere toelichtingen in paragraaf 5.6 verbonden partijen): 1. Bank Nederlandse Gemeenten 2. Enexis 3. Gemeentelijk Belastingkantoor Twente 4. Voormalig Essent 5. Bestuursovereenkomst Twentse samenwerking/Twenteboard 6. Dimpact 7. Omgevingsdienst Twente In onderstaande tabel is voor dit programma weergegeven welke beleidsnota’s en raadsvoorstellen naar verwachting in het komende begrotingsjaar aan de raad worden voorgelegd en welk type kaderstelling daarbij hoort.

De indeling in actieve (A), passieve-plus (B) of passieve (C) kaderstelling maakt inzichtelijk hoe en wanneer de raad wordt betrokken bij beleidsvorming. In de leeswijzer is een toelichting opgenomen op de betekenis van categorie A/B/C voorstellen. Op basis van deze overzichten wordt de Bestuurlijke Termijn Agenda voor komend begrotingsjaar opgesteld. blz. 71 (van 163) Dienstverlening, bestuur & organisatie - Beleidsnota’s en raadsvoorstellen komend begrotingsjaar Beleidsveld Onderwerp A/B/C Voorstel Participatie (Ja/Nee) Bestuur Belastingverordeningen C Nee Bestuur Zomernota B Nee Bestuur Gemeentebegroting B Nee Bestuur Jaarrekening C Nee Bestuur Vergroten kostendekkendheid leges B Nee Bestuur Publieksbijdrage evenementen B Nee Overhead Evaluatie en borging jongerenparticipatie B Ja 4.9.3. Wat mag het kosten? De budgetten binnen het programma Dienstverlening, Bestuur en Organisatie laten over de meerjarenperiode een stijgende ontwikkeling zien. Deze ontwikkeling hangt samen met investeringen in de ondersteuning van de primaire processen en de verdere doorontwikkeling van de gemeentelijke organisatie. In 2027 ligt hierbij een belangrijk accent op de modernisering van het bedrijfsvoeringslandschap en de verdere inrichting van zaakgericht werken. Deze ontwikkelingen zijn gericht op het verbeteren van de efficiëntie, informatievoorziening en digitale dienstverlening.

Daarnaast hebben loon- en prijsontwikkelingen een structureel effect op de omvang van de budgetten. Ook wijzigingen in wet- en regelgeving en aanvullende taken voor gemeenten leiden tot een grotere inzet vanuit de organisatie. Tegelijkertijd wordt blijvend geïnvesteerd in de kwaliteit van de dienstverlening aan inwoners en ondernemers en in de verdere professionalisering en digitalisering van de bedrijfsvoering. De ontwikkeling van de budgetten laat zien dat de gemeente blijft investeren in een toekomstbestendige organisatie die kan inspelen op maatschappelijke, bestuurlijke en technologische ontwikkelingen. Een goed functionerende organisatie en toegankelijke dienstverlening vormen daarbij een belangrijke randvoorwaarde voor het realiseren van de doelstellingen binnen de verschillende gemeentelijke programma's. Voor de onderdelen Treasury, OZB-woningen en belastingen wordt verwezen naar hoofdstuk 3, Financiële hoofdlijnen, waarin deze onderwerpen nader worden toegelicht.

Dienstverlening, bestuur & | Rekening | Begroting organisatie Taakvelden (x1.000 euro) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 0.1 Bestuur | 12.988 | 8.544 | 8.942 | 8.942 | 8.942 | 8.942 0.2 Burgerzaken | 9.718 | 9.847 | 9.788 | 9.634 | 8.344 | 8.344 0.4 Overhead | 95.762 | 100.254 | 103.477 | 98.839 | 96.676 | 96.611 0.5 Treasury | 10.940 | 11.466 | 10.180 | 9.677 | 9.389 | 9.121 0.61 OZB woningen | 2.233 | 1.119 | 2.014 | 2.071 | 2.071 | 2.071 0.64 Belastingen Overig | 112 | 165 | 170 | 88 | 88 | 88 0.8 Overige baten en lasten | -9.501 | -8.094 | -8.257 | 11.769 | 30.002 | 48.214 Totaal lasten | 122.251 | 123.300 | 126.315 | 141.021 | 155.513 | 173.391 0.1 Bestuur | -204 | -250 | -92 | -92 | -92 | -92 0.2 Burgerzaken | -4.768 | -4.600 | -4.784 | -4.629 | -3.340 | -3.340 0.4 Overhead | -21.146 | -21.599 | -20.946 | -20.069 | -19.771 | -19.566 0.5 Treasury | -14.946 | -13.229 | -13.912 | -13.947 | -14.536 | -14.116 0.61 OZB woningen | -27.112 | -28.678 | -31.736 | -32.199 | -32.199 | -32.199 0.62 OZB- niet woningen | -36.970 | -35.676 | -39.179 | -39.548 | -39.548 | -39.548 0.64 Belastingen Overig | -1.481 | -1.752 | -1.903 | -958 | -958 | -958 0.7 Algemene uitkering en overige | -539.441 | -540.329 | -556.983 | -556.211 | -562.076 | -583.931 uitkeringen Gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten | -1.304 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Totaal Baten | -647.373 | -646.113 | -669.533 |

-667.653 | -672.520 | -693.749 Saldo baten en lasten | -525.121 | -522.813 | -543.218 | -526.632 | -517.007 | -520.359 Stortingen reserves | 28.057 | 20.136 | 23.506 | 18.421 | 15.153 | 20.218 Onttrekkingen reserves | -19.170 | -28.158 | -34.695 | -25.081 | -20.043 | -21.733 Reservemutaties | 8.887 | -8.022 | -11.189 | -6.660 | -4.891 | -1.515 Resultaat | -516.235 | -530.835 | -554.407 | -533.292 | -521.898 | -521.873 blz. 72 (van 163) blz. 73 (van 163) 5. Beleidsbegroting: paragrafen Dit hoofdstuk geeft inzicht in onderwerpen die dwars door de programma’s heen lopen, zoals lokale heffingen, risico’s, verbonden partijen en bedrijfsvoering. In hoofdstuk 4 bij de programma’s ligt de focus op wat we voor de stad willen bereiken en wat we daarvoor doen. In hoofdstuk 5 bij de paragrafen gaat over kaders die de raad voor het college stelt ten aanzien van beheer en uitvoering. De paragrafen vormen daarmee een dwarsdoorsnede van de begroting en bundelen informatie die anders verspreid over meerdere programma’s zou staan. Zo ontstaat een samenhangend en compleet beeld van de randvoorwaarden voor de uitvoering van beleid en de financiële positie van de gemeente. 5.1. Lokale heffingen Inleiding De lokale heffingen vormen een belangrijk onderdeel van de inkomsten van de gemeente en bestaan uit gemeentelijke belastingen, rechten en retributies.

Deze heffingen worden in belangrijke mate opgebracht door inwoners en bedrijven en bepalen daarmee mede de lokale lastendruk. Tegelijkertijd bieden zij de gemeente financiële ruimte om haar taken uit te voeren en beleidskeuzes te realiseren. Binnen de lokale heffingen maken we onderscheid tussen twee soorten: ongebonden en gebonden belastingen. Ongebonden belastingen betreffen inkomsten die vrij te besteden zijn, zoals de OZB. De raad kan deze middelen gebruiken voor alle gemeentelijke taken. Gebonden belastingen zijn gekoppeld aan een specifieke taak, zoals afvalinzameling of riolering. Deze inkomsten mogen alleen daarvoor worden gebruikt. Type belastingen Voorbeelden Ongebonden belastingen (vrij besteedbaar) Onroerendezaakbelasting, Parkeerbelasting, Precariobelasting, Reclamebelasting, Toeristenbelasting, Hondenbelasting Gebonden belastingen (gekoppeld aan taak) Afvalstoffenheffing, Riool- en waterzorgheffing, Leges en Rechten, Bijdrage Bedrijven Investering Zone De begroting bevat de beleidsvoornemens voor de lokale heffingen. De uiteindelijke tarieven worden daarna uitgewerkt en door de gemeenteraad vastgesteld in de belastingverordeningen in december, voorafgaand aan het begrotingsjaar. Baten lokale heffingen Hieronder is opgenomen welke baten wordt begroot voor de lokale heffingen.

Baten lokale heffingen | Realisatie | Realisatie | Raming | Raming (x 1.000 euro) | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 OZB woningen | 24.468 | 27.112 | 28.015 | 31.736 OZB eigenaar niet-woningen | 18.662 | 21.552 | 21.240 | 22.972 OZB gebruiker niet-woningen | 13.186 | 15.418 | 15.071 | 16.206 1. Onroerendezaakbelasting (OZB) | 56.316 | 64.082 | 64.326 | 70.914 Hondenbelastingen | 913 | 893 | 910 | 945 Precariobelastingen | 425 | 422 | 449 | 466 Toeristenbelasting | 913 | 890 | 936 | 1.037 Reclamebelasting | 197 | 215 | 392 | 392 2. Overige belastingen | 2.448 | 2.420 | 2.687 | 2.840 Kort parkeren, garages, abonnementen en | 9.709 | 10.049 | 10.293 | 10.467 Vrijuitrijkaarten (niet fiscaal) Fiscale vergunningen | 704 | 1.102 | 921 | 1.149 Fiscaal straat- en terreinenparkeren | 3.995 | 3.895 | 4.165 | 4.247 Fiscalisering (naheffing) | 1.114 | 867 | 939 | 940 3. Parkeren | 15.522 | 15.913 | 16.318 | 16.803 Afvalstoffenheffing (netto) | 18.904 | 19.920 | 19.440 | 20.963 Rioolheffing (netto) | 20.360 | 20.634 | 21.564 | 22.309 4.

Afval en riolering (gebonden | 39.264 | 40.554 | 40.482 | 43.272 heffingen) Huwelijk en geregistreerd partnerschap | 174 | 242 | 238 | 247 Legitimatie- en reisdocumenten en | 3.285 | 3.737 | 3.723* | 3.881 rijbewijzen Uittreksel Burgerlijke stand | 69 | 53 | 48 | 53 Verstrekken inlichtingen BRP | 108 | 110 | 126 | 98 Overige publiekszaken (VOG, Naturalisatie | 443 | 447 | 403 | 416 etc.) 5. Publieksdiensten (leges burgerzaken) | 4.079 | 4.589 | 4.538 | 4.695 Leges telecommunicatie | 339 | 302 | 497 | 397 Vergunningen | 4.567 | 4.618 | 4.578 | 5.088 Begraafrechten (exclusief onderhoud | 537 | 629 | 615 | 630 gedenkparken) Havengelden | 50 | 57 | 40 | 41 6. Overige rechten, retributies en leges | 5.493 | 5.606 | 5.730 | 6.156 Totaal | 123.122 | 133.164 | 134.081 | 144.680 * Deze raming is gecorrigeerd ten opzichte van de gemeentebegroting 2026. Door een presentatiefout was een foutieve raming weergegeven. Beleid ten aanzien van lokale heffingen in 2027 Algemeen Het uitgangspunt voor de lokale belastingen is dat tarieven jaarlijks worden aangepast aan de inflatie. Daarbij wordt gekeken naar de gemiddelde inflatie over meerdere jaren, om grote schommelingen in blz. 74 (van 163) blz. 75 (van 163) tarieven te voorkomen. Voor heffingen waar het Rijk tarieven vaststelt of maximeert, volgt de gemeente deze wettelijke kaders.

Voor heffingen die gekoppeld zijn aan een specifieke taak, zoals afval en riolering, geldt als uitgangspunt dat de kosten zoveel mogelijk worden gedekt door de opbrengsten (100% kostendekkendheid). Hiermee betalen gebruikers in principe voor de kosten die de gemeente voor die taak maakt. Op onderdelen zijn keuzes gemaakt die afwijken van deze algemene lijn. Deze worden hieronder toegelicht. Onroerendezaakbelasting (OZB) De OZB is een belangrijke algemene belasting voor de gemeente. De baten zijn vrij besteedbaar en dragen bij aan de financiering van gemeentelijke voorzieningen. De gemeente begroot het totale bedrag dat ze jaarlijks op wil halen met OZB. Vervolgens wordt op basis van de waarde van woningen en bedrijfspanden bepaald welk tarief passend is om deze baten te realiseren. Bij stijging of daling van de gemiddelde WOZ waarden van woningen en bedrijfspanden past de gemeente het tarief dus aan, zodat de totale baten zich ontwikkelen volgens de vastgestelde financiële kaders. De gemeenteraad stelt de tarieven jaarlijks vast. Voor 2027 wordt de OZB verhoogd met een gemiddelde inflatiecorrectie over een periode van vier jaar (3,5%). Daarnaast is in het coalitieakkoord 2026-2029 voor 2027 een investeringsgerichte OZB-aanpassing van 4,0 mln euro opgenomen. Deze laatste is naar verhouding verdeeld over de drie OZB-categorieën.

Parkeerbelasting Met de parkeerbelasting stuurt de gemeente op het gebruik van de openbare ruimte en de bereikbaarheid van de stad. De opbrengsten maken onderdeel uit van de algemene middelen. De tarieven en systematiek zijn gericht op het reguleren van parkeerdruk en het stimuleren van gewenste vormen van mobiliteit. Aanpassingen in tarieven of zones kunnen zowel een financieel effect hebben als bijdragen aan beleidsdoelen op het gebied van mobiliteit en leefbaarheid. Overeenkomstig de Parkeervisie 2030 worden de parkeertarieven jaarlijks geïndexeerd op basis van de inflatiecorrectie voor prijs. Voor het komende jaar wordt uitgegaan van een indexatie van 2,1%. Hondenbelasting De hondenbelasting is een algemene belasting voor het houden van honden. De opbrengst is vrij besteedbaar en maakt onderdeel uit van de algemene middelen. De hoogte van het tarief en eventuele kwijtschelding worden jaarlijks door de raad vastgesteld. Voor komend jaar wordt gerekend met een indexatie van 3,5%. Conform het coalitieakkoord wordt de hondenbelasting met ingang van 2028 afgeschaft. De hiermee samenhangende derving van inkomsten is verwerkt in het meerjarig financiële kader van deze begroting. Precariobelasting De precariobelasting wordt geheven voor het gebruik van gemeentegrond, bijvoorbeeld voor objecten op, boven of onder de openbare ruimte.

Deze belasting levert een bijdrage aan de algemene middelen. De mogelijkheden voor het heffen van precariobelasting zijn deels beperkt door landelijke wetgeving, waardoor de beleidsruimte van de gemeente afneemt. Voor 2027 wordt een indexatie toegepast van 3,5%. Toeristenbelasting De toeristenbelasting wordt geheven voor overnachtingen van bezoekers die niet in de gemeente wonen. Hiermee dragen bezoekers bij aan de voorzieningen waar zij gebruik van maken. In het kader van de financiële opgave is besloten de toeristenbelasting de komende jaren te verhogen. Daarmee wordt een extra bijdrage gevraagd van bezoekers aan de stad. De opbrengst komt ten goede aan het voorzieningenniveau in de stad. Voor 2027 wordt een indexatie van 3,5% toegepast. blz. 76 (van 163) Riool- en waterzorgheffing De gemeente werkt aan een bredere invulling van haar watertaken, zoals het omgaan met wateroverlast en droogte. Daarom wordt de huidige rioolheffing doorontwikkeld richting een riool - en waterzorgheffing. Hiermee sluiten de benaming en systematiek beter aan bij de taken die de gemeente uitvoert. Het uitgangspunt blijft dat deze heffing 100% kostendekkend is. De ontwikkeling van het tarief is gebaseerd op het vastgestelde Water- en Klimaatadaptatieplan.

Voor komend jaar stijgt de riool- en waterzorgheffing met 3,1% (2,1% inflatie en 1% onvoorzien externe factoren), inclusief loon- en prijscompensatie. Afvalstoffenheffing De gemeente werkt met tariefdifferentiatie (diftar) op basis van een vast tarief en een variabel tarief. Daarbij betaalt elk huishouden een vast bedrag met een opslag al naar gelang de grootte van de restcontainer en het aantal aanbiedingen. Dit betekent dat de hoogte van de heffing mede wordt bepaald door het gebruik. Het definitieve tarief voor komend jaar wordt in december in de raad vastgesteld. Invoering Publieksbijdrage evenementen (vermakelijkhedenretributie) Omdat er veel komt kijken om een evenement soepel en veilig te laten verlopen, onderzoekt het college de mogelijkheid om vermakelijkhedenretributie in te voeren. Vermakelijkhedenretributie is een fiscaal instrument om een deel van de kosten die een gemeente maakt voor het mogelijk maken van evenementen te verhalen op de organisator daarvan. Het onderzoek richt zich op grote evenementen met ticketverkoop. Belangrijke aandachtspunten zijn de uitvoerbaarheid en het gelijkheidsbeginsel. Leges vallend onder de fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning (product Vergunnen) Voor 2027 wordt uitgegaan van een lager aantal bouwaanvragen dan in de voorgaande jaren.

Omdat bouwactiviteiten een groot aandeel vormen in de totale legesopbrengsten, kunnen beperkte afwijkingen in het aantal aanvragen een substantieel effect hebben op de gerealiseerde opbrengsten. Belangrijke onzekerheden daarbij zijn de economische ontwikkelingen, stikstofgerelateerde regelgeving, de aanhoudende krapte en prijsontwikkeling in de bouwsector en de gevolgen van netcongestie voor bouw- en ontwikkelprojecten. De tarieven voor leges fysieke leefomgeving worden in 2027 met circa 11% verhoogd. Deze stijging hangt samen met de hogere uitvoeringskosten als gevolg van de invoering van de Omgevingswet (Ow) en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb). Uitgangspunt is een zo hoog mogelijke kostendekkendheid (maximaal 100%) binnen de wettelijke kaders voor legesheffing. Naast de reguliere loon- en prijsindexatie is sprake van een actualisatie van de geraamde ureninzet, de gehanteerde uurtarieven en de toerekening van indirecte kosten. De geraamde legesopbrengst bedraagt in 2027 5,09 miljoen euro. Dit is hoger ten opzichte van 2026 door de prijsstijging terwijl het aantal aanvragen lager is. De geraamde kostendekkendheid komt in 2027 uit op 92%. Woonlastenontwikkeling Op basis van het beleid voor lokale belastingen kan inzicht worden gegeven in ontwikkeling van de gemeentelijke woonlasten.

Het gaat dan om de optelling van OZB, afvalstoffenheffing en riool - en waterzorgheffing. Dit zijn de lokale heffingen waar vrijwel iedere huishouden jaarlijks mee te maken heeft. Deze lasten worden jaarlijks vergeleken tussen gemeenten, onder andere via de Atlas van lokale lasten van het COELO. Woonlastenontwikkeling (euro) | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 OZB Eigenaar woning | 417 | 455 | 473 | 515 | 533 | 552 | 571 Afvalstoffenheffing (meerpersoons) | 321 | 315 | 323 | 323* | 323* | 323* | 323* Rioolheffing | 292 | 292 | 301 | 311 | 319 | 327 | 336 Totaal | 1.030 | 1.062 | 1.097 | 1.149 | 1.175 | 1.202 | 1.230 Ontwikkeling woonlasten (%) | 5,1 | 3,1 | 3,3 | 4,7 | 2,2 | 2,3 | 2,3 *Dit zijn voorlopige tarieven. Definitieve tarieven worden in de verordening op de heffing en invordering van reinigingsheffing in december, voorafgaand aan het nieuwe begrotingsjaar, door de gemeenteraad vastgesteld. In onderstaande tabel zijn de woonlasten in Enschede afgezet tegen die van andere Twentse gemeenten, Overijssel en Nederland. Hierbij wordt vergeleken voor het vorige en lopende jaar. De gegevens voor het komende jaar voor andere gemeenten zijn nog niet beschikbaar.

Lokale lasten gemeente | Eén persoons huishouden | Meer persoons huishouden (euro per jaar) | 2025 | 2026 | Mutatie | 2025 | 2026 | Mutatie % | % Almelo | 1.022 | 1.032 | 1,0 | 1.069 | 1.080 | 1,1 Borne | 1.034 | 1.084 | 4,8 | 1.070 | 1.129 | 5,5 Dinkelland | 942 | 966 | 2,5 | 972 | 994 | 2,4 Enschede | 1.033 | 1.059 | 2,5 | 1.062 | 1.097 | 3,3 Haaksbergen | 1.125 | 1.137 | 1,1 | 1.125 | 1.137 | 1,1 Hellendoorn | 1.007 | 998 | -0,9 | 1.007 | 1.035 | 2,8 Hengelo | 960 | 1.004 | 4,6 | 996 | 1.042 | 4,6 Hof van Twente | 1.067 | 1.056 | -1,0 | 1.096 | 1.085 | -1,0 Losser | 1.052 | 1.088 | 3,4 | 1.084 | 1.122 | 3,5 Oldenzaal | 975 | 1.002 | 2,8 | 1.009 | 1.046 | 3,7 Rijssen-Holten | 719 | 734 | 2,0 | 767 | 779 | 1,5 Tubbergen | 969 | 1.028 | 6,1 | 992 | 1.052 | 6,1 Twenterand | 951 | 964 | 1,4 | 990 | 999 | 0,9 Wierden | 1.010 | 1.041 | 3,1 | 1.037 | 1.070 | 3,1 Overijssel | 945 | 972 | 2,9 | 979 | 1.009 | 3,1 Nederland | 964 | 1.000 | 3,7 | 1.053 | 1.095 | 4,0 Kwijtschelden van lokale heffingen Als inwoners door financiële omstandigheden niet in staat zijn lokale heffingen te betalen, kan kwijtschelding worden verleend. De wettelijke kaders hiervoor worden door het Rijk bepaald. De gemeente Enschede hanteert de maximale kwijtscheldingsnorm (100%-norm).

Dit betekent dat huishoudens met een inkomen op bijstandsniveau in beginsel voor kwijtschelding in aanmerking komen, waarbij ook wordt getoetst op het aanwezige vermogen. Om de administratieve lasten voor inwoners te beperken, wordt een groot deel van de kwijtscheldingen geautomatiseerd beoordeeld. De gemeente biedt kwijtschelding met name voor heffingen die direct samenhangen met de woonlasten, zoals de afvalstoffenheffing en rioolheffing. De omvang van de kwijtscheldingen heeft effect op de tarieven, omdat deze kosten worden opgevangen binnen het geheel van de heffingen. blz. 77 (van 163) Heffingsoort (x 1.000 euro) | Raming 2025 | Realisatie | Raming 2026 | Raming 2027 2025 OZB | 0 | 0 | 0 | 0 Afvalstoffenheffing | 2.112 | 2.005 | 2.112 | 2.040 Riool- en waterontheffing | 2.825 | 2.113 | 2.007 | 2.843 Totaal kwijtscheldingen | 4.937 | 4.118 | 4.119 | 4.883 Toerekening overhead, kwijtschelding en kostendekkendheid In onderstaande tabel wordt inzicht gegeven in de toerekening van lasten en overhead aan heffingen. Tegenover die lasten staan de baten die de gemeente realiseert uit het opleggen van lokale belastingen. Inwoners die een laag inkomen hebben kunnen kwijtschelding aanvragen voor afvalstoffenheffing, onroerendezaakbelasting (OZB) en/of rioolheffing. Met het totaal van de lasten en de te realiseren baten kan de kostendekkendheid worden berekend.

Heffingsoort (x1.000 | Lasten | Baten na kwijtschelding | Kostendekkendheid euro) | Direct | Overhead | BTW | Totaal | Heffingen | Overig | Totaal Afvalstoffenheffing | 20.057 | 267 | 3.576 | 23.900 | 20.963 | 2.937 | 23.900 | 100% (afvalstoffenverordening) Rioolheffing | 20.788 | 780 | 741 | 22.309 | 25.152 | -2.843 | 22.309 | 100% Begraafplaatsrechten | 1.156 | 0 | 156 | 1.312 | 643 | 73 | 716 | 55% (exclusief onderhoud gedenkparken) Totaal Heffingen | 42.001 | 1.047 | 4.473 | 47.521 | 46.758 | 167 | 46.925 | 99% Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing valt (gesaldeerd) uiteen in de volgende taakvelden: • 7.3 Afval: -2.165.000 euro; • 0.4 Ondersteuning: 267.000 euro; • 2.1 Verkeer en vervoer: -142.000 euro; • 6.3 Inkomensregelingen: 2.040.000 euro. Hieronder worden ook de lasten en toerekening van overhead aan leges inzichtelijk gemaakt. Daarbij wordt op basis van de totale lasten en baten ook de kostendekkendheid op begrotingsbasis getoond. blz.

78 (van 163) Legesverordening | Lasten | Baten na kwijtschelding | Kostendekkendheid (x1.000 euro) | Direct | Overhead | BTW | Totaal | Heffingen | Overig | Totaal Titel 1 - Algemene dienstverlening 1.1 Burgerlijke stand | 240 | 99 | 0 | 339 | 300 | 0 | 300 | 88% 1.2 Reisdocumenten | 2.480 | 671 | 0 | 3.151 | 3.118 | 0 | 3.118 | 99% 1.3 Rijbewijzen | 441 | 163 | 0 | 604 | 763 | 0 | 763 | 126% 1.4 Verstrekkingen uit | 53 | 37 | 0 | 90 | 175 | 0 | 175 | 195% de Basisadministratie Persoonsgegevens 1.5 Overige | 368 | 0 | 0 | 413 | 404 | 0 | 404 | 98% publiekszaken 1.9 Bijzondere wetten, | 5 | 4 | 0 | 9 | 9 | 0 | 9 | 106% Leegstandswet 1.9 Bijzondere wetten, | 10 | 2 | 0 | 11 | 11 | 0 | 11 | 98% Wet op de kansspelen 1.9 Bijzondere wetten, | 397 | 0 | 0 | 397 | 397 | 0 | 397 | 100% Telecommunicatiewet 1.9 Bijzondere wetten, | 6 | 2 | 0 | 8 | 17 | 0 | 17 | 213% Wegenverkeerswet 1.10 Bijzondere | 55 | 25 | 1 | 80 | 100 | 0 | 100 | 125% wetten, Diversen 1.15 Haven | 339 | 0 | 0 | 339 | 41 | 0 | 41 | 12% Totaal titel 1 | 4.394 | 1.003 | 1 | 5.441 | 5.335 | 0 | 5.335 | 98% Titel 2 - Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving/omgevingsvergunningen 2.2 Beoordeling | 451 | 63 | 11 | 526 | 106 | 0 | 106 | 20% conceptaanvraag 2.3 t/m 2.12 | 3.549 | 432 | 35 | 4.016 | 4.628 | 0 | 4.628 | 115% Omgevingsvergunning Totaal titel 2 | 4.000 | 495 | 46 | 4.542 | 4.734 | 0 | 4.734 | 104%

Titel 3 - Europese dienstenrichtlijn 3.1 Horeca | 256 | 40 | 0 | 296 | 122 | 0 | 122 | 41% 3.2 Seksbedrijven | 15 | 3 | 0 | 18 | 11 | 0 | 11 | 62% 3.3 Winkeltijdenwet | 9 | 2 | 0 | 11 | 3 | 0 | 3 | 27% 3.4 Evenementen | 395 | 98 | 2 | 496 | 52 | 0 | 52 | 10% 3.5 Standplaatsen | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 100% 3.6 Huisvestingswet | 56 | 16 | 0 | 72 | 30 | 0 | 30 | 41% Totaal titel 3 | 731 | 159 | 2 | 893 | 218 | 0 | 218 | 24% Totaal | 9.125 | 1.657 | 49 | 10.876 | 10.287 | 0 | 10.287 | 95% Leges algemene Dienstverlening De leges algemene dienstverlening bestaat voor het grootste deel uit het taakveld 0.2 Burgerzaken. Circa 82% van de inkomsten uit leges komen voort uit het verstrekken van paspoorten, ID kaarten en rijbewijzen. De leges hiervoor zijn door het rijk gemaximaliseerd. blz. 79 (van 163) blz. 80 (van 163) 5.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Een gezonde financiële positie is noodzakelijk om als gemeente onze ambities te kunnen realiseren. Investeringen in de stad en het uitvoeren van beleid brengen onvermijdelijk risico’s met zich mee. Goed risicomanagement en een voldoende robuuste financiële positie zorgen ervoor dat de gemeente deze risico’s bewust kan afwegen en eventuele tegenvallers kan opvangen, zonder dat dit direct ten koste gaat van de uitvoering van beleid.

De afspraken die hiervoor in Enschede zijn gemaakt zijn opgenomen in de nota risicomanagement en weerbaarheid. De financiële conditie van de gemeente beoordelen we niet op één kengetal, maar op basis van een samenhangende analyse van meerdere financiële kengetallen. Hiermee ontstaat een breder beeld van de weerbaarheid van de gemeente Enschede en haar vermogen om risico’s op te vangen. De weerstandsratio vormt daarin een belangrijk kengetal en geeft specifiek inzicht in de mate waarin de beschikbare buffers voldoende zijn om financiële risico’s af te dekken. Hierna volgt een nadere toelichting op de financiële positie en weerstandsratio. Financiële positie De financiële positie van de gemeente beoordelen we aan de hand van een aantal kengetallen. Dit zijn meetpunten die inzicht geven in bijvoorbeeld de hoogte van schulden, de beschikbare reserves, de ruimte in de begroting en de belastingdruk. Geen enkel kengetal geeft op zichzelf een volledig beeld. Door deze kengetallen in samenhang te bekijken, ontstaat een totaalbeeld van hoe de gemeente er financieel voorstaat en in hoeverre zij tegenvallers kan opvangen. Op basis van deze financiële kengetallen staat Enschede er op dit moment financieel gezien solide voor. Er zijn voldoende buffers om tegenvallers op te vangen. De schulden zijn laag. De solvabiliteitsratio is voldoende op niveau.

Er zijn nauwelijks risico’s op grondposities. Het investeringsniveau is weer op peil gebracht en ligt zelfs aan de hoge kant. De structurele baten en lasten zijn met elkaar in balans. Wel ligt de belastingdruk nog boven gemiddeld, waarbij wordt opgemerkt dat deze de afgelopen jaren is afgenomen door terughoudend om te gaan met lastenverzwaring. Wel dreigt de weerstandsratio vanaf 2030 onder de ondergrens uit te komen van de door de raad vastgestelde norm (>1,0 is goed, 0,8 tot 1,0 is matig, <0,8 is onvoldoende). Dit wordt ook veroorzaakt doordat er vanaf 2028 een risico is opgenomen dat het Rijk de afspraken over het zwaarwegende advies van de Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd niet nakomt. Op dit moment is het niet opportuun om daar al op bij te sturen. We volgen met veel interesse de uitkomsten van commissie-Van Ark en gaan naar aanleiding daarvan nader in gesprek met het Rijk.

Financiële kengetallen | Signalering* | Rek | Begroting Onvoldoende | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1A | Netto schuldquote | > 130% | 19% | 37% | 41% | 49% | 52% | 47% 1B | Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle | 18% | 35% | 35% | 40% | 49% | 51% verstrekte leningen 2 | Solvabiliteitsratio | < 20% | 37% | 27% | 28% | 27% | 28% | 29% 3 | Grondexploitatie | > 35% | 0% | 1% | 2% | 2% | 2% | 1% 4 | Netto investeringsquote | <0% of >5 % | 1,3% | 4,1% | 6,5% | 7,8% | 7,8% | 4,6% 5 | Structurele exploitatieruimte | < 0% | 3,0% | 0,1% | 0,3% | 0,4% | 0,3% | 0,7% 6 | Belastingcapaciteit | > 105 % | 107% | 104% | 105% | 104% | 102% | 101% 7 | Weerstandsratio | < 0,8 | 1,79 | 1,71 | 1,49 | 1,21 | 1,01 | 0,88 * Signaleringswaarden conform nota weerstandsvermogen en risicomanagement. Er is geen sprake van harde normen per kengetal. Het oordeel over de financiële positie wordt gebaseerd op de samenhang tussen kengetallen. Hierna worden de individuele financiële kengetallen van nadere toelichting voorzien. Netto schuldquote De netto schuldquote laat zien hoe groot de schulden van de gemeente zijn in verhouding tot wat we jaarlijks aan inkomsten hebben. Dit geeft een beeld van hoeveel ruimte er in de begroting nodig is om rente en aflossingen te betalen.

Omdat de gemeente ook geld uitleent, wordt dit kengetal zowel mét als zonder deze uitgeleende leningen berekend, zodat duidelijk is welk deel van de schuld echt bij de gemeente zelf ligt. In de afgelopen jaren is de netto schuldquote gedaald. Dat komt doordat schulden zijn afgelost en de inkomsten zijn toegenomen. Het beleid van de afgelopen jaren om schulden af te bouwen maakt dat in de begroting meer ruimte beschikbaar is om andere lasten op te vangen. De komende jaren loopt de schuldquote naar verwachting weer iets op door nieuwe investeringen, maar blijft deze ruim onder de landelijke grenswaarde van 130%. blz. 81 (van 163) blz. 82 (van 163) Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio laat zien welk deel van het bezit van de gemeente met eigen geld is gefinancierd en welk deel met geleend geld. Hoe hoger dit percentage, hoe groter de financiële buffer en hoe beter de gemeente in staat is om op langere termijn aan haar verplichtingen te voldoen. Tegelijk betekent een hoge solvabiliteit ook dat er veel geld in reserves zit dat niet direct wordt besteed. Na de afwaarderingen op grondposities in 2012 is jarenlang gewerkt aan het versterken van deze buffer. Dat heeft ertoe geleid dat de solvabiliteitsratio nu weer op een goed niveau ligt.

De komende jaren neemt deze naar verwachting weer iets af door druk op de begroting, maar vanaf 2026 stabiliseert dit door de voorgenomen maatregelen om de begroting structureel in balans te brengen. Kengetal grondexploitatie Dit kengetal laat zien hoe groot de grondpositie van de gemeente is in verhouding tot de totale inkomsten. Het gaat daarbij om grond die de gemeente heeft aangekocht en nog moet ontwikkelen en verkopen. Aan deze grondposities zijn risico’s verbonden, omdat het onzeker is of kosten en opbrengsten zich ontwikkelen zoals verwacht. De afgelopen jaren is de grondpositie van Enschede sterk verkleind. Hierdoor zijn de financiële risico’s afgenomen en ligt het kengetal nu op een laag niveau. Tegelijk betekent een kleinere grondpositie ook dat er minder ruimte is om via grondontwikkeling bij te dragen aan de groei van de stad. De komende jaren kan het kengetal weer stijgen doordat Enschede weer een wat actiever grondbeleid voert.

blz. 83 (van 163) Netto investeringsquote De netto investeringsquote laat zien hoeveel de gemeente investeert in bijvoorbeeld gebouwen, wegen, scholen en sportvoorzieningen. Dit geeft een beeld van hoe de gemeente haar voorzieningen op peil houdt en zich voorbereidt op de toekomst. Het is wenselijk dat de investeringsquote minimaal tussen 1% en 4% zit omdat investeringen door inflatie ieder jaar iets duurder worden. Een nog hogere investeringsquote betekent dat in verdere ontwikkeling van de stad wordt geïnvesteerd. Enschede komt uit een periode waarin door een zorgelijke financiële positie relatief weinig is geïnvesteerd. De afgelopen jaren is ingezet op het verhogen van het investeringsniveau, zodat voorzieningen op peil blijven en verdere groei van de stad mogelijk is. Hierdoor is een duidelijke oploop in de netto investeringsquote zichtbaar. Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte laat zien of de gemeente op lange termijn voldoende vaste baten heeft om haar vaste lasten te betalen. Als de vaste baten structureel lager zijn dan de vaste lasten, komt de financiële positie op termijn onder druk te staan. Dit is daarom een belangrijk kengetal, waar ook de provincie als toezichthouder scherp op let. Na 2025 is sprake van een licht positieve situatie.

Zonder aanvullende maatregelen zou dit vanaf 2026 omslaan naar een tekort, vooral door lagere bijdragen van het Rijk. Door de keuzes die de raad bij de afgelopen zomernota’s heeft gemaakt, blijft de begroting de komende jaren in balans. Het is daarbij wel belangrijk dat deze maatregelen ook worden gerealiseerd. Daarnaast is in de begroting ook uitgegaan dat er vanaf 2028 structureel extra geld komt voor jeugdzorg. Indien dat niet het geval is zal dit effect hebben op de structurele exploitatieruimte.

blz. 84 (van 163) Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit laat zien hoe hoog de woonlasten in onze gemeente zijn vergeleken met het landelijk gemiddelde. Het gaat hierbij om de lokale lasten voor een gemiddeld huishouden, zoals de OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing. Dit kengetal geeft ook aan hoeveel ruimte er nog is om belastingen te verhogen als dat nodig is. Opgemerkt wordt dat tegenover een hoge belastingdruk ook een ruimer voorzieningenniveau kan staan dan in andere gemeenten. Historisch gezien ligt de belastingdruk in Enschede eigenlijk al heel lang hoger dan het landelijk gemiddelde. De afgelopen jaren is deze afgenomen, doordat de gemeente terughoudend is geweest met het verhogen van lasten, terwijl in andere gemeenten de lasten juist zijn gestegen. Weerstandsratio De weerstandsratio laat zien in hoeverre de gemeente voldoende financiële buffers heeft om risico’s op te vangen. Het is een verhouding tussen de risico’s die de gemeente loopt en de middelen die beschikbaar zijn om deze op te vangen als ze zich voordoen. Hiermee geeft de weerstandsratio een belangrijk inzicht in de financiële weerbaarheid van de gemeente. In de nota risicomanagement en weerbaarheid zijn de uitgangspunten vastgelegd voor hoe we omgaan met risico’s en financiële buffers. Daarbij hanteren we een streefwaarde voor de weerstandsratio tussen 1,0 en 1,4.

Dit betekent dat er voldoende reserves aanw ezig zijn om een samenloop van risico’s te kunnen opvangen. De weerstandsratio is al jaren van voldoende niveau. Door toenemende risico's en uitnames uit de algemene reserve dreigt de weerstandsratio na 2028 onder de ondergrens uit te komen van de door de raad vastgestelde norm (1,0 - 1,4).

Verdieping weerstandsratio Onderstaande tabel geeft een nadere toelichting op de onderliggende componenten binnen de weerstandsratio. Daarbij is rekening gehouden met het saldo van het financieel perspectief 2027-2030 uit deze begroting. Weerstandsratio (x 1 miljoen euro) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Reserve weerstandsvermogen | 78,6 | 75,7 | 63,5 | 55,3 | 48,7 | 45,3 Reserve grondbedrijf (exclusief surplus) | 18,0 | 18,1 | 18,1 | 18,1 | 18,1 | 18,1 Beschikbare weerstandscapaciteit | 96,6 | 93,8 | 81,6 | 73,4 | 66,8 | 63,4 Risico's grondbedrijf | 18,0 | 18,1 | 18,1 | 18,1 | 18,1 | 18,1 Risico's overig | 36,0 | 36,8 | 36,8 | 42,5 | 48,3 | 54,0 Benodigde weerstandscapaciteit | 54,0 | 54,9 | 54,9 | 60,6 | 66,4 | 72,1 Ratio weerstandsvermogen | 1,79 | 1,71 | 1,49 | 1,21 | 1,01 | 0,88 De weerstandsratio bedraagt eind 2025 1,79 en daalt de komende jaren door begrotingstekorten en oplopende risico's. Vanaf 2030 komt de ratio onder de door de raad vastgestelde norm van 1,0 tot 1,4. De belangrijkste oorzaak is het risico dat het Rijk de verwachte compensatie voor jeugdzorgtekorten niet volledig beschikbaar stelt. Indien deze middelen wel beschikbaar komen, blijft de ratio binnen de norm. Realisatie van de voorgenomen ombuigingen blijft daarbij een belangrijke voorwaarde.

De beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt eind 2026 93,8 miljoen euro bij een benodigde capaciteit van 54,9 miljoen euro. Vanaf 2028 neemt de benodigde weerstandscapaciteit toe door een opgenomen risico van 5,7 miljoen euro per jaar voor mogelijk uitblijvende rijksmiddelen voor jeugdzorg. Ook de voorgenomen hervorming van de huishoudelijke hulp in de Wmo brengt onzekerheid met zich mee. Daarom is de rijkskorting vanaf 2029 via een stelpost geneutraliseerd, onder voorbehoud van goedkeuring door de toezichthouder. De belangrijkste risico’s zijn hieronder in volgorde van groot naar klein weergegeven: Rekening blz. 85 (van 163) 025 Grootste risico's | Kans | Financieel gevolg (x 1 miljoen euro) | Rekening | Begroting | Rekening | Begroting 2025 | 2027 | 2025 | 2027 1. Conjunctuurrisico | 90% | 90% | 20,7 | 20,7 2. Risico's Grondbedrijf | 90% | 90% | 17,3 | 17,3 3. Calamiteiten binnen de gemeente | 30% | 30% | 20,0 | 20,0 4. Risico's van Jeugdhulp, Wmo en sport | gediff. | gediff. | 19,7 | 20,6 (25%) | (28%) 5. FC Twente | 10% | 10% | 15,5 | 14,6 6. Risico's bij verbonden partijen | 90% | 90% | 3,8 | 3,8 7. Overige onvoorziene risico's, waaronder de | 50% | 50% | 2,5 | 2,5 projectrisico's op het gebied van aanbesteding, planning, bezwaarprocedures, prijsstijgingen en rente-effecten 8. Participatiewet (o.a. BUIG) / schuldhulpverlening) | gediff. | gediff.

| 1,5 | 1,9 (54%) | (49%) 9. Klimaatrisico | 30% | 70% | 1,0 | 1,0 10. AVG | 50% | 50% | 0,7 | 0,7 Toelichting: o Conjunctuurrisico: Dit risico gaat over economische schokken waardoor zowel aan de lasten- als de batenkant onvoorziene incidentele nadelige effecten kunnen optreden. Het conjunctuurrisico is gelijk gebleven. De inschatting is gebaseerd op de Houdbaarheidstest gemeentefinanciën 2025 en CPB-ramingen. Hierbij gaan we ervan uit dat het eerste jaar van een recessie kan worden opgevangen vanuit de huidige financiële positie, waarna bijsturing nodig is; o Risico’s grondbedrijf: Dit is de uitkomst van het MPG 2026, waarbij de risico’s van alle individuele grondcomplexen zijn geactualiseerd en samengebracht in één grote risicosimulatie. Daarbij is gerekend met een verzwaard worst case scenario, waarin de mogelijke effecten van een terugval van de vastgoedmarkt zijn meegenomen. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de paragraaf grondbeleid en het Meerjaren Perspectief Grondbeleid 2026. o Risico op calamiteiten: Dit risico is ongewijzigd, op basis van een geactualiseerde inschatting van de financiële gevolgen van cybercrime en hacks; o Risico's van Jeugdhulp, Wmo en sport: Deze risico's zijn ten opzichte van de jaarrekening 2025 gestegen.

Dit komt door de bewuste lijn van scherp begroten, waarbij er structurele ruimte op basis van realisaties wordt benut om middelen doelgericht in te zetten. Dit betekent een extra afdracht van middelen uit het taakveld Beschermd wonen, waardoor er een risico op een tekort ontstaat. o Risico FC Twente: Het risico rond de leningen aan FC Twente is met € 0,9 mln afgenomen door aflossingen. De kans blijft 10% en wordt bepaald op basis van objectieve criteria volgens de financiële beoordeling door de KNVB en het wel of niet voldoen aan de afgesproken financiële verplichtingen van de geldlening; o Risico’s bij verbonden partijen: Dit risico bij de verbonden partij TecBT is ongewijzigd en gebaseerd op de geactualiseerde exploitatie bij de jaarrekening 2025; blz. 86 (van 163) o Risico's Participatiewet: Deze risico's zijn gestegen, vooral als gevolg van inflatie en armoedetoename. Hierdoor verwachten we dat de aantallen in de bijzondere bijstand de komende jaren toenemen. Daarnaast een stijging als gevolg van de bewuste lijn van scherp begroten op basis van realisaties om middelen doelgericht in te zetten. o Klimaatrisico: de kans op schade en herstelkosten door klimaatverandering is verhoogd doordat extreme weersomstandigheden, zoals wateroverlast, hitte, droogte, lokale overstromingen en vorstschade, vaker voorkomen. 5.3.

Onderhoud kapitaalgoederen De gemeente beschikt over een omvangrijk bezit aan kapitaalgoederen, zoals wegen, riolering, groen, gebouwen en sportvoorzieningen. Deze voorzieningen zijn essentieel voor het dagelijks functioneren van de stad en dragen bij aan de veiligheid, leefbaarheid en het voorzieningenniveau voor inwoners en bedrijven. Goed en tijdig onderhoud is nodig om deze functies te waarborgen en om waardeverlies en hogere kosten op langere termijn te voorkomen. De paragraaf onderhoud kapitaalgoederen geeft de gemeenteraad inzicht in de staat van onderhoud, de keuzes in het kwaliteitsniveau en de bijbehorende budgetten. Hiermee kan de raad beoordelen of het onderhoud in balans is met de ambities en of toekomstige risico’s tijdig worden onderkend. Deze paragraaf is daarnaast van belang voor de financiële positie van de gemeente, omdat achterstallig onderhoud op termijn kan leiden tot hogere lasten. Om die reden kijkt ook de toezichthouder nadrukkelijk naar deze paragraaf als onderdeel van het oordeel over de financiële gezondheid van de gemeente. In deze paragraaf wordt per type kapitaalgoed ingegaan op het beleidskader, het gewenste kwaliteitsniveau, de actuele staat van onderhoud en de beschikbare middelen. In onderstaande tabel is een overzicht gegeven van de kapitaalgoederen en het laatst vastgestelde beleidskader.

Kapitaalgoederen | Beleidskader | Datum | Volgende vaststelling | actualisatie Openbare ruimte en | Beoordeling in infrastructuur | jaar: * Groen | Groenambitieplan Enschede ‘Enschede | 13-12-2021 | Zo nodig. één groot groen park’ Beleidsplan Kaders voor beheer en | Planning: Q4 | 2032 onderhoud van het openbare groen en de | 2026 biodiversiteit Speelvoorzieningen | Beleidsnota Bewegen, Spelen en Sporten | 27-01-2025 | 2031 ‘Samen spelen, samen sporten’ en bijlagen Aangevuld met ‘Beantwoording motie ‘Realisatie van outdoor fitnesszones heeft prioriteit’. Wegen en infrastructurele | Wegenbeleidsplan 2024-2027* | 4-12-2023 | 2029 kunstwerken Openbare verlichting | Beleidsplan Openbare Verlichting 2022- | 20-12-2021 | 2027 2025 * blz. 87 (van 163) Havens | Binnenhavenvisie Twentekanalen 2017- | 09-10-2017 | - 2030 Beheerplan Haven Gemeente Enschede | Planning Q4 | 2031 2027-2032 | 2026 Riolering | Water- en Klimaatadaptatieplan 2022-2026 | 25-10-2021 | 2028 * Vastgoed en gebouwen Gemeentelijk vastgoed | Beleidskader Vastgoed | 07-06-2022 | 2026 Onderwijshuisvesting | Integraal Huisvestingsplan 2026-2055 | 27-10-2025 | 2030 Sportaccommodaties | n.v.t.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://enschede.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/1f5cde33-26c4-439c-919b-da83702803c3?agendaItemId=8057d826-ecae-4dae-a82b-2fa671177f93