CConstaterende datenschede
Koppel je AI →
Document · PDF

ENS Gemeentebegroting 2027-2030

Raadsvergadering 9 november 2026, gemeente enschedeBij agendapunt: Gemeentebegroting 2027-203062.039 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 8

Een nieuwe oplossing draagt bij aan betere ondersteuning van het gehele inkoopproces en faciliteert tevens de implementatie van gemeente brede inkoop als BOB maatregel. Dit versterkt de governance, transparantie en rechtmatigheid binnen de organisatie. 27.Begroting Techbase In 2022 kreeg de GR Technology Base, n.a.v. het rapport Berenschot, opdracht de komst van satellietnavigatie (PBN) op Twente Airport te regelen. In januari 2026 werd, na intensieve lobby, duidelijk dat het ministerie van IenW bereid was de PBN-aanvraag in behandeling te nemen. De totale blz. 22 (van 163) voorbereidingskosten bedragen 450.000 euro en treden op in 2026 en 2027. Dit is voornamelijk voor advies- en proceskosten, zoals een wettelijk voorgeschreven participatietraject met de omgeving. Deze incidentele lasten zijn niet begroot. De tekortreeks verandert verder door voorbereidingskosten groot baanonderhoud (105.000 euro) en voorbereiding aanbesteding exploitatie Twente Airport (75.000 euro). Deze extra uitgaven zijn voorwaardelijk om in 2026 tot een succesvolle aanbesteding te komen van private exploitatie van Twente Airport. Voorts houdt de meerjarenbegroting 2027 -2030 rekening met lagere uitgaven/hogere baten binnen de luchthaven- en vastgoedexploitatie. Ons aandeel in het tekort bedraagt 50%.

28.Wegvallen uitkering DU Jeugd Invoering van het wetsvoorstel "van school naar duurzaam werk" leidt ertoe dat lokale gemeentelijke middelen (alleen geldend voor gemeenten die vielen onder de zogenaamde Grote Steden Beleid, GSB) worden ingeleverd voor centrummiddelen voor de aanpak van regionale jeugdwerkloosheid. Concreet betekent dit dat middelen uit de DU Jeugd van 2010 voor de aanpak van vroegtijdige schoolverlaters (preventieve lokale jeugdbeleid) zijn overgeheveld. In Enschede zijn deze middelen gebruikt voor de inzet van de voorloper van de wijkteams voor de uitvoering van dat preventieve lokale jeugdbeleid (o.a. schoolgericht maatschappelijk werk, gezinscoaching, kortdurende pedagogische begeleiding). De nieuwe regeling leidt er niet toe dat deze activiteiten onder de nieuwe centrumregeling kunnen worden gebracht. In 2025/2026 heeft onderzoek plaatsgevonden langs 4 oplossingsrichtingen. Dit levert voor 2027 nog geen directe oplossing en leidt daarom tot een knelpunt. Er zijn mogelijkheden tot bijsturing, dit betekent echter wel een aanzienlijke versobering van de taken van de wijkteams, de effecten voor de toekomst moeten we verder wegen bij de gemeentebegroting 2028. blz. 23 (van 163) 29.Versterken datagedreven werken Datagedreven werken is een noodzakelijke randvoorwaarde om wettelijke taken, financiële sturing en bestuurlijke verantwoording beheersbaar te houden.

In vrijwel alle gemeentelijke kerndomeinen, van het sociaal domein, vergunningverlening, toezicht en handhaving, stedelijke ontwikkeling tot bedrijfsvoering, nemen de complexiteit, financiële risico’s en verantwoordingslast toe. Dit terwijl de beschikbare middelen en personele ruimte de komende jaren juist afnemen. Zonder structureel geborgde datacapaciteit ontbreekt tijdig en betrouwbaar inzicht in volumes, kostenontwikkelingen, risico’s en beleidsresultaten. Daarmee komt niet alleen de doelmatigheid, maar ook de rechtmatigheid en uitvoerbaarheid van reeds door raad en college vastgestelde besluiten onder dru k te staan. Niet versterken van datagedreven werken is een expliciete keuze voor besturen met verminderde grip. Datagedreven werken is een bestuurlijke randvoorwaarde om verantwoordelijkheid te kunnen blijven nemen voor te maken beleidskeuzes en risico’s beheersbaar te houden. Tegelijkertijd verwachten we dat investeren in datagedreven werken leidt tot structurele inverdieneffecten. We anticiperen vanaf 2029 op een inverdieneffect van 150.000 euro en vanaf 2030 op 300.000 euro structureel. Deze besparing wordt toegevoegd aan de ombuigingsmaatregelen van 7,6 miljoen euro op de organisatie vanuit het BOB (zie ook hieronder bij meevallers/dekkingsmaatregelen nr. 4).

30.Cultuurhistorie, basis op orde Door het ontbreken van een integrale erfgoedvisie en de versnipperde middelen ontbreken overzicht en sturing, waardoor doelmatig werken wordt bemoeilijkt. Dit leidt tot een werkwijze die vaker ad hoc en minder efficiënt is en onvoldoende is om wettelijke erfgoed- en archeologietaken goed uit te voeren. Door het ontbreken van een actuele visie is er geen duidelijke basis om te bepalen welke inzet wel of niet passend is. De waan van de dag bepaalt de prioritering, waardoor de organisatie reactief en incidentgedreven opereert. Er is hierdoor onvoldoende sprake van gemeentelijke regie op deze duidelijke wettelijke taak van de gemeente. Voor het opstellen van een integrale erfgoedvisie is een incidentele investering van 45.000 euro nodig terwijl voor structurele borging 200.000 euro per jaar noodzakelijk is. De huidige middelen sluiten niet meer aan op de extra taken die voortkomen uit de inwerkingtreding van de Omgevingswet. Het gaat dan onder andere om het herzien van beleid, de verwerking van dat beleid in het omgevingsplan en het sterker inbedden van erfgoed en archeologie in planvorming. 31. Omgevingswet - Voldoen aan wettelijke taken en basis op orde krijgen Doordat systemen (sinds de start van de Omgevingswet) niet goed werken en niet goed op elkaar aansluiten, gaat erg veel tijd verloren.

Ophalen van dossiers kost veel tijd, toezichthouders kunnen op locatie niet bij de stukken, handmatig moet veel worden opgehaald. Hierdoor kunnen we niet al onze wettelijke taken uitvoeren. Deels lossen we dit op door taken niet of minder te doen, deels is extra inhuur nodig. Daarnaast is inzet nodig voor verbetering van onze systemen in samenwerking met leveranciers en collega’s IT. Onduidelijk is wanneer de problemen met de systemen zijn opgelost. Voor nu is een knelpunt opgenomen voor 2027. 32.Onderhoud Enschede Naar aanleiding van het door Rijnconsult uitgevoerde onderzoek naar de samenwerking tussen Onderhoud Enschede (OE) en de gemeente Enschede zijn diverse aanbevelingen gedaan om de samenwerking, processen en gezamenlijke sturing te verbeteren. Hoewel deze aa nbevelingen noodzakelijk zijn voor het versterken van de toekomstige dienstverlening, brengen ze op korte termijn een financieel knelpunt met zich mee. De implementatie van de voorgestelde verbetermaatregelen vraagt om incidentele extra inzet, onder andere in de vorm van aanvullende expertise, tijdelijke inzet en procesbegeleiding. Deze inzet is momenteel niet voorzien binnen de reguliere begroting van OE en de gemeente Enschede. Hierdoor ontstaan aanvullende kosten die niet kunnen worden opgevangen blz.

24 (van 163) binnen bestaande budgetten, terwijl gelijktijdige operationele druk de mogelijkheid om intern op te schalen beperkt. 33.Deels niet realiseren extra reclame-inkomsten In de brief Wijziging nadere regels handelsreclame van 2 maart 2026 is al aangegeven dat de inkomsten uit extra reclame-opbrengsten mogelijk tegenvallen. Na marktverkenning blijkt dat de interesse van exploitanten beperkter is dan verwacht, en dat vraagstukken rond netcongestie en aansluiting van digitale reclame een aanvullende belemmering vormen. De daadwerkelijke opbrengsten worden pas duidelijk na aanbesteding, maar op basis van de huidige inzichten vallen de verwachtingen voor digitale abri’s, snelwegreclame en schermen langs invalswegen lager uit dan geraamd. Bij digitale abri’s verwachten we circa 9 schermen in plaats van 25, met een opbrengst van ongeveer 45.000 euro vanaf 2027. Voor snelwegreclame lijkt nog één locatie haalbaar met circa 25.000 euro opbrengst richting 2029. Voor digitale schermen langs invalswegen blijken 5 locaties onvoldoende rendabel. Daarom wordt ingezet op aanbesteding van 10 locaties met een geschatte opbrengst van circa 100.000 euro vanaf 2028. Definitieve opbrengsten volgen na aanbesteding en uitvoering. 5. Meevallers en dekkingen In onderstaande tabel zijn de meevallers en scherpe keuzes opgenomen die als dekking worden ingezet ten behoeve van het middelenkader.

Meevaller/dekking (in 1.000 euro) | I/S | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1.Rente en Treasury voordeel | S | 2.400 | 3.000 | 3.900 | 3.800 2.Onderbesteding Wmo 2025 | S | 1.000 | 1.000 | 1.000 | 1.000 3.Aanbesteding ijsbaan | S | 75 | 75 | 75 | 75 4.Versterken datagedreven werken | S | 0 | 0 | 150 | 300 5 Aanpassing ramingen op | S | 6.800 | 6.800 | 6.800 | 6.800 realisatiecijfers 6. Vrijval door actualisatie reserves | I | 440 Meevallers en dekkingen | 10.715 | 10.875 | 11.925 | 11.975 Toelichting op de meevallers en dekkingen: 1.Rente en Treasury voordeel Al meerdere jaren is het resultaat op Rente & Treasury niet gewijzigd in de begroting. Vorig jaar is alleen het renteresultaat voor 2025 herzien en zijn 2026 e.v. niet aangepast in afwachting van de gewijzigde regels vanuit BBV waarbij de omslagrente nu ook wordt toegerekend aan de grondexploitaties. Voor 2027-2030 is daarom een gehele actualisatie nu wel aan de orde aangezien de begroting sterkt afwijkt van de verwachtingen. 2.Onderbesteding Wmo 2025 In 2025 is er sprake van een onderbesteding op de Wmo. Deze onderbesteding kan voor een deel verklaard worden vanuit incidentele effecten. Daarnaast is er sprake van stabilisatie van de volumegroei op de Wmo terwijl er wel volumegroei vanuit de vergrijzing werd verwacht.

Deze achterblijvende volumegroei heeft zich met name voorgedaan op CVV vervoer, woningaanpassingen en ondersteuning huishouden. Een diepere analyse op deze onderdelen moet uitwijzen wat de verklaring hiervoor is. Structureel kan een bedrag worden vrijgegeven vanuit de hypotheses dat: • de lagere verzilvering op ondersteuning huishouden een gevolg is van de reguliere inkoopeffecten; • de lagere kosten op vervoer een gevolg zijn van structureel minder vervoersbewegingen; • de lagere kosten voor woningaanpassingen een blijvend karakter kennen; • de verdere vergrijzing en daaruit voortvloeiende volumestijging binnen de rijksmiddelen kan worden opgevangen. Dit punt moet wel in samenhang genomen worden met de opgevoerde knelpunten vanuit tariefproblematiek voor de Wmo. 3.Aanbesteding ijsbaan In 2025 heeft de aanbesteding van de exploitatie van de ijsbaan plaatsgevonden. De nieuwe exploitant heeft lager ingeschreven dan het structurele bedrag dat in de gemeentebegroting is opgenomen. 4. Versterken datagedreven werken Datagedreven werken is een bestuurlijke randvoorwaarde om verantwoordelijkheid te kunnen blijven nemen voor te maken beleidskeuzes en risico’s beheersbaar te houden. Tegelijkertijd verwachten we dat investeren in datagedreven werken leidt tot structurele inverdieneffecten.

We anticiperen vanaf 2029 op een inverdieneffect van 150.000 euro en vanaf 2030 op 300.000 euro structureel. Deze besparing wordt toegevoegd aan de ombuigingsmaatregelen van 7,6 miljoen euro op de organisatie vanuit het BOB. (zie ook hierboven bij knelpunten nummer 28) blz. 25 (van 163) 5. Aanpassing ramingen op realisatiecijfers (coalitieakkoord) Aanpassen van budgetten in de begroting waar de laatste jaren sprake was van lagere realisatie- cijfers. Het gaat specifiek om budgetten voor algemene bijstand levensonderhoud (1,5 miljoen euro), inkomensondersteuning (0,8 miljoen euro), centrumtaken WMO (4,0 miljoen euro) en lokale WMO (0,5 miljoen euro). Deze vrijval gaat uit van beleidsneutraliteit en leidt niet tot inhoudelijke beleidswijzigingen. Dit past binnen de bewuste lijn van scherp begroten, waarbij structurele ruimte op basis van realisaties wordt benut om middelen doelgericht in te zetten. Er blijft oog gehouden worden voor de menselijke maat en de gemeente blijft doen wat nodig is voor de inwoners. 6. Vrijval door actualisatie reserves (coalitieakkoord) Deze vrijval van middelen in reserves is mogelijk door actualisatie van bestedingsplannen. 6. Prioriteiten Vooraf aan het zomerreces 2026 is het coalitieakkoord van de formerende partijen tot stand gekomen. Met dit akkoord kiest deze coalitie voor een lijn van gericht investeren in de stad.

Hieronder zijn de investeringen per post benoemd: Prioriteit (in 1.000 | I/S | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 euro) 1. Opschaling | S | -3.700 | -3.700 | -3.700 | -3.700 investeringsagenda 2. | S | -2.000 | -2.000 | -2.000 | -2.000 Mobiliteitssysteem passend bij groeiende stad 3. | S | -1.200 | -1.200 | -1.200 | -1.200 Uitvoeringskracht stedelijke ontwikkeling 4. Sporthal | S | -1.000 | -1.000 | -1.000 breedtesport 5. Actieprogramma | S | -950 | -950 | -950 | -950 Binnenstad 6. Versterken | S | -450 | -450 | -450 | -450 bestuurskracht 7. Novel-T | S | -310 | -310 | -310 | -310 8. Aanpak | S | -180 | -180 | -180 woonoverlast structureel borgen 9. Jeugdparticipatie | I | -120 Prioriteiten | -8.730 | -9.790 | -9.790 | -9.790 blz. 26 (van 163) blz. 27 (van 163) Toelichting op de prioriteiten: 1. Opschaling investeringsagenda De strategische investeringsagenda vormt een belangrijk instrument om de schaalsprong van Enschede mogelijk te maken. Via de agenda investeert de gemeente in gebiedsontwikkeling, mobiliteit, werklocaties en andere strategische opgaven die bijdragen aan de groei van inwoners, woningen, banen en voorzieningen. Daarnaast biedt de agenda financiële ruimte voor cofinanciering van projecten met bijdragen van provincie, Rijk en Europa.

Het coalitieakkoord spreekt nadrukkelijk de ambitie uit om de investeringsagenda verder op te schalen, zodat ook op langere termijn ruimte blijft bestaan voor de ontwikkeling van de stad. 2. Mobiliteitssysteem passend bij groeiende stad De groei van Enschede vraagt om een mobiliteitssysteem dat woningbouw, economische ontwikkeling en bereikbaarheid met elkaar verbindt. Investeringen in onder meer de tweede ringstructuur zijn randvoorwaardelijk voor de verdere ontwikkeling van de stad. De voor deze opgave beschikbare middelen worden daarom toegevoegd aan de Strategische Investeringsagenda, zodat zij in samenhang met andere strategische investeringen kunnen worden afgewogen en ingezet voor een toekomstbestendige bereikbaarheid van Enschede. 3. Uitvoeringskracht stedelijke ontwikkeling Enschede staat voor omvangrijke opgaven op het gebied van woningbouw, gebiedsontwikkeling, economie, mobiliteit en duurzaamheid. Om projecten daadwerkelijk te realiseren is voldoende organisatorische capaciteit noodzakelijk. Met deze investering wordt de uitvoeringskracht versterkt zodat plannen sneller kunnen worden voorbereid, externe middelen beter kunnen worden benut en de groeiambities van de stad uitvoerbaar blijven. 4. Sporthal breedtesport Sport levert een belangrijke bijdrage aan gezondheid, leefbaarheid en sociale samenhang.

De vraag naar binnensportaccommodaties groeit en bestaande voorzieningen lopen tegen capaciteitsgrenzen aan. Daarom wordt ingezet op de realisatie van een extra breedtesporthal, bij voorkeur in combinatie met onderwijshuisvesting. Hiermee ontstaat extra ruimte voor verenigingen, onderwijs en sportparticipatie van inwoners. 5. Actieprogramma Binnenstad Een aantrekkelijke en levendige binnenstad is van groot belang voor het vestigingsklimaat van Enschede. Het actieprogramma binnenstad maakt het mogelijk om samen met ondernemers en vastgoedeigenaren te investeren in vergroening, verblijfskwaliteit, evenementen en tijdelijke kwaliteitsimpulsen. De ervaringen van de afgelopen jaren laten zien dat relatief beperkte middelen een grote multiplier kunnen hebben doordat private partijen meefinancieren. Daarom wordt het actieprogramma structureel voortgezet. 6.Versterken bestuurskracht Als grootste stad van Overijssel vervult Enschede een belangrijke rol binnen Twente en in de samenwerking met provincie, Rijk, Europa en kennisinstellingen. De omvang en complexiteit van de stedelijke opgaven nemen verder toe. Deze middelen versterken de bestuurlijke en strategische slagkracht van de gemeente, waaronder de lobbyfunctie, regionale samenwerking en de regie op complexe stedelijke programma's. Hiermee kan Enschede haar positie als motor van de regio verder invullen. 7.

Novel-T Novel-T speelt een belangrijke rol in het versterken van ondernemerschap, innovatie en de verbinding tussen kennisinstellingen en bedrijfsleven. De organisatie ondersteunt startups, scale -ups en innovatieve ondernemingen en draagt daarmee bij aan nieuwe werkgelegenheid, talentontwikkeling en economische groei. Met de structurele voortzetting blijft Enschede investeren in haar positie als kennis- en innovatiestad. 8. Aanpak woonoverlast structureel borgen Woonoverlast heeft directe gevolgen voor leefbaarheid, veiligheid en het woongenot van inwoners. De afgelopen jaren is een gerichte aanpak ontwikkeld waarin zorg, handhaving en veiligheidsmaatregelen worden gecombineerd. Met de structurele borging wordt deze aanpak voortgezet en blijft de gemeente in staat om snel en integraal op te treden bij complexe woonoverlastsituaties. 9. Jeugdparticipatie Het coalitieakkoord benadrukt het belang van kansengelijkheid, betrokkenheid en ontwikkeling van jongeren. Door jongeren actief te betrekken bij besluitvorming en initiatieven in de stad ontstaat beter inzicht in hun behoeften en toekomstperspectief. De bestaande activiteiten op het gebied van jeugdparticipatie worden daarom in 2027 voortgezet. Op basis van een evaluatie wordt vervolgens bepaald hoe deze inzet structureel vervolg krijgt. 7. Lokale heffingen De wijzigingen in lokale heffingen zijn hieronder weergegeven.

Heffing (in 1.000 | I/S | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 euro) 1.Inflatiecorrectie | S | 2.400 | 2.400 | 2.400 | 2.400 OZB 2.Investeringsgerichte | S | 4.000 | 4.700 | 4.700 | 4.700 aanpassing OZB 3.Afschaffing | S | 0 | -920 | -920 | -920 hondenbelasting Lokale heffingen | 6.400 | 6.180 | 6.180 | 6.180 Toelichting op lokale heffingen: 1. Inflatiecorrectie OZB De opbrengsten van de lokale heffingen worden jaarlijks geactualiseerd op basis van de gerealiseerde opbrengsten. Daarnaast wordt een indexatie toegepast die aansluit bij het meerjarig gemiddelde inflatieniveau. Voor de begroting 2027-2030 is een indexatiepercentage van 3,5% verwerkt. Hiermee wordt geborgd dat de opbrengsten van de lokale heffingen in de pas blijven lopen met de ontwikkeling van de gemeentelijke kosten. 2. Investeringsgerichte aanpassing OZB (coalitieakkoord) De afgelopen jaren is bewust terughoudend omgegaan met verhogingen en zijn andere keuzes gemaakt om de financiële positie op orde te houden. Hierdoor is de belastingdruk in Enschede richting het landelijk gemiddelde bewogen. Met deze investeringsgerichte aanpassing van de OZB wordt ruimte gecreëerd om de komende jaren te investeren in versterking van de stad en haar voorzieningen. 3. Afschaffing hondenbelasting (coalitieakkoord) Het coalitieakkoord voorziet in de afschaffing van de hondenbelasting per 2028.

Hiermee wordt invulling gegeven aan de ambitie om de lokale belastingdruk te vereenvoudigen en inwoners tegemoet te komen. De structurele derving van inkomsten is verwerkt binnen het financiële kader van deze begroting. blz. 28 (van 163) 8. Structureel saldo Het structurele saldo laat zien of de begroting ook op langere termijn in balans is, doordat incidentele meevallers en tegenvallers buiten beschouwing worden gelaten. De provinciale toezichthouder gebruikt dit saldo om te bepalen of de gemeente onder regulier of verzwaard financieel toezicht valt. Als in het eerste of laatste begrotingsjaar sprake is van een positief structureel saldo, geldt regulier toezicht. In onze meerjarenbegroting is daar sprake van. 9. Weerstandsratio De weerstandsratio laat zien in hoeverre de gemeente financiële tegenvallers op kan vangen met de beschikbare reserves. De ratio toont meerjarig een neerwaartse trend, afhankelijk van de uitkomst van het onderzoek naar jeugdbudgettering (zogenaamde commissie Van Ark) begin volgend jaar zal vervolgens al dan niet verder bijgestuurd moeten worden. 10. Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen, ook wel buffer genoemd, betreft de vrij beschikbare middelen die we achter de hand hebben indien zich onverhoopt financiële risico’s voordoen.

Het gaat daarbij om het beschikbare weerstandsvermogen, ofwel de ontwikkeling van de reserve weerstandsvermogen en de reserve grondbedrijf (wordt tot een bepaald niveau meegenomen). 3.2. Investeringen De gemeentelijke begroting kent twee kanten: de exploitatie en de investeringen. In de exploitatie gaat het om de jaarlijkse inkomsten en uitgaven van de gemeente. Investeringen vormen een aparte categorie: dit zijn grotere uitgaven die leiden tot bezit en waarvan het nut meerdere jaren meegaat, zoals wegen, scholen, sportaccommodaties en gemeentelijk vastgoed. Deze investeringen worden niet in één keer als kosten genomen, maar boekhoudkundig verdeeld over de jaren waarin de gemeente er gebruik van maakt. De jaarlijkse kosten hiervan (de kapitaallasten) lopen mee in de exploitatie. Investeringsvolume 2027-2030 In de tabel hieronder is het meerjarig investeringsvolume tot en met 2030 weergegeven, inclusief bijdragen van derden. Enschede verwacht in deze periode ruim 464 miljoen euro te investeren, waarvan bijna 99 miljoen euro wordt bijgedragen door derden.

Totaal investeringen | Verwachte uitgaven en bijdragen derden (Bedragen in 1.000 euro) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Eigen investeringen | 140.996 | 103.457 | 61.407 | 59.840 Gefinancierd door bijdragen derden | 24.773 | 24.034 | 24.868 | 24.912 Totaal investeringen | 165.769 | 127.490 | 86.274 | 84.752 Onderstaande grafiek laat het gerealiseerde en verwachte investeringsvolume van de gemeente zien over een langere periode. Hierbij is zowel de realisatie van investeringen in afgelopen jaren als een langjarige doorkijk richting 2042 opgenomen. De blauwe lijn bevat de investeringen die op basis van reeds genomen besluiten in de begroting zijn verwerkt. De rode lijn bevat daarnaast een indicatieve raming van investeringsambities uit de Strategische Investeringsagenda waarvoor nog nadere uitwerking, dekking en besluitvorming nodig kunnen zijn. De rode lijn geeft daarmee geen vastgesteld investeringsprogramma weer, maar een inschatting van de toekomstige investeringsbehoefte. blz. 29 (van 163) blz. 30 (van 163) Te zien is dat het investeringspeil in de afgelopen jaren gestaag is opgelopen. Dit houdt verband met de keuzes die in de vorige raadsperiode zijn gemaakt om na een langjarige periode van prudent financieel beleid weer te gaan investeren. Voor de komende jaren wordt een verdere toename in investeringsniveau voorzien. Dit hangt samen met o.a.

de benodigde investeringen in de onderwijshuisvesting maar ook voor een aantal investeringen uit de Strategische Investeringsagenda zoals de MFSA’s en het Warenhuis. In 2026 wordt naar verwachting in totaal bijna 70 miljoen aan investeringsuitgaven gedaan terwijl vanuit de vorige begroting 142 miljoen euro was geraamd. De stijging in de jaarschijf 2027 hangt deels samen met deze doorgeschoven investe ringen uit 2026. Type investeringen Investeringen kunnen worden ingedeeld naar het doel waarvoor ze worden gedaan, variërend van het in stand houden van bestaande voorzieningen (onderhoud) tot investeringen die bijdragen aan de groei en ambities van de stad (strategisch). In onderstaande grafiek is het investeringsvolume verdeeld naar type investering. Te zien is dat een aanzienlijk deel van de investeringen (zie groene delen in de grafiek) in de komende jaren bestaat uit strategische investeringen, gericht op de ontwikkeling en groei van Enschede. Hierbij gaat het o.a. om de investeringen uit de Strategische Investeringsagenda.

blz. 31 (van 163) Belang van de strategische investeringsagenda Middels de Strategische Investeringsagenda wordt gewerkt aan uitvoering van de strategische opgaven van de stad. Hiermee houden we de stad op de lange termijn aantrekkelijk om in te leven, wonen en werken. Investeringen vormen het fundament onder een aantrekkelijke, groen en duurzame en inclusieve stad. Zij geven richting aan de kwaliteit van wonen, werken, leren en ontspannen en zijn daarmee bepalend voor de vitaliteit van de stad op de lange termijn. Het is van belang te borgen dat het investeringsniveau op peil blijft. Wanneer de groei en ontwikkeling van de stad achterblijft, heeft dat niet alleen gevolgen voor de ruimtelijke en economische ontwikkeling, maar ook voor de gemeentelijke financiën. Achterblijvende groei leidt tot een kleinere toedeling van middelen vanuit het gemeentefonds. Daarnaast heeft investeren een belangrijke hefboomwerking: veel regionale, landelijke en Europese regelingen hanteren cofinancieringsvereisten. Zo verstrekt het Rijk haar middelen steeds meer via specifieke uitkeringen, waardoor het noodzakelijk is dat gemeenten zelf plannen en cofinanciering gereed hebben. Zonder eigen middelen blijft dit potentieel onbenut. In totaal heeft de gemeente inmiddels circa 118,5 mln euro aan aanvullende subsidies beschikt gekregen.

Strategische investeringsagenda is uitgegroeid tot een integraal ontwikkelinstrument Sinds de instelling van de Strategische Investeringsagenda in 2021 zijn belangrijke stappen gezet. De Investeringsagenda is uitgegroeid van een financieringskader tot een integraal ontwikkelinstrument waarin wonen, werken, bereikbaarheid en maatschappelijke voorzieningen met elkaar verbonden worden. Door de toevoeging van structurele budgetten, het strategisch verwervingskrediet en indexatie zijn noodzakelijke randvoorwaarden gecreëerd om projecten te kunnen uitvoeren. De Strategische Investeringsagenda is bovendien verbreed: waar aanvankelijk de nadruk op gebiedsontwikkelingen met voornamelijk woningbouw lag, zien we nu een bredere spreiding naar mobiliteit, infrastructuur, klimaatadaptatie, voorzieningen en economische ontwikkelingen. Deze verbreding is essentieel om groei op een integrale en kwalitatieve manier tot stand te laten komen. De ingezette koers van de Strategische Investeringsagenda heeft geleid tot een sterke basis waarop de stad verder kan bouwen. De uitvoering van lopende projecten is geborgd en de stad heeft aanzienlijke externe middelen weten te verwerven voor de groeiopgave. Hiermee houden we de stad

blz. 32 (van 163) op peil en kan de stad op een kwalitatieve manier groeien. Tegelijkertijd is duidelijk dat aanvullende keuzes nodig zijn om de volgende fase van groei en ontwikkeling te realiseren. Huidige projecten Strategische Investeringsagenda De volgende projecten staan momenteel op de Strategische Investeringsagenda. Tussen haakjes staat het jaartal waarin de projecten aan de agenda zijn toegevoegd. Van deze projecten zijn Centrumkwadraat, Kennispark/Twekkelerveld, de Kop, Cromhoff en Eschmark eveld ook zogenoemde sleutelprojecten die de basis vormen van de Woondeal Twente. Opschaling strategische investeringsagenda Het coalitieakkoord spreekt nadrukkelijk de ambitie uit om de Strategische Investeringsagenda verder op te schalen om de schaalsprong van Twente en de groeiambities van Enschede als aantrekkelijke woon-, werk- en kennisstad mogelijk te maken. Daarom zijn de in het coalitieakkoord opgenomen extra middelen voor de Strategische Investeringsagenda en voor investeringen in een mobiliteitssysteem passend bij een groeiende stad in deze begroting verwerkt. Bij de actualisatie van de Strategische Investeringsagenda in het voorjaar van 2027 wordt een nadere uitwerking aan de raad voorgelegd. Daarnaast is het college voornemens de herontwikkeling van de voormalige Apollo Vredestein -locatie toe te voegen aan de Strategische Investeringsagenda.

Deze locatie biedt, gezien haar omvang, ligging en economische potentie, een unieke kans om de economische structuur van Enschede en Twente te versterken en ruimte te creëren voor innovatie, bedrijvigheid en werkgelegenheid. Gelet op het strategische belang van de locatie heeft de gemeente een actieve rol genomen in de verdere gebiedsontwikkeling. De financiële en inhoudelijke uitwerking wordt op een later moment aan de raad voorgelegd.

3.3. Financiële positie Samenvattend is de financiële positie van Enschede solide. De gemeente beschikt over voldoende buffers om tegenvallers op te vangen, de schulden zijn beperkt en de solvabiliteit is op orde. Het investeringsniveau is passend en er is sprake van een structureel evenwicht tussen baten en lasten. De belastingdruk ligt wel iets boven het landelijk gemiddelde en het risicoprofiel is toegenomen door onzekerheden in het rijksbeleid, met name vanaf 2028 rond de jeugdzorg. Dit vraagt om blijvende aandacht, tijdige voorbereiding en actieve belangenbehartiging richting het Rijk. Deze beoordeling van de weerbaarheid en houdbaarheid van onze financiële positie is gebaseerd op een brede set financiële kengetallen afgezet tegen de signaleringswaarde in de 2e kolom: Financiële kengetallen | Signalering * | Rek | Begroting Onvoldoende | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1.

Weerstandsratio | < 0,8 | 1,79 | 1,71 | 1,49 | 1,21 | 1,01 | 0,88 2a Netto schuldquote | > 130% | 19% | 37% | 41% | 49% | 52% | 47% 2b Netto schuldquote | 18% | 35% | 35% | 40% | 49% | 51% gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen 3 Solvabiliteitsratio | < 20% | 37% | 27% | 28% | 27% | 28% | 29% 4 Grondexploitatie | > 35% | 0% | 1% | 2% | 2% | 2% | 1% 5 Netto investeringsquote | <0% of >5 % | 1,3% | 4,1% | 6,5% | 7,8% | 7,8% | 4,6% 6 Structurele exploitatieruimte | < 0% | 3% | 0,1% | 0,3% | 0,4% | 0,3% | 0,7% 7 Belastingcapaciteit | > 105 % | 107% | 104% | 105% | 104% | 102% | 101% * Signaleringswaarden conform nota weerstandsvermogen en risicomanagement. Er is geen sprake van harde normen per kengetal. Het oordeel over de financiële positie wordt gebaseerd op de samenhang tussen kengetallen. Toelichtingen: 1. Weerstandsratio De weerstandsratio bekijkt of er voldoende reserves achter de hand zijn om incidentele tegenvallers op te vangen. Een lage weerstandsratio kan betekenen dat de gemeente financiële tegenvallers niet op kan vangen. In Enschede kunnen risico's voldoende opgevangen worden. 2. Netto schuldquote De netto schuldquote staat stil bij de vraag hoe hoog de schulden van de gemeente zijn en hoe zwaar deze drukken op de begroting? Een hoge en alsmaar oplopende (netto) schuldquote kan worden gezien als een teken voor een op termijn onhoudbare financiële situatie.

De schuldquote in Enschede ligt laag als gevolg het beleid van de afgelopen jaren om de schulden af te bouwen. 3.Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio laat zien welk deel van het gemeentelijk bezit is gefinancierd met schulden en welk deel met eigen middelen. Een lage solvabiliteit is een teken dat de gemeente mogelijk te weinig ruimte in de begroting heeft om investeringen uit eigen middelen te betalen en daardoor afhankelijker is van leningen. Dat is ongunstig. De solvabiliteit van Enschede ligt op een niveau dat als voldoende wordt beschouwd. 4. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie beoordeelt of de gemeente grote grondposities heeft en daardoor meer blz. 33 (van 163) blz. 34 (van 163) risico loopt dat bij economische tegenwind gronden moeten worden afgeboekt. Een hoog percentage kan aangeven dat eventuele grondafboekingen moeilijk op te vangen zijn. Een te laag kengetal kan juist ook betekenen dat de gemeente te weinig grondposities heeft om aan strategische ambities en maatschappelijke opgaven te werken. In Enschede zijn de grondposities aan de lage kant. Dat kan strategische ambities en werken aan maatschappelijke opgaven in de weg zitten. Komende jaren kan dit kengetal weer gaan stijgen doordat Enschede weer een actiever grondbeleid voert. 5. Netto investeringsquote De netto investeringsquote laat zien of de gemeente voldoende investeert.

Te lage investeringen kunnen betekenen dat noodzakelijke investeringen worden uitgesteld, wat later tot extra kosten kan leiden. Te hoge investeringen zorgen juist voor meer schulden en vaste lasten, waardoor de gemeentelijke begroting minder flexibel wordt. In Enschede is afgelopen jaren ingezet op verhogen van het investeringsniveau zodat voorzieningen op peil blijven. Daardoor zal de investeringsquote naar verwachting op gaan lopen. 6. Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte laat zien of de gemeente op de lange termijn voldoende vaste inkomsten heeft om haar vaste uitgaven te betalen. Als er structureel een tekort is, betekent dit dat de gemeente ieder jaar een deel van haar vermogen moet aanspreken. In feite worden dan de kosten van het dagelijks beleid doorgeschoven naar toekomstige inwoners. In Enschede is de structurele exploitatieruimte op het goede niveau. 7. Belastingcapaciteit Dit kengetal laat zien hoe hoog de gemeentelijke belastingen zijn in vergelijking met andere gemeenten en hoeveel ruimte er nog is om deze te verhogen bij financiële tegenvallers. Het geeft daarmee inzicht of de gemeente in een slechtweerscenario nog kan bijsturen aan de inkomstenkant. Een hoge belastingdruk kan erop wijzen dat de ruimte voor extra inkomsten beperkt is.

In Enschede ligt de belastingdruk van oudsher hoger dan het landelijk gemiddelde, maar door terughoudend beleid in de afgelopen jaren is deze wel dichter naar het gemiddelde toegegroeid. Meer over risicomanagement inclusief de grootste gemeentelijke risico's vind u in onderdeel 5.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing. 3.4. Uitgangspunten financieel beleid In de tabel hieronder zijn de financiële uitgangspunten opgenomen waarmee deze begroting is opgesteld. Omschrijving Grondslag 1. Lonen en sociale lasten - indexatie 2027 3,55% 2. Prijzen - indexatie 2027 2,1% 3. Algemene uitkering Meicirculaire 2026 4. Lokale belastingen 3,5% inflatiecorrectie + investeringsgerichte OZB aanpassing 5. Overige lokale heffingen: - Rioolheffing - Afvalstoffenheffing en overige heffingen Inflatiecorrectie en maximaal kostendekkend 6. Omslagrente 1,5% blz. 35 (van 163) Toelichting op uitgangspunten financieel beleid 1.en 2. Loon en prijsindexatie 2027 Eerder is toegelicht dat in de begroting een stelpost is opgenomen om toekomstige loon - en prijsstijgingen op te vangen. Voor het begrotingsjaar 2027 wordt vanuit deze stelpost budget toegekend aan relevante begrotingsposten, zodat de voor 2027 verwachte loon- en prijsontwikkelingen kunnen worden opgevangen. Daarbij is uitgegaan van een loonstijging van 3,55% en een prijsstijging van 2,1%.

Op basis hiervan zijn de budgetten in de begroting voor het jaar 2027 aangepast. Incidentele budgetten en stelposten worden niet geïndexeerd. 3. Algemene uitkering Conform de financiële verordening wordt de begroting gebaseerd op de meicirculaire van dit jaar en alle circulaires daarvoor. De septembercirculaire 2026 wordt niet meegenomen en pas verwerkt bij de volgende zomernota. Hierdoor sturen we slechts 1 keer per jaar bij op het saldo van alle circulaires die in een jaar uitkomen. Dat geeft rust in het bestuurlijke proces. 4. Lokale belastingen Dit betreft de reguliere inflatiecorrectie die dit jaar uitkomt op 3,5%. Daarnaast wordt zoals eerder toegelicht dit jaar ook een additionele investeringsgerichte aanpassing van de OZB toegepast. 5. Overige lokale heffingen De tarieven voor leges en retributies (onder andere afvalstoffen- en rioolheffing) worden bepaald op grond van de begrote kosten en de afgesproken 100% kostendekkendheid. Tariefaanpassingen zijn daarmee een resultante van kostenontwikkelingen. 6.Omslagrente De omslagrente is de gemiddelde rente van leningen die wij als gemeente hebben aangetrokken en aan investeringen in rekeningen worden gebracht. Deze kunnen we gelijk houden op 1,5%. Dit doordat de gemiddelde rente van onze leningenportefeuille laag is en voorlopig geen nieuwe leningen nodig zijn. blz. 36 (van 163) 4.

Beleidsbegroting: programma’s De programma’s vormen de kern van de begroting en brengen beleid, uitvoering en middelen samen rond de maatschappelijke waarde die we als gemeente willen realiseren. De indeling is gebaseerd op de gedachte dat gemeentelijke activiteiten niet op zichzelf staan, maar gezamenlijk bijdragen aan de opgaven van de stad. Door samenhangende taken binnen programma’s te bundelen, ontstaat beter inzicht in hoe de inzet van middelen bijdraagt aan maatschappelijke effecten. Voor de programma-indeling is gebruik gemaakt van de gedachte van de gemeentelijke waardeketen. Deze benadering laat zien hoe verschillende beleidsterreinen elkaar versterken en gezamenlijk bijdragen aan maatschappelijke waarde voor inwoners en de stad. De waardeketen begint bij stedelijke ontwikkeling, waar woningen worden gerealiseerd die ook goed bereikbaar moeten zijn. Vervolgens spelen economie en werk een belangrijke rol, zodat inwoners in hun eigen bestaan kunnen voorzien. Daarnaast zijn een goede leefomgeving en een sterk voorzieningenniveau van belang, zodat inwoners prettig kunnen wonen, elkaar kunnen ontmoeten en zo lang mogelijk zelfstandig kunnen functioneren. Voor inwoners die dat niet altijd meer lukt, biedt de gemeente ondersteuning via regelingen op rondkomen, jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning.

Ook het waarborgen van openbare orde en veiligheid vraagt om gerichte inzet. Dienstverlening, bestuur en organisatie vormen tot slot de basis die deze gehele waardeketen ondersteunt. Door deze indeling wordt integrale sturing mogelijk gemaakt. Binnen programma’s worden samenhangende beleidsterreinen en middelen gebundeld, waardoor beter kan worden gestuurd op de samenhang en het resultaat. Zo kan binnen stedelijke ontwikkeling gestuurd worden op groei van de stad door wonen en mobiliteit te combineren, terwijl economie en werk inzicht geven in het economisch functioneren van de stad en de ondersteuning van inwoners. In het programma leefomgeving wordt integraal gestuurd op de fysieke kwaliteit van de bestaande stad, en in samenleven en voorzieningen op het versterken van sociale cohesie en preventie. De programma’s rondkomen, jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning maken inzichtelijk hoe inzet en lasten van ondersteuning zich ontwikkelen binnen wettelijke kaders. Openbare orde en veiligheid bundelt de inzet op een veilige stad, terwijl dienstverlening, bestuur en organisatie de randvoorwaarden bieden voor de uitvoering van alle overige programma’s.

blz. 37 (van 163) Binnen ieder programma worden specifieke gemeentelijke taken uitgevoerd. Dat is te zien bij de overzichten onder wat mag het kosten. Voor de indeling van deze taken sluiten wij aan bij de landelijk voorgeschreven taakveldenstructuur voor gemeenten. De taakvelden zorgen voor een uniforme indeling van gemeentelijke activiteiten en maken vergelijking en verantwoording tussen gemeenten mogelijk. Voor meer informatie over welke activiteiten onder een specifiek taakveld vallen wordt verwezen naar de Vraagbaak Iv3. Verder worden bij de uitvoering van programma's verschillende beleidsdocumenten gebruikt. Alle actuele documenten zijn te vinden op Beleidsdocumenten. 4.1 Stedelijke ontwikkeling Binnen het programma Stedelijke Ontwikkeling werken we aan de ruimtelijke ontwikkeling van Enschede en leggen we de basis voor een aantrekkelijke, duurzame en toekomstbestendige stad. Het programma omvat de belangrijkste activiteiten op het gebied van woningbouw, ruimtelijke ordening, gebiedsontwikkeling en grondbeleid. Daarnaast zitten ook de activiteiten op het gebied van mobiliteit onder dit programma. Vanuit dit programma geven we invulling aan de groei en herstructurering van de stad. Strategiewiel Dit programma draagt vooral bij aan Aantrekkelijk Enschede. Met woningbouw, gebiedsontwikkeling, werklocaties en bereikbaarheid maken we de groei van de stad mogelijk.

Betaalbare woningen en wonen met zorg dragen daarnaast bij aan Inclusief Enschede. Daarnaast dragen we met duurzame en klimaatadaptieve projecten bij aan een Groen en Duurzaam Enschede. 4.1.1. Wat willen we bereiken? In 2027 zetten we verdere stappen in de ruimtelijke en volkshuisvestelijke ontwikkeling van Enschede en Twente. Samen met onze regionale partners en het Rijk werken we de Ruimtelijke Ontwikkelstrategie uit tot een uitvoeringsagenda voor Twente, waarmee gezamenlijke ambities worden vertaald naar concrete programma's en projecten voor een sterke, bereikbare, aantrekkelijke en toekomstbestendige regio. De Omgevingsvisie, de ontwikkeling van de Spoorzone Hengelo -Enschede en de uitvoering van de Omgevingswet vormen daarbij belangrijke richtinggevende kaders. We werken aan een ambitieuze en evenwichtige ontwikkeling van de stad, waarbij wonen, werken, voorzieningen en bereikbaarheid in samenhang worden ontwikkeld. Om de groei van de stad en regio te faciliteren zetten we in op voldoende woningen en aantrekkelijke werklocaties. We actualiseren het woonbeleid in een nieuw volkshuisvestingsprogramma en stellen aanvullend volkshuisvestelijk beleid vast, waaronder de wettelijk verplichte urgentieverordening. Daarbij zetten we in op een gevarieerd woningaanbod, de bevordering van doorstroming en passende woonvormen voor verschillende doelgroepen.

Onze ambitie blijft om structureel gemiddeld 1.000 netto woningen per jaar toe te voegen. Daarom werken we verder uit hoe we die ambitie kunnen realiseren en hoe we de aanvullende middelen hiervoor zo optimaal mogelijk kunnen inzetten. Deze uitwerking delen we met de raad bij het woondebat. Een goede bereikbaarheid is een belangrijke voorwaarde voor de verdere ontwikkeling van Enschede. Met het Programma Mobiliteit geven we richting aan de mobiliteitsopgaven voor de komende tien jaar en werken we aan een veilig, bereikbaar en duurzaam mobiliteitssysteem. We zetten onder andere stappen in de aanleg van de ongelijkvloerse kruising Oostweg-Keppelerdijk. We onderzoeken onderdelen van een tweede ringstructuur, waaronder de verdere uitwerking van een ongelijkvloerse aansluiting Oostweg-N35, een doortrekking van de Oostweg naar de Zuid Esmarkerrondweg en een variantenstudie voor een noordelijke randweg. blz. 38 (van 163) Daarnaast blijven we werken aan een gezonde, veilige en aantrekkelijke leefomgeving. De verdere implementatie van de Omgevingswet, het opstellen van omgevingsprogramma's en de ontwikkeling van een volwaardig Omgevingsplan versterken onze mogelijkheden om stedelijke opgaven integraal en gebiedsgericht aan te pakken.

Dit sluit aan bij de verdere versterking van de integrale wijkaanpak in Twekkelerveld, Hanenberglanden en 't Lang, waar fysieke en sociale opgaven in samenhang worden opgepakt. Tegelijkertijd staan de ontwikkeling van de stad en de realisatie van de woningbouwopgave onder druk door externe factoren, zoals stikstofbeperkingen en netcongestie. We zetten ons actief in om deze belemmeringen waar mogelijk weg te nemen, zodat we kunnen blijven bouwen aan een aantrekkelijke, leefbare en toekomstbestendige stad voor huidige en toekomstige inwoners. Het huidige handhavingsbeleid is voornamelijk reactief. Richting de zomernota maken we een integrale afweging of deze werkwijze nog passend is voor Enschede of dat een andere benadering beter aansluit bij de ambities en opgaven van de stad. 4.1.2. Wat gaan we daarvoor doen? Stedelijke ontwikkeling - Acties komend begrotingsjaar 01. We updaten de woonvisie tot een volkshuisvestingsprogramma De Wet Versterking Regie Volkshuisvesting verplicht gemeenten een volkshuisvestingsprogramma vast te stellen. Daarom werken we de huidige woonvisie uit tot een volkshuisvestingsprogramma dat wordt opgesteld binnen het stelsel van de omgevingswet. Deze wordt besproken in de raad tijdens het woondebat. 02. We stellen een Programma Mobiliteit Enschede op We leveren een Programma Mobiliteit op als uitwerking van de Omgevingsvisie.

Doel is richting geven aan oplossingen voor de mobiliteitsopgaven die ontstaan door groei en schaalsprong in inwoners en arbeidsplaatsen. Concreet bevat het programma keuzes voor bereikbaarheid, leefbaarheid en duurzaamheid en een uitvoeringsprogramma voor de komende 10 jaar. 03. We leggen de ongelijkvloerse kruising Oostweg–Keppelerdijk aan We realiseren een verdiepte kruising op de Oostweg ter hoogte van de Keppelerdijk, onder voorbehoud van cofinanciering door het Rijk. Met deze maatregel verbeteren we de doorstroming en verkeersveiligheid op een belangrijke stedelijke route. In 2027 voeren we de werkzaamheden voor de aanleg van de ongelijkvloerse kruising uit. We leggen dit ter informatie voor aan de raad. 04. We werken een integraal ontwerp uit voor de ongelijkvloerse aansluiting Oostweg–N35 inclusief doorverbinding naar de Zuid Esmarkerrondweg We leveren een integraal uitgewerkt ontwerp op voor de ongelijkvloerse aansluiting van de Oostweg op de N35, inclusief de doorverbinding naar de Zuid Esmarkerrondweg. Het ontwerp bevat een tracékeuze en bijbehorende onderbouwing. Hiermee versterken we de regionale bereikbaarheid en de samenhang binnen de tweede ringstructuur. Het ontwerp vormt de basis voor vervolgbesluitvorming. We leggen dit ter informatie voor aan de raad. 05.

We voeren een haalbaarheids- en variantenstudie uit voor een stadsontsluitingsweg tussen de Deurningerstraat en de Hengelosestraat We leveren een onderbouwde variantenstudie met een voorkeursrichting, ontwerp en kostenraming afgestemd op omliggende ontwikkelingen. Er worden verkeer-, natuur- en omgevingsaspecten onderzocht. Doel is het verbeteren van de bereikbaarheid en verkeersveiligheid in dit deel van de stad. We leggen dit ter informatie voor aan de raad. 06. We maken een handelingskader Glanerveld/’t Bultserve blz. 39 (van 163) In Glanerveld/’t Bultserve, het gebied tussen de Najaarsweg, Bultsweg, Euregioweg en de Duitse grens, willen we woningbouw realiseren. Ons doel is om vóór 2035 een eerste deel van deze ontwikkeling te hebben gerealiseerd. Daarom stellen we een ruimtelijk en programmatisch kader op dat richting geeft aan de verdere ontwikkeling van het gebied. We bespreken het handelingskader met de raad en verwerken de opbrengst in de definitieve versie. 07. We maken een handelingskader Driehoek Noord Voor Driehoek Noord, het gebied tussen de Hengelosestraat, Deurningerstraat en Raiffeisenstraat, stellen we een handelingskader op voor de herontwikkeling van het gebied. We bespreken dit kader met de raad en verwerken de opbrengst in de definitieve versie. Het handelingskader vormt vervolgens de basis voor het Omgevingsplan dat we vóór eind 2027 ter inzage leggen.

08. We stellen ruimtelijke kaders op voor de ABN-AMRO locatie De gemeente is eigenaar van het voormalige ABN-AMRO-kantoor aan het Stationsplein. Voor de herontwikkeling van deze locatie voor wonen en werken stellen we ruimtelijke kaders op. We bespreken deze kaders met de raad. Vervolgens gebruiken we de vastgestelde uitgangspunten om de markt te consulteren en de locatie op de meest passende wijze te verkopen. 09. We informeren de raad over de voortgang en resultaten van de wijkaanpakken We informeren de raad over de voortgang en resultaten van de wijkaanpakken Hanenberglanden, Wesselerbrink Noord-Oost en Twekkelerveld. Daarbij rapporteren we over de sociale en fysieke opgaven, voorgenomen maatregelen en de voortgang van het Volkshuisvestingsfonds Hanenberglanden. 10. We maken een voorstel voor vervolg aanpak van energiearmoede We leggen een voorstel ter besluitvorming voor aan de raad over de voortgang van de SPUK Energiearmoede. Daarin beschrijven we de behaalde resultaten, eventuele bijsturing en de inzet van nieuwe middelen voor de ondersteuning van eigenaar-bewoners met een laag inkomen bij het verduurzamen van hun woning. En we verkennen de mogelijkheden van een revolverend fonds. 11.

We maken een voorstel Specifieke uitkering Lokale aanpak isolatie We leggen een voorstel ter besluitvorming voor aan de raad over de voortgang van de Specifieke Uitkering Lokale Aanpak Isolatie, waaronder de isolatiebon, en eventuele bijsturing van de uitvoering. De uitvoering van de Specifieke uitkering hangt direct samen met de aanpak van de energiearmoede (punt 9). Doel is om samen een groter percentage van de huishoudens naar een toekomstbestendige woning en energierekening gaat. 12. We ontwikkelen het Omgevingsplan door Wij geven uitvoering aan het Plan van Aanpak Transitie Omgevingsplan door de uitwerking van de drie transitiesporen en het actualiseren van het Omgevingsplan in 2027. We leggen dit ter besluitvorming voor aan de raad. 13. We ontwikkelen Horstmanpark tot een toekomstbestendige woonomgeving Horstmanpark ontwikkelen we tot een toekomstbestendige woonomgeving die bijdraagt aan de schaalsprong van Enschede als onderdeel van de SHE. Daarbij zetten we in op een gevarieerd woningaanbod, passend bij de behoefte van zowel huidige als nieuwe inwoners van de stad, met aandacht voor groen, duurzaamheid en leefkwaliteit.

In het tweede kwartaal van 2027 bieden wij de raad hiervoor een ruimtelijk-programmatisch handelingskader aan, waarin de ontwikkelrichting, programmatische ambities en randvoorwaarden voor de verdere ontwikkeling van het gebied worden vastgelegd om op basis daarvan een omgevingsplan op te stellen. 14. We wijzen extra woningbouwlocaties aan en maken een handelingskader Conform het coalitieakkoord onderzoeken we mogelijkheden voor aanvullende woningbouwlocaties, passend binnen de strategie van hybride bouwen. Daarbij zetten we in op zowel binnenstedelijke verdichting als woningbouwontwikkeling aan de stadsranden. We brengen kansrijke locaties in beeld en betrekken de gemeenteraad actief bij de afweging en keuze van nieuwe ontwikkellocaties. Eind 2027 hebben we één of meer locaties aangewezen waar we volgens handelingskaders voor opstellen en tot ontwikkeling brengen. 15. We stellen een ontwikkelperspectief op voor de Spoorzone Hengelo-Enschede (SHE) Samen met Hengelo werken we aan het Ontwikkelperspectief SHE, een langetermijnvisie voor de ruimtelijke en programmatische ontwikkeling van de spoorzone in de komende 25 jaar. Dit perspectief geeft richting aan de gezamenlijke schaalsprong van beide steden en vertaalt de ambities uit de Regionale Ontwikkelstrategie Twente (ROS) naar concrete ontwikkelkansen in dit gebied.

Het Ontwikkelperspectief wordt uiterlijk in het tweede kwartaal aan beide gemeenteraden aangeboden voor besluitvorming. blz. 40 (van 163) 16. We verdiepen het ontwikkelperspectief voor Kennispark Voor de realisatie van de Schaalsprong en de SHE zetten we in op de doorontwikkeling van Kennispark, inclusief het gebied tussen het spoor en het kanaal. We werken aan een verdieping van het Ontwikkelperspectief SHE, waarin de opgaven voor werken, wonen en voorzieningen integraal worden benaderd. Samen met FC Twente brengen we de ontwikkelambities voor de Grolsch Veste en de omliggende gebieden verder in beeld. We nemen de raad mee in deze verdieping. 17. We stellen een nota op over de integrale handhaver We stellen een toekomstvisie op voor de inzet van integrale handhavers in Enschede. Op basis hiervan leggen we de gemeenteraad een nota voor met keuzes over rollen, taken en bevoegdheden. De nota bevat ook de personele, organisatorische en financiële gevolgen vanaf 2028. Verbonden partijen betrokken bij programma (nadere toelichtingen in paragraaf 5.6 verbonden partijen): 1. Cromhoff B.V. In onderstaande tabel is voor dit programma weergegeven welke beleidsnota’s en raadsvoorstellen naar verwachting in het komende begrotingsjaar aan de raad worden voorgelegd en welk type kaderstelling daarbij hoort.

De indeling in actieve (A), passieve-plus (B) of passieve (C) kaderstelling maakt inzichtelijk hoe en wanneer de raad wordt betrokken bij beleidsvorming. In de leeswijzer is een toelichting opgenomen op de betekenis van categorie A/B/C voorstellen. Op basis van deze overzichten wordt de Bestuurlijke Termijn Agenda voor komend begrotingsjaar opgesteld. Stedelijke ontwikkeling - Beleidsnota’s en raadsvoorstellen komend begrotingsjaar Beleidsveld Onderwerp A/B/C Voorstel Participatie (Ja/Nee) Ruimtelijke Ontwikkeling Urgentieverordening sociale huurwoningen C nee Ruimtelijke Ontwikkeling Omgevingsprogramma Wonen (inclusief Volkshuisvestingsprogramma) B nee Mobiliteit Omgevingsprogramma Mobiliteit B ja Ruimtelijke Ontwikkeling Ontwikkelstrategie en programmatisch kader Kop Westerval B ja Ruimtelijke Ontwikkeling Gebiedsvisie Oost B nee Duurzaamheid Subsidieverordening Volkshuisvestingsfonds Twekkelerveld C nee 4.1.3. Wat mag het kosten? Vanuit het Coalitieakkoord zijn er extra financiële impulsen gegeven aan het programma Stedelijke Ontwikkeling. Doel van de extra impulsen is de ambities op uitvoeringskracht Stedelijke Ontwikkeling financieel haalbaar te maken. Ondanks deze extra middelen laat het programma een daling in lasten zien in 2027.

De belangrijkste oorzaak is dat binnen het grondbedrijf voor vrijwel alle actieve grondexploitaties minder projectuitgaven worden verwacht dan in 2026. Daarnaast nemen de uitgaven voor diverse locatieontwikkelingen en gebiedsgerichte projecten af. Daartegenover staan hogere structurele kosten voor beheer en onderhoud van de openbare ruimte, loon- en prijsontwikkelingen en aanvullende middelen voor onder meer vergunningverlening, ruimtelijke ontwikkeling en de uitvoering van wettelijke taken. blz. 41 (van 163) Ook de baten nemen af ten opzichte van 2026. Dit wordt vooral veroorzaakt door lagere opbrengsten binnen het grondbedrijf en lagere subsidie- en project gerelateerde inkomsten. Daarnaast zijn enkele incidentele rijksbijdragen uit 2026 niet meer beschikbaar (Wet versterking regie volkshuisvesting en Omgevingswet). Tegelijkertijd nemen de opbrengsten uit parkeren licht toe en is er een taakstelling verwerkt op het budget leges. In de reserves zijn er diverse mutaties, de belangrijkste wordt veroorzaakt door de Strategische Investeringsagenda, waarbij niet-bestede middelen worden toegevoegd aan de reserve. Hierdoor verbetert het saldo van de reserves ten opzichte van 2026. Over de gehele periode 2026-2030 laten zowel de baten als de lasten een dalende trend zien.

Deze ontwikkeling wordt grotendeels verklaard door de geleidelijke afbouw van de huidige grondexploitaties en als projecten verder worden afgerond, nemen zowel de projectuitgaven als de bijbehorende opbrengsten af. Tegelijkertijd blijven beheer-, onderhouds- en uitvoeringsactiviteiten relatief stabiel, met beperkte groei als gevolg van prijsontwikkelingen en nieuwe wettelijke taken. Stedelijke ontwikkeling | Rekening | Begroting Taakvelden (x1.000 euro) | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 0.63 Parkeerbelasting | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 0.9 Vennootschapsbelasting [VpB] | 320 | 395 | 251 | 251 | 251 | 251 2.1 Verkeer en vervoer | 26.614 | 25.459 | 25.525 | 25.343 | 26.445 | 26.370 2.2 Parkeren | 12.446 | 12.898 | 13.476 | 14.469 | 14.891 | 15.324 8.1 Ruimte en leefomgeving | 10.622 | 18.447 | 22.351 | 15.815 | 14.575 | 13.397 8.2 Grondexploitatie (niet | 25.924 | 44.810 | 24.532 | 15.645 | 11.630 | 8.733 bedrijventerreinen) 8.3 Wonen en bouwen | 16.541 | 24.057 | 18.038 | 16.858 | 16.818 | 16.813 Totaal lasten | 92.468 | 126.066 | 104.174 | 88.381 | 84.610 | 80.887 0.63 Parkeerbelasting | -4.716 | -4.999 | -5.104 | -5.232 | -5.363 | -5.497 0.9 Vennootschapsbelasting [VpB] | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 2.1 Verkeer en vervoer | -3.724 | -2.705 | -2.062 | -2.162 | -2.187 | -2.187 2.2 Parkeren | -11.046 | -11.218 | -11.698 | - | - | - 12.003 | 12.294 | 12.592 8.1 Ruimte en

leefomgeving | -4.745 | -13.902 | -14.219 | -7.784 | -5.612 | -4.427 8.2 Grondexploitatie (niet | -25.723 | -44.190 | -23.846 | - | - | -7.616 bedrijventerreinen) | 14.994 | 10.811 8.3 Wonen en bouwen | -9.892 | -11.523 | -5.851 | -5.226 | -5.226 | -5.226 Totaal Baten | -59.846 | -88.539 | -62.782 | - | - | - 47.402 | 41.493 | 37.545 Saldo baten en lasten | 32.622 | 37.527 | 41.392 | 40.980 | 43.117 | 43.342 Stortingen reserves | 14.089 | 14.970 | 14.425 | 14.012 | 12.967 | 13.145 Onttrekkingen reserves | -827 | -6.790 | -1.003 | -969 | -2.060 | -2.274 Reservemutaties | 13.262 | 8.180 | 13.422 | 13.043 | 10.907 | 10.871 Resultaat | 45.885 | 45.708 | 54.815 | 54.023 | 54.024 | 54.214 4.2. Economie & werk Binnen het programma Economie en Werk werken we aan een sterk en toekomstbestendig economisch profiel van Enschede. Het programma richt zich op het stimuleren van economische groei, het versterken van het vestigingsklimaat en het vergroten van kansen op we | rk voor inwoners. Activiteiten binnen dit programma omvatten onder meer economische ontwikkeling, arbeidsmarktbeleid, ondersteuning van ondernemers en het versterken van samenwerkingen met onderwijs- en kennisinstellingen. Strategiewiel Dit programma draagt bij aan Aantrekkelijk Enschede en Inclusief Enschede. Een sterke economie ondersteunt de groei van de stad en creëert kansen op werk en bestaanszekerheid.

Toekomstbestendige werklocaties, duurzaam ruimtegebruik en vergroening dragen da | arnaast bij aan Groen & Duurzaam Enschede. 4.2.1. Wat willen we bereiken? In 2027 versterken we Enschede als stad van technologie, innovatie en creativiteit (TIC). We bouwen verder aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat, waardoor bedrijven, talent en inwoners ervoor kiezen blz. 42 (van 163) blz. 43 (van 163) zich in Enschede te vestigen, er te blijven en er te investeren. We maken ruimte voor bedrijven en de ontwikkeling van economische speerpuntsectoren, zoals chiptech, medtech, defensietech en hightech maakindustrie. Enschede is de stad waar nieuwe ideeën niet alleen worden besproken, maar ook daadwerkelijk worden uitgeprobeerd en toegepast, resulterend in nieuwe producten en werkgelegenheid. Daarmee versterken we de economische positie van Enschede en Twente en dragen we bij aan werkgelegenheid, innovatiekracht en brede welvaart. Daarnaast versterken we de aantrekkelijkheid van de stad voor bezoekers, inwoners en ondernemers. Dit draagt bij aan een levendige binnenstad, vitale winkelcentra, meer bezoekers en meer kansen voor ondernemers. Ook investeren we in de verzorgende economie. De verzorgende economie is in omvang de grootste economische sector en de banenmotor van Enschede: het omvat zes op de tien banen in onze stad.

Het gaat om de gezondheidszorg, een deel van de dienstensector, het onderwijs, de detailhandel en de vrijetijdseconomie. Enschede heeft een leidende positie in Oost Nederland en de Euregio. Dat willen we verder uitbouwen, ook om juist dat talent te boeien en te binden. Zo creëren we een stad waar inwoners, bezoekers, ondernemers en talent zich graag vestigen en o ntwikkelen. We zetten in op het aantrekken en behouden van bedrijven en talent en stimuleren vernieuwing en ondernemerschap. Tegelijkertijd zorgen we ervoor dat zoveel mogelijk inwoners kunnen meedoen op de arbeidsmarkt. Dit doen we door begeleiding naar werk, ontwikkelmogelijkheden en samenwerking met werkgevers. Werk Enschede heeft meer inwoners met een bijstandsuitkering dan gemiddeld in Nederland. Ook zien we dat inwoners vaker te maken hebben met zorgvragen, armoede en meerdere problemen tegelijk. Daardoor is passende begeleiding naar werk niet altijd eenvoudig. We hanteren de menselijke maat in onze ondersteuning, zodat inwoners duurzaam stappen kunnen zetten en zo veel mogelijk zelfstandig kunnen meedoen. We willen dat bijstandsgerechtigden stappen zetten in de keten van dagbesteding naar werk: voor het deel dat uitstroomt naar werk is het wenselijk dat dit een langdurige uitstroom is, in plaats van banen voor een korte periode afgewisseld met bijstand. Als het nodig is, dan zetten we hier opleidingen voor in.

Voor een deel zal de stap naar onbetaald (vrijwilligers)werk het hoogst haalbare zijn. Dan stimuleren we mensen op die manier te participeren in de samenleving. Daarnaast voeren we regie op de inburgering van statushouders die zich in Enschede vestigen. De Enschedese Arbeidsmarktaanpak (EAA) richt zich op het vergroten van participatie, re -integratie en duurzame uitstroom naar werk, zodat inwoners zoveel mogelijk zelfstandig kunnen meedoen. Ook ondersteunen we jongeren bij de overgang van school naar werk. We zetten in op het versterken van ontwikkelroutes richting participatie en werk, het versterken van werkgeversdienstverlening en het borgen van duurzame plaatsingen. Hiermee werken we aan een samenhangende arbeidsmarktstructuur waarin ontwikkeling, begeleiding en doorstroom centraal staan. Een bijzondere ontwikkeling binnen de sociale arbeidsmarktinfrastructuur van Enschede is de verbouwing van de Kwekerij tot de Stadskas. Deze biedt ruimte voor meer ontwikkel- en werkplekken (van 75 naar 250) en versterkt zo de participatie van inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt. blz. 44 (van 163) 4.2.2. Wat gaan we daarvoor doen? Economie & werk - Acties komend begrotingsjaar 01. Herijking investeringsprogramma Agenda voor Twente De Twenteboard start in najaar 2027 met de evaluatie van het lopende investeringsprogramma Agenda voor Twente.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://enschede.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/1f5cde33-26c4-439c-919b-da83702803c3?agendaItemId=8057d826-ecae-4dae-a82b-2fa671177f93