Eindrapportage. Onderzoek ruimtebehoefte creatieve industrie Enschede 19-6-2023

12.000 10.000

Creatief-technische sector

8.000

Creatief-culturele sector

6.000 4.000 2.000 0 m2

4.2.2 Aanbodontwikkeling in de toekomst Niet van elk object is de toekomstverwachting bekend. We constateren in elk geval de volgende ontwikkelingen, op basis van de huidige verwachtingen: • WARP Technopolis zal naar verwachting in 2024 worden herontwikkeld: -/- 600 m2 werkruimten (en ca 600 m2 overige ruimten voor ontmoeting, presentatie en horeca). • Studio Complex moet naar verwachting in januari 2024, maar niet later dan 2025 het pand verlaten: -/- 2.900 m2 werkruimte voor de creatief-culturele sector. • Tankstation Cultureel Vulpunt moet naar verwachting ergens tussen 2025 en uiterlijk 2028 het pand verlaten: -/- 75 m2 werkruimten (4 ateliers) en ca 1.000 m2 overige ruimten voor ontmoeting en presentatie.

27

•

Connect-U heeft de ambitie om substantiële hoeveelheden werkruimten toe te voegen voor creatief-culturele ondernemers, creatief-technische ondernemers en overige bedrijven: +15.000 m2, naar inschatting op z’n vroegst in 2025. Dergelijke grote aantal meters hebben een grote impact op het aanbod in Enschede. Onduidelijk is welk deel daarvan realistisch gezien voor welke doelgroep geschikt zal zijn, waarbij er ook een kans is dat de huisvesting helemaal niet voor de creatief-culturele doelgroep beschikbaar komt. Vanwege de grote impact van de ontwikkeling op het aanbod en de onzekerheid ervan, rekenen we met een ruwe schatting van 50% (ofwel 7.500 m2); die we in dit rapport steeds separaat aanduiden in de figuren met een stippellijn (zie figuur 4.5 en 4.6).

Dat komt doordat het tijdelijke aanbod dat verdwijnt met name voor de creatief-culturele sector geschikt is; en het aanbod dat wordt toegevoegd grotendeels voor de creatief-technische sector.

In figuur 4.5 is de aanbodontwikkeling weergegeven tussen 2022 en 2030, uitgaande van een toevoeging van ruimte in Connect-U in twee stappen. Zichtbaar is dat het totale aanbod op korte termijn afneemt, maar op langere termijn toeneemt. Echter, als we uitgaan gaan van de huidige huurprijzen en het afwerkingsniveau in Connect-U (basis tot marktconform), zal dit slechts beperkt geschikt zijn voor de creatiefculturele sector6; en niet voldoen aan de prijs- en kwalitatieve eisen van de gebruikers van Studio Complex en WARP. Hoewel er per saldo meer meters worden toegevoegd dan verdwijnen, betekent het vooral een krimp van het aanbod in de betaalbaardere ruimtes, en een groei van het aanbod in de duurdere ruimtes. We gaan hier in hoofdstuk 5 en de conclusies en aanbevelingen nader op in. Figuur 4.6 bevat een indicatieve weergave van de aanbodontwikkeling naar doelgroep. Daarin zien we dat het aanbod voor de creatief-culturele sector afneemt, terwijl dat voor de creatief-technische sector toeneemt.

Diversiteit in huisvesting: kantoorachtige werkplek in Connect-U, en werkplaats in Studio Complex

6 Onze aanname is dat het grootste deel van de toe te voegen ruimte in Connect-U voor de

creatief-technische doelgroep geschikt zal zijn (6.000 m2), en het overige deel (1.500 m2) voor de creatief-culturele doelgroep.

28

Figuur 4.6: Ontwikkeling aanbod in m2 naar doelgroep, 2022 en 2030

Figuur 4.5: Ontwikkeling aanbod 2022-2030, naar type panden 25.000

14.000 12.000 Toename Connect-U

Connect-U

Connect-U

Connect-U

Connect-U

Connect-U

20.000

Connect-U

10.000 8.000 6.000 4.000

15.000

Toename Connect-U

2022

2030

2022

2030

2.000

0 Creatief-culturele sector

Creatief-technische sector

10.000

4.3 Gebruik en beoordeling van het aanbod 5.000

0

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

A: Verzamelgebouw met ruimtes voor de creatief-culturele sector B: Verzamelgebouw met ruimtes voor de creatief-culturele en creatieftechnische sector C: Verzamelgebouw met ruimtes voor de creatief-technische sector, gemengd met andere bedrijvigheid D: Verzamelgebouw met ruimtes voor de creatief-culturele & creatieftechnische sector, gemengd met andere bedrijvigheid en organisaties E: Zelfstandige ruimte voor de creatief-technische sector

Overig gebruik verzamelpanden In paragrafen 4.1 en 4.2 is steeds uitgegaan van de werkruimten voor de creatief-culturele sector en de creatief-technische sector in de verzamelpanden. Deze werkruimten vormen met 19.600 m2 slechts 1520% van de totale oppervlakte van de panden waarin zij gevestigd zijn. De bijna 90.000 m2 overige ruimten komen grotendeels voor rekening van drie grote panden: ConnectU (wonen, onderwijs, andere bedrijvigheid); de Performance Factory (horeca, andere bedrijvigheid en organisaties) en Spinnerij Oosterveld (andere functies zoals vergader- en evenementenruimtes, andere bedrijvigheid en organisaties). In kleinere verzamelpanden is er veelal enige plek voor gedeelde werkplaatsen of expositie-/podiumruimten. Tevredenheid Volgens de enquête werkt een groot gedeelte (43%) van ondernemers in de creatief-culturele sector vanuit huis. 27% huurt een ruimte in een verzamelgebouw, en 12% werkt in een eigen zelfstandige ruimte. Dit

29

percentage is erg hoog ten opzichte van het geïnventariseerde aanbod zelfstandige ruimten. Een kleine 10% is ontevreden over de gehuurde huisvesting. Met name door kwaliteit van het pand, faciliteiten en prijsniveau. Zo’n 65% is tevreden of zeer tevreden met de gehuurde huisvesting. Slechts 14 van de 190 thuiswerkers die de enquête heeft ingevuld is ontevreden met deze situatie. Ze zoeken met name een plek met meer interactie.

30

5 Vraag en aanbod tegen elkaar afgezet

(bedrijfsverzamelgebouw) en in (kantoor)verzamelgebouwen met marktconforme prijs die niet zozeer zijn gericht op de sector (o.a. Capitool 10, Piet Heinstraat 12, Balengebouw) Tabel 5.1: Vraag en aanbod huisvesting creatief-culturele sector, in m² 2021-2023

5.1 Kwantitatief: vraag vs aanbod creatief-culturele sector

vraag

Er is onvoldoende aanbod beschikbaar en kwalitatief voldoet het aanbod niet aan de vraag Als we de huidige vraag naar en het aanbod van huisvesting voor de creatief-culturele sector tegen elkaar afzetten, is de conclusie dat er op dit moment onvoldoende ruimte beschikbaar is. In tabel 5.1 zien we dat er meer vraag is naar huisvesting dan aanbod van huisvesting (-8.970 m2). Er is met name een tekort aan ruimten in verzamelpanden (-7.790 m2). 2

In de toekomst (2030) zien we dat de vraag minimaal groeit (+900 m ) maar ook het aanbod afneemt. Tegelijkertijd zien we ook dat de vraag naar verwachting verschuift waardoor het zwaartepunt van de mismatch ligt in de zelfstandige bedrijfsruimten (-8.400 m2). In tabel 5.1 en figuur 5.1 zien we hoe vraag en aanbod zich nu en in de toekomst tot elkaar verhouden. We zien een kwantitatieve mismatch van circa 11.700 m². De mismatch is wellicht nog groter vanwege de onzekerheid over de omvang en invulling van de toe te voegen ruimte in Connect-U. Opvallend is dat de huisvestingsvraag op dit moment al een stuk hoger ligt dan het geïnventariseerde aanbod. Dat heeft meerdere oorzaken: • Er is een latente vraag is: ondernemers die nu geen ruimte hebben, willen dat wel. • Een deel van de creatief-culturele sector heeft zijn weg gevonden in reguliere bedrijfshuisvesting of andere typen huisvesting (b.v. tijdelijk leegstandsbeheer of een wijkcentrum). Zo zien we dat er creatiefculturele ondernemers zijn gevestigd op bedrijventerrein Euregio

Eigen ruimte in verzamelpand

2030

aanbod

saldo

12.430

-7.790

1.000

0

21.400

12.430

6.800

Eigen bedrijfsruimte (niet aan huis) Totaal

aanbod

saldo

10.700

13.600

Gedeelde ruimte in verzamelpand

vraag

3.200

10.615

-3.285

-1.000

8.400

0

-8.400

-8.970

22.300

10.615

-11.685

Figuur 5.1: Visualisatie vraag-aanbodconfrontatie 2021-2023 en 2030, in m2 25.000 20.000

aanbod Mismatch ca 11.700 m2

15.000

vraag o.b.v. groei afgelopen 10 jaar

10.000 5.000 0 2022

2030

31

De mismatch is groot als we kijken naar de omvang van de vraag en het aanbod De vraag in 2030 overtreft het aanbod met de factor 2. Vergelijkingen met andere steden (zie kader) laten zien dat ook daar een mismatch is tussen het aanbod en de vraag. Deze is in absolute aantallen in veel gevallen groter dan in Enschede, maar in relatieve aantallen kleiner. Alleen in Breda, van de genoemde steden qua omvang het meest vergelijkbaar met Enschede, zien we dat de extra ruimtebehoefte het aanbod zwaar overtreft. Met andere woorden: Enschede staat voor een relatief grote opgave in vergelijking tot andere steden. Echter, in absolute zin is de opgave met 11.700 m2 relatief ‘eenvoudig’ te realiseren in termen van aantallen panden.

door creatieven die slechts incidenteel gebruik maken van een ruimte of die meer ruimte bezet houden dan noodzakelijk. • Zoals vrijwel alle prognoses van werkgelegenheid en bedrijfsruimten gaat ook deze prognose uit van een lineaire ontwikkeling van de sector. Voor de verwachte groei van de creatief-culturele sector is uitgegaan van de groeiontwikkeling in de afgelopen 10 jaar. Dit doet geen recht aan de grilligheid waarmee de economie zich ontwikkelt. Er kunnen diverse redenen zijn waarom de groei zwakker of sterker is de komende periode. Kortom, het beeld van een mismatch van ca. 11.700 m2 zegt niet alles: in de praktijk hangt deze af van veel factoren.

In de praktijk ligt dit genuanceerder: een afweging tussen prijs, beschikbare ruimte en tijdelijkheid De ingevulde enquête door respondenten, laat zien dat er op dit moment een kwalitatieve mismatch is. Respondenten zijn op zoek naar een ruimte om te kunnen ondernemen, maar kunnen niet altijd een ruimte naar wens vinden. Verschillende factoren spelen hierin een rol: • Een belangrijke reden hiervoor is prijs: creatieven geven aan dat ze voor hun toekomstige (gewenste) huisvesting idealiter iets minder betalen dan dat zij op dit moment doen. Dat komt onder andere door de stijgende servicekosten. • Ook tijdelijkheid speelt mee: als creatieven vaak moeten verhuizen, dan moeten zij ook steeds weer opnieuw opzoek naar geschikte huisvesting. De keerzijde hierin is dat tijdelijkheid ook zorgt voor aanbod. • Andere kwalitatieve factoren die meespelen bij de interpretatie van de mismatch, zitten bijvoorbeeld in locatie, omvang en voorzieningen. • Tegelijkertijd constateren we dat ruimten niet altijd optimaal wordt benut. Zo wordt een deel van de panden onnodig bezet gehouden

32

Vraag en aanbod creatieve sector elders in Nederland In 2022 is in Utrecht geschat dat de extra ruimtebehoefte voor de creatieve sector tot 2028 circa 50.000-85.000 m2 is; ten opzichte van een aanbod van ca 100.000 m2. Ook de vraag naar atelierwoningen en zelfstandige units is daar substantieel. In Breda is in 2021 geschat dat de extra ruimtebehoefte voor de creatieve sector tot 2026 circa 30.500 m2 is. Dit is niet alleen de vraag naar ateliers maar ook de vraag naar units in bedrijfsverzamelgebouwen. Het aanbod in de gemeente is met 20.000 m2 vergelijkbaar met dat in Enschede, maar wel specifieker gericht op de creatief-culturele sector. Onderzoek heeft uitgewezen dat in Amsterdam elk jaar 1.000 tot 1.500 ondernemers een ruimte zoeken in creatieve broedplaatsen. De stad Amsterdam heeft als ambitie gesteld elk jaar 10.000 m2 aan nieuwe creatieve incubators te realiseren. De MRA voert een actief broedplaatsenbeleid: de afgelopen 15 jaar is er 170.000 m2 broedplaatsen bij gekomen. De meeste van deze locaties zijn 3 tot 20 jaar vastgelegd.

5.2 Kwantitatief: vraag vs aanbod creatief-technische sector Als we de huidige vraag vanuit de respondenten en het aanbod van huisvesting voor de creatief-technische sector tegen elkaar afzetten, zien we dat er op dit moment voldoende ruimte beschikbaar is voor deze creatief-technische ondernemers. Bovendien neemt het aanbod voor deze sector in de toekomst toe. Toch kunnen we niet zeggen dat er voldoende aanbod is voor dit deel van de creatieve sector, omdat een groot deel van de latente vraag en de vraag die voort komt uit de groei van de sector onbekend is. Als we kijken naar de uitsplitsing per type ruimte dan zien we een klein tekort aan eigen bedrijfsruimten nu (-281 m2) en in de toekomst (-777 m2). In tabel 5.3 zien we hoe de vraag vanuit de respondenten en het totale aanbod voor creatief-technische in verzamelgebouwen zich nu en in de toekomst tot elkaar verhouden. Tabel 5.3: Vraag en aanbod huisvesting creatief-technische sector, in m²

Rotterdam heeft zich tot doel gesteld meer panden betaalbaar beschikbaar te stellen voor de creatieve sector, met focus op beeldend kunstenaars, podiumkunstenaars, filmers, fotografen, ontwerpers en architecten. Men zoekt daarbij naar een huurniveau van €50 per m2 per jaar kale huur. Doel is elk jaar het aanbod uit te breiden met 3.000 m 2 per jaar. Belangrijke aanbieder in Rotterdam is SKAR: Stichting Kunstaccommodatie Rotterdam. Deze stichting heeft 25 panden in beheer, in totaal zo’n 20.000 m2. In Groningen is de verwachting dat het huisvestingsaanbod de komende jaren zal afnemen door druk uit de woningmarkt. Met name tijdelijke, goedkope locaties zullen wegvallen: verwachting is dat er een tekort ontstaat van 5.000 – 15.000 m2 de komende jaren. Er is nu zo’n 105.000 m2 aan broedplaatsen in de stad. Daarom is een quickscan broedplaatsenbeleid in uitvoering om te verkennen of een broedplaatsenbeleid zinvol kan zijn.

2023 vraag Eigen ruimte in verzamelpand

2027 aanbod

saldo

3.876

aanbod

saldo

4.216 7.002

1.978

Gedeelde ruimte in verzamelpand

1.148

Eigen bedrijfsruimte (niet aan huis)

431

150

-281

5.455

7.152

1.697

Totaal

vraag

12.692

7.724

927

150

-777

5.895

12.842

6.947

752

33

6 Beleidscontext Er is op dit moment geen kaderstellend beleid voor de huisvesting van de creatief-culturele en creatief-technische sector. Vanuit de gemeente en regio wordt het belang van deze sector, en het faciliteren ervan wel benoemd. Het uitgangspunt van dit onderzoek is om op bestaande beleidskaders en –inspanningen aan te sluiten; dit hoofdstuk beschrijft daarom de betekenis van de belangrijkste beleidskaders voor de creatief-culturele en creatief-technische sector. 6.1 Citymarketingvisie Enschede 2020 De Citymarketingvisie uit 2020 beschrijft Enschede als een technologische, innovatieve en creatieve stad waar het door de menselijke maat en Enschedese mentaliteit fijn ondernemen, studeren, recreëren en wonen is. Het merk Enschede is dan ook gestoeld op drie thema’s: Technologie, Innovatie en Creativiteit (TIC). Creativiteit zit in het DNA van Enschede. Dit maakt Enschede innovatief, veerkrachtig en een stad vol met creatief ondernemerschap, creatieve kennis en cultureel aanbod. Menig creatieveling ontwikkelde zich vanuit de Enschedese kweekvijver tot een creatieve professional. Verbinding met de creatief-culturele en creatief-technische sector Vanuit deze visie wordt het belang van deze sector dan ook onderstreept en geeft daarmee aanleiding tot het faciliteren ervan.

6.2 Coalitieakkoord 2022-2026: Samen trots op Enschede Het belang van de creatief-culturele en creatief-technische sector wordt ook in het nieuwe coalitieakkoord (2022-2026) onderstreept. In het coalitieakkoord staat de beschreven dat er geïnvesteerd moet worden in een veelzijdig cultuur- en evenementenaanbod. Een belangrijke doelstelling is dat de gemeente Enschede meer wil inzetten op het tussengebied van makers en aanstormend talent, bijvoorbeeld door het faciliteren van initiatieven voor verzamelgebouwen en het bieden van ruimte voor nieuwe evenementen. Hierin is het van belang om dit samen met de instellingen, makers, organisatoren, amateurkunstverenigingen en inwoners op te pakken. Tegelijkertijd is de wens geformuleerd om te groeien naar 170.000 inwoners: +9.000 nieuwe woningen; tussen de 10.000 en 12.500 nieuwe banen. Naast de wens om ook het culturele aanbod in de stad hierop aan te sluiten zal de creatief-culturele en creatief-technische sector ook gaan ‘meegroeien’ en daarmee de huisvestingsvraag. Verbinding met de creatief-culturele en creatief-technische sector Het coalitieakkoord laat zien hoe zeer de stad belang hecht aan een sterke creatieve sector, en dat de gemeente zich realiseert dat hierop inzet gepleegd moet worden.

6.3 Visie Werklocaties en economische visie De vigerende visie werklocaties komt uit 2019 en geeft richting aan hoe werklocaties versterkt en toekomstbestendig gemaakt kunnen worden. Daartoe zijn verschillende doelstellingen geformuleerd: 1. het versterken van het structurele groeivermogen van de Enschedese economie en daarmee aan de strategische opgaven (Meer talent aantrekken en vasthouden, Verbeteren van de bereikbaarheid van

34

banen, Een duurzame groene stad, Een inclusieve samenleving, Goed bestuur) van Enschede. 2. Kwaliteit boven kwantiteit, resulterend in excellente werklocaties, die passen bij ondernemers, investeerders en bijdragen aan duurzaamheidsopgaven. 3. Inzetten op ketenversterking (en onderlinge samenhang) tussen de afzonderlijke werklocaties zowel ruimtelijk als organisatorisch en op samenwerking tussen en met ondernemers. We zetten in op samenwerking van de 4 O’s – Ondernemers, Overheid, Onderzoek en Onderwijs – op alle werklocaties. 4. Inzetten op de sectoren hightech, ICT, dienstverlening en het lokaal gewortelde midden- en kleinbedrijf. 5. Voor onze kantoorlocaties zien we een kwalitatieve opgave en geen kwantitatieve. Dit past bij ons uitgangspunt kwaliteit boven kwantiteit. 6. Behouden van betaalbare binnenstedelijke werklocaties en ruimte voor werken-aan-huis, voor zover het geen onevenredige impact heeft op het woon- en leefklimaat. 7. Startups moeten ruimte krijgen op de plekken waar ze het liefste willen zitten. Daarvoor werken we ook aan enkele hotspots als belangrijke clusterlocaties, die ieder een eigen doelgroep binnen het creatieveen startupklimaat bedienen. 8. Zorgen voor voldoende groeiruimte voor bedrijven naar de toekomst door bestaande locaties te optimaliseren, het realiseren van circa 10 ha. schuifruimte en het behouden van onze strategische voorraad 9.

Deze visie vraagt van ons om meer samenwerking, ondernemersgericht werken en gebruik maken van de investeringskracht van onze partners in de stad. 10. Dit doen we door samen met onze partners, zoals ondernemers en instellingen te werken aan een uitvoeringsagenda, die we jaarlijks samen bijstellen.

De economische visie van Enschede dateert uit 2011 en wordt op dit moment geüpdatet. Verbinding met de creatief-culturele en creatief-technische sector De hierboven genoemde doelstellingen zijn belangrijk voor de creatiefculturele en creatief-technische sector. In het kader van dit onderzoek gaat het daarbij met name om: strategische opgaven zoals het aantrekken en vasthouden van talent, kwalitatieve werklocaties die passen bij (creatieve) ondernemers, het behouden van betaalbare binnenstedelijke werklocaties, het bieden van ruimte voor startups (en waar deze bij voorkeur willen zitten) en het zorgen voor voldoende groeiruimte voor bedrijven naar de toekomst zodat er schuifruimte ontstaat waardoor startende (creatieve) ondernemers meer kans maken op een betaalbare werkplek. Aanvullend hierop kunnen de resultaten uit dit onderzoek benut worden voor de jaarlijks bij te stellen uitvoeringsagenda en de te vernieuwen economische visie van Enschede.

6.4 Ambitie & actie-agenda binnenstad (2022) In 2022 is een richtinggevende en integrale Ambitie en Actie Agenda voor de Enschedese binnenstad opgesteld. In dit document zijn vier thema’s/proeftuinen uitgediept: 1) de basis op orde, 2) experiment en innovatie, 3) ontmoeting en verbinding en 4) groei en transformatie. Per thema/proeftuin wordt een aantal actielijnen benoemd. Verbinding met de creatief-culturele en creatief-technische sector In het kader van dit onderzoek biedt met name de actielijn ondernemerschap binnen het thema experiment en innovatie relevante aanknopingspunten. Ruimte en gelegenheid bieden aan innovatief en experimenteel ondernemerschap is een directe investering in de toekomst van de binnenstad. Eigenaren stellen leegstaande commerciële ruimtes open

35

voor ondernemende studenten, start-ups en spin-offs, al dan niet verenigd in publiek-private samenwerkingsverbanden. Samen met de gemeente creëren ze er gratis of betaalbare co-work plekken, expositieruimtes, testlocaties, laboratoria en ateliers. Ondernemers worden hierbij op weg geholpen en gefaciliteerd.

worden voldaan door CEC of volledig aan de gebruiker worden doorbelast.

6.5 Beleidskader vastgoed (2021)

6.6 Agenda voor Twente 2023-2027: Samenwerken aan Bruto Twents Geluk in een groene technologische topregio

De ambitie van het vastgoedbedrijf is om duurzaam bij te dragen aan de doelen van de stad. Het vastgoed dat het vastgoedbedrijf in eigendom heeft of beheerd en de keuzes die ze maken moeten bijdragen aan het verbeteren van de stad. De beleidsafdelingen bepalen welke behoefte er is aan welk vastgoed. Zij hebben veelal een subsidierelatie met de gebruiker van het vastgoed. Het vastgoedbedrijf zorgt voor een optimale balans tussen het financieel en maatschappelijk rendement. Vastgoed dat (niet) meer bijdraagt aan de doelen van de stad of waarvan de kosten en baten niet meer in balans zijn wordt afgestoten. Het maatschappelijk rendement wordt bepaald door de beleidsafdelingen. Het vastgoedbedrijf zorgt ervoor dat er voldoende accommodaties zijn en dat voorzieningen waar mogelijk geclusterd worden om zo de beleidsdoelen te bereiken met de inzet van minimale middelen. Als er nieuwe objecten aan de portefeuille toegevoegd moeten worden dan moet hiervoor voldoende financiële dekking zijn vanuit de betrokken beleidsafdelingen. Verbinding met de creatief-culturele en creatief-technische sector Voor Cultuur, Evenementen en Citymarketing (CEC) is de cultuurnota bepalend voor de culturele infrastructuur. Vastgoed is daarin faciliterend. De culturele instellingen zijn veelal gesubsidieerd.

Beslissingen over nieuwe huurcontracten, investeringen die leiden tot een hogere huur, huurderswensen etc. worden dan ook altijd besproken met zowel de gebruikende culturele instelling als de afdeling CEC. Op die manier wordt zicht gehouden op de huur- en subsidiestromen. In afstemming met CEC worden afspraak gemaakt over de huurfacturatie. Deze kan (deels) intern

Voorliggend onderzoek kan dienen als behoefte-indicatie voor het in te zetten gemeentelijk vastgoed.

De Agenda voor Twente 2023-3027 is in samenwerking met ondernemers, kennis- en onderwijsinstellingen en overheden in Twente opgesteld. Aan de hand van de Agenda voor Twente werken regionale partijen de komende vijf jaar samen aan het versterken van Twente en het investeren in projecten, met brede welvaart als kompas. De nadruk in de strategie van Twente Board ligt op het versterken van de economie, het verbeteren van het innovatieklimaat, investeren in talent op alle niveaus, het bieden van een goed woon-, werk- en leefklimaat en het positioneren van Twente in Nederland en Europa. Verbinding met de creatief-culturele en creatief-technische sector Eén van de doelstellingen uit de agenda is het behouden en verder ontwikkelen van een gevarieerd cultureel aanbod, dat moet bijdragen in het aantrekken van Talent en in het positief positioneren van Twente als groene, technologische topregio. Het is van belang om Twente Board als klankbord, verbinder en aanjager mee te nemen in de resultaten van dit onderzoek zodat zij bekend zijn met de wensen van de sector om het culturele klimaat te verbeteren door de juiste ontwikkelingen in de regio te agenderen.

36