Effectanalyse bruin- en witgoed Enschede 20201016 definitief.pdf

Figuur B1.9 Ontwikkeling van het percentage van de omvang van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ dat van een formulebedrijf is (bron: Locatus, 2010, 2020). In tabel B1.10. is de ontwikkeling van de gemiddelde omvang per winkel weergegeven. Van 2010 tot 2020 is de gemiddelde omvang van alle winkels met circa 15% toegenomen. De gemiddelde omvang per

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Deventer

015300.20200317

6

Bijlage 1

verkooppunt van een formulebedrijf is meer toegenomen (+56%) dan de winkels van zelfstandigen (+11%). Tabel B1.10 Ontwikkeling van de gemiddelde omvang in m2 wvo per verkooppunt van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ (bron: Locatus, 2010, 2020) totaal

filiaalbedrijf

zelfstandige

2010

195 m² wvo

283 m² wvo

110 m² wvo

2020

224 m² wvo

441 m² wvo

122 m² wvo

15%

56%

11%

toename

Retail Risk Index Voor Enschede is het prognosemodel Retail Risk Index (RRI) van dataleverancier Locatus uitgewerkt. De RRI brengt het risicoprofiel van winkels en winkelgebieden in kaart. De RRI kwantificeert het risicoprofiel van een winkelpand via vier performance-indicatoren: 5. Pandindex: Prestaties van het winkelpand tot op heden. 6. Straatindex: Ontwikkeling van de invulling van winkelpanden in de straat rond het winkelpand. 7. Branche-index: Ontwikkeling van de branche die actief is in het pand. 8. Vraag & aanbodindex: Verhouding tussen vraag-aanbod van de branche die actief is in het pand (in de directe omgeving). Met de RRI ontstaat het inzicht voor welke winkelgebieden, -straten en –panden de continuïteit van de huidige ondernemers, branches en detailhandelsvestigingen risicovol zijn of juist goed functioneren. De index biedt een goede onderbouwing voor beleidskeuzen. De werking van de RRI-index/score is vergelijkbaar met verkeerslichten (figuur B1.11): het geeft een waarschuwing en heeft een voorspellende functie als het gaat om leegstand. Panden met een hoge score (rood) komen op termijn mogelijk leeg te staan.

Figuur B1.11 Stoplichtmodel RRI (bron: Locatus, 2020) In figuur B1.12 zijn de RRI-scores van de omliggende winkelpanden binnen een straal van 100 meter van de grootst aanbieder, de MediaMarkt, weergegeven. MediaMarkt heeft een RRI-score van 95 en wordt daarmee geclassificeerd als winkelpand met risico (index 90 tot 110). Deze score heeft voornamelijk te maken met de hoge branche-index van de ‘bruin- en witgoed’-branche. ‘Bruin- en witgoed’ heeft een negatieve branche-ontwikkeling. Dit heeft onder ander te maken met de toename van onlineverkopen. Deze hoge index voor de branche is van invloed op de totale RRI van dit specifieke winkelpand van MediaMarkt. Opvallend is dat een groot deel van de omliggende panden ook aangemerkt wordt als een risico (oranje). Veel panden hebben een (hoog) risico, een aantal zelfs een zeer hoog risico. De omliggende panden hebben een gemiddelde RRI-score van 105 en scoren 10% hoger dan MediaMarkt. Uit de RRIanalyse blijkt niet dat MediaMarkt zorgt voor een beter functioneren van de omliggende winkels. Wanneer dit wel het geval zou zijn zou verwacht worden dat de omliggende panden een beter risicoprofiel hebben (beperkt risico of zeer beperkt risico). In dit geval is daar in het centrum van

015300.20200317

Rho Adviseurs B.V. vestiging Deventer

Bijlage 1

7

Enschede geen sprake van. Rondom supermarkten kleuren de winkels bijvoorbeeld veel groener en is duidelijk dat de supermarkt zorgt voor een stabiel winkelaanbod. De MediaMarkt heeft dus niet de aantrekkingskracht van een supermarkt in een centrumgebied.

Figuur B1.12 RRI Enschede Klanderij (bron: Locatus, 2020; bewerking Rho adviseurs)

B2. Regionaal

Om een beeld te krijgen van de omvang en situatie van de ‘bruin- en witgoed’ branche in Enschede in relatie tot de omliggende regio is een vergelijking gemaakt met de situatie van de branche in Almelo en Hengelo. Daaruit wordt duidelijk dat het aantal formules in deze branche sterk is afgenomen als gevolg van het failliet gaan van formules, samenvoeging van formules en sterke opkomst van online-aankopen. Dit heeft tegelijkertijd geresulteerd in een schaalvergroting van winkels. In de bruin- en witgoedbranche is een opvallend sterke sanering van formules voorgedaan. Daarnaast is het regionale beleid en daaruit voortkomende ontwikkeling van het Plein Westermaat in Hengelo van invloed geweest op de afname van het winkelbestand in deze branches in Enschede en Almelo. Omvang winkelaanbod rondom Enschede In Almelo zijn momenteel 16 winkels binnen de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ gevestigd met een totaal oppervlak van 1.924 m2 wvo. Een groot deel van deze winkels is gevestigd in het centrum van Almelo (hoofdwinkelgebied klein) en in de wijkcentra (tabel 2.3). De verdeling van de omvang van de winkels in de verschillende winkelgebiedstypen is enigszins vergelijkbaar. In Hengelo zijn er momenteel 24 winkels binnen de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ aanwezig, met een totaal oppervlak van 8.211 m2 wvo.

Meer dan de helft van deze winkels zijn gelegen in het centrum van Hengelo (hoofdwinkelgebied klein) en verspreid buiten de structuur (tabel 2.3). De grootste winkels binnen de branche zijn gevestigd in een grootschalige concentratie. Zo zijn in Hengelo op plein Westermaat zowel MediaMarkt als BCC gevestigd. In de vergelijking tussen Almelo, Hengelo en Enschede blijkt dat de meeste winkels binnen de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ in de centra zijn gevestigd (B1.13). Ook zijn er in de wijkcentra een

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Deventer

015300.20200317

8

Bijlage 1

aantal winkels uit de branche aanwezig. Hengelo heeft hierin een andere positie, doordat op een locatie buiten het centrum een concentratie met grootschalige winkels is gelegen (MediaMarkt en BCC). Deze ontwikkeling is gerealiseerd op basis van regionale afspraken in de jaren ’90. Tabel B1.13 Aantal winkels en omvang van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ in Almelo, Hengelo en Enschede naar winkelgebiedstype (bron: Locatus, 2020) Almelo

aantal

Hengelo

Buurtcentrum

-

Omvang (m2 wvo) -

1

Omvang (m2 wvo) 423

1

Omvang (m2 wvo) 50

supermarktcentrum

-

-

-

-

1

60

Wijkcentrum klein

4

574

-

-

5

658

Wijkcentrum groot

-

-

-

-

3

464

Grootschalige concentratie

1

285

2

5.606

1

141

-

-

13

3.902

Hoofdwinkelgebied groot

aantal

Enschede

aantal

Hoofdwinkelgebied klein

6

425

10

1.055

-

Verspreide bewinkeling

2

185

11

1.127

4

Binnenstedelijke winkelstraat totaal

3

455

-

-

-

16

1.924

24

8.211

28

1.003

6.278

In figuur B1.14 en B.15 is de procentuele verdeling van de winkels en de omvang daarvan binnen de branche ‘bruin- en witgoed’ over de verschillende winkelgebiedstypen van Almelo en Hengelo weergegeven. In Almelo is te zien dat het aantal winkels over de verschillende winkelgebieden redelijk gelijk verdeeld is. Met name in het hoofdwinkelgebied zijn de meeste winkels gevestigd (38%). De grootste winkels zijn juist te vinden in de wijkwinkelcentra (30%). Dit geeft bijvoorbeeld aan dat het gemiddelde oppervlak per winkel in het centrum kleiner is dan in de wijkcentra.

Figuur B1.14 Procentuele verdeling hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ over de winkelgebiedstypen in Almelo (bron: Locatus, 2020) Op basis van figuur B1.15 is duidelijk te zien dat het aanbod in Hengelo in de grootschalige concentratie in verhouding een groot oppervlak heeft. Het aantal winkels in de grootschalige concentratie betreft slechts 8% van het totaal (2 winkels), maar maakt bijna 70% uit van de totale omvang van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’. De gemiddelde oppervlakte per winkel is dus groot in vergelijking tot de winkels in de overige winkelgebieden. Dit past bij de grootschalige opzet van het Plein Westermaat.

015300.20200317

Rho Adviseurs B.V. vestiging Deventer

Bijlage 1

9

Figuur B1.15 Procentuele verdeling hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ over de winkelgebiedstypen in Hengelo (bron: Locatus, 2020) Ontwikkeling winkelaanbod rondom Enschede Almelo Het aantal verkooppunten binnen de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ is de afgelopen jaren ook in Almelo afgenomen (figuur B1.16). In 2010 waren er 32 winkels in ‘bruin- en witgoed’ in 2020 is dit nog de helft, met 16 winkels (Locatus, 2010, 2020). Deze afname heeft voornamelijk plaatsgevonden in het centrum van Almelo. In 2010 werd het centrum van Almelo geclassificeerd als hoofdwinkelgebied groot, in 2020 is dit aangepast naar hoofdwinkelgebied klein. In de vergelijking in figuur B1.16 en B1.17 zijn ze samengevoegd in de categorie hoofdwinkelgebied. De classificatie wordt door Locatus onder andere gemaakt op basis van het aantal winkels in een gebied (bijlage 2). Dit geeft aan dat het totaal aantal winkels in Almelo ook is afgenomen.

Figuur B1.16 Ontwikkeling aantal winkels binnen de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ van 2010 tot 2020 in Almelo (bron: Locatus, 2010, 2020) Hetzelfde beeld is te zien wanneer gekeken wordt naar de omvang van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed; figuur B1.17). De omvang van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ is hier nog sterker afgenomen. In 2010 bedroeg de branche 7.103 m2 wvo, in 2020 is dit 1.924 m2 wvo (Locatus, 2010, 2020).

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Deventer

015300.20200317

10

Bijlage 1

De afname is met name te zien in de grootschalige concentraties. In 2010 waren hier nog 3 winkels met een totaal oppervlak van 3.610 m2 wvo gevestigd, waar dit in 2020 nog maar 1 winkel is met 285 m2 wvo. In tegenstelling tot in Enschede is de afname van de omvang van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ groter dan de afname van het aantal verkooppunten. De gemiddelde omvang per verkooppunt is afgenomen van 222 m2 wvo in 2010 naar 120 m2 wvo in 2020.

Figuur B1.17 Ontwikkeling omvang van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ van 2010 tot 2020 in Almelo (bron: Locatus, 2010, 2020) Op basis van een vergelijking van de afname van het aantal winkels en de omvang, kan het volgende geconcludeerd worden. De afname van de omvang van ‘bruin- en witgoed’ is groter dan de afname van het aantal winkels. Uit het centrum van Almelo zijn voornamelijk de grotere winkels vertrokken, de totale omvang is namelijk sterker afgenomen dan van het aantal winkels. Dit geldt ook voor de verspreide bewinkeling en grootschalige concentratie. De schaalvergroting in de branche is hiervoor de verklaring. De gemiddelde omvang per verkooppunt in Almelo is in tegenstelling tot Enschede afgenomen. Het gemiddeld oppervlak per winkel is van 222 m2 wvo in 2010 naar 120 m2 wvo in 2020 gegaan, een daling van bijna 50% (tabel B1.19). In het buurtcentrum is ‘bruin- en witgoed’ helemaal verdwenen. De afname is het grootst op de grootschalige concentratie. Opmerkelijk is dat op de binnenstedelijke winkelstraat de gemiddelde omvang per winkel juist is toegenomen. Tabel B1.18 Ontwikkeling gemiddelde omvang per verkooppunt van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ per winkelgebiedstype in Almelo (bron: Locatus, 2010, 2020) 2010

2020

verschil

Buurtcentrum

165 m² wvo

0 m² wvo

-100%

Wijkcentrum klein

131 m² wvo

144 m² wvo

10%

Grootschalige concentratie

1203 m² wvo

285 m² wvo

-76%

Hoofdwinkelgebied

115 m² wvo

71 m² wvo

-38%

Verspreide bewinkeling

159 m² wvo

93 m² wvo

-42%

Binnenstedelijke winkelstraat totaal

84 m² wvo

152 m² wvo

81%

222 m² wvo

120 m² wvo

-46%

015300.20200317

Rho Adviseurs B.V. vestiging Deventer

Bijlage 1

11

Hengelo Ook in Hengelo is het aantal verkooppunten binnen de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ afgenomen. In 2010 waren er 35 winkels in deze branche, in 2020 waren dit er nog maar 24 (Locatus, 2010, 2020). Ook hier heeft deze afname voornamelijk plaatsgevonden in het centrum (figuur B1.19). Net als in Almelo is ook in Hengelo het centrumgebied van de classificatie hoofdwinkelgebied groot naar hoofdwinkelgebied klein gegaan. In de wijkwinkelcentra zijn momenteel geen winkels meer uit de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ gevestigd, waar dit in 2010 nog 3 winkels waren.

Figuur B1.19 Ontwikkeling aantal winkels binnen de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ van 2010 tot 2020 in Hengelo (bron: Locatus, 2010, 2020) De totale omvang van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ is in tegenstelling tot Almelo redelijk stabiel gebleven. In 2010 bestond de branche uit 8.948 m2 wvo en in 2020 uit 8.211 m2 wvo. Er heeft een kleine afname plaatsgevonden. De omvang in grootschalige concentraties en verspreide bewinkeling is iets toegenomen (figuur B1.20).

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Deventer

015300.20200317

12

Bijlage 1

Figuur B1.20 Ontwikkeling omvang van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ van 2010 tot 2020 in Hengelo (bron: Locatus, 2010, 2020) Op basis van figuur B1.20 kan geconcludeerd worden dat de afname van het aantal winkels in ‘bruin- en witgoed’ groter is dan de afname van de omvang en dat, net als in Enschede, bij de verspreide winkels vooral de kleinere vestigingen zijn vertrokken. De totale omvang is namelijk gestegen terwijl het aantal winkels is afgenomen. In het centrum van Hengelo zijn juist de grotere vestigingen verdwenen. In Hengelo is de gemiddelde omvang per verkooppunt toegenomen, zoals dat ook in Enschede is gebeurd. In 2010 had een verkooppunt binnen de branche een gemiddelde omvang van 256 m2 wvo. In 2020 was de gemiddelde omvang per verkooppunt 342 m2 wvo. In het buurtcentrum is een stijging van 355% aan de orde, dit is echter één winkel die fors is uitgebreid. Dit heeft ook invloed op het totale gemiddelde voor Hengelo. Ook in Hengelo is te zien dat bij de verspreide winkels vooral de kleinere vestigingen zijn verdwenen, momenteel is het gemiddeld oppervlak per vestiging groter dan in 2010. Tabel B1.21 Ontwikkeling gemiddelde omvang per verkooppunt van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ per winkelgebiedstype in Hengelo (bron: Locatus, 2010, 2020) Buurtcentrum

2010

2020

verschil

93 m² wvo

423 m² wvo

355%

Wijkcentrum klein

185 m² wvo

0 m² wvo

-100%

Grootschalige concentratie

2621 m² wvo

2803 m² wvo

7%

Hoofdwinkelgebied

129 m² wvo

106 m² wvo

-18%

Verspreide bewinkeling

76 m² wvo

102 m² wvo

34%

totaal

256 m² wvo

342 m² wvo

34%

Vergelijking Voorgaande ontwikkeling van de omvang ‘bruin- en witgoed’ in Almelo en Hengelo is in de figuren B1.22 en B1.23 vergeleken met de ontwikkeling van Enschede. Het aantal verkooppunten in de branche is zowel in Almelo, Hengelo als Enschede gedaald (figuur B1.22). In Enschede heeft de grootste daling plaatsgevonden in de buurtcentra en verspreide bewinkeling, terwijl in Hengelo en Almelo voornamelijk het aantal winkels in het centrum is afgenomen. In Hengelo heeft de ontwikkeling van het Plein Westermaat voor afname van winkels in het centrum gezorgd. De omvang van de branche verdeeld over de winkelgebieden geeft een wisselend beeld (figuur

015300.20200317

Rho Adviseurs B.V. vestiging Deventer

Bijlage 1

13

B1.23). Omdat in een aantal winkelgebieden slechts 1 winkel is gevestigd, geeft een aantal resultaten een vertekend beeld. Zo is in Hengelo de winkel in het buurtcentrum groter geworden, is in Enschede de winkel op de grootschalige concentratie uitgebreid en is in Almelo de enige winkel in het buurtcentrum verdwenen. Afgezien hiervan is de omvang van de branche voornamelijk in de centra achteruitgegaan. De afname van de omvang is in Almelo en Hengelo is groter dan afname van het aantal winkels. Dit geeft aan dat voornamelijk de grotere winkels zijn vertrokken. In Enschede is de afname van de omvang en het aantal winkels vergelijkbaar. Zowel kleinere als grotere winkels zijn verdwenen. Voor Hengelo en Enschede geldt dat vooral de kleinere verspreide winkels zijn verdwenen, waar dit in Almelo juist de grotere verspreide winkels zijn.

Figuur B1.22 Ontwikkeling aantal winkels binnen de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ Almelo, Hengelo en Enschede (bron: Locatus, 2010, 2020)

Figuur B1.23 Ontwikkeling omvang winkels binnen de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ Almelo, Hengelo en Enschede (bron: Locatus, 2010, 2020) Ontwikkeling formulebedrijven In Almelo en Hengelo is het aantal formulebedrijven de afgelopen jaren gedaald. In 2010 waren er 16 verschillende formules in Almelo gevestigd, in 2020 zijn dat er nog maar 9. In Hengelo waren er in 2010 17 verschillende formules gevestigd, in 2020 zijn dat er 11.

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Deventer

015300.20200317

14

Bijlage 1

In figuur B1.24 is te zien dat in Enschede en Hengelo het percentage van alle winkels in de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ dat van een formulebedrijf is, is gedaald. In Almelo is het aandeel winkels dat van een formulebedrijf is juist gestegen.

Figuur B1.24 Ontwikkeling van het percentage winkels binnen de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ dat van een formulebedrijf is (bron: Locatus, 2010, 2020) In de totale omvang van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ is het aandeel van formulebedrijven in Almelo en Hengelo net als in Enschede afgenomen (figuur B1.25). Dit is een indicatie dat in Almelo de omvang per winkel van een formulebedrijf juist is afgenomen in tegenstelling tot in Hengelo en Enschede. In Almelo zijn dan ook een aantal grote filiaalbedrijven vertrokken, zoals Prijstopper en It’s.

Figuur B1.25 Ontwikkeling van het percentage van de omvang van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ dat van een formulebedrijf is (bron: Locatus, 2010, 2020) In tabel B1.26 is de ontwikkeling van de gemiddelde omvang per winkel in Almelo en Hengelo in vergelijking met Enschede weergegeven. Enschede heeft een vergelijkbare ontwikkeling als Hengelo. De totale omvang per vestiging is de afgelopen jaren toegenomen, en de oppervlakte van formulewinkels in het bijzonder. Dit kan een indicatie zijn dat voornamelijk de grotere zelfstandige bedrijven en de kleinere formulewinkels zijn verdwenen. In Almelo is in tegenstelling tot Hengelo en Enschede juist het gemiddelde oppervlak per vestiging afgenomen.

015300.20200317

Rho Adviseurs B.V. vestiging Deventer

Bijlage 1

15

Tabel B1.26 Ontwikkeling van de gemiddelde omvang in m2 wvo per verkooppunt van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ in Almelo (bron: Locatus, 2010, 2020) totaal

filiaalbedrijf

zelfstandige

Enschede

15%

56%

11%

Almelo

-46%

-54%

-31%

Hengelo

34%

56%

20%

Retail Risk Index Ook voor Hengelo is de Retail Risk Index van Locatus uitgewerkt (figuur B1.27). Voor Almelo is dit niet gedaan. Almelo heeft geen grootschalige winkels zoals een MediaMarkt of BCC. In Hengelo zijn op Plein Westermaat zowel een MediaMarkt als BCC gevestigd. Deze hebben een RRI-score van respectievelijk 106 en 107. Deze zijn dus aangemerkt als winkelpand met risico. De omliggende panden in een straal van 100 meter hebben een gemiddelde RRI-score van 75%. Deze winkels hebben een beperkt risico en functioneren goed. Geconcludeerd kan worden dat het omliggende aanbod op deze grootschalige locatie goed functioneert, in tegenstelling tot het centrum van Enschede waar de omliggende panden een hoger risicoprofiel hebben. De winkels op een perifere locatie als deze hebben voornamelijk een doelgericht bezoekmotief. De verwachting is dat hier het overige aanbod profiteert van de aanwezigheid van MediaMarkt en BCC.

Figuur B1.27 RRI Plein Westermaat Hengelo (bron: Locatus, 2020; bewerking Rho)

B3. Landelijk

De omvang van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ van Enschede is vergeleken met de regio en het gemiddelde in kernen van een vergelijkbare kernen in Nederland. Dit gaat om kernen met een inwonertal van 100.000 tot 175.000. Dit betreft de kernen Amersfoort, Apeldoorn, Arnhem, Breda, Delft, Dordrecht, Enschede, Haarlem, Leiden, Maastricht, Nijmegen, ’s-Hertogenbosch, Zoetermeer en Zwolle.

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Deventer

015300.20200317

16

Bijlage 1

Omvang winkelaanbod In totaal zijn er binnen de inwonersklasse 100.000 tot 175.000 362 winkels binnen de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’, met een totale oppervlakte van 79.726 m2 wvo (Locatus, 2020). In figuur B1.28 is weergegeven hoe deze winkels verdeeld zijn over de verschillende winkelgebiedstypen. Het grootste aandeel van de winkels in de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ is gevestigd in de binnenstad (34%). Daarnaast zijn er relatief veel winkels gevestigd in de hoofdwinkelgebieden en de binnenstedelijke winkelstraat. Qua omvang is het aandeel in deze winkelgebieden minder groot. Dit geeft aan dat het oppervlak per winkel hier lager ligt. In de grootschalige concentraties is het grootste oppervlak aan ‘bruin- en witgoed’ gevestigd (23%). Het aandeel van winkels is hier maar 3%. De winkels op grootschalige concentraties zijn dus groter dan het gemiddelde. Ook in Enschede is het aandeel van winkels in ‘bruin- en witgoed’ het grootst in het centrumgebied. Ten opzichte van het landelijke beeld heeft Enschede relatief veel winkels in het centrumgebied. De omvang van de branche op grootschalige locaties is in Enschede zeer klein in vergelijking met het landelijke gemiddelde in vergelijkbare plaatsen (qua inwonertal). Dit is het resultaat van jarenlang gevoerd beleid.

Figuur B1.28 Procentuele verdeling aantal winkels (links)) en omvang (rechts) van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ over de winkelgebiedstypen in de inwonersklasse 100.000 tot 175.000 (bron: Locatus, 2020) Ontwikkeling winkelaanbod Het totaal aantal verkooppunten binnen de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ is de afgelopen jaren ook binnen de inwonersklasse 100.000-175.000 afgenomen. In 2010 waren er 635 winkels in ‘bruin- en witgoed’, in 2020 is dit bijna gehalveerd naar 362 winkels (Locatus, 2010, 2020). In ieder winkelgebied is het aantal winkels afgenomen, maar de afname heeft voornamelijk plaatsgevonden in de binnensteden en hoofdwinkelgebieden. In bijlage 1 is de indeling van de verschillende winkelgebieden opgenomen. Het centrum van Enschede is in dit geval gecategoriseerd als hoofdwinkelgebied groot. De centra van grotere steden worden gecategoriseerd als binnenstad.

015300.20200317

Rho Adviseurs B.V. vestiging Deventer

Bijlage 1

17

Figuur B.29 Ontwikkeling aantal winkels binnen de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ van 2010 tot 2020 in de inwonersklasse 100.000 tot 175.000 (bron: Locatus, 2010, 2020) Ook de totale omvang van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ is flink afgenomen. Van 117.305 m2 wvo in 2010 naar 79.726 m2 wvo in 2020 (Locatus, 2010, 2020). Hier is voor een deel hetzelfde beeld te zien als in de ontwikkeling van het aantal winkels. In de binnensteden en hoofdwinkelgebieden is de omvang van de branche flink afgenomen. Echter, in de buurtcentra en grootschalige concentraties is de omvang juist toegenomen (figuur B.1.31).

Figuur B1.30 Ontwikkeling omvang van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ van 2010 tot 2020 in de inwonersklasse 100.000 tot 175.000 (bron: Locatus, 2010, 2020)

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Deventer

015300.20200317

18

Bijlage 1

In figuur B1.31 en B1.32 is de ontwikkeling van het aantal winkels en de omvang van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ vergeleken met de ontwikkeling daarvan in de vergelijkbare winkelgebieden in Enschede. In Enschede is dezelfde landelijke trend in afname van het aantal winkels te zien. In de meeste winkelgebieden heeft een vergelijkbare afname in winkels plaatsgevonden. In de buurtcentra is in Enschede echter het aantal winkels sterker afgenomen en is het aantal winkels (één) op een grootschalige concentratie stabiel gebleven.

Figuur B1.31 Ontwikkeling aantal winkels binnen de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ van 2010 tot 2020 in de inwonersklasse 100.000 tot 175.000 in vergelijking met Enschede (bron: Locatus, 2010, 2020) Ook in de toe- en afname van de omvang van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ is in Enschede een trend te zien die vergelijkbaar is met de landelijke trend. Landelijk gezien is de toename van de omvang in buurtcentra sterk gestegen. Dit is een indicatie dat hier voornamelijk de kleine vestigingen zijn verdwenen en de bestaande flink zijn uitgebreid, of dat nieuwe grote vestigingen zijn gerealiseerd. Ook op de grootschalige concentraties heeft schaalvergroting plaatsgevonden. Het aantal winkels is iets afgenomen, maar de omvang is toegenomen. Over het algemeen is het beeld dat de afname van het aantal winkels groter is dan de afname van de omvang. De trend in Enschede sluit aan op de landelijke trend.

015300.20200317

Rho Adviseurs B.V. vestiging Deventer

Bijlage 1

19

Figuur B1.32 Ontwikkeling omvang van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ van 2010 tot 2020 in de inwonersklasse 100.000 tot 175.000 in vergelijking met Enschede (bron: Locatus, 2010, 2020) Landelijk is de gemiddelde omvang per verkooppunt binnen deze inwonersklasse toegenomen. In 2010 had een verkooppunt binnen de branche een gemiddelde omvang van 185 m2 wvo. In 2020 was de gemiddelde omvang per verkooppunt 220 m2 wvo. De gemiddelde omvang is voornamelijk toegenomen in de buurtcentra, de kleine wijkcentra en op grootschalige concentraties. In vergelijking tot de landelijke trend is in Enschede de gemiddelde omvang minder sterk toegenomen (tabel B1.33). De toename van de gemiddelde omvang in de ‘grootschalige concentratie’ geeft een vertekend beeld, omdat het hier om vergroting gaat van een winkel die van oorsprong erg klein was. De toename van 8% in ‘hoofdwinkelgebied groot’ is de resultante van het gevoerde beleid en wijkt af van het landelijk beeld. Tabel B.1.33 Ontwikkeling gemiddelde omvang per verkooppunt van 2010 tot 2020 per winkelgebiedstype (bron: Locatus, 2010, 2020) Enschede

Binnenstad Binnenstedelijke winkelstraat

Inwonersklasse 100.000 – 175.000 -12% 12%

Buurtcentrum

-36%

614%

Grootschalige concentratie

135%

45%

Hoofdwinkelgebied groot

8%

-5%

Hoofdwinkelgebied klein

-11%

Stadsdeelcentrum

19%

Supermarktcentrum

-30%

-93%

Verspreide bewinkeling

66%

20%

Wijkcentrum groot

47%

-20%

Wijkcentrum klein

27%

60%

totaal

15%

19%

Ontwikkeling formulebedrijven Net als in Enschede, Hengelo en Almelo is het aantal formulebedrijven binnen de inwonersklasse 100.000-175.000 in de afgelopen jaren afgenomen. In 2010 waren er 40 verschillende formules gevestigd, in 2020 zijn dat er 31. Een afname van 23%.

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Deventer

015300.20200317

20

Bijlage 1

In figuur B1.34 is te zien dat in de inwonersklasse 100.000-175.000 het percentage van alle winkels in de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ dat van een formulebedrijf is, is gedaald. In 2010 was meer dan de helft van alle winkels van een formule, in 2020 is dat gedaald naar iets minder dan de helft. In Enschede is het aandeelformulewinkels lager dan het landelijk gemiddelde binnen de inwonersklasse. Wel is dezelfde trend te zien van afname van het aandeel formulewinkels.

Figuur B1.34 Ontwikkeling van het percentage winkels binnen de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ dat van een formulebedrijf is (bron: Locatus, 2010, 2020) In de totale omvang van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ is het aandeel van formulebedrijven in de inwonersklasse 100.000-175.000 iets afgenomen (figuur B1.35). Het aandeel van de omvang is minder afgenomen dan het aandeel in het aantal winkels. Dit geeft aan dat de omvang per winkel van een formulebedrijf is toegenomen. Ook hier is de omvang van de formulewinkels groter dan in Enschede. Dit vloeit voort uit de grootschalige opzet van het Plein Westermaat.

Figuur B1.35 Ontwikkeling van het percentage van de omvang van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ dat van een formulebedrijf is (bron: Locatus, 2010, 2020)

015300.20200317

Rho Adviseurs B.V. vestiging Deventer

Bijlage 1

21

In tabel B1.36 is de ontwikkeling van de gemiddelde omvang per winkel de inwonersklasse 100.000175.000 weergegeven. De gemiddelde omvang van alle winkels is met 19% toegenomen. De gemiddelde omvang van een winkel van een filiaalbedrijf is meer toegenomen, namelijk met 46%. De gemiddelde omvang van een zelfstandige is stabiel gebleven. In Enschede is in vergelijking met deze landelijke trend de gemiddelde omvang van een filiaalbedrijf meer toegenomen (+56%). Ook de zelfstandigen zijn per winkel groter geworden ten opzichte van het gemiddelde in de inwonersklasse. Tabel B1.36 Ontwikkeling van de gemiddelde omvang in m2 wvo per verkooppunt van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ in de inwonersklasse 100.000 tot 175.000 (bron: Locatus, 2010, 2020) totaal

filiaalbedrijf

zelfstandige

Enschede

15%

56%

11%

Inwonersklasse 100.000 – 175.000

19%

46%

0,2%

Retail Risk Index Net als voor Enschede en Hengelo is ook voor de kernen binnen de inwonersklasse 100.000 tot 175.000 de Retail Risk Index uitgewerkt. Om goed inzicht te krijgen en een vergelijking te kunnen maken met Enschede zijn de winkelgebieden geselecteerd waarin een MediaMarkt en/of BCC is gevestigd. De RRI is uitgewerkt voor de panden binnen een straal van 100 meter om een beeld te krijgen van het functioneren van de nabijgelegen winkels. Tabel B1.37 geeft een overzicht van de geselecteerde winkelgebieden. In bijlage 2 zijn de uitgewerkte kaarten per winkelgebied weergegeven. Te zien is dat elke winkel van MediaMarkt en BCC in de geselecteerde gebieden een risico heeft binnen de categorie 90 tot 110 (risico). Ook dit is weer deels te verklaren vanuit de hoge branche-index. In bijlage 2 zijn de kaarten met de RRI-scores voor de benoemde winkelgebieden weergegeven. Op basis hiervan zijn de volgende bevindingen van belangbelang: In de centra van een vergelijkbare omvang als Enschede (hoofdwinkelgebieden groot; 200-400 winkels) hebben de winkels rondom een MediaMarkt/BCC een hoger risicoprofiel. In de stadsdeelcentra scoren de omliggende panden ook met een hoger risicoprofiel dan de MediaMarkt en BCC.

In de winkelgebieden van de kernen waar het centrum aangemerkt is als binnenstad, hoofdwinkelgebied klein en wijkcentrum hebben de winkels rondom een MediaMarkt/BCC een iets beter risicoprofiel. Op de grootschalige concentraties hebben de omliggende panden gemiddeld een 17% lagere risico. Tabel B1.37 RRI-scores MediaMarkt en BCC in relatie tot de omliggende panden, per winkelgebied in de inwonersklasse 100.000 tot 175.000 (bron: Locatus, 2020) MediaMarkt

BCC

omliggende panden

verschil

winkelgebiedstype

Dordrecht centrum

110

107

3%

Arnhem Steenstraat

109

106

3%

102

-8%

Enschede De Klanderij

95

105

-9%

Zwolle Binnenstad-Zuid

101

108

-7%

Zoetermeer Stadscentrum Haarlem Winkelcentrum Schalkwijk Nijmegen Zwanenveld Amersfoort Eemplein Maastricht Sint Maartenspoort

94

91

4%

Binnenstad Binnenstedelijke winkelstraat Hoofdwinkelgebied groot Hoofdwinkelgebied groot Hoofdwinkelgebied groot Hoofdwinkelgebied klein

111 119 91 88

-4% -11% 19% -14%

Stadsdeelcentrum Stadsdeelcentrum Wijkcentrum klein Buurtcentrum

Delft Zuidpoort

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Deventer

94

106 105 109 103

015300.20200317

verschil 3%

-8%

4% -8% 18% -14%

22

Bijlage 1

Amersfoort Amsterdamsestraat Apeldoorn De Voorwaarts

101

73

38%

105

1%

106

90

18%

106

102

4%

100

102

83

22%

102

102

88

16%

106

Apeldoorn Europaweg Arnhem Meubelplein ArnhemZuid Breda Kruisvoort ‘s-Hertogenbosch Bossche Boulevard

Grootschalige concentratie Grootschalige concentratie Grootschalige concentratie Grootschalige concentratie Grootschalige concentratie Grootschalige concentratie

Op basis van de analyse van de RRI-gegevens van de winkelgebieden met een MediaMarkt of BCC kan geconcludeerd worden dat vestiging van deze winkels in het centrum niet zorgt voor een beter functioneren van winkels in de nabijheid. Uit de analyse kan niet eenduidig worden opgemaakt dat winkels in de centra kunnen profiteren van de aanwezigheid van een MediaMarkt of BCC. Er kan niet geconcludeerd worden dat een MediaMarkt en/of cruciaal zijn voor het functioneren van winkels in een centrumgebied. Op PDV-gebieden (grootschalige concentratie) is wel een positieve relatie te onderscheiden. Op deze gebieden hebben de omliggende winkels gemiddeld genomen een beter risicoprofiel. Winkels in ‘bruinen witgoed’ zoals MediaMarkt en BCC passen goed bij het doelgerichte karakter van deze winkelgebieden. De aanwezigheid van dergelijke winkels heeft in deze winkelgebieden een positieve invloed op het functioneren van het overige aanbod.

B4. Conclusie

In voorgaande paragrafen is de omvang van de hoofdbranche ‘bruin- en witgoed’ geanalyseerd in relatie tot de omvang binnen de regio (Almelo en Hengelo) en de inwonersklasse met een vergelijkbaar inwonertal. • Uit de analyse blijkt dat de hoofdbranche in Enschede op een aantal punten vergelijkbaar is met de landelijke situatie in de inwonersklasse 100.00-175.000 en Hengelo. Het grootste deel van de winkels is gevestigd in het centrum, de gemiddelde omvang per verkooppunt is de afgelopen jaren gestegen, en ook de gemiddelde omvang van een formulebedrijf is de afgelopen jaren meer gestegen dan het gemiddelde van alle winkels. • Landelijk gezien is de omvang van de winkels in de grootschalige concentraties, dus buiten het centrumgebied, groter, net als in Hengelo. De gemiddelde omvang van winkels op deze grootschalige concentraties is groter dan in andere winkelgebieden. • In Enschede is het belang van dit type winkelgebied echter zeer klein, en was ook in 2010 klein. Dit is een gevolg van het gemeentelijk detailhandelsbeleid, waar deze winkels niet gewenst zijn op perifere winkellocaties. Uit de analyses van de RRI wordt geconcludeerd dat winkels in ‘bruin- en witgoed’ niet essentieel zijn voor het functioneren van centrumgebieden. Rondom winkels van MediaMarkt en BCC in centrumgebieden hebben omliggende winkels een hoog risicoprofiel.

Deze lijken dan ook niet te profiteren van de aanwezigheid van deze winkels.

015300.20200317

Rho Adviseurs B.V. vestiging Deventer

17%

Bijlage

Rho Adviseurs B.V. vestiging Deventer

2

Winkelgebiedstyperingen Nederland Locatus

015300.20200317

DATABANKEN OVER HET VERANDERENDE WINKELLANDSCHAP

Winkelgebiedtyperingen Nederland Centrale winkelgebieden Het belangrijkste winkelgebied in een woonplaats wordt aangeduid als centraal winkelgebied. Binnen de database van Locatus worden zes centrale winkelgebieden onderscheiden: Binnenstad meer dan 400 winkels In feite gaat het hier om de top-17 winkelgebieden van Nederland, waarvan de binnensteden van Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Groningen en Maastricht een onderdeel vormen. Hoofdwinkelgebied Groot 200-400 winkels Een hoofdwinkelcentrum is het grootste winkelgebied in de woonplaats. Het aantal verkooppunten in de detailhandel bedraagt 200 tot 400 winkels. Voorbeelden zijn Bussum - centrum of Delft-centrum. Hoofdwinkelgebied Klein 100-200 winkels Een hoofdwinkelcentrum is het grootste winkelgebied in de woonplaats. Het aantal verkooppunten in de detailhandel bedraagt 100 tot 200 winkels. Voorbeelden zijn Franeker- centrum of Putten-centrum. Kernverzorgend winkelgebied Groot 50-100 winkels Een kernverzorgende centrum groot is het grootste winkelgebied in een woonplaats. Het gaat hier om centra met minder dan 100, maar meer dan 50 winkels in de detailhandel. Kernverzorgend winkelgebieden Klein 5-50 winkels Een kernverzorgende centrum klein is het grootste winkelgebied in een woonplaats. In dit geval gaat het om centra met maximaal 50 verkooppunten in de detailhandel.

Kernverzorgend supermarktcentrum 3-4 winkels Dit is een winkelconcentratie die het grootste winkelgebied in een woonplaats is en 3 of 4 winkels heeft waaronder in ieder geval 1 supermarkt van 500 m² wvo of meer.

Ondersteunende winkelgebieden Naast één centraal winkelgebied kunnen in een woonplaats een of meerdere ondersteunende winkelgebieden worden onderscheiden. Binnen de categorie "ondersteunende winkelgebieden" worden de volgende zes type winkelgebieden onderscheiden: Stadsdeelcentrum meer dan 50 winkels Een stadsdeelcentrum is altijd een aanvulling op een binnenstad of een hoofdwinkelcentrum. Bovendien is hier het merendeel van het centrum planmatig ontwikkeld. Voorbeelden van stadsdeelcentra zijn AmsterdamOsdorpplein of Nijmegen-Dukenburg.

DATABANKEN OVER HET VERANDERENDE WINKELLANDSCHAP

Binnenstedelijke winkelstraat > 50 winkels Ook hier gaat het om ondersteunende winkelgebieden van meer dan 50 winkels maar in tegenstelling tot de stadsdeelcentra zijn deze winkelgebieden niet planmatig ontwikkeld maar de winkelstraten in grote steden. Voorbeelden zijn de Steenstraat in Arnhem, Amsterdamsestraatweg Utrecht en de Overtoom in Amsterdam. Wijkcentrum (groot) 25- 50 winkels Een groot wijkcentrum bestaat naast een binnenstad of een hoofdwinkelcentrum en heeft minder winkels dan een stadsdeelcentrum. Wijkcentrum (klein) minder dan 25 winkels Deze centra hebben een specifiek ondersteunende functie. Tot een klein wijkcentrum worden enerzijds winkelconcentraties gerekend met 5 tot 10 winkels en 2 of meer supermarkten. Anderzijds worden hiertoe winkelgebieden met 10 tot 25 winkels in de detailhandel gerekend. Buurtcentrum Dit is een winkelconcentratie met minimaal 5 winkels en maximaal 9 winkels in de detailhandel. Daarnaast is er een of geen supermarkt in dit type winkelgebied aanwezig. Supermarktcentrum Dit is een winkelconcentratie met 3 of 4 winkels waaronder in ieder geval 1 supermarkt van 500 m² wvo of meer.

Overig Onder de categorie 'overig' worden grootschalige concentraties en speciale winkelgebieden verstaan. Grootschalige concentratie Concentratie van 5 of meer verkooppunten in de detailhandel met een gemiddeld winkelverkoopvloeroppervlak per winkel van minimaal 500 m2. Het aanbod moet minimaal voor 50% doelgericht zijn. Dit betekent dat minimaal de helft van het winkelverkoop- vloeroppervlak van het betreffende winkelgebied zich richt op de branches "dier en plant", "bruin- en witgoed", "fietsen- en autoaccessoires", "doe- het-zelf" of "wonen". Speciaal winkelgebied Winkelgebieden die niet tot een van de voorgaande categorieën behoren, worden aangemerkt als speciaal winkelgebied. Veelal zijn dit winkelgebieden rondom een station of winkelgebieden met een speciaal thema. Designer Outlet Center in Roermond, Stationsplein Breda en Luchthaven Schiphol zijn bijvoorbeeld in deze categorie opgenomen. Alle verkooppunten die buiten een van deze concentraties vallen, worden tot de verspreide bewinkeling gerekend.

Bijlage

Rho Adviseurs B.V. vestiging Deventer

3

Retail Risk Index winkelgebieden 100.000 tot 175.000 inwoners

015300.20200317